CHỦ ĐỀ: HAI ĐỨA TRẺ môn ngữ văn

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp.

TRƯỜNG THPT ……….

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

HAI ĐỨA TRẺ (THẠCH LAM)

NGƯỜI VIẾT: ……….

MÔN: NGỮ VĂN

năm 2018

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gìqua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạyhọc theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức,rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cường việc học tậptrong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩaquan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức

và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tậpnhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Trong chương trình Ngữ văn THPT đặc biệt là chương trình lớp 11, truyện

ngắn Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam là tác phẩm quan trọng, đại diện cho

dòng văn xuôi lãng mạn 1930 – 1945 Lâu nay, hầu như khi dạy truyện ngắn này,giáo viên chủ yếu sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống theo kiểu giáoviên giảng, bình, chỉ ra các nội dung chính còn học sinh chỉ nghe và ghi chép mộtcách thụ động dẫn đến tình trạng học sinh không có hứng thú với môn học và bàihọc

Từ các lí do trên, nhóm Văn trường THPT Đội Cấn quyết định lựa chọn chủ đề

dạy học bài Hai đứa trẻ của Thạch Lam với mong muốn đem đến sự đổi mới cho

tác phẩm này

II NỘI DUNG CHỦ ĐỀ

1 Tên chủ đề: Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

Chủ đề này gồm 3 tiết học trong chương trình Ngữ văn học kì 1 lớp 11THPT(Tiết 36, 37, 38)

2 Nội dung chi tiết của chủ đề

Tiết 1 :

- Nội dung 1: Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm.

+ Tìm hiểu về cuộc đời, con người, sự nghiệp sáng tác, đặc điểmphong cách nghệ thuật của Thạch Lam

+ Tìm hiểu xuất xứ truyện ngắn Hai đứa trẻ

- Nội dung 2: Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn

+ Khung cảnh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn

+ Đời sống con người nơi phố huyện

+ Tâm trạng nhân vật Liên

Tiết 2 :

- Nội dung 3: Bức tranh phố huyện khi đêm về

+ Tương quan ánh sáng – bóng tối

+ Đời sống con người.

+ Tâm trạng của Liên

Tiết 3 :

- Nội dung 4 : Cảnh đợi tàu và tâm trạng của hai đứa trẻ

+ Lí do đợi tàu+ Diễn biến cảnh đợi tàu

+ Ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh đoàn tàu

- Thời gian học ở nhà: 1 tuần nghiên cứu tài liệu Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

- Số tiết học trên lớp: 3 tiết nghiên cứu các nội dung 1,2,3,4,5

III TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

1 Mục tiêu

a Kiến thức:

- Nắm được kiến thức cơ bản về tác giả, tác phẩm.

- Bức tranh phố huyện với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những kiếp người tàn quacảm nhận của hai đứa trẻ

-Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn đối với cuộc sống quẩn quanh, tù túngcủa những con người nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng, nâng niu những khátvọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

-Tác phẩm đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chất thơ;

là truyện tâm tình với lối kể thủ thỉ như một lời tâm sự

b Kĩ năng:

- Rèn luyện các kĩ năng nghe, đọc, viết, nói, quan sát, đưa ra ý kiến chia sẻ trongnhóm.

- Kĩ năng làm việc theo nhóm

- Kĩ năng học tập: tự học, tự nghiên cứu, hợp tác, giao tiếp

- Kĩ năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Phân tích tâm trạng nhân vật trong tác phẩm tự sự

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Kĩ năng khoa học: quan sát, so sánh,…

c Về thái độ

- Yêu thương, cảm thông, trân trọng những con người nghèo khổ

- Nâng cao hứng thú học tập bộ môn

d Các năng lực có thể hướng tới

– Năng lực chung:

+ Năng lực giải quyết vấn đề dựa trên hiểu biết về tác giả, tác phẩm

+ Năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm

+ Năng lực tự học: thu nhận và xử lí thông tin, làm các câu hỏi mà giáo viên giaocho làm trước tại nhà, tìm kiếm thông tin trên mạng internet

