Cán cân thanh toán quốc tế

 Tổng quan về cán cân thanh toán quốc tế Nội dung của cán cân thanh toán quốc tế  Một số phân tích cơ bản về cán cân thanh toán quốc tế  Cân bằng cán cân thanh toán quốc tế theo các

Chương 3: Cán cân thanh toán quốc tế

 Tổng quan về cán cân thanh toán quốc tế

 Nội dung của cán cân thanh toán quốc tế

 Một số phân tích cơ bản về cán cân thanh toán quốc tế

 Cân bằng cán cân thanh toán quốc tế theo các quan điểm khác nhau

 Cán cân thanh toán quốc tế của một số nước đang phát triển và Việt Nam

 Câu hỏi nghiên cứu và thảo luận

 Khái niệm

 Phân loại

 Vai trò của cán cân thanh toán quốc tế

 Số liệu được thu thập và phản ánh

 Nguyên tắc hạch toán ghi sổ kép

Tổng quan về cán cân thanh toán quốc tế

Cán cân thanh toán quốc tế ( The Balance of

Payments-viết tắt là BOP hay BP)

 Là bảng cân đối, so sánh và đối chiếu giữa các khoản tiền thu được với các khoản tiền chi trả cho nước ngoài của một nước trong một thời gian nhất định

 Là một biểu tổng hợp phản ánh tất cả các giao dịch dưới hình thức tiền tệ của một nước

với các nước khác

 Là một bản báo cáo thống kê tổng hợp có hệ thống, ghi chép lại giá trị của tất cả các giao dịch kinh tế giữa người cư trú với người không cư trú trong một thời kỳ nhất định, thường

là 1 năm

Phân loại

 Cán cân thời điểm và cán cân thời kỳ: một thời kỳ nhất định ≠ một thời điểm cụ

thể

 Cán cân song phương và cán cân đa phương: với một quốc gia khác ≠ với phần

còn lại của thế giới

 Cán cân chi trả và cán cân thu chi

 Phản ánh tổng hợp tình hình hoạt động kinh tế đối ngoại, kinh tế xã hội của một

quốc gia

 Phản ánh mức độ mở cửa hội nhập của nền kinh tế quốc gia địa vị tài chính của

quốc gia trên trường quốc tế

 Phản ánh cung cầu ngoại tệ của một quốc gia

Số liệu được thu thập và phản ánh

 Số liệu được thu thập từ nguồn được cung cấp và thống kê bởi các cơ quan chức năng của Nhà nước và của các

định chế tài chính quốc tế IMF, WB, ADB,… bao gồm các loại như sau:

1 Các giao dịch về hàng hoá và dịch vụ

2 Thu nhập của người lao động và thu nhập về đầu tư trực tiếp và gián tiếp

3 Chuyển giao vãng lai một chiều

4 Đầu tư trực tiếp và gián tiếp

5 Quan hệ tín dụng

6 Chuyển giao vốn một chiều

 Ghi chép và phản ánh cung cầu ngoại tệ

1 Các giao dịch phát sinh cung ngoại tệ

2 Các giao dịch làm phát sinh cầu ngoại tệ

 Đồng tiền được sử dụng ghi chép: Nội tệ, USD, SDR

1. “ Muốn chi phải có thu, có thu thì phải sử dụng” → phản ánh luồng tiền vào, có

dấu (+); phản ánh luồng tiền ra, có dấu (-)

2. Các bút toán ghi có (+) và ghi nợ (-) tương ứng có giá trị bằng nhau → bản chất

của nguyên tắc này

3. có 5 giao dịch đặc trưng giữa người cư trú với người không cư trú → ???

Nội dung của cán cân thanh toán quốc tế

Cán cân thương mại ( Trade Balance- TB)

 Phản ảnh chênh lệch khoản thu chi xuất nhập khẩu hàng hóa có thể

quan sát được bằng mắt thường khi di chuyển qua biên giới

 Xuất khẩu → khoản thu → ghi có (+)

 Nhập khẩu → khoản chi → ghi nợ (-)

 Xuất siêu???

 Nhập siêu???

 Các nhân tố ảnh hưởng lên giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa: tỷ giá,

lạm phát, giá cả thế giới của hàng hóa xuất khẩu tăng, thu nhập của

người không cư trú, thuế quan và hạn ngạch ở nước ngoài Giải

thích ???

Cán cân vãng lai

Cán cân dịch vụ ( Services- SE)

 Bao gồm các khoản thu, chi từ các hoạt động dịch vụ giữa người cư trú với người

không cư trú → dịch vụ ???

 Xuất khẩu dịch vụ → cung ngoại tệ (cầu nội tệ) → ghi có (+)

 Nhập khẩu dịch vụ → cầu ngoại tệ (cung nội tệ)→ ghi nợ (-)

 Các nhân tố ảnh hưởng lên giá trị xuất nhập khẩu dịch vụ ???

 Trong những năm gần đây, doanh số xuất nhập khẩu dịch vụ ???

 Các lĩnh vực của dịch vụ có tốc độ tăng trưởng nhanh?

