Phòng GD&ĐT Diễn Châu Trờng THCS Diễn Quảng ----------------- đề tài kinh nghiệm Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn Ngời viết: Ngô Xuân Minh Đơn vị: Trờng THCS Diễn Quảng Năm học: 2004-2005 ----------- Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- Kinh nghiệm thành lập và huấn luyện học sinh giỏi môn chạy ngắn ----------------- I - Lý do chọn đề tài: Xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ của chơng trình đổi mới phơng pháp dạy học.Với đăc trng của môn thể dục là nhầm hoàn thiện và nâng cao sức khỏe, đào tạo rèn luyện tác phong con ngời mới XHCN, góp phần xây dựng nhân cách con ngời, đáp ứng với sự phát triển của đất nớc. Nội dung chạy cự li ngắn là một môn học đặc biệt ( Nữ hoàng tốc độ ). Nhằm rèn luyện tất cả các tố chất của con ngời: Sức nhanh, sức mạnh, sức bền, tốc độ và phản xạ Đây là những yếu tố cơ bản nhất để học tốt các nội dung khác trong chơng trình thể dục. Mặt khác để có thành tích cao sẵn sàng tham gia thi đấu có kết quả cao trong hội khoẻ phù đổng, ngoài năng khiếu bẩm sinh chúng ta cần phải có một quá trình tập luyện công phu và khoa học.Đặc biệt phải tìm đúng đối tợng cần tìm.Nh chúng ta đã biết: Chăm sóc tốt mà không có giống tốt thì không có năng suất.ngợc lại có giống tốt mà không biết cách chăm bón thì cây sẽ không phát triển đợc. chính vì lẽ đố việc tuyển chọn và bồi dỡng huấn luyện là hai yếu tố cần thiết không thể tách rời nhau, nó quyết định đến hiệu quả của công tác huấn luyện sau này. II - Nhận thức cũ , thực trạng cũ: Trong những năm trớc đây, việc bồi dỡng đào tạo đội tuyển học sinh giỏi môn Thể dục hầu nh không đợc chú trọng. Chủ yếu dựa vào thành tích sẵn có của học sinh nếu có thì cũng mang tính thời vụ tức thời và hoàn toàn bị động chủ yếu là dựa vào kê hoach của cấp trên: Nghĩa là lúc nào có lịch tổ chức cụ thể thì khi đó nhà trờng mới có kế hoạch triển khai tập luyện. Thông thờng còn 7- 10 ngày tới ngày thi đấu thì học sinh mới đợc tập luyện. Trong 7- 10 buổi tập ( mỗi buổi 4 tiết) tổng cọng là 28-40 tiếtvới khối lợng 40 tiết trong 10 buổi liên tục là quá nặng với các em. Nh vậy thời gian để các em nghỉ hồi phục hầu nh không có làm các em càng tập càng mệt mỏi, dẫn đến thành tích sẽ bị ảnh hởng. Mặt khác do thời gian cập rập nên việc chọn lựa ,sàng lọc đội tuyển cha đợc chu đáo.GV chỉ nhìn vào thành tích ở trong một thời điểm để tuyển chọn mà cha nhìn nhậntới nhiều yếu tố khác liên quan đến công tác tâp luyên sau này nh: Sự ổn định về thành tích,thểhình, thể lực, tốc độ chạy của từng HS.Vì lẽ bất cập đó mà kết quả tập luyện hầu nh không có gì biến chuyển thậm chí một số emthành tích có phần kém đi. Ví dụ: Bảng thống kê thành tích chạy 80m năm 2003-2004 Trớc khi tập Sau khi tập Họ Thể độ Tần Thành Thể độ Tần Thành Tăng Giảm --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 2 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- tên hình dài số tích hình dài số tích Sung 1,58m 2,1m 3b/s 1269 1,58m 2,1m 3,1b/s 1228 041 Hữu 1,6m 2,2m 3b/s 1212 1,60m 2,1m 3b/s 1269 057 Phớc 1,52m 1,9m 3b/s 1403 1,52m 2,1m 2,5b/s 1523 120 Nhiên 1,50m 1,8m 3b/s 1481 1,50m 1,8m 3b/s 1481 0 0 Nh vậy, do thời gian tập luyện quá ngắn, khối lợng tập luyện không thay đổi làm cho HS bị quá tải, thể lực không ổn định,dẫn đến kỹ thuật không ổn định, làm