Hiện nay, các tình trạng vi phạm pháp luật ngày càng tăng, tỷ lệ với sự phát triển của kinh tế. Đòi hỏi sự linh động trong bộ máy quản lý hành chính. Nhưng lĩnh vực cưỡng chế hành chính trong vi phạm hành chính hiện nay chưa hiệu quả, do đó kéo theo nhiều hậu quả phát sinh. Việc cưỡng chế hành chính được thực hiện theo Điều 86, Điều 87 và Điều 88 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và được quy định cụ thể tại Nghị định 1662013NĐCP ngày 12112013 của Chính phủ quy định thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.
Trang 17 Cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính nhà nước hiện nay - Thực trạng và giải pháp
B MỞ ĐẦU
Quản lý hành chính nhà nước là một hình thức hoạt động của Nhà nước, được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi cơ quan hành chính nhà nước, có nội dung
là việc chấp hành hiến pháp, luật pháp, pháp lệnh, nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa xã hội và hành chính – chính trị ở nước ta Quản lý hành chính nhà nước được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau như: thuyết phục, cưỡng chế, hành chính hay phương pháp kinh tế Trong các phương pháp trên thì phương pháp cưỡng chế là một trong những phương pháp thường xuyên được
sử dụng và đem lại hiệu quả quản lý cao Hiện nay cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính nhà nước đã ghóp phần to lớn vào công việc quản lý hành chính nhà nước, đã đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn tồn tại nhiều khó khăn vướng mắc cần phải sửa đổi, khắc phục nhằm hoàn thiện nền hành chính Qốc gia
B NỘI DUNG
I LÝ THUYẾT
1 Khái niệm phương pháp quản lý hành chính nhà nước và cưỡng chế hành chính nhà nước
1.1 Khái niệm quản lý hành chính nhà nước
Phương pháp quản lý hành chính nhà nước là cách thức mà chủ thể quản lý
sử dụng để tác động lên các quan hệ xã hội là đối tượng điều chỉnh của ngành luật hành chính Các cách thức ở đây có thể là thuyết phục, cưỡng chế, kinh tế…Với mỗi cách thức sẽ được áp dụng vào các trường hợp cụ thể và được phối hợp với nhau một cách phù hợp
Trang 21.2 Khái niệm cưỡng chế hành chính nhà nước
Phương pháp cưỡng chế là việc các cơ quan, cán bộ có thẩm quyền sử dụng các biện pháp bắt buộc bằng bạo lực của nhà nước đối với các cá nhân, tổ chức phải thực hiện hoặc không phải thực hiện những hành vi nhất định; hạn chế về quyền, tài sản của cá nhân, tổ chức hoặc hạn chế tự do thân thể cá nhân
Cưỡng chế hành chính là biện pháp cưỡng chế nhà nước do cơ quan nhà nước hay cán bộ, công chức có thẩm quyền áp dụng đối với cá nhân, tổ chức các hành vi vi phạm pháp luật hoặc nhằm ngăn chặn vi phạm hành chính xảy ra hoặc nhằm khắc phục thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh… gây ra hoặc vì lý do an ninh – quốc phòng
Ví dụ: Chủ tịch UBND phường ra quyết định cưỡng chế phá bỏ phần bậc tam cấp trước cửa nhà anh B do vi phạm về xây dựng trái pháp lấn ra vỉa hè
2 Đặc điểm của phương pháp cưỡng chế
Phương pháp cưỡng chế có những đặc điểm đó là:
- Chủ thể thực hiện cưỡng chế phải là các cơ quan nhà nước, cá nhân, tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật
Ví dụ: Ủy ban nhân dân, cảnh sát giao thông, hải quan…
- Đối tượng bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế là các cá nhân, tổ chức nhất định được quy định trong luật
Ví dụ: cá nhân vi phạm luật giao thông, cá nhân vi phạm xây dựng trái phép, doanh nghiệp vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường…
- Cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền áp dụng cưỡng chế hành chính và cá nhân, tổ chức bị áp dụng cưỡng chế không nằm trong quan hệ trực thuộc trên dưới
về tổ chức, mà chỉ có quan hệ kiểm tra, giám sát
