Tại sao tác giả lại có cảm giác quen “ ” mà “ ”?lạ - Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên,thấy con đờng làng không còn dài và rộng nh trớc nữa…?
Trang 1Tuần 1 Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 04/09/2006
Tiết 1+2 Văn bản Tôi đi học
-Thanh I-Mục tiêu: giúp HS:
tịnh Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “ ” ở buổi tựutôi
trờng đầu tiên trong đời
- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong
SGK
- HS đọc
? Trình bày ngắn gọn về tác giả? - Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6
tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viếtnhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnhthành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyệnngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đầm thắm,trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồnnhạy cảm trớc vẻ đẹp con ngời và quê h-
ơng
? Trình bày những hiểu biết của mình về
VB trên?
- Là truyện ngắn xuất sắc của Thanh Tịnh,
in lần đầu trong tập Quê mẹ- 1941
- GV:Đây là truyện ngắn giàu chất trữ
tình Thông qua dòng hồi tởng của nhân
vật “ ” tác giả đã làm sống lại tôi , “những
kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng”
Giáo án Ngữ văn 8 1 Đỗ Văn Binh
Trang 2+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể
hiện tâm trạng ngỡ ngàng, vừa xa lạ, vừa
gần gũi với sự vật, với ngời bạn ngồi bên
cạnh
Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng,
hoà tâm trạng của mình vói cảnh, cử chỉ,
- Theo dõi văn bản và cho biết:
? Có những nhân vật nào đợc kể lại? - Tôi, mẹ, ông độc, những cậu học trò
? Trong đó nhân vật chính là ai?
Vì sao đó là nhân vật chính?
- Nhân vật chính là “ai”
- Vì nhân vật này đợc kể nhiều nhất Mọi
sự việc đều đợc kể từ cảm nhận của “tôi”
? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể
loại, phơng thức biểu đạt * Kiểu văn bản: VB nhật dụng.
* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.
* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC.
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờngcủa
“tôi” đợc kể theo trình tự không gian và
thời gian nào?
- Theo trình tự:
+ Cảm nhận của “tôi” trên đờng tới trờng + Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trờng + Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
? Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn
văn nào của văn bản? - Đ1: “Buổi mai hôn ấy“ trên ngọn núi“
- Đ2: tiếp đến “ đ ợc nghỉ cả ngày nữa ”
Trang 3- Đ3: Phần còn lại.
? Đoạn văn nào gợi cẩm xúc thân thuộc,
gần gũi nhất trong em? Vì sao? - (HS tự bộc lộ)
2 Đọc – hiểu chi tiết vản bản.
2.1 Cảm nhận của –tôi– trên đ ờng
tới tr ờng.
- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu
? Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trờng của
nhân vật “tôi” gắn với không gian, thời
giam cụ thể nào?
+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh).
+ Không gian: trên con đờng dài và hẹp.
? Vì sao không gian và thời gian ấy trở
thành kỉ niệm trong tâm trá của tác giả? - Đó là thời điểm , nơi chốn gần gũi quen thuộcgắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hơng
- Đó là lần đầu đợc cắp sách tới trờng
- Tác giả là ngời yêu quý quê hơng tha thiết
? Trong câu văn “Con đ ờng này đã quen
đi lại lắm lần, nhng lần này tự nhiên
thấy lạ” Tại sao tác giả lại có cảm giác
quen
“ ” mà “ ”?lạ
- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã
có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên,thấy con đờng làng không còn dài và rộng
nh trớc nữa…
? Chi tiết “tôi không lội qua sông thả
diều nh thằng Quý và không đi ra đồng
nô đùa nh thằng Sơn nữa ” có ý nghĩa gì?
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bảnthân- cậu bé tự thấy mình đã lớn lên
Điều đó cho thấy nhận thức của cậu bé về
? Trong những nhận thức mới mẻ trên
con đờng làng đến trờng, nhân vật “tôi”
đã tự bộc lộ đức tính gì của mình?