cho thành tích không ổn định, thất thờng, thậm chí còn thấp hơn khi cha tập luyện. III - Nhận thức mới, giải pháp mới: Rút kinh ngiệm từ thực trạng của những năm trớc đây, năn học 2004-2005 nhom thẻ dục đã lập kế hoạch để thành lập và bồi dỡng đội tuyển HS giỏi môn Thể dục nói chungvà nội dung chạy cự ly ngắn nói riêng chuẩn bị đón đầu cho Hội khoẻ phù đổng năm học 2005-2006 và đã đợc BGH nhất trí. 1) Công tác tuyển chọn xây dựng đội tuyển: đây đợc coi là công việc hết sức quan trọng nên phải làm việc công phu, chính xác. Trớc hết phải chọn những em có thành tích tốt và ổn định.Ngoài rachúng tôi còn căn cứ những đặc điểm sau: + Thể hình, thể lực: Phải cân đối khoẻ mạnh, có chiều cao, sải chân dài, không mắc bệnh truyền nhiểm ,tim mạch + Sự phát triển cơ: Cơ bắp cha phát triển hoàn toàn, đặc biệt cơ đùi, cơ bắp chân tròn đều đang trên đà phát triển (Nếu đợc tập luyện sẽ phát triển nhanh). + Gan bàn chân: phải săn, có độ lõm nhất định(tiếp đất nhanh,nhẹ nhàng). + Tần số và độ dài bớc chạy: ổn định Ví dụ : Nếu đem so sánh hai em: 1. Nguyễn Văn Hùng: - Thành tích: 12 giây 60 - Thể hình : Cao 1,58m - Bắp cơ: đang phát triển - Gan bàn chân: có độ lõm lớn 2. Cao Văn Lạc: - Thành tích: 12 giây 50 - Thể hình : Cao 1,55m - Bắp cơ: đã phát triển - Gan bàn chân: có độ lõm nhỏ Nếu phải chọn một trong hai em thì ta nên chọn em Nguyễn Văn Hùng bởi vì: tuy thành tích thời điểm hiện tại của em Cao Văn Lạc tốt hơn, song các yếu tố khác lại hạn chế hơn, đặc biệt cơ bắp của em đã phát triển rồi nên khi tập luyện thì sự thay đổi sẽ không đáng kể . còn Nguyễn Văn Hùng khi đợc tập luyên bài bản thì sự thay đổi sẽ lớn và nhanh hơn rất nhiều. Căn cứ vào các yếu tố trên chúng tôi đã chộn lựa và sàng lọc đợc đội tuyển chạy ngắn với các thông số sau: ( Cự ly 80m) Họ và tên Thể hình Độ dài Tần số Thành tích --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 3 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- (Cao m) bớc chạy Nguyễn Văn Hùng 1,58m 2,2m 3b/s 1212 Chu Văn Bang 1,56m 2,1m 3b/s 1228 Tăng Thị Dịu 1,50m 1,9m 3b/s 1403 Phan Thị Ngọ 1,52m 2,0m 3b/s 1333 2) Tiến hành tập luyện: Trên cơ sở 40 tiết theo quy định nh những năm trớc đây, chúng tôi chia học trong 20 buổi(mỗi buổi 2 tiết) và đợc tập luyện theo 3 giai đoạn nh sau: Giai đoạn I: Tập thể lực- tốc độ: Giai đoạn này chủ yếu nhằm rèn luyện sức khoẻ, nâng cao thể lực, tập phản xạ, tăng cờng sức nhanh ,sức mạnh cho từng học sinh. a) Thời gian tập: từ 12-15 buổi, chia làm 6 -7 buổi, mỗi buổi cách nhau 2-3 ngày. b) Nội dung tập luyện: Các bài tập phát triển thể lực, sức nhanh mạnh và tập phản xạ: ngoài nội dung không thể thiếu trong môic buổi tập là phần khởi động. Trong thời gian này cho HS tăng cờng tập thể lực bằng các bài tập nh: chạy nhanh tiếp sức chuyền vật, trò chơi cớp cờ, bóng ma tập chạy tại chỗ trên cát trên đệm Các bài tập phát triển tốc độ: Chúng ta phải hiểu đợc rằng mục đích tập luyện là để phát triển tốc độ cho ngời tâp ( nâng cao thành tích). Mà tốc độ chính bằng : Độ dài bớc chạy * tần số bớc chạy Trong đó: Độ dài bớc chạy là số đo của một bớc chạy. Tần số:Là số lần bớc chạy trong một thời gian nhất định. Ví dụ: Nếu độ dài bớc chạy là 2,1m Tần số bớc chạy là 4b/s, tốc độ chạy là 2,1*4 = 8,4 m/s khi ta giữ nguyên tần số là 4b/s mà tăng độ dài là 