Quản lý thảm hoạ là quá trình mang tính hệ thống, tận dụng nguồn lực có được từ chính sách gồm cả khả năng thích ứng của khu vực và từng cá nhân, kể cả mọi hoạt động có thể có để giảm thiểu thiệt hại. Ngay từ đầu quản lý thảm hoạ vốn dĩ là lĩnh vực thuộc phạm vi rộng nhưng tiêu điểm trong cuốn sách này chúng tôi đề cập chủ yếu vào việc điều trị, điều dưỡng trong thảm hoạ. Để hiểu rõ vai trò của điều dưỡng khi thảm hoạ và và hoàn tất vai trò đó thì việc biết và lường trước được đặc tính cuả thảm hoạ rất quan trọng
Trang 1Câu10:Anhchịhãytrìnhbàytómtắtcáckỹthuậtđánhgiáthểchấtcầncótrongđiềudưỡn gthảmhoạ ?
1.Kiểmtratìnhtrạnghôhấp:
Saukhipháthiệnnạnnhân, trướctiêntiếnhànhquansátxemnạnnhâncònhôhấp hay không Cáchquansátlàcúisátmặtnạnnhân, tiếnhànhđồngthờithaotác “nhìn”
chuyểnđộnglồngngực, “nghe” âmthanhthở, “cảmnhận” hơithởbằngmá (Hình 7)
Nếunạnnhânkhôngcònthở, dùngthủthuậtngửađầunângcằmđểmởđườngthởchonạnnhân, kiểmtralạitìnhtrạnghôhấplầnnữa.Nếuđườngthởđượcmởmànạnnhânvẫnkhôngcódấuhiệu hôhấpthìđeothẻĐen NếusaukhimởđườngthởnạnnhâncódấuhiệuhôhấpthìđeothẻĐỏ Trườnghợpkhôngcầnmởđườngthởmànạnnhânvẫnhôhấpđược, nếusốlầnthởlàtrên 30 lần/phútthìđeothẻĐỏ, 15~30 lần/phútthìchuyển sang kiểmtratìnhtrạngtướimáu
(tuầnhoàn)
2.Kiểmtratìnhtrạngtướimáu(tuầnhoàn) Bắtđộngmạch quay,
đồngthờitiếnhànhkiểmtramàucủamóngtay (blanch test) Blanch test,
còngọilàthờigianlàmđầymaomạchtrởlại (Capillary refilling time, CRT),
làphươngphápquansátđộngmạch quay Khibópchặtphầnmóngtaytrongvòng 5 giây, phầnmóngnàysẽbịnhợtnhạtđi Saukhithảra, nếuđộngmạch quay hoạtđộngbìnhthường, thìmóngtaysẽcómàuhồngtrởlạitrongvòng 2 giây.Tuynhiên, nếutrờilạnhthìcóthểmấthơn
2 giâymóngtaymớicómàuhồngtrởlại Nếukhôngbắtđượcmạch, CRT lớnhơn 2 giây, thìđeothẻĐỏ Nếukhôngbắtđượcmạchnhưng CRT nhỏhơn 2 giâythìchuyển sang
quansáttìnhtrạng tri giác Nếucóhuyếtápkếthìcóthểdùngđểđohuyếtáp, tuynhiên,
cóthểđođượcgầnchínhxácchỉsốhuyếtáptâmthucủađộngmạch ở mộtsốbộphận,
nênsẽrấttiệnlợinếunhớđượccácchỉsốnày Nếuđộngmạchcóthểbắtđượclàđộngmạch quay (Radial artery) thìtrên 80mmHg, độngmạchđùi (femoral artery) thìtrên 70mmHg, độngmạchcổ (external carotid artery) thìtrên 60mmHg
3.Kiểmtratìnhtrạng tri
giác:Phánđoándựatheokhảnăngphảnứngvớinhữngcâulệnhđơngiảnnhư “Hãynắmtaylại”,
“Hãymởmắtra”, …vv NếucóphảnứngthìđeothẻVàng,
nếukhôngcóphảnứngthìgắnthẻĐỏ Tuynhiên,
thườngxảyrahiệntượngsốctinhthầnngaysaukhithảmhọaxảyra, do
đócầnphảiquansátkĩlưỡngtìnhhìnhđểquyếtđoán
Thôngthường, hay sửdụngthangđiểmhônmê Glasgow
-ĐiểmMởmắttựphát 4 Trảlờichínhxác 5 Thựchiệnđúngcácyêucầuvềvậnđộng 6
-Mởmắtkhinghegọi 3 Trảlờilẫnlộn 4 Đápứngvớiđaukhibịkíchthíchđau 5
Trang 2-Mởmắtkhibịkíchthíchđau 2 Phátngônlẫnlộn 3 Phảnứngtránhkhibịkíchthíchđau 4
-Khôngmởmắt 1 Phátâmkhóhiểu 2 Co cứnglạthường 3 Hoàntoànimlặng 1
Taychânduỗicứng 2 Khôngcóphảnứngvậnđộng 1
Câu 11.Trình bày tóm tắt các kỹ thuật hỗ trợ khẩn cấp cơ bản đã được học trong học phần điều dưỡng thảm hoạ?