* Thích học, yêu mến bạn bè và mái ờng quê hơng.
2.2 Cảm nhận của nhân vật –tôi–
lúc ở sân tr ờng.
- GV yêu cầu HS quan sát đoạn văn tiếp
? Cảnh trớc sân trờng làng Mĩ Lí đã lu lại
trong trí nhớ của tác giả có gì nổi bật? + Trớc sân trờng: Rất đông ngời (trớc
sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời),
ng-ời nào cũng đẹp (Ngng-ời nào quần áo cũng
sạch sẽ, gơng mặt cũng vui tơi và sáng sủa.).
Giáo án Ngữ văn 8 3 Đỗ Văn Binh
Trang 4? Em có nhận xét gì về cảnh tợng ở đây? * Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội
khai trờng thờng gặp ở nớc ta
Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đốivới mái trờng tuổi thơ
? Khi cha đi học nhân vật “tôi” nhìn ngôi
trờng này nh thế nào? - Nhìn thấy ngôi trờng Mĩ Lí “cao ráo và
sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.
? Còn lần đầu tới trờng thì sao? - “Tr ờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai
nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp”.
? Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ
thuật ở đây?
- Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật sosánh
? Em hiểu ý nghĩa hình ảnh so sánh này
nh thế nào? - So sánh lớp học với đình làng- nơi thờcúng tế lễ, nơi thiêng liêng, cất giấu những
điều bí ẩn
- Phép so sánh này diễn tả xúc cảm trangnghiêm của tác giả về mái trờng, đề cao tríthức của con ngời trong trờng học
* Nhìn trờng khác trớc.
? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần
đầu tiên đến trờng học, tác giả dùng hình
ảnh so sánh nào?
- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ,
nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ.
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở
đây?
- Sử dụng biện pháp so sánh
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạngcác em nhỏ lần đầu tới trờng học
? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn
nói điều gì với chúng ta? - Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả
đối với trờng học
- GV yêu cầu HS chú ý doạn tiếp, từ
“Ông đốc“.đợc nghỉ cả ngày nữa ”
? Hình ảnh ông đốc đợc nhân vật tôi nhớ
lại qua những chi tiết nào? - Ông nói : các em phải cố gắng học để
thầy mẹ đợc vui lòng và để thầy dạy các
em đợc sung sớng
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và
cảm động.
- Tơi cời nhẫn lại nhìn chúng tôi.
? Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy
tác giả đã nhớ tới ông đốc bằng tình cảm
nào?
+ Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy.
? Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi”
thể hiện tâm trạng nh thế nào? - Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tênmình: Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật
mình và lúng túng.
- Cảm thấy sự khi phải rời bàn tay dịu dàngcủa mẹ: Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi
Trang 5đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo.
? Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của các
cậu học trò bé nhỏ khi xếp hãng vào lớp? - Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi mà các
ngời thân đang nhìn các cậu vớ cặp mắt lu luyến Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang nhập ngừng trong cổ.
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cậu
học trò bé nhỏ khi xếp hàng để vào lớp
trong đoạn văn trên?
- Khóc một phần vì lo sợ- do phải tách rờingời thân để bớc vào một ngôi trờng hoàntoàn xa lạ
Khóc một phần vì sung sớng- lần đầu đợc
tự mình học tập
Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự ởng thành, những giọt nớc mắt ngoan chứkhông phải là những giọt nớc măt vòi vĩnh
tr-nh trớc nữa…
- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi
gọi tên mình vào lớp học Nhân vật “tôi”
cũng tránh sao khỏi sự lúng túng, giật
mình Giọt nớc mắt của tuổi thơ với tiếng
khóc “thút thít” là dễ hiểu, vì phải rời
bàn tay mẹ để vào lớp với trờng mới, lớp
mới, thầy mới, bạn mới Đó là cả thế giới
khác và cách xa hơn bao giờ hết
? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của
mình vào lúc này, trong ngày đầu tiên đi
học nh các bạn nhỏ kia
- (HS tự bộc lộ)
? Đến đây em hiểu gì về nhân vật “tôi” ? + Giàu cảm súc với trờng lớp với ngời thân
Có những dấu hiệu trởng thành trongnhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầutiên đi học
2.3 Cảm nhận của –tôi– trong lớp
học.
? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh thể
hiện tâm trạng của nhân vật “tôi” khi đón
nhận giờ học đầu tiên?
- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừagần gũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bêncạnh:
+ Một mùi hơng lạ xông lên trong lớp
Trông hình gì treo trên tờng tôi cũng thấy lạ và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận.
+ Tôi nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên tôi, một ngời bạn tôi cha hề quen biết, nhng Giáo án Ngữ văn 8 5 Đỗ Văn Binh
Trang 6lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào.
+ Một con chim non liệng đến đứng bên
bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
+ Nhng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh thật.
? Em có cảm nhận gì về cách miêu tả
này của tác giả ? - Cách miêu tả này rất chân thật Tâm trạngcủa nhân vật “tôi” hiện lên trong dòng hồi
tởng giúp ngời đọc, ngời nghe liên hệ vớichính mình Tâm trạng của nhân vật “tôi”
đợc liên tởng nh con chim con “hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao” Đây là
sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả và bộc
lộ cảm xúc Điều này tạo nên chất trữ tìnhcho tác phẩm
? Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác lạ”
và “không cảm thấy sự xa lạ” của nhân
vật “tôi” ?
+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học –
một ngôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:
+ Một con chim con liệng đến đứng
bên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao Tôi đa mắt thèm
thuồng nhìn theo cánh chim.
+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch
mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhng yêucả sự học hành để trởng thành
III- Tổng kết
? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản
đầu tiên đợc đến trờng đi học.
? “Những cảm giác trong sáng” nảy nở
Trang 7? Từ đó em cảm nhận đợc những điều tốt
đẹp nào từ nhân vật “tôi”, cũng chính là
của tác giả Thanh Tịnh?
- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trờngquê hơng
? Em hãy nêu những nét đặc sắc của
chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm Những hình ảnh so sánh mới mẻ và gợi cảm.
? Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật
kể chuyện của nhà văn Thanh Tịnh trong
truyện ngắn “Tôi đi học”?
(Câu hỏi thảo luận)
- (Học sinh thảo luận trả lời)
- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ
1 Những cảm giác trong sáng ấy nảynở trong lòng tôi nh mấy cành hoa tơi mỉm cời giữa
bầu trời quang đãng
2 Tôi không lội qua sông thả diều và không đi ra đồng nô đùa nh
nh
thằng Quýthằng Sơn nữa
3 ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôinhẹ nhàng nh một làn mây lớt ngang trên ngọn
núi
4 Nhà trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng
5 Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oainghiêm nh cái đình làng
6 Sân nó rộng, mình nó cao nh trong những buổi tra hè đầy vẵng
nhìn quãng trời rộng muốn bay,nhng còn ngập ngừng e sợ
9 Những cậu bé vụng về lúng túng nh tôi
10 Hết co một chân, các cậu lại duỗimạnh nh đá một của ban tởng tợng
12 Tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này
E- H ớng dẫn về nhà:
Giáo án Ngữ văn 8 7 Đỗ Văn Binh
Trang 81 Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật “ ” trong truyện ngắn “Tôi đi học :tôi ”
+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trớc sự biến thái của thiên nhiên và cảnh vật:thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàngbạc
+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng đầutiên trong đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự nhiên thấy lạ, nhânvật “tôi” cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trờng hôm nay ai cũng ănmặc sạch sẽ, gơng mặt tơi vui và sáng sủa; ngôi trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khácthờng Nhân vật “ ” từ cảm giác thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến gật mình và lúngtôi
túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng củamẹ
+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên
Dòng cảm xúc của nhân vật “ ” hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừatôi
mợt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi
2 Để viết bài văn ngắn nghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần
đầu tiên, cần chú ý:
+ Kể lại tâm trạng khi đến trờng
+ Khung cảnh thiên nhiên, cảnh vật xung quanh hôm đó
+ Cảm nhận về hình ảnh trờng ( sân trờng, lớp học, các bạn, thầy cô)
+ ấn tợng về sự đón tiếp của thầy cô
+ ý nghĩa về buổi học đầu tiên
Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 06/09/2006
Tiết 3 - cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
I- Mục tiêu Giúp HS:
- Hiểu rõ cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát nghĩacủa từ ngữ
- Thông qua bài học, rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng
II- Chuẩn bị: Đèn chiếu, giấy trong ,bút dạ…
Trang 9III- Tiến trình lên lớp
A- ổ n định tổ chức:
B- Kiểm tra:
? ở lớp 7, đã học về 2 mối quan hệ giữa nghĩa của từ, đó là những mối quan hệ nào?
- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa
GV: Hôm nay, chúng ta học bài nói về mqh khác về nghĩa của từ ngữ- đó là mqh baohàm
C- Bài mới:
I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
- Gv chiếu sơ đồ lên bảng, yêu cầu học
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?
Vì sao?
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơnnghĩa của các từ thú, chim, cá
Vì phạm vi nghĩa của từ động vật baohàm nghĩa của các từ thú , chim, cá
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ voi, hơu?
? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ tu hú, sáo? Tại sao?
- Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm vinghĩa của hai từ này đợc bao hàm trongphạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của các từ voi,
hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.
- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của các từ
cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn nghĩa của
từ động vật
GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến
lớn nh vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ
khái quát của nghĩa từ ngữ
? Vậy các em hiểu nh thế nào là một từ
có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp? - (HS dựa vào SGK trả lời)
? Một từ có thể vừa có nghĩa rộng , vừa
có nghĩa hẹp đợc không? Vì sao? - Một từ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa coanghĩa hẹp Vì tính chất rộng hẹp chỉ là
Trang 101- BT1/10/SGK: Lập sơ đồ thể hiện
cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ a) Y phục
quần áoquần đùi quần dài áo dài áo sơ mib) Vũ khí
phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có nghĩa
rộng bao hàm các từ còn lại trong nhóm:
- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng
- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ
D- H ớng dẫn về nhà:
- Học thuộc nội dung ghi nhớ
- Làm các bài tập còn lại trong SGK và
Trang 11Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 08/09/2006
Tiết 4 - tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I- Mục tiêu Giúp HS:
- Nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì
đối tợng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tạp chung nêu bật ý kiến, cảm súc của mình
II- Chuẩn bị:
Nghiên cứu tài liệu, sách tham khảo…
III- Tiến hành hoạt động:
- GV yêu cầu học sinh đọc thầm lại văn
bản “Tôi đi học” - Học sinh quan sát.
? Văn bản “Tôi đi học” kể về những việc
đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi
tởng, kỉ niệm) ?
- Văn bản kể lại những việc đã xảy ra- đó
là những hồi tởng của tác giả về ngày đầutiên đi học
? Tác giả viết văn bản này nhầm mục
đích gì? - Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúccủa mình về một kỉ niệm sâu sắc từ thuở
thiếu thời
? Vậy tác giả đã nhớ lại những kỉ niệm
sâu sắc nào trong thời thơ ấu của mình?
+ Những kỉ niệm sâu sắc: mẹ dẫn đi học,
đến trờng, ông đốc gọi tên, xếp hàng vàolớp, bài học đầu tiên
? Những kỉ niệm đó gợi lên cảm giác nh
thế nào trong lòng tác giả? + Cảm giác: Thấy mình đã lớn lên thànhngời lớn, đến trờng lạ, bỡ ngỡ, rụt rè, sợ
hãi, xếp hàng vào lớp cảm thấy xa mẹ nhngdần dần lại thấy quen với lớp mới, bạn mới,thầy mới
? Em hãy thử phát biểu chủ đề của văn
bản ấy trong một câu? + Chủ đề: Nhớ và kể lại buổi tựu trờng đầutiên trong thời thơ ấu, tác giả nêu lên ý
nghĩa và cảm xúc của mình trong buổi tựutrờng đó
? Từ các nhận thức trên, hãy cho biết :
Chủ đề của văn bản là gì? * Chủ đề của văn bản là đối tợng và vấn đề chính mà văn bản diễn đạt II- Tính thống nhất về chủ đề của văn
Giáo án Ngữ văn 8 11 Đỗ Văn Binh
Trang 12bản
? căn cứ vào đâu mà em biết văn bản
“Tôi đi học” nói lên những kỉ niệm của
tác giả về buổi tựu trờng đầu tiên?