2,2m tốc độ là 8,8m/s. Nh vậy : tần số và độ dài bớc chạy là hai yếu tố quan tọng quyết định đến thành tích của ngời tập. chính vì lẽ đó muốn tăng thành tích của HS có nghĩa là làm sao tăng đợc độ dài bơc chạy và tần số bớc chạy. Các bài tập tăng và ổn định độ dài bớc chạy: - Thông thờng độ dài bớc chạy phu thuộc chủ yếu vào độ dài cẳng chân của từng HS.do đo dể tăng độ dài bớc chạy là không đáng kể, tuy nhiên nếu đợc luyện tập tốt cũng có thể độ dài bớc chạy sẽ đợc tăng lên hoặc ít nhất cũng giữ đợc mức ổn định cần thiết. - Muốn vậy HS tăng cờng các bài tập: chạy đạp sau;chay với vạch quy định;chạy bớc hoặc chạy qua rào + Nếu đạp sau càng nhanh thì thời gian đạp sau càng lớn. --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 4 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- + Đập sau mạnh thì lực phản tác dụngkhi đạp sau sẽ cùmg độ lớn và nhất trí với phơng chuyển động. + Đạp sau đúng phơng hớng Không bị phân tán về lực. + Đạp sau đúng góc độ: Góc độ khoảng 48 0 đến 52 0 . + Duỗi hết các khớp mới tận dụng đợc hết sức mạnh của cơ thông qua trọng tâm cơ thể. Nh vậy: độ dài bớc chạy phụ thuộc vào động tác đạp sau. Nếu đạp sau không hết thì độ dài bớc chạy sẽ bị hạn chế. Các bài tập tăng tần số bớc chạy: - Khi độ dài bớc chạy đã đạt đến đô dài cần thiết và ổn định thì việc tăng về duy trì tần số bớc chạy sẽ quyết định đến thành tích của ngời tập. Nh vậy chúng ta cho HS tập luyện tốt các bài tập sau: - Chạy nâng cao đùi tại chỗ và di chuyển. - Chạy tại chỗ trên cát hoặc trên đệm. - Chạy tăng tốc theo đoạn ngắn. - Chạy bớc tốc theo tín hiệu + Lợng vân động này đợc tăng lên hợp lý trong từng buổi tập( tránh tình trạng tập quá tải hoặc quá hời hợt). Cuối buổi tập GV kiểm tra lại tần số bớc chạy của từng em và có biện pháp điều chỉnh. GV phải có nhât kí của từng buổi tập từ đố xác định giai đoạn tập luyệnphù hợp với các giai đoạn tâp luyện, đảm bảo nguyên tắc tăng tiên về thể lực. Nhìn vào sơ đồ ta thấy khối lợng các buổi tập đợc tăng lên ( m 1 < m 2 <m 3 ) Và đợc bắt đầu khi ngời tập đã đợc nghỉ ngơi vợt mức thì thêr lực cũng đợc tăng theo chiều mũi tên Giai đoạn II : Tập kỹ thuật: Giai đoạn tập luyện năng cao các giai đoạn trong kỹ thuật chạy cự ly ngắn.Trớc khi tập luyện giai đoạn này GV cần phân tích đánh giá cụ thể tỉ mỉ và khoa học một loạt các vấn đề sau: + Phân tích Tỉ mỉ HS của mình (những tiến bộ, thành tích trong năm qua; những điểm mạnh cần khai thác; các chỉ tiêu về lợng vận động mà HS đã thực hiện; những nguyên nhân hạn chế sự phát triển của HS; những tiềm năng có thể phát huy đợc; --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 5 m 3 m 2 m 1 y x O Buổi 2 Buổi 1 Buổi 3 Buổi 4 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- đối chiếu năg lực của HS vớicấu trúc thành tích cần phải đạt về mặt thể lực, kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý ,trí tuệ ). + Phân tích các điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho công tác huấn luyện. + Phân tích điều kiện khí hậu, thời tiết. + Kế hoạch về thời gian tập (giờ nào , ngày nào) + Xác định mục đích cần phải đạt đợc cho từng HS. Ví dụ: - Thứ hạng cần phải đạt đợc. - Huy chơng cần phải giành đợc. - Kỷ lục cần phải nêu Phân chia thời gian và giai đoạn tập luyện: Giai đoan này tập trong thời gian từ 13-15 