Cán cân thu nhập ( Incomes Balance)

 Thu nhập của người lao động: Là các khoản tiền lương, tiền thưởng,

và các khoản thu nhập khác bằng tiền, hiện vật do người không cư trú

trả cho người cư trú và ngược lại

 Các nhân tố ảnh hưởng lên thu nhập của người lao động bao gồm: Số

lượng và chất lượng của những người lao động ở nước ngoài.

 Thu nhập về đầu tư: là các khoản thu từ lời nhuận đầu tư trực tiếp, lãi

từ đầu tư vào giấy tờ có giá và các khoản lãi đến hạn phải trả của các

khoản vay giữa người cư trú và người không cư trú.

 Nhân tố chính ảnh hưởng lên giá trị thu nhập về đầu tư là số lượng

đầu tư và tỷ lệ sinh lời ( hay mức lãi suất) của dự án đã đầu tư trước

đây Yếu tố tỷ giá chỉ đóng vai trò thứ yếu???

Cán cân vãng lai

Cán cân thu nhập ( Incomes Balance)

Các khoản thu nhập của người cư trú từ người không cư trú → cung ngoại tệ ( cầu

nội tệ) → ghi có (+)

Các khoản thu nhập phải trả cho người không cư trú → cầu ngoại tệ ( cung nội tệ)

→ ghi nợ (-)

Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều

(curent transfer)

Bao gồm các khoản viện trợ không hoàn lại, quà

tặng, quà biếu và các khoản chuyển giao khác

bằng tiền, hiện vật cho mục đích tiêu dùng do

người không cư trú chuyển cho người cư trú và

ngược lại

Cán cân vãng lai được biểu diễn:

= Cán cân hữu hình+ Cán cân vô hình

Giai thích ???

Cán cân di chuyển vốn

Cán cân di chuyển vốn dài hạn

 Ghi chép các luồng vốn dài hạn kỳ hạn từ một năm trở lên chảy vào và chảy ra

khỏi một quốc gia, đồng thời được phân chia theo tiêu chí “chủ thể” và “khách

thể”

 Luồng vốn đi vào → ghi có (+)

 Luồng vốn đi ra → ghi nợ (-)

 Các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô và tình trạng cán cân vốn dài hạn ???

Cán cân di chuyển vốn ngắn hạn

- Ghi chép các luồng vốn ngắn hạn ( kỳ hạn đến

một năm) chảy vào và chảy ra khỏi một quốc gia.

- Cán cân vốn ngắn hạn bao gồm nhiều hạng mục

phong phú: tín dụng thương mại ngắn hạn, hoạt

động tiền gửi, mua bán các giấy tờ có giá ngắn

hạn, các khoản tín dụng ngân hàng ngắn hạn

Cán cân di chuyển vốn

Cán cân di chuyển vốn ngắn hạn

Các luồng vốn đầu cơ tăng lên nhanh chóng

( hot money) → sự ảnh hưởng của cán cân

vốn ngắn hạn lên cán cân thanh toán quốc

tế

Các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô và tình trạng

cán cân vốn ngắn hạn ???

Chuyển giao vốn một chiều (KTr):

 Gồm các khoản cho, tặng, viện trợ không hoàn lại và các khoản nợ được xóa

 Khi được nhận các khoản viện trợ không hoàn lại và được xoá nợ => thu (+)

 Khi viện trợ hoặc xóa nợ => chi (-)

 Quy mô và tình trạng cán cân chuyển giao vốn một chiều phụ thuộc chủ yếu vào

các mối quan hệ ngoại giao, hợp tác kinh tế - chính trị - xã hội giữa các nước có

chung lợi ích và tình hữu nghị đặc biệt

Cán cân bù đắp chính thức

 Bao gồm các hạng mục:

+ Thay đổi dự trữ ngoại hối quốc gia ( Delta R).

+ Tín dụng với IMF và các NHTW khác ( L- loans).

+ Thay đổi dự trữ của các NHTW khác bằng đồng tiền của quốc gia

lập cán cân thanh toán ( ≠)

OFB= Delta R+ L+ ≠

 Dữ trữ ngoại hối tăng ghi nợ (-), và giảm ghi có (+), do đó nhầm lẫn

thường xảy ra.

Tổng của cán cân tổng thể và cán cân bù đắp chính thức phải luôn luôn

Một số phân tích cơ bản

● OB+ OFB= 0 ↔ OB= - OFB

● OFB= Delta R+ L+ ≠

● OB= CA+ K+ OM

● CA= TB+ SE+ IC+ Tr

● CA= Cán cân hữu hình + Cán cân vô hình

- Khi nói đến cán cân thanh toán là thặng dư hay thâm hụt → thặng dư

hay thâm hụt của cán cân bộ phận

 Thặng dư hay thâm hụt của BP được xác định theo hai phương pháp:

+ Theo từng cán cân bộ phận thuộc BP.

+ Theo phương pháp tích lũy.

