Giáo án Ngữ văn 9 bài 16: Cố Hương

Mục tiêu - Có hiểu biết bước đầu về nhà văn Lỗ Tấn và tác phẩm của ông - Hiểu, cảm nhận được giá trị nội dung và NT của tác phẩm Cố hương Phê phán xã hội cũ, bồi dưỡng niềm tin trong cu

Cố Hương

Lỗ Tấn

I Mục tiêu

- Có hiểu biết bước đầu về nhà văn Lỗ Tấn và tác phẩm của ông

- Hiểu, cảm nhận được giá trị nội dung và NT của tác phẩm Cố hương

Phê phán xã hội cũ, bồi dưỡng niềm tin trong cuộc sống, tình yêu quê hương, làng xóm

- MT: Môi trường xã hội và sự thay đổi của con người

*Trọng tâm kiến thức kĩ năng

1 Kiến thức

- Biết được những đóng góp của Lỗ Tấn vào nền văn học Trung Quốc và văn học nhân loại

- Hiểu những đóng góp của Lỗ Tấn vào nền văn học Trung Quốc và văn học nhân loại

- Tinh thần phê phán sâu sắc xã hội cũ và niềm tin vào sự xuất hiện tất yếu của cuộc sống mới, con người mới

2 Kĩ năng

- Biết đọc – hiểu văn bản truyện hiện đại nước ngoài

- Hiểu cách đọc văn bản truyện hiện đại nước ngoài

- Kể và tóm tắt được văn bản

II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài

III Đồ dùng dạy học

1 GV: Chân dung tác giả Lỗ Tấn, bảng phụ.

2 HS: Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần đọc – hiểu văn bản, đọc kể tóm tắt tác phẩm.

IV Phương pháp

- Vấn đáp, động não, bình

V Các bước lên lớp

1 Ổn định 1’

2 Kiểm tra bài cũ

- Không

3 Tiến trình hoạt động dạy – học :

HĐ của thầy và trò T.g Nội dung chính HĐ1 Khởi động.

Trong tâm khảm của mỗi con người

Cố Hương bao giờ cũng là hình ảnh để lại

bao cảm xúc, suy tư, thương nhớ, mong

chờ, trắc trở, day dứt, khát khao Lỗ

Tấn-Nhà văn cách mạng nổi tiếng của Trung

Quốc cũng có 1 cố hương như thế

HĐ2 HDHS đọc và thảo luận chú thích

- Mục tiêu: HS đọc lưu loát văn bản, hiểu

được các chú thích khó trong văn bản

- GVHD đọc văn bản

- Giọng điệu chậm buồn, hơi bùi ngùi khi

kể, tả, giọng ấp úng của nhân vật Nhuận

Thổ, giọng chao chát của thím Hai Dương,

giọng suy ngẫm, triết lí ở 1 số câu, đoạn

- GV đọc 1 đoạn

- Gọi HS đọc

- GV nhận xét

- Gọi học sinh tóm tắt toàn bài

- Kể lại chuyến về thăm quê lần cuối của

nhân vật “tôi”, để bán nhà, đưa cả gia đình

đi sinh sống ở nơi khác Sau 20 năm xa

quê, nhân vật “tôi” trở về thăm làng cũ So

với ngày trước, cảnh vật và con người nơi

quê thật tàn tạ, nghèo hèn Mang nỗi buồn

thương, nhân vật “tôi” rời cố hương ra đi

với ước vọng cuộc sống làng quê mình sẽ

được thay đổi

H Nêu hiểu biết của em về tác giả Lỗ

Tấn?

1’

24’

I Đọc, thảo luận chú thích

1 Đọc văn bản

H Nêu hiểu biết của em về tác phẩm Cố

hương?

- GV Cho HS tìm hiểu 1 số chú thích

SGK

HĐ3 HDHS tìm hiểu bố cục

- Mục tiêu: HS chia được bố cục văn bản

và xác định được nội dung chính của văn

bản

H Căn cứ vào tóm tắt em hãy xác định bố

cục của truyện ?

