Đề cương môn học pháp luật quyền trẻ em

Từ vấn đề 2 đến vấn đề 6 nghiên cứu cácquy định cụ thể về quyền trẻ em, gồm: Các quyền cơ bản và bổn phậncủa trẻ em; trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ quyền trẻ em;trách nhiệm c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ

BỘ MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

HÀ NỘI - 2014

BẢNG TỪ VIẾT TẮT

GVC Giảng viên chínhKTĐG Kiểm tra đánh giáLVN Làm việc nhóm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ

BỘ MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

Hệ đào tạo: Cử nhân ngành luật học (chính quy)Tên môn học: Pháp luật về quyền trẻ em

Loại môn học: Tự chọn

1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN

1.1 TS Ngô Thị Hường - GVC, Trưởng Bộ môn

* Văn phòng Bộ môn luật hôn nhân và gia đình

Phòng 305, Nhà A - Trường Đại học Luật Hà Nội

Số 87, đường Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội

Điện thoại: 04 37738320

Giờ làm việc: 8h00-16h30 hàng ngày (trừ thứ bảy, chủ nhật và ngàynghỉ lễ.)

2 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC

Pháp luật về quyền trẻ em là môn học tự chọn của sinh viên Đây là

môn học có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn Môn học gồm 6 vấn

đề Vấn đề 1 tập trung nghiên cứu lí luận chung về quyền trẻ em vàpháp luật về quyền trẻ em như: Khái niệm quyền trẻ em; pháp luật vềquyền trẻ em ở Việt Nam; nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em; pháp luậtquốc tế về quyền trẻ em Từ vấn đề 2 đến vấn đề 6 nghiên cứu cácquy định cụ thể về quyền trẻ em, gồm: Các quyền cơ bản và bổn phậncủa trẻ em; trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ quyền trẻ em;trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan, tổ chức trong việc bảo vệ quyềntrẻ em; bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; xử

lí vi phạm về quyền trẻ em

3 NỘI DUNG CHI TIẾT CỦA MÔN HỌC

Vấn đề 1 Lí luận chung về quyền trẻ em và pháp luật về quyền trẻ em

1.1 Khái niệm quyền trẻ em

1.1.1 Quyền con người của trẻ em

1.1.2 Quyền trẻ em và bảo vệ quyền trẻ em

1.1.3 Mối quan hệ giữa quyền trẻ em, bảo vệ quyền trẻ em với quyềncủa chủ thể khác trong xã hội

1.2 Pháp luật về quyền trẻ em ở Việt Nam

1.2.1 Pháp luật về quyền trẻ em thời kì phong kiến

1.2.2 Pháp luật về quyền trẻ em thời kì Pháp thuộc

1.2.3 Pháp luật về quyền trẻ em từ Cách mạng tháng Tám đến nay 1.3 Nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em

1.3.1 Không phân biệt đối xử

1.3.2 Bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, Nhànước, xã hội và công dân Trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức,gia đình, cá nhân có liên quan đến trẻ em thì lợi ích của trẻ em phảiđược quan tâm hàng đầu

1.3.3 Các quyền của trẻ em phải được tôn trọng và được pháp luậtbảo vệ Mọi hành vi vi phạm quyền của trẻ em, làm tổn hại đến sựphát triển bình thường của trẻ em đều bị nghiêm trị theo quy định củapháp luật

1.4 Pháp luật quốc tế về quyền trẻ em

1.4.1 Công ước quốc tế về quyền trẻ em

1.4.2 Tuyên bố của Liên hợp quốc về các nguyên tắc xã hội và pháp

lí liên quan đến bảo vệ và phúc lợi trẻ em; Công ước La Hay về bảo

vệ trẻ em và hợp tác trong vấn đề nuôi con nuôi

Vấn đề 2 Các quyền cơ bản và bổn phận của trẻ em

2.1 Khái niệm quyền cơ bản và bổn phận của trẻ em

2.1.1 Định nghĩa

2.1.2 Đối tượng trẻ em được hưởng quyền và thực hiện bổn phận 2.2 Các quyền cơ bản của trẻ em