- Căn cứ vào nhan đề: Tôi đi học
- Căn cứ vào các từ ngữ, các câu trong vănbản viết về buổi tựu trờng đầu tiên
? Em hãy tìm các câu nhắc đến kỉ niệm
của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời của
tác giả ?
- Các câu nhắc đến kỉ niệm:
+ Hàng năm cứ vào cuối thu“ lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng.
+ Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy.
+ Hai quyển vở mới đang ở trong tay tôi
đã bắt đầu thấy nặng
+ Tôi bặm tay gì thật chặt, nhng quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất + Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng“ + Hôm nay tôi đi học.
- GV: Văn bản “Tôi đi học” tập trung
hồi tởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác
bỡ ngỡ của nhân vật “ ” trong buổi tựutôi
trờng đầu tiên
Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy“
Nhng mỗi lần thấy mấy em nhỏ“, lòng tôi lại tng bừng rộn rã.
? Tìm các từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm
giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật
“tôi” khi cùng mẹ đến trờng, khi cùng
các bạn đi vào lớp ?
- Trên đờng đi học:
+ Cảm nhận về con đờng: con đờng quenbỗng thấy lạ, cảnh vật chung quanh đềuthay đổi
+ Thay đổi hành vi: không lội qua sôngthả diều, không đi ra đồng nô đùa -> đihọc, cố làm nh một học trò thực sự
- Trên sân trờng:
+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng caoráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng ->xinh xắn, oai nghiêm nh cái đình làng
+ Cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi xếphàng vào lớp: đứng nép bên ngời thân, chỉdám nhìn một nửa, chỉ dám đi từng bớcnhẹ; muốn bay nhng còn ngập ngừng e sợ…
Trang 13- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ Trớc đây
có thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xanhà, xa mẹ chút nào hết / giờ đây, mới bớcvào lớp đã thấy xa mẹ, nhớ nhà
- GV: Những điều trên đã làm nên tính
thống nhất về chủ đề của văn bản Từ
việc phân tích ở trên, hãy cho biết:
? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề
của văn bản ? * Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc
của tác giả đợc thể hiện trong văn bản
? Vậy làm thế nào để có thể viết một văn
bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề? - (Học sinh dựa vào phần Ghi nhớ trả lời).
- GV chỉ định học sinh đọc to mục Ghi
nhớ trong SGK
III- Luyện tập
1) BT1/13/SGK: Phân tích tính thống
nhất của chủ đề văn bản
- GV yêu cầu học sinh đọc văn bản
? Văn bản trên viết về đối tợng nào và về
tợng) và sự gắn bó giữa ngời dân sông Thaovới rừng cọ (vấn đề chính)
? Các đoạn văn đã trình bày đối tợng và
vấn đề theo một trình tự nào?