- 3 phần

+ P1 Từ đầu tôi đang làm ăn sinh sống

(Nhân vật “tôi” trên đường trở về quê cũ)

+ P2 Tiếp sạch trơn như quét (Nhân

vật “tôi” trong những ngày ở quê)

+ P3 còn lại (Nhân vật “tôi” trên đường

rời quê)

H* NX gì về bố cục?

- Bố cục đầu cuối tương ứng: Một con

người đang suy tư trong một chiếc thuyền

dưới bầu trời u ám về cố hương và cũng

con người ấy đang suy tư trong một chiếc

thuyền rời cố hương Về quê nhân vật tôi

hình dung, dự đoán thực trạng của cố

hương Rời quê “tôi”mơ ước cố hương đổi

mới

H Theo em trong truyện, ai là nhân vật

trung tâm ? Vì sao em xác định như thế ?

- Nhân vật trung tâm “tôi”

- Vì các sự việc và nhân vật trong truyện

đều được

5’

2 Thảo luận chú thích

a Tác giả

- LỗTấn: (25.9.1881– 9.10.1936)

- Nhà văn cách mạng nổi tiếng của Trung Quốc.Là người thầy của nền văn học vô sản Trung Hoa

2 Tác phẩm

- Cố hương là 1 trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của tập “Gào thét” (1923)

b Từ khó

4,6,7,9

II Bố cục

- 3 phần

- Cốt truyện diễn ra theo trình tự thời gian

cảm nhận từ nhân vật “tôi”

H Cần hiểu quan hệ nhân vật “tôi” với tác

giả ntn?

- Nhân vật “tôi” có nhiều điểm tương

đồng với tác giả Vì thế, có thể từ “tôi” để

hiểu tình cảm, tư tưởng của nhà văn Lỗ

Tấn nhưng không thể đồng nhất nhân vật

“tôi”với tác giả Lỗ Tấn vì nhân vật “tôi” là

nhân vật văn học, kết qủa sáng tạo, hư cấu

nghệ thuật của tác giả

H Vậy truyện sử dụng phương thức biểu

đạt nào ?

- Tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm và

lập luận, có yếu tố hồi kí

H Em hiểu tên truyện ntn ?

- Cố hương là quê cũ, làng quê cũ, nơi

sinh ra và đã từng gắn bó với c/s của 1 con

người

H Tên truyện gợi liên tưởng đến tình cảm

quen thuộcnào của người đọc ?

- Tình cảm quê hương, làng xóm, gia đình

HĐ4 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: Có hiểu biết bước đầu về nhà

văn Lỗ Tấn và tác phẩm của ông, Hiểu,

cảm nhận được giá trị nội dung và NT của

tác phẩm Cố hương

H Cảnh làng trong con mắt người trở về

sau 20 năm xa cách đã hiện ra ntn ?

H Nghệ thuật nào được tác giả sử dụng ở

đây?

III Tìm hiểu văn bản

1 Nhân vật “tôi” trên đường trở

về thăm quê cũ

+ Đang độ giữa đông xa gần thấp thoáng mấy thôn xóm tiêu điều, hoang vắng, nằm im lìm dưới vòm trời màu vàng úa

- Tác giả sử dụng nghệ thuật miêu

tả làm nổi bật hình ảnh cố hương tiêu điều, sơ xác, tàn tạ và nghèo khổ

4 Củng cố 3’

H Tóm tắt lại toàn bộ truyện?