Ví dụ: Quan hệ giữa cảnh sát giao thông và người vi phạm các quy định về
an toàn giao thông
Trang 3- Cưỡng chế hành chính chỉ được áp dụng theo thủ tục do pháp luật hành chính quy định Thông thường các thủ tục cưỡng chế hành chính thường đơn giản nhanh chóng
II VAI TRÒ VÀ CÁC NGUYÊN TẮC CỦA PHƯƠNG PHÁP CƯỠNG CHẾ
1 Vai trò
Trong giai đoạn hiện nay, cưỡng chế có vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo pháp chế và kỉ luật nhà nước Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay vẫn còn nhiều tội phạm và vi phạm pháp luật, các thế lực thù địch luôn tìm cách chống phá trật tự quản lí hành chính nhà nước của nước ta, bên cạnh đó vẫn còn một số người dân vẫn còn một số bộ phận người dân có ý thức chấp hành pháp luật kém, vẫn không tự giác chấp hành các quy định của pháp luật
Nếu không có cưỡng chế thì kỉ luật nhà nước không được bảo đảm, pháp chế không được tôn trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các tệ nạn xã hội phát triển, cho
kẻ thù giai cấp, kẻ thù dân tộc hoạt động chống phá nhà nước Cưỡng chế là bạo lực dựa trên cơ sở pháp luật, được bảo đảm việc tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật,
kỉ luật nhà nước, đồng thời vừa đảm bảo quyền lợi chính đáng của công dân, cơ quan, tổ chức có liên quan
Biện pháp cưỡng chế được sử dụng ở những trường hợp cần thiết, khi phương pháp thuyết phục không đạt lại hiệu quả như mong đợi Cưỡng chế có một phần vai trò trong việc răn đe các đối tượng quản lí khác, để họ thấy được sự nghiêm minh của pháp luật
2 Các nguyên tắc
Ở Việt Nam, việc sử dụng phương pháp cưỡng chế đòi hỏi phải tuân theo các nguyên tắc quan trọng sau:
Trang 4Thứ nhất, chỉ áp dụng cưỡng chế khi nào thuyết phục không hiệu quả.
Ví dụ: Một hộ gia đình xây nhà vượt quá số tầng cho phép.Sau nhiều lần Uỷ ban
nhân dân quận nhắc nhở gia đình phá bỏ phần xây dựng trái phép nhưng gia đình không thực hiện nên Uỷ ban nhân dân quận đã ra quyết định cưỡng chế để phá bỏ phần xây dụng trái phép
Thứ hai, chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế khi nào có quyết định cụ thể
và rõ ràng, tuân theo đúng quy định về thẩm quyền, trình tự và thủ tục
Ví dụ: Trước khi tiến hành tháo dỡ một căn nhà xây dựng trái phép thì cần phải có
quyết định của cơ quan chức năng, cá nhân có thẩm quyền yêu cầu thực hiện việc cưỡng chế tháo dỡ căn nhà
Thứ ba, khi cần thiết áp dụng các biện pháp cưỡng chế thì phải lựa chọn các biện pháp mang đến thiệt hại ở mức thấp nhất cho đối tượng bị áp dụng
Ví dụ: Khi phải áp dụng biện pháp cưỡng chế tháo dỡ tầng thượng của một ngôi
nhà do xây dựng vượt múc cho phép thì các cơ quan chức năng cũng phải lựa chọn các biện pháp tháo dỡ an toàn, hiệu quả nhất và gây ít ảnh hưởng nhất đến các tầng bên dưới
Thứ tư, ngay cả khi áp dụng biện pháp cưỡng chế, vẫn phải tiếp tiến hành thuyết phục để tạo cho đối tượng quản lý tự giác chấp hành các mệnh lệnh của chủ thể quản lý
Ví dụ: Khi tiến hành cưỡng chế tháo dỡ phần xây dựng trái phép của một căn nhà
thì cũng vẫn cần trao đổi, giải thích để chủ nhân ngôi nhà hiểu và hợp tác để việc tháo dỡ được thực hiện dễ dàng
III CÁC NHÓM BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1.Nhóm biện pháp xử phạt hành chính
Nhóm biện pháp xử phạt hành chính là những hình thức, biện pháp áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính nhằm giáo dục, phòng ngừa vi phạm,
Trang 5gồm các hình thức được quy định tại Điều 21 Luật xử lý vi phạm hành chính năm
2012 Các biện pháp xử phạt hành chính bao gồm các biện pháp cụ thể như sau: + Cảnh cáo (Điều 22 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012)
+ Phạt tiền (Điều 23 và 24 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: - Xử phạt đối với hành vi đi xe máy không đội mũ bảo hiểm.