- Thứ tự trình bày:
+ Giới thiệu rừng cọ (đoạn 1)
+ Tả cây cọ (đoạn 2)
+ Tác dụng của cây cọ (đoạn 3,4)
+ Sự gắn bó giữa con ngời với rừng cọ(đoạn 5)
? Theo em, có thể thay đổi trật tự sắp xếp
này đợc không ? Vì sao? - Đó là trình tự hợp lí không thể thay đổi đ-ợc Vì phải biết rừng cọ nh thế nào thì mới
thấy đợc sự gắn bó đó
? Nêu chủ đề của văn bản trên? b- Chủ đề: rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự
gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng
cọ (vấn đề chính)
Giáo án Ngữ văn 8 13 Đỗ Văn Binh
Trang 14? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn văn
bản , từ việc miêu tả rừng cọ, đến cuộc
sống của ngời dân Hãy chứng minh điều
đó
c- Điều đó thấy rõ qua cấu trúc văn bản
- Câu ca dao sau đã trực tiếp nói về tìnhcảm gắn bó giữa ngời dân sông Thao vớirừng cọ:
Dù ai đi ngợc về xuôi Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao.
? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể
hiện chủ đề của văn bản d- Các từ ngữ thể hiện chủ đề nh: cọ (đợc
lặp đi lặp lại nhiều lần: rừng cọ, cây cọ,
thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ, làn cọ,…), gắn bó, nhớ, cơm nắm lá cọ, ngời sông Thao.
- Các câu thể hiện chủ đề của văn bản :
Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ Ngời sông Thao đi đâu về đâu rồi cũng nhớ rừng cọ quê mình.
2 BT2/14/SGK: GV yêu cầu học sinh
đọc BT2, thảo luận để trả lời
- (Học sinh thảo luận, trả lời)+ Nên bỏ hai câu (b) và (d)
3 BT 3/14/SGK:
- GV yêu cầu học sinh đọc thầm, thảo
luận nhóm, gọi đại diện các nhóm trình
bày
- Có những ý lạc chủ đề: (c), (g)
- Có nhiều ý hợp chủ đề nhng cách diễn đạtcha tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề
- Chỉnh lại:
a- Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy các em nhỏnúp dới nón mẹ lần đầu tiên đến trờng,lòng lại nao nức, rộn rã, xốn xang
b- Cảm thấy con đờng “đi lại lắm lần” tựnhiên cũng thấy lạ, nhiều cảnh vật thay đổi.c- Muốn thử cố gắng tự mang sách vở nhmột cậu học trò thực sự
d- Cảm thấy ngôi trờng vốn qua lại nhiềulần cũng có nhiều biến đổi
e- Cảm thấy gần gũi thân thơng đối với lớphọc, với những ngời bạn mới
D Củng cố:
- GV khái quát lại bài
- GV yêu cầu học sinh đọc lại nội dung
Trang 15đoạn văn cần tập trung nói về một đối
t-ợng xác định, đợc sắp xếp hợp lí Cách
làm bài này nh sau:
+ Xếp các câu thành hai nhóm: một nhóm
nói về tinh thần yêu nớc của nhân dân ta,
một nhóm nói về vẻ đẹp của tiếng Việt
-Mục tiêu: giúp HS:
- Hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng,cảm nhận đợc tình thơng yêu mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm
đợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm
? Văn bản “Tôi đi học” đợc viết theo thể loại nào? Vì sao em biết?
? Một trong những thành công của việc thể hiện cảm xúc, tâm trạng của Thanh Tịnhtrong bài Tôi đi học là biện pháp so sánh Em hãy nhắc lại ba so sánh hay trong bài vàphân tích hiệu quả của nghệ thuật của nó
C- Bài mới:
GTB: Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào; tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm Tuổi thơcủa các em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và khôngbao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã đợc kể, tả, nhớ lại nhữngrung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu- tình yêu mẹ
Giáo án Ngữ văn 8 15 Đỗ Văn Binh
Trang 16Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong
? Trình bày những nét chính về sự nghiệp
sáng tác của Nguyên Hồng? - (Học sinh dựa vào phần chú thích * để trảlời)
? Nêu xuất sứ của văn bản ? -
II)Đọc hiểu văn bản
1 H ớng dẫn đọc, giải thích từ khó, tìm hiểu
bố cục và thể loại
* Hớng dẫn đọc và luyện đọc:
+ Đoạn 1 (từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ”:
đọc với giọng thể hiện sự giả dối, cay độc trong
lời nói của bà cô, đồng thời đọc với giọng thể
hiện sự chua chát, cay đắng của chú bé Hồng
+ Đoạn 2 (còn lại): đọc với giọng thể hiện cảm
giác sung sớng cực điểm của chú bé Hồng khi
gặp mẹ
- GV đọc mẫu một đoạn, gọi 2-4 HS đọc tiếp,
nhận xét cách đọc - Học sinh đọc và nhận xét cách đọc của bạn.