5 HD HS học bài ở nhà 1’

- Tiếp tục đọc, tóm tắt

- Hoàn thiện câu hỏi phần đọc hiểu văn bản, chuẩn bị tiếp tiết 2 của văn bản

Văn bản: CỐ HƯƠNG (Tiếp theo)

Lỗ Tấn

-I Mục tiêu

- Đã tìm hiểu ở tiết 75

*Trọng tâm kiến thức kĩ năng

1 Kiến thức

- Tinh thần phê phán sâu sắc xã hội cũ và niềm tin vào sự xuất hiện tất yếu của cuộc sống mới, con người mới

- Màu sắc trữ tình đậm đà trong tác phẩm

- Những sáng tạo về nghệ thuật của nhà văn Lỗ Tấn trong truyện Cố hương

2 Kĩ năng

- Kể được văn bản

- Kể và tóm tắt được văn bản

- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại

II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài

III Đồ dùng dạy học

1 GV: Chân dung tác giả Lỗ Tấn, bảng phụ.

2 HS: Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần đọc – hiểu văn bản, đọc kể tóm tắt tác phẩm.

IV Phương pháp

- Vấn đáp, động não, bình

- Kĩ thuật khăn trải bàn

V Các bước lên lớp

1 Ổn định 1’

2 Kiểm tra bài cũ 3’

H Tóm tắt lại văn bản?

3 Tiến trình hoạt động dạy học

HĐ của thầy và trò T.g Nội dung chính

HĐ1 Khởi động.

H Em nhắc lại truyện có những nhân vật

nào ? Em hãy sắp xếp thứ tự theo vai trò

của nó và tầm quan trọng của nhân vật ?

H Theo em truyện đề cập đến những h/ả

NT nào ?

 Nhân vật :

- Nhân vật “tôi” (anh Tấn)

- Nhuận Thổ

- Chị Hai Dương- nàng Tây Thi đậu phụ

- Thằng bé Hoàng

- Thằng bé Thuỷ sinh

- Bà mẹ

- Những người làng

 H/ả NT : ( 2 h/ả ) đặc biệt :

- H/ả “Cố hương”

- H/ả “Con đường”

->Là 2 h/ả biểu cảm và biểu trưng

Nhân vật “tôi”cũng tức là Tấn (tác giả)

cũng quê ở Thiệu Hưng, tỉnh Triết Giang

bên bờ biển, trong cuộc đời nhà văn cũng

vài lần về thăm quê nhưng “tôi” vẫn

là nhân vật văn học, kết quả sáng tạo, hư

cấu NT của tác giả Diễn biến cảm xúc,

tâm trạng và suy nghĩ của tác giả trong

chuyến về thăm quê, từ biệt quê hương

lần cuối cùng được thể hiện ntn chúng ta

cùng tìm hiểu bài hôm nay

HĐ2 HD tìm hiểu văn bản.

- Mục tiêu: Tinh thần phê phán sâu sắc

xã hội cũ và niềm tin vào sự xuất hiện tất

yếu của cuộc sống mới, con người mới,

Màu sắc trữ tình đậm đà trong tác phẩm

2’

34’ III Tìm hiểu văn bản

- HS chú ý vào các chi tiết trong SGK

H Trước cảnh ấy tiếng nói nào vang lên

trong nội tâm người trở về? Em đọc được

cảm giác nào của nhân vật từ tiếng nói

ấy? Từ đó, tình cảm nào của người trở về

đối với cố hương được bộc lộ?

- GV: Ngồi trong thuyền và nhìn qua khe

hở mui thuyền về làng quê sau 20 năm,

trong lòng nhân vật “tôi” bỗng thấy

phảng phất nỗi buồn se sắt, rồi hình như

ngạc nhiên, không tin rằng đó có phải cái

làng cũ đã in trong kí ức của “tôi”

H Vậy, chuyến về quê lần này của nhân

vật “tôi” có gì đặc biệt ?

- Về thăm quê chuyến này, ý định là để

từ giã nó lần cuối cùng Vĩnh biệt ngôi

nhà yêu dấu và từ giã làng cũ thân yêu,

đem gia đình đến nơi đất khách tôi đang

làm ăn sinh sống

H Điều đó gợi lên hiện thực cuộc sống ở

cố hương như thế nào?

- Cuộc sống ở cố hương ngày một nghèo

khổ, khiến nhiều gia đình buộc phải rời

làng đi nơi khác để tìm cách sinh sống

H* Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể

chuyện trong đoạn đầu? Nêu tác dụng

của nghệ thuật đó?