- Tại Quyết định số 131/QĐ-XPHC về xử phạt vi phạm hành chính về bảo
vệ môi trường do Chánh thanh tra Bộ Tài nguyên Môi trường Lê Quốc Trung ký ngày 7/10/2008, quyết định xử phạt Công ty Vedan với tổng số tiền là 267 triệu
500 nghìn đồng về 12 nội dung vi phạm bảo vệ môi trường
+ Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ
hoạt động có thời hạn (Điều 25 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: - Tước bằng lái xe ô tô.
- Tước giấy phép hoạt động của một phòng khám nha khoa khi phòng khám
đó có nhiều vi phạm nghiêm trọng
+ Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính (Điều 26 Luật xử lý vi phạm
hành chính 2012)
Ví dụ: - Tịch thu gỗ lậu và phương tiện vận chuyển gỗ lậu.
- Tịch thu đồ cổ do buôn lậu
+ Trục xuất (Điều 27 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012).
Ví dụ: Trục xuất người nước ngoài đến Việt Nam lao động trái phép
Các hình thức xử phạt hành chính nhằm giúp việc giải quyết hậu quả gây ra
do hành vi vi phạm hành chính được thực hiện một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất
Trang 62 Nhóm các biện pháp khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính gây ra
Đây là nhóm các biện pháp áp dụng đối với các cá nhân, tổ chức gây ra hậu quả đối với xã hội như về vấn đề môi trường, mỹ quan đô thị,… Các biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm:
+ Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu (Điều 29 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
+ Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây
dựng không đúng với giấy phép được quy định (Điều 30 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: Tòa nhà 8B Lê Trực bị cưỡng chế phá bỏ phần xây dựng trái phép do xây
quá số tầng quy định và mỗi tầng xây cao hơn so với thiết kế cho phép
+ Buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh được (Điều 31
Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: Công ty Formosa buộc phải khắc phục tình trạng ô nhiễm này biển ở miền
Trung do công ty này đã xả nước thải chưa qua xử lý ra biển làm ô nhiễm biển miền Trung gây nên tình trạng cá chết hàng loạt
+ Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái xuất hàng hoá, vật phẩm, phương tiện (Điều 32 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
+ Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại (Điều 33 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: - Tiêu hủy phân bón giả
- Tiêu hủy gia cầm nhập lậu
Trang 7+ Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn (Điều 34 Luật xử lý vi phạm hành chính)
Ví dụ: Thông tin hơn 60% nước mắm truyền thống có lượng Asen vượt ngưỡng
cho phép gây nguy hiểm cho người tiêu dùng của Vinastas là không có căn cứ bị các cơ quan chức năng buộc Vinastas phải điều tra lại và công bố một kết quả chính xác hơn
+ Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hoá, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm (Điều 35 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
+ Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng (Điều 36 Luật xử lý
vi phạm hành chính 2012)
Ví dụ: Thanh tra Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu thu hồi 5 lô sản phẩm trà xanh C2
và nước tăng lực Rồng Đỏ có hàm lượng chì vượt mức công bố của Công ty TNHH URC Hà Nội Cụ thể là 2 lô trà xanh hương chanh C2 sản xuất ngày 11-1-2016 và 4-2-2016, 3 lô nước tăng lực hương dâu Rồng đỏ sản xuất ngày 14-1-2016,
19-2-2016 và 10-11-2015
+ Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật (Điều 37 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012)
3 Nhóm biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính
Nhóm biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính
là các biện pháp được áp dụng khi hết thời hạn thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà cá nhân, tổ chức bị xử phạt hành chính không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt Cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính được quy
Trang 8định tại Điều 86 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 Các hình thức cưỡng chế bao gồm: Khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, khấu trừ tiền từ tài khoản của cá nhân, tổ chức vi phạm; Kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền để bán đấu giá; Thu tiền, tài sản khác của đối tượng bị cưỡng chế thi hành quyết định