tiết trong 6-7 buổi, mỗi buổi tập cách nhau 2 ngày. 1) Luyện tâp giai đoạn giữa quãng: Từ 8- 12 tiết: với các nội dung nh sau: Đây là giai đoạn quan trọng nhất trong chạy ngắn nên: - Tiếp tục sủ dụng các bài tập tăng độ dài và tần số bớc chạy:Chạy đạp sau, chạy nâng cao đùi, chạy bớc tới - Sử dụng các trò chơi phát triển sức nhanh: Trò chơi chạy nhanh tiếp sức tạo không khí thi đua sôi nổi trong học tập. - HS tập chạy 3/4 sức trên đờng thẳng để GV sửa chữa kỹ thuạt điều chỉnh lại hớng chạy, góc độ thân trên, điểm tiếp đất của bàn chân - Những yêu cầu đối với ngời tập: + Chạy trên đờng thẳng + Tiếp đất bằng nửa bàn chân trên. + Góc độ thân trên khoảng 80 0 85 0 + Duy trì độ dài và tần số bớc chạy tối đa. 2)Phơng pháp tập luyện giai đoạn xuất phát chạy lao: Sau khi giai đoan kỹ thuật giai đoạn giữa quãng tơng đối ổn định cho HS tập luyện giai đoạn xuất phát và chạy lao: từ 3-5 tiết với các nội dung nh sau: - Tập xuất phát theo khẩu lệnh Vào chỗ , Sẵng sàng để khi chuẩn bị tốt mới xuất phát. - Cho HS xuất phát có ngời giữ vai. - Xuất phát vào hố cát: tập cảm giác đạp thẳng chân vào bàn đạp. - Cho Hs xuất phát với xà chếch: HS tự kiểm tra góc độ thân ngời khi chạy. - Xuất phát với giây cao su; xuất phát lên dốc - Xuất phát với khẩu lênh và chạy 20m-30m tính thời gian. - Tập phản xạ xuất phát 3) Tập giai đoạn về đích: 1 tiết. Giai đoạn III : Hoàn thiện kỹ chiến thuật. Tổ chức kiểm tra- thi đấu: - Đây cũng là giai đoạn cực kỳ quan trọng.ngoài việc tổ chức tập luyện để duy trì tốc độ cao, HS biêtvận dụng iên kết giữa các giai đoạn để đạt thành tích cao nhất. Mặt khác đay là giai đoạn G V luôn tổ chức kiểm tra thi đấu, thoe dõi thành tích hàng ngày của từng HS. - Giai đoạn này đợc luyện tập từ 10-12 tiết với trình tự nh sau: --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 6 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- + Tiếp tuc ôn giai đoạn giữa quãng : chạy tốc độ cao: 60-80 m sau đó chạy về với 30 % sức.Giai đoạn này tập liên tục buổi sau cách 1 ngày. - Ôn xuất phát chạy lao. - Xuất phát : chạy lao - giữa quãng về đích. - Tỗ chức thi đấu kiểm tra.rèn luyện ý chí tâm lý và trí tuệ Trong các buổi tập GV kết hợp cho HS nghỉ ngơi hợp lý. Sau khi thi đấu kiểm tra GV nhận xét cụ thể, tỉ mỉ kết quả tập luyện của từng HS ghi nhật ký hàng ngày để theo dõi điều chỉnh. Ngoài những yếu tố, những nội dung mà GV truyền thụ cho HS trong 40 tiết trong kế hoạch. GV cần ra bài tập về nhà để HS thờng xuyên luyện tập ( theo yêu cầu của GV).kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý( trong điều kiện cho phép). Nhằm mục đích duy trì và đảm bảo thành tích luôn ở thời kỳ cao nhất. IV- Kết quả đạt đ ợc: Sau khi giai đoạn tập luyện kết thúc chúng tôi kiểm tra đội tuyển và đã có những thông số nh sau: ( Cự ly 80m) Họ và tên Trớc khi tập Sau khi tập Thể hình Thành tích Thể hình độ dài Tần số Thành tích Tăng Nguyễn Văn Hùng 1,58m 1212 1,60m 2,1m 3,5b/s 1088 124 Chu Văn Bang 1,56m 1228 1,57m 2,1m 3,4b/s 1120 168 Tăng Thị Dịu 1,50m 1403 1,51m 2,0m 3,5b/s 1142 261 Phan Thị Ngọ 1,52m 1333 1,52m 2,0m 3,5b/s 1141 191 Nh vậy thành tích sau khi vân j dụng phơng pháp tập mới đã đợc tăng lên rõ rệt. đặc biệt có sự tăng lên đột biến(261) của em Tăng Thị Dịu. Ngoài ra khi kiểm tra cho thấy các chỉ số về thể lực và thể hình đều tăng lên. Nếu đem đối chứng với bảng thống kê quá trình tập luyện năm học2003-2004 thì kết quả sau quá trình tập luyện năm học 2004- 2005 hoàn toàn hơn hẳn ở mọi thông số.