+ Năng lực sáng tạo: so sánh hai tác giả, hai tác phẩm khác nhau

+ Năng lực sử dụng công nghệ thông tin thông qua hoạt động tìm kiếm thông tintrên mạng internet, thiết kế bài báo cáo power point

– Năng lực đặc thù:

+ Năng lực đọc hiểu văn bản truyện ngắn hiện đại theo đặc trưng thể loại

+ Năng lực giao tiếp bằng ngôn ngữ: diễn đạt trình bày nội dung dưới nhiều hìnhthức khác nhau như thảo luận nhóm, trình bày bài thuyết trình, nhận xét bài của cácnhóm khác

+ Năng lực cảm thụ văn học, tạo lập văn bản: biết viết bài văn nghị luận

BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC YÊU CẦU CẦN ĐẠT ĐƯỢC

về cuộc đời, sựnghiệp của ThạchLam

- Chỉ ra quanđiểm sáng tác vàphong cách sángtác của nhà văn

- Biết được xuất

xứ, bối cảnh củatruyện

- Hiểu đượccuộc đời, conngười của tácgiả có ảnhhưởng đến nộidung tư tưởngtác phẩm

- Lý giải đượcmối quan hệ,ảnh hưởng của

đề tài, hoàncảnh với việcxây dựng cốttruyện và thểhiện nội dung

tư tưởng củatác phẩm

Vận dụng hiểubiết về tác giả,tác phẩm để tìmhiểu văn bản

2.Bức tranh

phố huyện

lúc chiều tàn.

- Nhận biết đượccác chi tiết miêu

tả khung cảnhthiên nhiên buổichiều tàn

- Nhận diện đượcđặc điểm của cácnhân vật

Chỉ ra các biệnpháp nghệ thuậtđược sử dụng

- Hiểu đượcđây là bức hoạđồng quê quenthuộc, bình dị,

nhưng gợibuồn, mang cốtcách Việt Nam

- Hiểu được

nghèo khổ,buồn tẻ, tàn lụicủa những kiếpngười tàn nơiphố huyệnnghèo

- Cảm nhậnđược tâm trạngcủa Liên trướcthiên nhiên vàcuộc sống conngười nơi phốhuyện

- Hình dung racuộc sống củangười dân ViệtNam nơi những

nghèo nàn, hẻolánh những nămtrước CM

- Vận dụng hiểubiết để phân tíchđược bức tranhphố huyện lúcchiều tàn

Vẽ tranh minhhọa cảnh chiềutàn nơi phốhuyện

3 Bức tranh

phố huyện

lúc đêm về

- Nhận biết đượcnhững chi tiếtmiêu tả bóng tối

và ánh sáng trong

- Hiểu được ýnghĩa biểutượng của hìnhảnh bóng tối và

Rút ra thôngđiệp nhà vănmuốn nhắn gửi

So sánh cuộcsống của conngười nơi phốhuyện với cuộc

tác phẩm.

- Tìm các chi tiếtmiêu tả cuộc sốngcủa con người vềđêm

- Chỉ ra các biệnpháp nghệ thuật

ánh sáng

- Hiểu rõ nhịp

quanh, đơnđiệu của conngười phốhuyện

- Hiểu được

thương củaThạch Lam vớinhững ngườinghèo khổ

sống con ngườitrong các tácphẩm cùng thờikhác

- Nhận diện đượccác câu văn miêu

tả tâm trạng Liên

- Hiểu được vìsao nhữngngười dân phốhuyện và nhất

là hai chị emlại cố thức đợitàu

- Hiểu được ýnghĩa biểutượng của hìnhảnh con tàu

- Tâm trạngháo hức chờđợi và nuối tiếckhi tàu qua của

-Thông điệp nhàvăn muốn gửigắm: con người

dù trong hoàncảnh nào vẫnkhông ngừngkhao khát và xâydựng cuộc sống

có ý nghĩa

Tưởng tượng lànhân vật Liên

để viết tiếp câuchuyện

hai đứa trẻ.