2.2.1 Quyền được khai sinh và có quốc tịch

2.2.2 Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng

2.2.3 Quyền sống chung với cha mẹ

2.2.4 Quyền được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm

2.2.8 Quyền được phát triển năng khiếu

2.2.9 Quyền được có tài sản

2.2.10 Quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến và tham gia hoạtđộng xã hội

2.3 Các bổn phận của trẻ em

2.3.1 Yêu quý, kính trọng, hiếu thảo với ông, bà, cha, mẹ; kính trọng,

lễ phép với thầy, cô giáo, với người lớn; thương yêu em nhỏ, đoàn kếtvới bạn bè; giúp đỡ người già yếu, khuyết tật, tàn tật, người có hoàncảnh khó khăn theo khả năng của mình

2.3.2 Chăm chỉ học tập, giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể, thực hiệntrật tự công cộng và an toàn giao thông, giữ gìn của công, tôn trọngtài sản của người khác, bảo vệ môi trường

2.3.3 Yêu lao động, giúp đỡ gia đình những việc vừa sức

2.3.4 Sống khiêm tốn, trung thực và có đạo đức; tôn trọng pháp luật;

tuân theo nội quy của nhà trường; thực hiện nếp sống văn minh, giađình văn hoá; tôn trọng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc

2.3.5 Yêu quê hương, đất nước, yêu đồng bào, có ý thức xây dựng,bảo vệ Tổ quốc

2.4 Những việc trẻ em không được làm

Vấn đề 3 Trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ quyền trẻ em

3.2.1 Trách nhiệm khai sinh

3.2.2 Trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng

3.2.3 Trách nhiệm đảm bảo cho trẻ em sống chung với cha mẹ3.2.4 Trách nhiệm bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự3.2.5 Trách nhiệm bảo vệ sức khoẻ

3.2.6 Trách nhiệm bảo đảm quyền được học tập

3.2.7 Trách nhiệm bảo đảm quyền được vui chơi, giải trí, hoạt độngvăn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch

3.2.8 Trách nhiệm bảo đảm quyền được phát triển năng khiếu

3.2.9 Trách nhiệm bảo đảm quyền dân sự

3.2.10 Trách nhiệm bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ýkiến và tham gia hoạt động xã hội

Vấn đề 4 Trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan, tổ chức trong việc bảo vệ quyền trẻ em

4.1 Trách nhiệm của Nhà nước và các tổ chức xã hội trong việc bảo

vệ quyền trẻ em

4.1.1 Trách nhiệm của Nhà nước

4.1.2 Trách nhiệm của Mặt trận tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thànhviên của Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các cơ quan, tổ chức kháctrong việc bảo vệ quyền trẻ em

4.2 Trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan và tổ chức trong việc bảo vệmột số quyền cơ bản, cụ thể của trẻ em

4.2.1 Trách nhiệm bảo đảm quyền khai sinh của trẻ em

4.2.2 Trách nhiệm bảo đảm quyền được sống chung với cha mẹ củatrẻ em

4.2.3 Trách nhiệm bảo đảm quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể,danh dự, nhân phẩm của trẻ em

4.2.4 Trách nhiệm bảo đảm quyền được chăm sóc sức khoẻ của trẻ em4.2.5 Trách nhiệm bảo đảm quyền học tập của trẻ em

4.2.6 Trách nhiệm bảo đảm quyền được vui chơi, giải trí, hoạt độngvăn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch của trẻ em

4.2.7 Trách nhiệm bảo đảm quyền phát triển năng khiếu của trẻ em4.2.8 Trách nhiệm bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ýkiến và tham gia các hoạt động xã hội của trẻ em