xử phạt vi phạm hành chính do cá nhân, tổ chức đang giữ trong trường hợp cá nhân, tổ chức sau khi vi phạm cố tình tẩu tán tài sản; Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả (Khoản 2 Điều 86) Về thẩm quyền quyết định cưỡng chế được quy định tại Điều 87 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Việc thi hành quyết định cưỡng chế được quy định tại Điều 88 Luật xử lý vi phạm hành chính
Ví dụ: Công ty A trốn thuế và bị phạt 50 triệu đồng nhưng hết thời hạn nộp
phạp mà công ty vẫn không chịu nộp phạt cơ quan thuế đã tiến hành phong tỏa tài sản của công ty trong ngân hàng để truy thu thuế
4 Nhóm biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính
Nhóm các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính được quy định tại Điều 119 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 Các biện pháp cụ thể được quy định trong Luật xử lý vi phamh hành chính 2012, bao gồm:
- Tạm giữ người (Điều 122)
- Áp giải người vi phạm (Điều 124)
- Tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề (Điều 125)
- Khám người (Điều 127)
- Khám phương tiện vận tải, đồ vật (Điều 128)
- Khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính (Điều 129)
- Quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất (Điều 130)
Trang 9- Giao cho gia đình, tổ chức quản lý người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong thời gian làm thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính (Điều 131)
- Truy tìm đối tượng phải chấp hành quyết định đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc trong trường hợp bỏ trốn (Điều 132)
5 Nhóm biện pháp xử lý hành chính
Đây là biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức
xử phạt hành chính hoặc biện pháp xử lý hành chính với người chưa thành niên vi phạm hành chính bao gồm biện pháp nhắc nhở và biện pháp quản lý tại gia đình Biện pháp xử lý hành chính được áp dụng đối với cá nhân vi phạm về an ninh, trật
tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm Các biện pháp xử lý hành chính được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính 2012, các biện pháp cụ thể bao gồm:
- Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn (Điều 89)
- Biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng (Điều 91)
- Biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc (Điều 93)
- Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc (Điều 95)
6 Nhóm biện pháp phòng ngừa hành chính và biện pháp khắc phục, hạn chế thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh hoặc vì yêu cầu lợi ích chung
Phòng ngừa hành chính là nhóm biện pháp được sử dụng phổ biến trong quản lý hành chính nhà nước ở mọi quốc gia Phòng ngừa hành chính là biện pháp
do các cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền áp dụng để ngăn ngừa những vi phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước, cũng như bảo đảm
an toàn xã hội trong các trường hợp khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh…
Nhóm biện pháp phòng ngừa hành chính và biện pháp khắc phục, hạn chế thiệt hại
do thiên tai, dịch bệnh hoặc vì yêu cầu lợi ích chung bao gồm:
Trang 10+ Kiểm tra giấy tờ của các đối tượng tham gia giao thông.
Ví dụ: Kiểm tra đăng kí xe, bằng lái xe…
+ Cấm đi qua khu vực nhất định khi có dấu hiệu mất an toàn
Ví dụ: Cấm người dân đi qua một cây cầu sắp sập
+ Kiểm tra y tế bắt buộc thi có dịch bệnh
Ví dụ: Người dân đi từ vùng đang xảy ra dịch cúm H5N1đến địa phương khác sẽ
phải kiểm tra sức khỏe
+ Đóng cửa biên giới
Ví dụ: Khi các nước có biên giới với nước ta xảy ra dịch bệnh thì Chính phủ đề
nghị đóng cửa biên giới để ngăn không cho dịch bệnh lây sang Việt Nam
+ Trưng dụng, trưng mua
Ví dụ: Khi một người dân đào được một cổ vật có ý nghĩa lịch sử quốc gia thì nhà
nước sẽ trưng mua
+ Kiểm tra giấy tờ, tài liệu, văn bằng nhằm ngăn ngừa những vi phạm pháp luật
Ví dụ:Kiểm tra hộ tịch, hộ khẩu trong nhà ở của công dân khi có nghi ngờ về vi
phạm chế độ đăng ký tạm trú
+ Ngăn cấm hoặc hạn chế xe cộ đi lại trên một tuyến đường khi xuất hiện nguy cơ mất an toàn giao thông trong các trường hợp sửa lại đường sá, xây cầu cống, bão lụt, cây đổ…
Ví dụ: Cấm người dân đi vào một đoạn đường đang sửa.
Ngoài những biện pháp phòng ngừa ở trên thì còn rất nhiều biện pháp khác
mà tùy vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của đất nước và địa phương mà có các biện pháp phù hợp