5 Tổng kết

- Hiểu đượcnhững đặcđiểm cơ bản vềgiá trị nội dung

và nghệ thuậtcủa tác phẩm

- Thông điệpnhà văn gửi gắm

và ý nghĩa giáodục của tácphẩm

- Làm rõ gía trị

/những bài họcđạo lý rút rađược từ tácphẩm (yêucuộc sống,thiên nhiên ,quê hương đấtnước, sống có

1.Tìm hiểu

chung về tác

giả, tác phẩm

- Trình bàynhững nét chính

về cuộc đời, sựnghiệp sáng táccủa Thạch Lam?

Em có nhận xét

gì về quanđiểm sáng táccủa ThạchLam?

- Chỉ ra quanđiểm sáng tác vàphong cách sángtác của nhà văn?

- Nêu xuất xứ, đềtài của tác phẩm?

2.Bức tranh

phố huyện

lúc chiều tàn.

- Bức tranh phốhuyện lúc chiềutàn được khắchọa bằng nhữngchi tiết nào (hìnhảnh, màu sắc, âmthanh, đườngnét?)

- Thạch Lam đãmiêu tả nhữngnhân vật nào lúcchiều tàn?

- Tìm các chi tiếtmiêu tả tâm trạngnhân vật Liên?

- Chỉ ra các biệnpháp nghệ thuậtđược sử dụng

- Em có cảmnhận gì về bứctranh thiênnhiên đó?

- Qua các nhânvật, em cónhận xét gì vềcuộc sống củacon người nơiđây?

- Em có nhậnxét gì về tâmhồn cô béLiên? Quanhân vật Liên,Thạch Lammuốn gửi gắm

Phân tích bứctranh phố huyệnlúc chiều tàn?

Vẽ tranh minhhọa cảnh chiềutàn nơi phốhuyện

và ánh sáng?

- Chi tiết ngọnđèn con của chị

Tí lặp lại mấy lầntrong tác phẩm ?

- Tìm các chi tiếtmiêu tả cuộc sốngcủa con người vềđêm?

- Hãy tìm câu vănnói lên ước mơcủa người dân nơiphố huyện?

- Hình ảnhbóng tối và ánhsáng có ý nghĩanhư thế nào ?

- Hình ảnhngọn đèn concủa chị Tí có ýnghĩa gì ?

- Cuộc sốngcủa con ngườinơi đây gợi cho

em suy nghĩgì? Em có nhậnxét gì về nhịpsống của họ ?

- Nhận xét vềước mơ của

họ ? Qua đó,Thạch Lam thểhiện thái độ

gì ?

- Phân tích bứctranh phố huyệnlúc đêm tối ?

- Thông điệpnhà văn muốnnhắn gửi gắmqua bức tranhphố huyện lúcđêm tối là gì ?

- Em hãy sosánh đời sốngcon ngườitrong “Hai đứatrẻ” với cuộc

người trong

“Lão Hạc”(Nam Cao),

- - Vì sao nhữngngười dân nơiphố huyện,nhất là hai chị

- Qua cảnh đợitàu, thông điệpnhà văn muốngửi gắm là gì?

- Nếu là Liên,

em sẽ làm gì

để thay đổi

em Liên lại cốthức đợi tàu?

- Hình ảnhđoàn tàu biểutượng cho điềugì?

- Phân tích tâmtrạng đợi tàu củahai chị em?

cuộc sống?

5 Tổng kết

Hãy khái quátlại nội dung vànghệ thuật củatác phẩm?

- Phân tích cácbiểu hiện tronggiá trị hiện thực

và nhân đạo củatác phẩm?

- Qua tácphẩm, em rút

ra được bài học

gì cho bảnthân?