Vấn đề 5 Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

5.1 Khái niệm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

5.1.1 Khái quát chung về trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

5.1.2 Phân loại nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

5.1.3 Ý nghĩa của việc phân loại nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt5.2 Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt5.2.1 Nguyên tắc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnhđặc biệt

5.2.2 Chính sách và hình thức trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt5.2.3 Thành lập và hoạt động của cơ sở trợ giúp trẻ em có hoàn cảnhđặc biệt

5.2.4 Biện pháp trợ giúp đối với từng nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

6.1.3 Dụ dỗ, lừa dối, ép buộc trẻ em mua, bán, vận chuyển, tàng trữ,

sử dụng trái phép chất ma tuý; lôi kéo trẻ em đánh bạc; bán, cho trẻ em

sử dụng rượu, bia, thuốc lá và chất kích thích khác có hại cho sức khoẻ6.1.4 Dụ dỗ, lừa dối, dẫn dắt, chứa chấp, ép buộc trẻ em hoạt độngmại dâm; xâm hại tình dục trẻ em

6.1.5 Lợi dụng, dụ dỗ, ép buộc trẻ em mua, bán, sử dụng văn hoáphẩm kích động bạo lực, đồi trụy; làm ra, sao chép, lưu hành, vậnchuyển, tàng trữ văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em; sản xuất, kinhdoanh đồ chơi, trò chơi có hại cho sự phát triển lành mạnh của trẻ em6.1.6 Hành hạ, ngược đãi, làm nhục, chiếm đoạt, bắt cóc, mua, bán,đánh tráo trẻ em; lợi dụng trẻ em vì mục đích trục lợi; xúi giục trẻ emthù ghét cha, mẹ, người giám hộ hoặc xâm phạm tính mạng, thân thể,nhân phẩm, danh dự của người khác

6.1.7 Lạm dụng lao động trẻ em, sử dụng trẻ em làm công việc nặngnhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại, làm những công việckhác trái với quy định của pháp luật về lao động

6.1.8 Cản trở việc học tập của trẻ em

6.1.9 Áp dụng biện pháp có tính chất xúc phạm, hạ thấp danh dự,nhân phẩm hoặc dùng nhục hình đối với trẻ em vi phạm pháp luật 6.1.10 Đặt cơ sở sản xuất, kho chứa thuốc trừ sâu, hoá chất độc hại,chất dễ gây cháy, nổ gần cơ sở nuôi dưỡng trẻ em, cơ sở giáo dục, y

tế, văn hoá, điểm vui chơi, giải trí của trẻ em

6.1.11 Sử dụng cơ sở vật chất dành cho việc học tập, sinh hoạt, vuichơi, giải trí của trẻ em vào mục đích khác làm ảnh hưởng đến lợi íchcủa trẻ em

6.2 Pháp luật hiện hành về xử lí vi phạm trong việc bảo vệ quyền trẻ em6.2.1 Luật hành chính

6.2.2 Luật hình sự

6.2.3 Luật hôn nhân và gia đình

4 MỤC TIÊU CHUNG CỦA MÔN HỌC

 Về nhận thức

1 Hiểu được khái niệm về trẻ em, quyền trẻ em và bảo vệ quyền trẻem; nêu và phân tích được mối quan hệ giữa quyền trẻ em, bảo vệquyền trẻ em với quyền của các chủ thể khác; nêu và phân tích đượcquyền trẻ em trong hệ thống pháp luật Việt Nam qua các giai đoạnlịch sử; nêu được một số diều ước quốc tế về quyền trẻ em và phântích được những nội dung cơ bản bảo vệ quyền trẻ em trong các điềuước quốc tế đó

2 Nắm vững khái niệm quyền cơ bản và bổn phận của trẻ em; hiểuđược từng quyền cơ bản của trẻ em; hiểu và nắm vững các bổn phậncủa trẻ em và những việc trẻ em không được làm

