Cưỡng chế hành chính trong quản lí hành chính nhà nước hiện nay – thực trạng, giải pháp

Hoạt động của nền hành chính nhà nước được thực hiện dưới sự điều hành thống nhất của Chính phủ nhằm phát triển hệ thống và đảm bảo sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Trong quá trình đó, các chủ thể hành chính cần thực hiện sự phân công, phân cấp cho các cơ quan trong hệ thống nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và thế mạnh riêng có của từng ngành, từng địa phương vào việc thực hiện mục tiêu chung của nền hành chính. Trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã sử dụng nhiều phương pháp quản lý hành chính nhằm tác động lên các quan hệ là đối tượng điều chỉnh của luật hành chính. Mục đích nghiên cứu của đề tài “cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính nhà nước hiện nay thực trạng và giải pháp” với mục đích làm rõ về đặc điểm của cưỡng chế, nhóm các biện pháp trong cưỡng chế hành chính và các giải pháp nhằm hạn chế, khắc phục sự yếu kém trong cưỡng chế hành chính nhà nước.

Cưỡng chế hành chính trong quản lí hành chính nhà nước hiện nay – thực trạng, giải pháp

A Lời mở đầu

Hoạt động của nền hành chính nhà nước được thực hiện dưới sự điều hành thống nhất của Chính phủ nhằm phát triển hệ thống và đảm bảo sự ổn định

và phát triển kinh tế -xã hội Trong quá trình đó, các chủ thể hành chính cần thực hiện sự phân công, phân cấp cho các cơ quan trong hệ thống nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và thế mạnh riêng có của từng ngành, từng địa phương vào việc thực hiện mục tiêu chung của nền hành chính Trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã sử dụng nhiều phương pháp quản lý hành chính nhằm tác động lên các quan hệ là đối tượng điều chỉnh của luật hành chính

Mục đích nghiên cứu của đề tài “cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính nhà nước hiện nay - thực trạng và giải pháp” với mục đích làm rõ về đặc điểm của cưỡng chế, nhóm các biện pháp trong cưỡng chế hành chính và các giải pháp nhằm hạn chế, khắc phục sự yếu kém trong cưỡng chế hành chính nhà nước

B Nội dung

I Một số vấn đề lí luận về phương pháp quản lí hành chính nhà nước

Phương pháp quản lý hành chính là cách thức mà chủ thể quản lý sử dụng

để tác động lên các quan hệ là đối tượng điều chỉnh của ngành luật hành chính Phương pháp quản lý hành chính là sự phản ánh bản chất của nhà nước Đối tượng quản lý hành chính luôn là con người hoặc tổ chức nên sự tác động này là tác động lên ý chí, rồi thông qua ý chí mới tác động đến hành vi của đối tượng quản lý Ví dụ, áp dụng các biện pháp cưỡng chế để tác động đến ý thức

chấp hành của đối tượng quản lý từ trạng thái bị ép buộc sang trạng thái tự nguyện, hoặc có thể không cưỡng chế mà dùng các biện pháp liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế, hoặc dùng đòn bẩy kinh tế khuyến khích đầu tư kinh doanh vào lĩnh vực nhà nước kêu gọi

I.2 Đặc điểm.

Các phương pháp quản lý hành chính nhà nước luôn thể hiện quyền lực nhà nước Quyền lực là khả năng và năng lực thực hiện những tác động nhất định đến hành vi của con người bằng những cách thức khác nhau Do đó, phương pháp quản lý hành chính nhà nước có các đặc điểm sau:

 Phương pháp quản lý hành chính nhà nước thể hiện bản chất của mối quan

hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, thể hiện bản chất của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đặc biệt là trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân

 Phương pháp quản lý hành chính nhà nước chủ yếu do cơ quan hành nhà nước, cán bộ, công chức và người có thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước áp dụng Mỗi cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền quản lý hành chính khác nhau mang tính chuyên môn trong từng lĩnh vực cụ thể Trong một

số trường hợp theo quy định của pháp luật, chủ thể áp dụng phương pháp quản

lý hành chính nhà nước còn là các cơ quan nhà nước khác, các tổ chức xã hội nhưng đây không phải là phương diện hoạt động chủ yếu, thực hiện trong phạm

vi nhất định và mục đích hướng tới nhằm hoàn thành chức năng cơ bản của nhà nước đó

 Phương pháp quản lý hành chính nhà nước được áp dụng trong giới hạn hoạt động quản lý hành chính nhà nước, chủ yếu thể hiện mối quan hệ của cơ quan hành chính nhà nước đối với quản lý khi cơ quan hành chính nhà nước tiến hành các hoạt động thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước

 Phương pháp quản lý hành chính nhà nước thể hiện dưới nhiều hình thức pháp lý khác nhau như hình thức văn bản quy phạm pháp luật, ban hành văn bản

áp dụng pháp luật, thực hiện những hoạt động khác mang tính chất pháp lý Các

hình thức này có vai trò rất quan trọng, là những hình thức quản lý hành chính trực tiếp

 Nội dung của phần lớn các phương pháp quản lý hành chính nhà nước phản ánh thẩm quyền của các cơ quan hành chính hoặc người có chức vụ đại diện cho nhà nước vì không phải tất cả các chủ thể quản lý hành chính nhà nước đều có thể thực hiện bởi nó được pháp luật quy định rất cụ thể về chủ thể tiến hành, trình tự, thủ tục cũng như hiệu lực thi hành Chỉ có cơ quan hành chính nhà nước, với những thẩm quyền được pháp luật quy định cụ thể mới có thể tiến hành tất cả các hình thức quản lý hành chính nhà nước nêu trên đặc biệt là hình thức ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Các phương pháp quản lý hành chính được xây dựng và thực hiện phản ánh bản chất giai cấp của nhà nước Tùy thuộc nhà nước mang bản chất dân chủ, tiến

bộ hay là nhà nước kiểu bóc lột mà phương pháp quản lý nào sẽ được xây dựng

và thực hiện, phù hợp với bản chất giai cấp của nhà nước đó

I.3 Yêu cầu đối với phương pháp quản lý hành chính nhà nước.

- Phương pháp quản lý phải đa dạng, thích hợp để tác động lên những đối tượng khác nhau

- Phương pháp quản lý phải có tính hiện thực

- Phương pháp quản lý phải có khả năng đem lại hiệu quả cao

- Phương pháp quản lý phải mềm dẻo và linh hoạt

- Phương pháp quản lý phải có tính sáng tạo

- Phương pháp quản lý phải hoàn toàn phù hợp với đường lối chính trị quy định chương trình quản lý trong từng giai đoạn cụ thể.

- Các phương pháp quản lý phải có khả năng quản lý lên các lĩnh vực chủ yếu của quản lý hành chính nhà nước

II Phương pháp cưỡng chế hành chính nhà nước.

II.1 Khái niệm

Cưỡng chế là việc các cơ quan, cán bộ có thẩm quyền sử dụng các biện pháp bắt buộc bằng bạo lực của nhà nước đối với các cá nhân, tổ chức, nhằm buộc các cá nhân, tổ chức phải thực hiện hoặc không thực hiện những hành vi nhất định; hạn chế về quyền, tài sản của cá nhân, tổ chức hoặc hạn chế tự do thân thể của cá nhân

Ví dụ: cảnh sát giao thông phát hiện một người tham gia điều khiển phương tiện giao thông có hành vi vi phạm an toàn giao thông Chiến sĩ cảnh sát giao thông thực hiện việc yêu cầu người đó dừng phương tiện giao thông lại và đình chỉ hành vi vi phạm của người đó Đây là một biểu hiện của biện pháp cưỡng chế hành chính

II.2 Nguyên tắc áp dụng cưỡng chế hành chính.