- HS trả lời

- GV yêu cầu HS tóm tắt phần 2

1 Nhân vật “tôi” trên đường trở

về thăm quê cũ

* Tâm trạng của nhân vật “tôi”

+ A, đây có thật là làng cũ mà 20 năm trời nay tôi hằng ghi lấy hình ảnh trong kí ức không? Không vui

- Tác giả sử dụng ngôn ngữ độc thoại nội tâm để bộc lộ tâm trạng ngạc nhiên, chua xót trước hình ảnh

cố hương tàn tạ Đó là tình yêu quê đến độ xót xa

- Với việc sử dụng nghệ thuật kể

H Những ngày ở quê, nhân vật “tôi” đã

gặp rất nhiều người quen cũ, theo em

cuộc gặp với nhân vật nào được kể nhiều

nhất ?

- Nhuận Thổ và chị Hai Dương

H Mối quan hệ của nhân vật “tôi” với

Nhuận Thổ được kể trong thời điểm nào?

- Nhuận Thổ thời quá khứ ( trong kí ức )

- Nhuận Thổ thời hiện tại

H Hình ảnh Nhuận Thổ xưa gắn với

cảnh tượng nào ?

H Nhân vật “tôi”gọi đó là cảnh tượng

gì?

- Gọi là cảnh tượng thần tiên

H* Vì sao nhân vật “Tôi” gọi đó là cảnh

tượng thần tiên?

- HS chú ý đoạn: “Thế là gặp mặt nhau

nữa”

H Khi đó con người Nhuận Thổ hiện lên

với những biểu hiện cụ thể nào về hình

dạng, trang phục, hiểu biết, tính tình ?

H Chi tiết “tôi” khóc và Nhuận Thổ

cũng khóc khi chia tay đã nói gì về tình

bạn xưa kia của 2 người ?

chuyện: Kể kết hợp với tả, biểu cảm,

so sánh đối chiếu nhằm làm nổi bật tâm trạng buồn, xót xa của nhân vật

“tôi” trên đường về quê

2 Những ngày “tôi” ở quê

a Cuộc gặp với Nhuận Thổ.

 Nhuận Thổ thời quá khứ

+ Cảnh: Một vầng trăng tròn vàng thắm treo lửng lơ trên nền trời xanh đậm đứa bé chạy mất

- Cảnh tượng sáng sủa - Dấu hiệu của cuộc sống thanh bình và hạnh phúc nơi làng quê, giờ chỉ còn trong giấc mơ

+ Khuôn mặt tròn trĩnh, nước da bánh mật, đầu đội mũ lông chiên bé

tí tẹo, cổ đeo vòng bạc sáng loáng

+ Hắn thấy ai là bẽn lẽn, chỉ không

- Gắn bó, thân thiết, bình đẳng.

H Từ đó, h/ả 1 người bạn ntn hiện lên

trong tâm trí “tôi” ?

- Yêu cầu học sinh theo dõi đoạn truyện

cuối trang 212, 213

H Trong quan sát của người trở về thăm

quê sau 20 năm xa cách thì h/ả Nhuận

Thổ gắn liền với dấu hiệu nào ?

H Nét nổi bật trong cách xây dựng nhân

vật Nhuận Thổ ở đây là gì ? Từ đó em

thấy Nhuận Thổ thời hiện tại là một con

người như thế nào?

- Tất cả sự thay đổi toàn diện ở 1 con

người theo chiều hướng xấu

- Kì lạ nhất là sự thay đổi tính nết : Tự ti

và tham lam

- Sự thay đổi kì lạ ở Nhuận Thổ có

nguyên nhân từ cách sống lạc hậu của

người nông dân, từ hiện thực đen tối của

xã hội áp bức

H Em có nhận xét gì về lời than thở của

“tôi” dành cho Nhuận Thổ ? (“Con đông,

mùa mất, thuế nặng, lính tráng, trộm

cướp, quan lại, thân hào đầy đoạ thân anh

khiến anh trở thành đần độn, mụ mẫm

đi” )