Trả lời:
Các kỹ thuật hỗ trợ khẩn cấp cơ bản trong điều dưỡng thảm họa: được lập ra trong khu vực xảy ra thảm họa hay tại nơi lánh nạn ngay sau khi thảm họa xảy ra:
1. Mở đường thở:thủ thuật ngửa đầu nâng cằm là biện pháp thông thường nhất, tuy nhiên nếu nghi ngờ có chấn thương ở cổ thì thực hiện thủ thuật đẩy hàm dưới ra trước(jaw thrust) để mở đường thở
2. Xử lý vết thương:
+ Biện pháp cầm máu: Chảy máu động mạch là nguyên nhân trực tiếp làm giảm lượng máu tuần hoàn, gây sốc Do đó cần thực hiện các biện pháp cầm máu thích hợp, nhanh chóng để tránh làm vết thương xấu đi Trong biện pháp cầm máu có biện pháp dùng tay và biện pháp dùng garo
+ Biện pháp dùng tay: Có 2 biện pháp dùng tay cầm máu là ép trực tiếp và ép gián tiếp TRước hết áp dụng biện pháp cầm máu ép trực tiếp bằng cách đặt trực tiếp miếng gạc lên vết thương, ép chặt Nếu thấy không có hiệu quả thì áp dụng biện pháp ép gián tiếp bằng cách ấn mạnh lên vị trí của mạch máu có thể sờ thấy về phía gần tim hơn so với vết thương (điểm cầm máu) Khi dùng biện pháp ép để cầm máu này, để tránh bệnh truyền nhiễm từ máu chảy ra, thực hiện đeo găng tay cao su hay quấn túi nilon vào tay trước khi tiến hành xử lý
+ Biện pháp đặt garo cầm máu :Bieenk pháp đặt garo có thể gây ra cùng lúc tổn thương về thần kinh, ảnh hưởng đến việc tái thông máu ở phần bị ép, do đó trừ trường hợp nếu đã áp dụng biện pháp cầm máu ép trực tiếp, gián tiếp đều không có kết quả, thì không nên dùng biện pháp đặt garo cầm máu cần ghi rõ thời gian đặt garo ở chỗ
dễ nhìn thấy
+ Xử lý vết thương:Có nhiều loại vết thương là khác nhau tùy theo thể loại thảm họa Phần này trình bày cách xử lý tràn khí màng phổi mở, mảng sườn di động, tràn khí màng phổi căng , thoat vị ruột, sa ruột
+ Tràn khí màng phổi mở: xảy ra khi không khí tràn vào khoang màng phổi theo vết thương xuyên thành ngực khi hít vào Khi vết thương hở trên thành ngực lớn, không khí không đi vào từ khí quản mà đi vào theo vết hở trên thành ngực, dẫn đến tình trạng xẹp phổi, gây hại đến quá trình trao đổi khí Nếu không có các biện pháp xử lý thích hợp sẽ xảy ra biến chứng thành tràn khí màng phổi căng Mục đích của các biện pháp tràn khí màng phổi mở là để không khí không tràn vào khoang màng phổi Biện pháp
xử lý khẩn cấp là tiến hành băng 3 mặt
+ Mảng sườn di động:Mảng sườn di động xảy ra khi có nhiều xương thành ngực bị gãy , một phần của thành ngực không còn liên tục với lồng ngực gây nên trạng thái chuyển động ngược chiều so với chuyển động của lồng ngực khi hô hấp bình thường ( hô hấp
Trang 3đảo chiều).Tình trạng đảo lộn chuyển động của thành ngực – vùng mảng sườn bị lõm xuống khi hít vào -,phồng lên khi thở ra gọi là flail chest Phần thành ngực không còn liên tục với lồng ngực gọi là flail segment Cố định mảng sườn di động nhằm mục đích ngăn sự chuyển động đảo lộn của flail segment, giảm đau và tránh hô hấp đảo chiều
Đầu tiên dùng tay ép mảng sườn bị gãy(flail sagment) để ngăn sự chuyển động ngược chiều, Dùng gạc dày hoặc khăn cuốn chặt lại rồi để sát với mảng sườn bị gãy(flail sagment), dùng băng dính khổ rộng đàn hồi cố định từ xương ức đến cột sống bên tổn thương
+ Tràn khí màng phổi căng: Tràn khí màng phổi căng xảy ra khi khi lồng ngực bị tổn thương, áp lực khí trong khoang màng phổi bên tổn thương cao hơn áp lực ở xung quanh gây nên hiện tượng xẹp phổi, cơ hoành hạ thấp, trung thất bị đẩy sang bên lành làm giảm cung lượng tim do rối loạn tuần hoàn tĩnh mạch.Nếu để nguyên có thể dẫn đến tình trạng nghiêm trọng như hạ huyết áp, sốc tắc nghẽn