Để tác động tới các quan hệ xã hội, hành vi của các đối tượng bị quản lý, các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền áp dụng nhiều biện pháp, cách thức khác nhau Việc sử dụng các biện pháp mang tính thuyết phục hay cưỡng chế tuỳ thuộc vào bản chất, tính xã hội của Nhà nước Trong các kiểu nhà nước bóc lột thì cưỡng bức, bạo lực là cách tác động chủ yếu nhằm mục đích cai trị đối với quần chúng nhân dân để bảo vệ lợi ích của giai cấp mình, biện pháp thuyết phục đặt xuống hàng thứ yếu Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, mọi hoạt động của bộ máy nhà nước phục vụ cho lợi ích của nhân dân, không vì bất kỳ mục đích tự thân nào Do đó, biện pháp thuyết phục là biện pháp chủ yếu được sử dụng nhằm thực hiện những nhiệm vụ trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, cưỡng chế hành chính chỉ có thể coi là ưu tiên sử dụng đối với các phần tử phản động, phản cách mạng mà không phải đối với quần chúng nhân dân lao động Ở nước ta, việc sử dụng phương pháp cưỡng chế đòi hỏi phải tuân theo những nguyên tắc quan trọng sau:

 Chỉ áp dụng cưỡng chế khi nào thuyết phục không đạt hiệu quả

 Chỉ áp dụng cưỡng chế khi có quy định pháp luật cụ thể và rõ ràng, tuân theo đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục

 Khi cần thiết áp dụng thì phải lựa chọn các biện pháp cưỡng chế mang đến thiệt hại ở mức thấp nhất cho đối tượng bị áp dụng

 Ngay cả trước khi áp dụng cưỡng chế, vẫn phải tiến hành thuyết phục để tạo điều kiện cho đối tượng quản lý tự giác chấp hành các mệnh lệnh của chủ thể quản lý

Cưỡng chế hành chính là biện pháp cưỡng chế nhà nước do cơ quan nhà nước hay cán bộ, công chức có thẩm quyền áp dụng đối với cá nhân, tổ chức có hành

vi vi phạm pháp luật hoặc nhằm ngăn chặn vi phạm hành chính xảy ra hoặc nhằm khắc phục thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh gây ra hoặc vì lý do an ninh, quốc phòng

Ví dụ: để phòng trừ sự lây truyền của dịch bệnh H5N1 trên địa bàn thì chủ tịch

Ủy ban nhân dân ra quyết định cho cấp dưới tiêu hủy toàn bộ số gia súc, gia cầm

bị nhiễm bệnh hoặc để nhằm tránh thiệt hại do thiên tai xảy ra thì chính quyền địa phương sẽ dùng biện pháp cưỡng chế để di dời dân nơi dự đoán sẽ xảy ra lũ lụt, sạt lở gây nguy hiểm nếu họ không chịu di dời

Các biện pháp cưỡng chế hành chính được áp dụng khi có hành vi vi phạm pháp luật ( trước hết là vi phạm hành chính) hoặc ngay cả khi chỉ cần vì lợi ích nhà nước, lợi ích tập thể và cộng đồng Đây là nét đặc trưng của cưỡng chế hành chính so với cưỡng chế hình sự, dân sự hay kỉ luật

II.3 Các biện pháp cưỡng chế hành chính

Các biện pháp cưỡng chế hành chính rất đa dạng, phù hợp với đặc thù của từng đối tượng quản lý và yêu cầu của công tác quản lý hành chính

Là những hình thức, biện pháp áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính nhằm giáo dục, phòng ngừa vi phạm, gồm các hình thức phạt được quy định tại Điều 21 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 như: cảnh cáo; phạt tiền; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính( sau đây gọi chung là tang vật, phương tiện vi phạm hành chính); trục xuất

Ví dụ: ngày 6/5/2016, phòng cảnh sát giao thông đường thủy – công an tỉnh Thái Bình phối hợp với công an huyện Tiền Hải trong quá trình tuần tra, kiểm soát đã bắt giữ khẩn cấp một tàu khai thác cát trái phép trên sông Hồng thuộc địa bàn huyện Tiền Hải Trong khi tiến hành lập biên bản, các đối tượng trên tàu khai thác cát trái phép đã chống đối, không hợp tác buộc lực lượng chức năng phải tiến hành cưỡng chế, lai dắt tàu vi phạm về đơn vị xử lý theo quy định của pháp luật

ra.