- Càng buồn hơn, đau xót hơn, cô đơn

hơn vì cảnh vật, con người thay đổi, sa

bẽn lẽn với một mình tôi thôi

+ biết bẫy chim sẻ, biết nhiều chuyện lạ lùng lắm

+ Tình bạn khi xưa giữa “tôi” và Nhuận Thổ gắn bó, thân thiện và bình đẳng

- Một cậu bé khôi ngô, khoẻ mạnh, hồn nhiên, hiểu biết nhanh nhẹn, gần gũi và giàu tình cảm

 Nhuận Thổ thời hiện tại

+ Nước da vàng xạm, khuôn mặt có thêm những nếp răn sâu hoắm, mi mắt viền đỏ, húp mọng lên, đội chiếc mũ lông chiên rách tươm, người co ro cúm rúm, bàn tay vừa thô kệch, vừa nặng nề nứt nẻ, nét mặt vừa hớn hở vừa thê lương (212)

+ Lấy 1 dáng điệu cung kính, chào rất rành mạch: - Bẩm ông 

Giữa Nhuận Thổ và tôi có một bức tường dày ngăn cách

- Phép so sánh tương phản (hồi ức

và hiện tại) để làm nổi bật sự thay đổi ở Nhuận Thổ, một con người già

sút, nhếch nhác vì nghèo đói, vì lễ giáo

phong kiến cổ hủ, xót xa vì sự ngăn cách

giữa “tôi” và Nhựân Thổ Không còn tìm

đâu bóng dáng của người bạn nhỏ tươi

tắn, đẹp đẽ ngày nào

H.Trong kí ức của nhân vật “tôi” chị Hai

Dương được hiện lên ntn ?

+ Kí ức: Hồi đó, chị xoa phấn, lưỡng

quyền không cao môi cũng không

mỏng sở dĩ hàng đậu phụ bán chạy là

vì có chị ta

H Trong kí ức của “tôi” chị Hai Dương

là nàng Tây Thi đậu phụ Cách gọi ấy có

ý nghĩa gì ?

- Bộc lộ tình cảm thân thiện đối với

người phụ nữ láng giềng đã từng là một

người đẹp người đẹp nết

H Sau 20 năm người phụ nữ ấy xuất

hiện trước mặt “tôi” với bộ dạng, lời nói,

hành động như thế nào ?

H* Em có nhận xét gì về sự thay đổi

này?

H* Sự thay đổi nào ở con người này là

lớn nhất? Vì sao?

- Sự thay đổi về tính tình, vì đó là biểu

hiện suy thoái của lối sống và đạo đức ở

làng quê

H Những thay đổi ấy đã tạo ra con người

ntn ?

nua, tiều tuỵ và nghèo khổ

b Cuộc gặp với chị Hai Dương

+ Kí ức: Hai mươi năm trước chị Hai Dương là một người phụ nữ đẹp người, đẹp nết

+ Hiện tại: Sau 20 năm: “Một người đàn bà trên dưới 50 tuổi, lưỡng quyền nhô ra, môi mỏng dính, hai tay chống nạnh Miệng lẩm bẩm,

H Qua đó tác giả đã biểu hiện tình cảm

và thái độ như thế nào và đặt ra vấn đề

gì?

GV Tâm trạng của “tôi” trong thời gian

ở nhà được thể hiện trong dòng chuyện

kể, miêu tả cảnh vật và con người, sự

việc, so sánh, đối chiếu quá khứ và hiện

tại của các nhân vật

- Trong việc chỉ rõ sự thay đổi của con

người và cảnh vật làng quê, tác giả nói

đến sự sa sút về kinh tế, tình cảnh đói

nghèo của nông dân do nạn áp bức, tham

nhũng nặng nề Song trọng điểm vẫn là

làm nổi bật sự thay đổi về diện mạo tinh

thần qua nhân vật Nhuận Thổ, thím Hai

Dương, rồi thể hiện qua tính cách của

khách mượn cớ mua đồ gỗ, mượn cớ đưa

tiễn mẹ con nhân vật “tôi” để lấy đồ đạc

Chính vì vậy, trong mọi thay đổi, điều

làm tác giả đau xót nhất, đau xót đến

“điếng người đi” là mối quan hệ giữa

“tôi” và Nhuận Thổ

Như vậy để làm nổi bật sự thay đổi của

làng quê tác giả không chỉ đối chiếu từng

nhân vật quá khứ với hiện tại mà tác giả

còn có sự đối chiếu nào khác ?