3 Hiểu được trách nhiệm của các thành viên gia đình trong việcbảo vệ các quyền của trẻ em với vai trò riêng của mỗi thành viên.Hiểu được sự hợp tác giữa các thành viên gia đình trong việc bảo vệcác quyền cơ bản của trẻ em

4 Hiểu được trách nhiệm của Nhà nước, cơ quan, tổ chức trongviệc bảo vệ quyền trẻ em; nêu và phân tích được trách nhiệm của Nhànước, cơ quan, tổ chức trong việc bảo vệ các quyền cơ bản của trẻ em

5 Hiểu được các nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; phân tích đểthấy rõ những khó khăn trong việc đảm bảo quyền trẻ em đối với trẻ

em có hoàn cảnh đặc biệt; nắm vững các quy định của pháp luật hiệnhành trong việc bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; hiểu đúng cácnguyên tắc bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; nắm vững và xácđịnh được trách nhiệm của nhà trường, Nhà nước và xã hội trong việcbảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

6 Nắm vững và hiểu rõ các quy định của pháp luật về hành vi viphạm trong việc bảo vệ quyền trẻ em; nắm vững các biện pháp xử líđối với các hành vi vi phạm quyền trẻ em

3 Phát triển kĩ năng giao tiếp, làm việc theo nhóm; sử dụng ngônngữ pháp lí chính xác; hoàn thiện kĩ năng thuyết trình.

5 MỤC TIÊU NHẬN THỨC CHI TIẾT

1B2 Phân tích

được những nộidung cơ bản về bảo

vệ quyền trẻ emtrong hệ thống phápluật Việt Nam; nộidung các nguyêntắc cơ bản bảo vệquyền trẻ em

1B3 Phân tích

được những nộidung cơ bản về bảo

vệ quyền trẻ emtrong các điều ướcquốc tế

1C1 Đánh giá

được tính phùhợp của phápluật về quyềntrẻ em

1C2 Đưa ra

được nhữngkiến nghị nhằmhoàn thiện phápluật về quyềntrẻ em

cơ bản và bổn phậncủa trẻ em.

2B2 Hiểu được

từng quyền cơ bản

và bổn phận của trẻem

2B3 Hiểu được ý

nghĩa của quy địnhnhững việc trẻ emkhông được làm

2C1 Vận dụng

được các quyđịnh của phápluật vào thực tiễn

để làm sáng tỏcác quyền cơ bản

và bổn phận củatrẻ em

2C2 Liên hệ

thực tiễn để đưa

ra được nhậnđịnh và đánh giá

về việc đảm bảocác quyền cơ bảncủa trẻ em

2C3 Liên hệ thực

tiễn để đưa rađược nhận định

và đánh giá vềviệc trẻ em thựchiện các bổnphận của mình

và những việc

mà pháp luật quyđịnh trẻ emkhông được làm

với vai trò riêng.

3A3 Nêu được

3B2 Xác định và

hiểu được sự hợptác trong việc thựchiện nghĩa vụ củacác thành viên giađình trong việc bảo

vệ quyền trẻ em

3C1 Phân tích

và đánh giá đượcthực tế thực hiệntrách nhiệm bảo

vệ trẻ em của giađình Việt Namtrong những nămqua

3C2 Đưa ra được

một số nhận định

về những thànhtựu và tồn tạitrong việc bảo vệquyền trẻ em củagia đình

3C3 Nêu được

một số giải phápnhằm nâng caotrách nhiệm củagia đình trongviệc bảo vệquyền trẻ em

4B2 Phân tích

được những ưu tiên

4C1 Đánh giá

được nỗ lực củanhà trường, Nhànước và xã hộitrong việc bảo

vệ quyền của trẻem

4C2 Đưa ra

được quan điểmcủa cá nhân về

và xã hội trong việcbảo vệ quyền trẻ

em có hoàn cảnhđặc biệt

những tồn tạitrong việc bảo

vệ quyền trẻ emcủa nhà trường,Nhà nước và xãhội

4C3 Đưa ra

được một sốkiến nghị nhằmnâng cao tráchnhiệm của nhàtrường, Nhànước và xã hộitrong việc bảo