2 Phương pháp và kĩ thuật dạy học

- Phương pháp dạy học: thảo luận nhóm, sử dụng phương tiện dạy học trực quan,tạo tình huống, thuyết trình, vẽ sơ đồ tư duy

- Kĩ thuật dạy học: khăn trải bàn

3 Chuẩn bị của giáo viên, học sinh

a.Chuẩn bị của GV:

- Máy tính, máy chiếu, phòng học bộ môn

- Hình ảnh chân dung Thạch Lam trong SGK trang 94

- Vi deo và một số hình ảnh sưu tầm

- Phiếu học tập

b.Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc và nghiên cứu trước bài Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)

- Tìm kiếm thông tin liên quan đến tác phẩm qua mạng internet; thiết kế bàitrình chiếu của nhóm và vẽ sơ đồ tư duy trên giấy để thuyết trình

+ Rèn kĩ năng quan sát, liên tưởng, tưởng tượng…

+ Tạo tâm thế hứng thú cho học sinh vào bài

- Nội dung hoạt động: Giáo viên trình chiếu video về đời sống con người ViệtNam trước 1945

- Phương tiện: máy tính, video

- Phương pháp tổ chức: phát vấn, học sinh trả lời câu hỏi gợi mở

- Sản phẩm: câu trả lời của Hs

Hoạt động của Gv - Hs Nội dung cần đạt

- Bước 1: Gv trình chiếu

video

- Bước 2: Gv nêu câu hỏi

+ Em quan sát được điều gì từ

- - Gv: Đề tài về đời sống con người trước cáchmạng được phản ánh nhiều trong các tác phẩmcủa văn học hiện thực phê phán Tuy nhiên,Thạch Lam là nhà văn lãng mạn (thuộc tổ chứcvăn học Tự lực văn đoàn) nhưng lại có cái nhìnhiện thực Khi viết về con người, Thạch Lamkhông đi sâu vào mâu thuẫn giai cấp, không viết

về cái đói quay quắt như Ngô Tất Tố, Nam

Cao… mà tập trung phản ánh tình trạng sống tùtúng, tẻ nhạt, quẩn quanh của họ nơi những vùngquê xa xôi, hẻo lánh Điều này được thể hiện rõ

trong tác phẩm Hai đứa trẻ Sau đây, chúng ta sẽ

cùng tìm hiểu truyện ngắn này

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

* Nội dung 1: Tìm hiểu chung về tác giả - tác phẩm

- Ý tưởng thiết kế hoạt động:

+ Giúp Hs tìm hiểu nét chính về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác, phong cách nghệthuật… của tác giả; xuất xứ, chủ đề tác phẩm

+ Rèn cho Hs năng lực giao tiếp, phát vấn, giúp Hs tự tin hơn trong cuộc sống

- Nội dung: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm

- Phương thức tổ chức: Gv giao nhiệm vụ, yêu cầu học sinh trao đổi, làm việc theotừng cặp đôi, sau đó gọi 2 Hs lên thực hiện cuộc phỏng vấn, các cặp đôi khác nhậnxét, Gv chốt ý

- Sản phẩm: phần thực hành phỏng vấn – trả lời phỏng vấn của học sinh

*, Nội dung 2: Tìm hiểu bức tranh phố huyện lúc chiều tàn

- Ý tưởng thiết kế hoạt động:

+Giúp Hs tự phát hiện ra cảnh thiên nhiên, đời sống con người nơi phố huyện, tâmtrạng của Liên và thái độ của Thạch Lam

+ Rèn kĩ năng giao tiếp, hợp tác, trao đổi…

- Nội dung: Gv hướng dẫn Hs thảo luận (chia lớp thành 3 nhóm) theo các vấn đề:

Nhóm 1: Tìm hiểu về Khung cảnh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn.

Nhóm 2: Tìm hiểu về Cảnh chợ tàn và những kiếp người nơi phố huyện.

Nhóm 3: Tìm hiểu Tâm trạng nhân vật Liên trước cảnh ngày tàn Phương pháp hoạt động: Gv chia 3 nhóm; học sinh thảo luận, vẽ sơ đồ tư duy trêngiấy; nhóm cử đại diện trình bày, các nhóm khác nhận xét, phản biện, Gv chốt lại

Phương tiện dạy học: giấy A0, bút dạ, bảng phụ

Hoạt động của Gv - Hs Nội dung cần đạt

*Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

chung

- Hình thức: Hs làm việc theo cặp đôi

(phỏng vấn và trả lời phỏng vấn)

- Kĩ thuật dạy học: Gv đặt câu hỏi, Hs

làm việc theo nhóm đôi

Bước 1: Gv nêu câu hỏi, yêu cầu Hs

chọn cặp

+ GV: Giới thiệu những nét khái quát

về tác giả?