- Nhân vật này trong hiện tại với nhân

vật kia trong quá khứ ( Nhuận Thổ trong

quá khứ đối chiếu với Thuỷ Sinh trong

hiện tại Trong quá khứ Nhuận Thổ cổ

đeo vòng bạc ở hiện tại : Thuỷ Sinh cổ

tiện tay giật luôn đôi bít tất tay của

mẹ tôi giắt vào lưng quần, cút thẳng

- Thay đổi xấu toàn diện, cả hình dạng lẫn tính tình

- Xấu xí, tham lam đến độ trơ trẽn, lưu manh, mất hết vẻ lương thiện của người nhà quê

- So sánh, đối chiếu, miêu tả, biểu cảm

- Tác giả đã phản ánh tình cảnh xa sút về mọi mặt của xã hội Trung Quốc đầu thế kỷ XX, nguyên nhân

và lên án các thế lực tàn bạo đã tạo nên thực trạng đáng buồn ấy Đồng thời chỉ ra các mặt tiêu cực nằm ngay trong tâm hồn, tính cách người lao động

- Tác giả đặt ra một vấn đề vô cùng cấp thiết: Phải xây dựng một cuộc đời mới

không đeo vòng bạc Rồi Nhuận Thổ

trong quá khứ thì “khuôn mặt tròn trĩnh”

Thuỷ Sinh hiện tại “ vàng vọt, gầy còm”

H Khi rời xa cố hương nhân vật “tôi” có

tâm trạng như thế nào? Vì sao lại có tâm

trạng như vậy?

H Vậy khi rời cố hương nhân vật “tôi”

mong ước điều gì ? Em hiểu gì về tình

cảm của nhân vật “Tôi” ?

H rong niềm hy vọng của nhân vật “tôi”

xuất hiện cảnh tượng nào ?

+ Một cánh đồng cát, màu xanh biếc,

cạnh bờ biển, trên vòm trời xanh đậm,

treo lơ lửng 1 vầng trăng tròn vàng thắm

H Việc lặp lại cảnh tượng này ở cuối

truyện đã thể hiện mong ước nào của

nhân vật “tôi”?

- Những biểu hiện khác nhau của tình

yêu quê hương, gia đình sâu đậm của

nhân vật “tôi”, tuy buồn đau vì sự sa sút

nghèo hèn của làng quê nhưng vẫn ước

mơ và hi vọng vào tương lai, vào thế hệ

trẻ sẽ đem đến những đổi thay cho quê

hương, sẽ được sống cuộc đời hạnh phúc

trên quê hương và chính chúng sẽ tự

mình làm được điều ấy

- GV yêu cầu HS đọc đoạn văn cuối

cùng

H ở cuối truyện xuất hiện hình ảnh nào

trong suy nghĩ của nhân vật “tôi”? Hình

ảnh ấy có ý nghĩa gì?

- HĐ nhóm 2’

3 Khi rời cố hương

- Lòng tôi không chút lưu luyến

tôi vô cùng lẻ loi ngột ngạt

- Cố hương không còn trong lành, đẹp đẽ, ấm áp như xưa mà chỉ còn

xơ xác, nghèo hèn và xa lạ từ cảnh vật đến con người

+ Mong cho đến thế hệ con cháu:

Không bao giờ phải cách bức nhau , không phải vất vả chạy vay như

“tôi”, không phải khốn khổ và đần độn như Nhuận Thổ, không phải khốn khổ mà tàn nhẫn như bao nhiêu người khác Chúng nó cần