5A2 Nêu được

hai căn cứ phân

loại nhóm trẻ

em có hoàn

cảnh đặc biệt

5A3 Nêu được

ý nghĩa của việc

5B2 Phân tích

được sự cần thiếtcủa việc phân loạinhóm trẻ em cóhoàn cảnh đặc biệt

5B3 Phân tích

được các nguyêntắc của việc bảo vệ,chăm sóc và giáodục trẻ em có hoàncảnh đặc biệt

5A4 Trình bày

được quan điểm cá

5C1 Đánh giá,

nhận xét đượcthực trạng trợgiúp trẻ em cóhoàn cảnh đặcbiệt ở Việt Namhiện nay

5C2 Nhận xét

được về các quyđịnh của phápluật hiện hành

về bảo vệ,chăm sóc vàgiáo dục trẻ em

có hoàn cảnhđặc biệt

5C3 Nêu quan

5A5 Phân tích

được các điều kiện

để thành lập cơ sởtrợ giúp trẻ em cóhoàn cảnh đặc biệt

5A6 Trình bày

được quan điểm cánhân về các biệnpháp trợ giúp trẻ

em có hoàn cảnhđặc biệt

điểm của cánhân về hướnghoàn thiện phápluật về bảo vệ,chăm sóc vàgiáo dục trẻ em

có hoàn cảnhđặc biệt

5C4 Đánh giá

được hiệu quảcủa các biệnpháp trợ giúpđối với từngnhóm trẻ em cóhoàn cảnh đặcbiệt đã được ápdụng trên thực

tế hiện nay ởViệt Nam

5C5 Nêu được

quan điểm cánhân đối vớiviệc nâng caohiệu quả củaviệc thực hiệncác biện pháptrợ giúp trẻ em

có hoàn cảnhđặc biệt

6B2 Lí giải được

các quy định củapháp luật hànhchính, pháp luậthình sự và pháp luậthôn nhân và giađình trong việc xử lí

vi phạm về quyềntrẻ em

6C1 Vận dụng

được các quyđịnh của phápluật để xử lí từnghành vi vi phạmquyền trẻ em

6C2 Nêu được

ý kiến cá nhân

về quy định củapháp luật hiệnhành trong việc

xử lí các hành vi

vi phạm quyềntrẻ em

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, “Pháp luật Việt Nam về quyền trẻ

em và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam”, Đề tài khoa học cấptrường, Hà Nội, 2012

* Văn bản quy phạm pháp luật

1 Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004

2 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000

3 Bộ luật dân sự năm 2005

4 Bộ luật hình sự năm 1999

5 Luật nuôi con nuôi năm 2010

6 Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính năm 2002 (sửa đổi, bổ sungnăm 2008)

7 Luật thi hành án hình sự năm 2010

8 Nghị định của Chính phủ số 71/2011/NĐ-CP ngày 22/8/2011hướng dẫn thi hành Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ emnăm 2004

9 Nghị định của Chính phủ số 58/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 vềđăng kí và quản lí hộ tịch

10 Nghị định của Chính phủ số 91/2011/NĐ-CP ngày 18/11/2011 về

xử lí vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ quyền trẻ em

11 Công uớc quốc tế về quyền trẻ em năm 1989

12 Công uớc La Hay về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong vấn đề nuôicon nuôi

13 Tuyên bố của Liên hợp quốc về các nguyên tắc xã hội và pháp líliên quan đến bảo vệ và phúc lợi của trẻ em

* Tài liệu khác

1 Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011 - 2015

2 Chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em langthang, trẻ em bị xâm phạm tình dục và trẻ em phải lao động nặngnhọc trong điều kiện độc hại, nguy hiểm giai đoạn 2004 - 2010

8 HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY-HỌC