* Giải nghĩa từ khó:
? “Giỗ đầu” có nghĩa là gì? Tìm từ trái nghĩa
với từ “giỗ đầu”?
- “Giỗ đầu” trái nghĩa với từ “giỗ hết”
? Tìm từ đồng nghĩa với từ “đoạn tang”? - “Đoạn tang”- mãn tang, hết tang, xong tang
? Theo dõi văn bản và cho biết: chuyện gì đã
đ-ợc kể trong hồi kí này? - Chuyện bé Hồng là đứa trẻ mồ côi bị hắt hủinhng vẫn một lòng yêu thơng kính mến ngời
mẹ đáng thơng của mình
? Nhân vật chính trong hồi kí này là ai?
Quan hệ giữa nhân vật chính và tác giả cần
đ-ợc hiểu nh thế nào?
- Nhân vật chính là bé Hồng
- Nhân vật chính trong hồi kí này chính là tácgiả- nhà văn Nguyên Hồng
? Trong hồi kí này, tác giả đã sử dụng phơng
thức biểu đạt nào để kể về bhân vật bé Hồng? * Phơng thức biểu đạt: TS kết hợp với BC.
? Theo em, sức truyền cảm của văn bản phụ
thuộc vào một phơng thức biểu đạt nổi bật nào
hay phụ thuộc vào sự đan xen của cả hai phơng
thức đó?
- Phụ thuộc vào cả hai phơng thức trên Vì đó làmột câu chuyện về một số phận éo le của béHồng và mẹ em, cùng với cảm xúc mãnh liệtcủa tình yêu thơng trong tâm hồn chú bé
? Dựa vào mạch truyện, theo em văn bản này
nên chia thành mấy đoạn? Vị trí của từng đoạn? * Bố cục: hai phần.- Đ1: Từ đầu đến “ngời ta hỏi đến chứ? ”
Trang 17vui sớng cực điểm của chú bé Hồng.
2 Đọc- hiểu chi tiết văn bản
2.1.Tâm địa độc ác của ng ời cô
? Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh nào? - Ngời cô xuất hiện trong hoàn cảnh rất thơng
tâm của chú bé Hồng
? Chi tiết nào nói nên hoàn cảnh đó? - Tôi đã bỏ cái khăn tang bằng vải màn ở trên
đầu rồi Không phải đoạn tang thầy tôi mà vì tôi mới mua đợc một cái mũ trắng và cuấn băng đen.
Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn cha về Trong đó nghe đâu
mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hơng nữa.
? Em có nhận xét gì về hai chi tiết này? - Chỉ hai chi tiết đã làm rõ hoàn cảnh của
chú bé cơ cực: mồ côi cha, mẹ đi tha phơngcầu thực
- GV: Theo dõi vào cuộc đối thoại giữa
ng-ời cô và bé Hồng, hãy cho biết:
? Nhân vật ngời cô có mối quan hệ nh thế
nào với bé Hồng?
- Quan hệ ruột thịt (là cô ruột của béHồng)
? Trong khi hai cô cháu nói chuyện với
nhau, em thấy bà cô có biểu hiện gì? - Bà luôn cời: cời hỏi, cời mà nói rằng, tơicơi kể các chuyện
- Giọng nói ngọt ngào: Cô tôi hỏi luôn,
giọng vẫn ngọt Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ
- Xng hô: mày- tao một cách gần gũi, thânmật với ngời cháu
?Em có nhận xét gì về những biểu hiện trên
với ngời cháu.