Quy định tại Điều 28 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 gồm các biện pháp khắc phục hậu quả gồm: buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu; buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép; buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh; buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái sản xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện; buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại; buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm; buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không đảm bảo chất lượng; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật; các biện pháp khắc phục hậu quả khác do Chính phủ quy định

Ví dụ: ông Ngô Văn Quang xây dựng khu biệt phủ ở núi Hải Vân trên đất rừng đặc dụng, chưa được cấp phép xây dựng Ngày 8/12, thực hiện Nghị quyết của HĐND và sự chỉ đạo của UBND thành phố, UBND quận Liên Chiểu đã ký quyết định cưỡng chế và tiến hành xử phạt vi phạm hành chính đối với ông Ngô Văn Quang, buộc ông Quang có biện pháp khôi phục lại hiện trạng ban đầu của khu đất

Là các biện pháp được áp dụng khi hết thời hạn thi hành quyết định xử phạt

vi phạm hành chính mà cá nhân, tổ chức bị xử phạt không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt, bao gồm các biện pháp: khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập; khấu trừ tiền từ tài khoản của cá nhân, tổ chức vi phạm; kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính do

cá nhân, tổ chức khác đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ chức sau khi vi phạm cố tình tẩu tán tài sản; buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả ( Điều

86 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012)

Ví dụ: một người tham gia giao thông, vi phạm lỗi vượt đèn đỏ thì người đó sẽ phải nộp phạt ở kho bạc nhà nước Nhưng quá thời gian nộp phạt mà người đó không chịu nộp thì có thể khấu trừ tiền trong tài khoản ngân hàng

Trong trường hợp cần ngăn chặn kịp thời vi phạm hành chính hoặc để bảo đảm việc xử lý vi phạm hành chính, người có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp sau đây theo thủ tục hành chính: tạm giữ người; áp giải người vi phạm; tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, chứng chỉ, giấy phép hành nghề; khám người; khám phương tiện vận tải, đồ vật; khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất; giao cho gia đình, tổ chức quản lý người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong thời gian làm thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính; truy tìm đối tượng phải chấp hành quyết định đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc trong trường hợp bỏ trốn ( Điều 119 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012)

Ví dụ: ngày 23/10/2016, hơn 600 học viên ở Trung tâm cai nghiện Đồng Nai đập phá, gây áp lực với ban giám đốc, trốn trại rồi tràn ra quốc lộ 1, chặn đường gây kẹt xe nghiêm trọng Sau nhiều giờ truy tìm lực lượng Công an đã bắt lại được hơn 150 học viên và hiện lực lượng Công an vẫn đang phối hợp các đơn vị, lực lượng khác để truy tìm hơn 400 học viên đang bỏ trốn bên ngoài

Đây là biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức xử phạt vi phạm hành chính hoặc biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính, bao gồm biện pháp nhắc nhở và biện pháp quản lý tại gia đình Biện pháp xử lý hành chính được áp dụng đối với cá nhân

vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm,

bao gồm biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Ví dụ: người chưa thành niên có hành vi vi phạm hành chính như phá hoại tài sản công, công trình công cộng, trộm cắp vặt,… sẽ bị cơ quan chức năng có thẩm quyền xử lý hành chính như giáo dục tại xã phường nơi người đó sinh sống, quản lí tại gia đình hoặc có thể đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc

chế thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh hoặc vì yêu cầu lợi ích chung.