điều đó khẳng định cùng khối lợng tập luyên là 40 tiết (khối lợng không thay đổi) nếu có phơng pháp tuyển chọn và huấn luyện hợp áy thì sẽ có kết quả cao hơn. V Bài học kinh nghiệm: Trong lĩnh vực hoạt động TDTT , muốn có thành tích cao, muốn có sức khoẻ, muốn có kỹ chiến thuật tốt thì chỉ có môt con đờng đó là phải tăng cờng tập luyện. Nhng tập luyện cũng có hai mặt của nó: đó là tích cực và tiêu cực + Phơng pháp luyện tập tích cực: Là phơng pháptapj luyện khoa họcđảm bảo nguyên tắc tăng tiến về thể lực, kỹ thuật, chiến thuật và thành tích cao cho ngời tập. Kết quả đợc biểu thị qua sơ đồ sau: --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 7 Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- - Nếu biết xây dựng kế hoạch hợp lý. - Các bài tập đợc tăng dần từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. - Khối lợng vận động phải từ ít đến nhiều, từ cha có đến có. - Giữa buổi tập I và buổi tập II phỉ có thời gian nghỉ ngơivà đợc bắt đầu trong điểm cơ thể hồi phục vợt mức . Nh vậy càng tập luyện thì biểu đồ biểu thị kết quả tập luyện càng tăng lên. + Phơng pháp tập luyện tiêu cực: Cũng là tập luyện song không mang tính khoa học, thời gian tập luyện ngắn mà lợng vận động lại quá nhiều làm cho ngời tập luôn trong trạng thái mệt mỏi. - Các bài tập quá gần nhau có nghĩalà buổi tập sauđợc bắt đầu khi cơ thể cha hồi phục. Nh vậy thì biểu đồ biểu thị kết quả là đồ thị đi xuống. Tóm lại : Không phải cứ tập luyện nhiều là có sức khoẻ, sẽ có thành tích. Quan niệm đó hoàn toàn sai lầm. Nếu cứ tập luyện ôm đồm , đốt cháy giai --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 8 IVIII O x y I II I II III IV x y Công tác tuyển chọn và phơng pháp huấn luyện HSG nội dung chạy cự ly ngắn ----------------------------------------------------------------------------------- ------------------- đoạn mà không chú ý đến sức khoẻ, giới tính của ngời tập, làm cho ngời tập quá tải thì chẳng những không tăng đợc sức khoẻ thình tích mà ngợc lại còn làm giảm đi. Nh vậy việc tập luyện TDTT thờng xuyên và có kế hoạch hợp lý thì sức khoẻ và thành tích chắc chắn sẽ đợc nâng lên. Việc tuyển chọn đội tuyển và phơng pháp luyện tập khoa học đã chứng minh cho ta thấy rõ điều đó. Thành tích của ngời tập đợc nâng lên đáng kể. Đây chính là điều chúng ta cần quan tâm nghiên cứu thêm để ngời tập đạt kết quả cao nhất. Mặt khác, qua kiểm tra đánh giá cho ta thấy: Những HS giỏi về nội dung chạy cự ly ngắn đều học tốt các nội dung khác nh: chạy bền, nhảy cao, nhảy xa và một số môn thể thao nh bóng đá, bóng chuyền, đá cầu Nh vậy có thể nói rằng: Một mũi tên ta đã bắn đợc trúng đích. --------------------------- --------------------------------------------------------------------------------------------------- Ngô Xuân Minh - Trờng THCS Diễn Quảng 9 . tăng theo chiều mũi tên Giai o n II : Tập kỹ thuật: Giai o n tập luyện năng cao các giai o n trong kỹ thuật chạy cự ly ngắn.Trớc khi tập luyện giai o n. 40 tiết theo quy định nh những năm trớc đây, chúng tôi chia học trong 20 buổi(mỗi buổi 2 tiết) và đợc tập luyện theo 3 giai o n nh sau: Giai o n I: Tập