Từ phần thành ngực hở hay phần phổi bị tổn thương , chỗ không khí rò rỉ tạo thành van một chiều(one-way valve), không khí đi vào khoang ngực từ chỗ hở trên thành ngực khi hít vào, nhưng khi thở ra van đóng lại làm cho không khí không thoát ra được Nếu tình trạng này tiếp diễn thì sẽ làm cho áp suất bên lồng ngực bị tổn thương tăng nhanh dẫn đến tràn khí màng phổi căng Nếu không thoát khí ra có thể dẫn đến tử vong trong vài phút Nếu không chuẩn bị được ống mở lồng ngực thì có thể chọc bằng kim to để tiêu khí khẩn cấp
+ Thoát vị ruột: Vì áp lực trong khoang bụng cao hơn so với áp lực khí quyển, nên các
cơ quan trong ổ bụng như ruột có thể thoát ra ngoài từ vết thương hở.Khi ruột chui ra ngoài, giữ cho ruột không bị khô là điều hết sức quan trọng Không đưa phần ruột bị chui ra ngoài trở lại khoang bụng mà dùng giấy bóng, bọc nilon hay giấy nhôm phủ lên trên
3.Cố định gãy xương:
Hiện tượng gãy xương khá phổ biến khi thảm hỏa xảy ra do ngã, vật rơi vào, hay
bị đồ đạc đè lên Cần cố định gãy xương để cố định phần bị chấn thương, giảm đau tránh các chấn thương thứ cấp như chấn thương về mạch máu, thần khinh do đoạn xương gãy gây ra xung quanh khu vực bị chấn thương Về nguyên tắc cần cố định cả phần trên và dưới khớp xương bị gãy.Có theersuwr dụng ván, bìa các tông, ô làm các vật phụ để cố định khân cấp
Câu 12:Anh chị hãy trình bày đặc điểm điều dưỡng khẩn cấp thông thường? Mục Điều dưỡng khẩn cấp thông thường
Đối tượng Cá nhân và những người liên quan
Có thể dự đoán, chuẩn bị và đáp ứng Điều kiện cung ngay lập tức nguồn lực, thiết bị
Trang 4cấp điều dưỡng Có thể thực hiện điều dưỡng liên tục
Y tế tốt nhất cho cá nhân
Ngày thường
- Cơ sở y tế hoạt động bình thường
- Cơ sở hạ tầng hoạt động bình thường
- Có thể thu thập thông tin
- Có đủ nhân viên y tế Môi trường thực - Thuốc và vật tư y tế có thể được bổ hiện điều dưỡng sung
- Sử dụng được các thiết bị y tế
- Có thể đảm bảo vận chuyển bệnh nhân
- Số lượng bệnh nhân nhập viện nhất định
Điều dưỡng viên hoạt động trong môi trường làm việc hàng ngày
- Can thiệp đến 1 bệnh nhân và những người liên quan
- Có thể quản lý quan sát bệnh nhân
bị bệnh nặng bằng các thiết bị kỹ thuật y tế
- Có thể phán đoán dựa trên các dữ liệu khách quan
Đặc điểm các thao - Có thể trao đổi, tìm sự hợp tác về tác, hành động kiến thức, kĩ năng với bác sĩ, điều điều dưỡng dưỡng viên khác
- Có thể sử dụng các nguồn lực cần thiết thực hiện theo quy trình, hướng dẫn
- Chăm sóc tập trung
- Có thể ghi chép lại hoạt động điều dưỡng
- Có thể đảm bảo về hỗ trợ xã hội
Trang 5C âu 9 Anh chị hãy trình bày các nguyên tắc phân loại nạn nhân trong thảm hoạ.
)Nguyên tắc phân loại nạn nhân
Phân loại nạn nhân (triage) là kĩ thuật xác định mức độ nghiêm trọng và mức độ khẩn cấp của người bị thương, tận dụng tối đa nguồn thiết bị y tế hạn chế sao cho đem lại hiệu quả cao nhất trong việc cấp cứu nạn nhân
Thuật ngữ này bắt nguồn từ động từ tiếng Pháp “trier”, chỉ việc “lựa chọn” các quả nho hay hạt cà phê Người ta cho rằng tổng quân y của Napoleon đã đề xuất phương pháp phân loại nạn nhân theo mức độ ưu tiên này nhằm đạt được hiệu quả điều trị cao nhất trong điều kiện thiết bị y tế hạn chế trong thời chiến, sau đó khái niệm này đã được sử dụng rộng rãi, và khái niệm chúng ta sử dụng ngày nay được lập ra từ sau đại chiến thế giới lần thứ nhất
. Theo quy định, phân loại nạn nhân được tiến hành đối với tất cả nạn nhân
.Thời gian cần thiết để phân loại đối với mỗi nạn nhân là dưới 30 giây
. Tiến hành phân loại theo trình tự ưu tiên: tính mạng > chức năng > thẩm mĩ
. Đeo thẻ phân loại cho nạn nhân khi tiến hành phân loại để làm rõ thứ tự ưu tiên
. Phân loại nạn nhân được tiến hành lặp đi lặp lại