Nhóm biện pháp này bao gồm: kiểm tra giấy tờ của các đối tượng tham gia giao thông; cấm đi qua khi vực nhất định khi có dấu hiệu mất an toàn; kiểm tra y

tế bắt buộc khi có dịch bệnh; đóng cửa biên giới; trưng dụng, trưng mua…

Ví dụ: khi tham gia giao thông, cảnh sát giao thông sẽ kiểm tra giấy phép lái xe, giấy tờ xe, bảo hiểm,… để đảm bảo người tham gia giao thông đã đủ tuổi để lái

xe, tham gia giao thông hợp pháp nhằm ngăn chặn vi phạm luật giao thông đường bộ, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông khác Ngoài ra, cảnh sát giao thông có thể tạm giữ phương tiện giao thông để xử lý theo quy định của pháp luật

Trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, tùy theo tính chất và mức độ

vi phạm pháp luật mà có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính, hình sự, dân sự hay kỷ luật Khi áp dụng cưỡng chế hành chính, chủ thể phải nắm vững bản chất, vai trò cũng như nguyên tắc áp dụng để đảm bảo cưỡng chế được áp dụng hiệu quả, đúng đắn

III Thực trạng và giải pháp của của cưỡng chế hành chính nhà nước.

III.1 Thực trạng của cưỡng chế hành chính nhà nước

Các biện pháp cưỡng chế hành chính khi áp dụng vào thực tiễn đời sống

đã tuân thủ theo đúng trình tự thủ tục, người có thẩm quyền cưỡng chế hành

chính, áp dụng đúng trường hợp, giải quyết nhiều trường hợp, đem lại hiểu quả cho quản lý hành chính nhà nước Tuy nhiên, khi áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính còn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc

Thứ nhất, về lực lượng, cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ việc cưỡng chế, hiện nay chưa có lực lượng chuyên trách đảm nhiệm tổ chức thực hiện quyết định cưỡng chế hành chính, cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ còn thiếu, phần lớn là do người bị xử phạt tự giác thực hiện Theo quy định thì những người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế có nhiệm vụ tổ chức việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt của mình và của cấp dưới, các cơ quan chức năng của ủy ban nhân dân có trách nhiệm thi hành quyết định cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp theo sự phân công của chủ tịch, lực lượng Cảnh sát nhân dân có trách nhiệm bảo đảm trật tự, an toàn trong quá trình thi hành quyết định cưỡng chế của chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp hoặc quyết định cưỡng chế của cơ quan khác của nhà nước khi được các cơ quan đó yêu cầu Tuy nhiên, quy định này khó khả thi vì cơ quan xử phạt, cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân không đủ lực lượng để tổ chức cưỡng chế

Thứ hai, đối với biện pháp kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá và khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, đối tượng vi phạm chủ yếu là người dân nghèo, không có nghề nghiệp và thu nhập thấp, đặc biệt là người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, miền núi, nên không có khả năng thi hành quyết định xử phạt, tài sản của các đối tượng vi phạm cũng không có giá trị để kê biên Đối với một số ngành như ngành thuế, việc cưỡng chế hành chính đối với các doanh nghiệp phá sản, doanh nghiệp bỏ trốn rất khó khăn vì không còn tài sản để khấu trừ, kê biên Ngoài ra việc khó cưỡng chế còn

do thủ tục xác định tài sản kê biên chưa thuận lợi, chưa có hướng dẫn xác định hàng hóa mất giá trị, không có kho bãi giữ phương tiện vi phạm

Thứ ba, đối với biện pháp khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng của cá nhân,

tổ chức vi phạm, hình thức khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng khó thực hiện trên thực tế vì nếu hoạt động mua bán là thanh toán bằng tiền mặt, các cơ sở vi