? Hãy tìm và đọc những câu nói của ngời cô
khi kể về ngời mẹ của chú bé Hồng? - Hồng, mày có muốn vào Thanh Hoá chơi
? Thái độ của ngời cô rất thân mật, nhng
khi kể về mẹ bé Hồng, em thấy có phù hợp
với thái độ đó không?
- Không phù hợp- mâu thuẫn với nhau
? Vì sao hồng lại cảm nhận đợc trong
những lời nói đó là những ý nghĩ cay độc,
những rắp tâm tanh bẩn?
- Vì trong những lời nói của ngời co chứa đựng
sự giả dối, mỉa mai, hắt hủi- thậm chí độc ácdành cho ngời mẹ đáng thơng của Hồng
Giáo án Ngữ văn 8 17 Đỗ Văn Binh
Trang 18? Qua những lời lẽ đó đã bộc lộ tính cách
? Trong những lời lẽ đó của ngời cô, lời nào
- GV: Trong cuộc đói thoại này, bé Hồng
đã bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ của
mình
? Em hãy tìm những chi tiết bộc lộ cảm
nghĩ của bé Hồng đối với ngời cô? - Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng
nói và trên nét mặt khi cời rất kịch của cô.
- Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi.
- Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoáy chặt lấy tâm can tôi nh ý cô tôi muốn.
- Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là một vật nh hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.
? ở đây phơng thức biểu đạt nào đã đợc sử
? Qua đây, em hiểu thêm điều gì về bé
Hồng qua trạng thái tâm hồn đó? - Cô độc, bị hắt hủi.- Tràn ngập tình yêu thơng đối với mẹ
- Căm hờn cái xấu, cái độc ác
? Cảm xúc của em khi đọc những tâm sự
- GV: Khi kể về cuộc đối thoại của ngời cô
với bé Hồng, tác giả đã sử dụng nghệ thuật
tơng phản
? Hãy chỉ ra phép tơng phản này? - Hai tính cách trái ngợc nhau: Tính cách hẹp
hòi, tàn nhẫn của ngời cô - Tính cách trongsáng, giàu tình thơng yêu của bé Hồng
? Em có nhận xét gì về ý nghĩa của phép
t-ơng phản này?
- Làm nổi bật nên tính cách tàn nhẫn củangời cô
- Khảng định tình mẫu tử trong sáng cao cảcủa bé Hồng
2.2.Tình yêu th ơng mãnh liệt vô bờ của chú
bé Hồng với ng ời mẹ bất hạnh
- Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn 2 - (Học sinh đọc)
? Đoạn này nói nên tâm trạng gì của Hồng? - Hồng khao khát đợc gặp mẹ
Trang 19? Khi tan buổi học, nhìn thấy một ngời
giống mẹ, Hồng đã có hành động và lời nói
? Câu văn trên đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ
thuật đó?
- Nghệ thuật so sánh
- Td: để diễn tả khát vọng mong muốn đợcgặp mẹ Và diễn tả nỗi thất vọng, đau khổcủa Hồng nếu không gặp đợc mẹ thì sẽ gụcngã
? Tiếng gọi bối rối cùng với hành động đuổi
theo, một lần nữa khảng định điều gì về chú
- Cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt.
- Hơi quần áo“hơi thở“ thơm tho lạ thờng.
? Bên cạnh cử chỉ và cảm giác trên, Hồng
còn có suy nghĩ gì? - Phải bé lại và lăn vào lòng một ngời mẹ“
mới thấy ngời mẹ có một êm dịu vô cùng.
? Em thấy tâm trạng của bé Hồng lúc này
?? Chúng ta thấy rằng, nhân vật ngời mẹ
đ-ợc kể qua cái nhìn và cảm xúc tràn ngập
yêu thơng của ngời con Điều đó có tác
dụng gì?
- Hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh
động, gần gũi, hoàn hảo
- Bộc lộ tình cảm yêu thơng kính trọng ngờimẹ
?? Từ đó Hồng đã có một ngời mẹ nh thế
nào?
- Ngời mẹ yêu con, đẹp đẽ, cao cả, can
đảm, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai cay