 Theo nguyên tắc hạch toán kép, BOP luôn cân bằng, do đó bằng công

thức toán học ta có:

( X -M + Se + Ic+ Tr) + ( KL+ KS) + ( Delta R + L + ≠)= 0

Thặng dư và thâm hụt của cán cân thanh toán quốc tế

- Không chỉ nhìn vào số liệu của 1 năm mà phải so sánh số liệu giữa các năm

- So sánh với các nước có cùng chế độ tỷ giá, có đặc điểm chính trị-kinh tế tương

đồng nhau

+ là bộ phận chính cấu thành cán cân vãng lai

+ Số liệu được cập nhật thường xuyên

+ Tác động đến tỷ giá

Thặng dư và thâm hụt của CC vãng lai

CA= ( X – M + Se + Ic + Tr )

= - ( KL + KS + Delta R)

 ( X – M + Se + Ic + Tr) > 0 → thặng dư

 ( X – M + Se + Ic + Tr) < 0 → thâm hụt

 Trạng thái cán cân vãng lai → phân tích trạng thái nợ nước ngoài của quốc gia

 CA tác động trực tiếp đến tỷ giá, lãi suất, tăng trưởng kinh tế, lạm phát

BB= CA + KL= - ( KS + Delta R)

Khi CA < 0, nhưng nếu CA + KL > 0

→ quốc gia không hề chịu rủi ro thanh

khoản → cán cân cơ bản phản ánh tổng

quan hơn về trạng thái nợ nước ngoài của

một quốc gia so với cán cân vãng lai

Thâm hụt và thặng dư của cán cân cơ bản

 BB thâm hụt chưa chắc đã là điều xấu ???

 BB thặng dư không nhất thiết là điều tốt ???

 Hai vấn đề lưu ý khi phân tích BB:

+ Việc phân loại các luồng vốn thành ngắn hạn và dài hạn chỉ là tương đối

+ Tính chất dài hạn và ngắn hạn của các luồng vốn thay đổi theo thời gian

- Các chính sách thu hút vốn đầu tư, nhất là đầu tư trực tiếp là giải pháp cơ bản cho

vấn đề này

Khi cán cân thanh toán quốc tế ở trạng thái thâm hụt

 Vận hành chính sách thương mại quốc tế

 Vận hành chính sách tài khoá

 Vận hành chính sách tiền tệ theo hướng thắt chặt mức cung tiền tệ

 Phá giá tiền tệ để thúc đẩy lượng xuất khẩu đồng thời giảm lượng nhập khẩu

 Giảm dự trữ quốc tế thông qua bán các giấy tờ có giá và xuất khẩu vàng

 Vay nợ nước ngoài để thanh toán các khoản chi trả và đến hạn trả: đảo nợ và sự

gia tăng nợ (thâm hụt) trong dài hạn

Cân bằng cán cân thanh toán quốc tế

Khi cán cân thanh toán quốc tế ở trạng thái thặng dư

 Tăng nhập khẩu

 Giảm xuất khẩu

 Tăng xuất khẩu vốn ra nước ngoài

 Tăng dự trữ quốc tế, mua lại các khoản nợ

Cho 1 số dương bất kỳ (+) Cho 1 số âm bất kỳ (-) Cán cân bộ phận Xác định cán cân tích lũy

Bài tập: Lập BP với các số liệu mô phỏng

Bước 4: Nguyên tắc xác định OFB OFB phải tuân thủ 2 quy tắc:

1. Có giá trị tuyệt đối bằng OB nhưng ngược dấu, tức OFB= - OB

2. Bằng tổng của 3 hạng mục cấu thành, tức OFB= R + L + ≠ ▲

1. VN xuất khẩu gạo sang Mỹ trị giá 100 tr $, đồng thời nhập khẩu từ Mỹ máy tính

4. VN thanh toán tiền lãi trái phiếu và cổ tức cho nhà đầu tư nước ngoài 100tr $ qua

TK của nhà đầu tư nước ngoài mở tại NH VN (TK Vostro)

Bài tập: hạch toán vào BP của Việt Nam

5 Công ty Boeing Mỹ XK máy bay Boeing trị giá $80 triệu cho hãng hàng không Anh

Thanh toán bằng cách ghi nợ trên tài khoản tiền gửi của hãng hàng không Anh tại

ngân hàng Mỹ Tỷ giá $ 1,60/ £

6 NHNN bán $ 100 triệu lấy EUR tại tỷ giá 1EUR= $1,1679

7 Lưu học sinh Việt Nam thanh toán tiền học phí cho các trường đại học Úc 100 triệu

AUD

1 Phân tích vai trò của cán cân thương mại, cán cân di chuyển vốn

ngắn hạn và dài hạn đối với sự phát triển kinh tế của các nước

2 Phân tích xu thế phát triển của cơ cấu cán cân dịch vụ trong cán cân

thanh toán quốc tế và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu

3 Phân tích những tác động của việc cân bằng cán cân thanh toán quốc

tế theo những quan điểm khác nhau và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu

4 Thực trạng cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam 1999-2009 và

quan điểm cá nhân về các biện pháp để khắc phục

BP của Việt Nam