+ GV: Giới thiệu khái quát về xuất xứ,

bối cảnh câu chuyện?

Thời gian hoàn thành: 5 phút

Bước 2: Các cặp đôi thực hiện nhiệm

- Là con người điềm đạm, nồng hậu vàrất đỗi tinh tế

b Sự nghiệp

- Các tác phẩm chính (SGK)

- Thạch Lam có biệt tài về truyện ngắn

- Đặc điểm truyện ngắn Thạch Lam:+ Truyện không có cốt truyện, chủ yếukhai thác thế giới nội tâm nhân vật, mỗitruyện như một bài thơ trữ tình

+ Văn phong Thạch Lam trong sáng, giản

dị mà thâm trầm, sâu sắc

2 Truyện Hai đứa trẻ:

- Trích trong tập “Nắng trong vườn”(1938)

- Tiêu biểu cho truyện ngắn của Thạch

Lam, kết hợp giữa hai yếu tố hiện thực và

* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh

đọc hiểu văn bản.

- Gv hướng dẫn hs đọc tác phẩm

(giọng nhẹ nhàng, êm dịu)

- - Gv nêu câu hỏi phát vấn: Truyện

- Phương pháp dạy học: thảo luận

nhóm, vẽ sơ đồ tư duy trên giấy

Bước 1: Giáo viên tổ chức thảo luận

( chia lớp thành 3 nhóm thảo luận)

Nhóm 1: Khung cảnh thiên nhiên phố

huyện lúc chiều tàn

Câu hỏi gợi mở:

+Tìm những chi tiết miêu tả bức tranh

lãng mạn

Bối cảnh truyện: quê ngoại của tác giả phố huyện, ga xép Cẩm Giàng, tỉnh HảiDương

-II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

giác mơ hồ không hiểu” → Bức tranh

phố huyện lúc đêm tối

- Phần 3: còn lại → cảnh đợi tàu

1 Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:

a Bức tranh thiên nhiên nơi phố huyện lúc chiều tàn:

- Âm thanh:

+ Tiếng trống thu không gọi chiều về + Tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồngruộng

+ Tiếng muỗi vo ve

(“Tiếng trống thu không trên nền trời”)

→ âm thanh lẻ tẻ, rời rạc, gợi nỗi buồn.

- Hình ảnh, màu sắc:

nơi phố huyện lúc chiều tàn (âm thanh,

hình ảnh, màu sắc, đường nét)?

+ Nhận xét về khung cảnh thiên

nhiên?

+ Chỉ ra đặc sắc nghệ thuật?

Nhóm 2: Đời sống con người.

Câu hỏi gợi mở:

+ Tìm những chi tiết miêu tả cảnh chợ

tàn?

+ Cùng với cảnh chiều tàn, chợ tàn,

cảnh những kiếp người nghèo khổ nơi

phố huyện được miêu tả tả như thế

→ Bức hoạ đồng quê quen thuộc, bình dị,

thơ mộng, gợi cảm, mang cốt cách ViệtNam nhưng phảng phất nỗi buồn dịu nhẹ

- Nghệ thuật: nhịp điệu chậm, dịu êm,câu văn giàu hình ảnh, ngôn ngữ gợi cảm,tinh tế

 Người đọc nhìn, nghe, xúc cảm trướcmột bức tranh quê rất Việt Nam

b Cảnh chợ tàn và những kiếp người nơi phố huyện:

- Cảnh chợ tàn:

+ Chợ đã vãn từ lâu, người về hết vàtiếng ồn ào cũng mất

+ Chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lánhãn và lá mía

→ gợi lên cái nghèo khổ, nhếch nhác

- Con người:

+ Mấy đứa trẻ con nhà nghèo tìm tòi,nhặt nhanh những thứ còn sót lại ở chợ

(Mấy đứa trẻ con nhà nghèo sót lại”)

+ Mẹ con chị Tí: ngày mò cua bắt tép,tối lại bán hàng nước nhưng ế ẩm, chẳng