Sửa chữa bộ tăng áp

TàI liệu này được thiết kế theo từng mô đun/ môn học thuộc hệ thống mô đun/môn học của một chương trình, để đào tạo hoàn chỉnh nghề ở cấp trình độ và được dùng làm Giáo trình cho học vi

Mô đun: sửa chữa bộtăng áp

Nghề :nghề sửa chữa ôtô

Trình độ lành nghềLogo

(Mặt sau trang bìa)

Mã tàI liệu:………

Mã quốc tế ISBN :……

2

Tuyên bố bản quyền :

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình

Cho nên các nguồn thông tin có thể đợc

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc

sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Tổng Cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để bảo vệ bản quyền của mình

Tổng Cục Dạy Nghề cám ơn và hoan nghên các thông tin giúp cho việc tu sửa và hoàn thiện tốt hơn tàI liệu này

Địa chỉ liên hệ:

Dự án giáo dục kỹ thuật và nghề nghiệp

Tiểu Ban Phát triển Chơng trình Học liệu

………

Lời tựa

(Vài nét giới thiệu xuất xứ của chơng trình và tài liệu)

Tài liệu này là một trong các kết quả của Dự án GDKT-DN …

(Tóm tắt nội dung của Dự án)

(Vài nét giới thiệu quá trình hình thành tài liệu và các thành phần tham gia)

(Lời cảm ơn các cơ quan liên quan, các đơn vị và cá nhân đã tham gia )…

(Giới thiệu tài liệu và thực trạng)

TàI liệu này đợc thiết kế theo từng mô đun/ môn học thuộc hệ thống mô đun/môn học của một chơng trình, để đào tạo hoàn chỉnh

nghề ……… ………ở cấp trình độ ……

và đợc dùng làm Giáo trình cho học viên trong các khoá đào tạo, cũng có thể đợc sử dụng cho đào tạo ngắn hạn hoặc cho các công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và ngời sử dụng nhân lực tham khảo

Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ đợc hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thức trong

hệ thống dạy nghề

Mục lục

đề mục Trang

1 Lời tựa 3

2 Mục lục 5

3

4

Giới thiệu về mô đun

Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun

Hiện nay trên nhiều loại ôtô đợc sử dụng động cơ có hệ thống tăng áp, nhằm mục đích tăng hệ số nạp để tăng công suất động cơ Với Mô đun này sẽ giúp cho những ngời lái xe và thợ sửa chữa ôtô một số kiến thức về hệ thống tăng áp để thực hiện việc kiểm tra, bảo dỡng

và sửa chữa thờng xuyên kịp thời, Đảm bảo cho hệ thống tăng áp phát huy đợc hiệu quả trong quá trình hoạt động

Mục tiêu của mô đun:

Nhằm trang bị cho học viên đầy đủ kiến thức cơ bản về nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp động cơ Đồng thời có đủ kỹ năng để phân định về cấu tạo để tiến hành bảo dỡng và sửa chữa bộ tăng áp, với việc sử dụng đúng, hợp lý các trang thiết bị, dụng

cụ đảm bảo đúng quy trình, yêu cầu kỹ thuật, an toàn và năng suất cao

Mục tiêu thực hiện của mô đun : Học xong mô đun này học viên sẽ có khả năng:

1 Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp trên ôtô

2 Phân tích đúng hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp kiểm tra, sửa chữa h hỏng của bộ tăng áp

3 Tháo lắp, kiểm tra, sửa chữa, bảo dỡng bộ tăng áp đúng quy trình, quy phạm, đúng phơng pháp và đúng tiêu chuẩn kỹ thuật do nhà chế tạo quy định

4 Sử dụng đúng, hợp lý dụng cụ, thiết bị dùng tháo lắp, kiểm tra, bảo dỡng bộ tăng áp

Nội dung chính của mô đun: Mô đun gồm 2 bài:

1 Tháo lắp bộ tăng áp

2 Bảo dỡng, sửa chữa bộ tăng áp

Các hình thức dạy - học chính trong mô đun

A Học tại phòng học chuyên môn hoá về :

Nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp

3 Hiện tợng nguyên nhân h hỏng của bộ tăng áp

4 Phơng pháp kiểm tra và sửa chữa bộ tăng áp

Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun

Kiến thức:

1 Trình bày đầy đủ nhiệm vụ, cấu tạo, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp

2 Giải thích đúng những hiện tợng, nguyên nhân h hỏng, phơng pháp kiểm tra và sữa chữa những h hỏng của bộ tăng áp của bộ tăng áp

3 Trình bày đầy đủ nội dung bảo dỡng bộ tăng áp

2 Có tinh thần trách nhiệm hoàn thành công việc đảm bảo chất lợng và đúng thời gian

3 Cẩn thận, chu đáo trong công việc luôn quan tâm đúng, đủ không để xảy ra sai sót

HAR 01 01

Điện kỹ

thuật

HAR 01 19 SC-BD phần cố

cơ khí

HAR 01 11 Dslắpghép

và ĐLKT

HAR 01

12 Vẽ kỹ thuật

HAR 01

13 An toàn

HAR 01 17

Nhập môn nghề sc ô tô

HAR 01 14

T H nghề

bổ trợ

HAR 01 20 SC- BD phần C/động động cơ

HAR 01 21 SC-BD Cơ cấu phân phối khí

HAR 01 22 SC-BD Hệ thống bôi trơn

HAR 01 23 SC-BD Hệ thống làm mát

HAR 01 24 SC-BD Hệ thống N L xăng

HAR01 25 SC

BD Hệ thống NL dieden

HAR 01 26 SC-BD Hệ thống khởi động

HAR 01 27 SCBD Hệ thống

HAR 01 30 SC-BD Cầu chủ

động

HAR 01 31 SC-BD Hệ thống di chuyển

HAR 01 32 SC-BD Hệ thống lái

HAR 01 33 SC-BD Hệ thống phanh

HAR 01 35

SC Pan ô tô

HAR 01 34 K.tra tình trạng

KT Đ cơ và ô tô

HAR 01 36 nâng cao hiệu qủa công việc

Bằng công nhận

HAR 02 08

Vẽ Auto CAD

HAR0219

Tổ chức quản lý

và S.xuất

Chứng chỉ nghề bậc cao

HT truyền

động ô tô

HAR 02 14 SC-BD bộ tăng áp

HAR 0215 SC-BD HT phun xăng

điện tử

HAR 02 16 SC-BD BCA

điều khiển bằng điện từ

HAR 02 17 SC-BD H,T

đ/khiển = khí nén

Bằng công nhận

Chứng chỉ nghề

HAR 01 09 Cơ kỹ thuật

HAR 02 13

C nghệ phục hồi chi tiết trong SC

HAR 02 09

CN khí nén và thủy lực ứng dụng

HAR 02 10 Nhiệt kỹ thuật

HAR 0218 SC-BD Li hợp, hộp

số thủy lực

SƠ Đồ MốI LIÊN Hệ giữa các môđun và môn học trong chơng trình

8

Bài 1 Tên bài: bộ tăng áp

M bài ã : HAR 02 14 01 Giới thiệu :

Bộ tăng áp đợc đặt trên hệ thống nạp của động cơ điêzen, nhiệm vụ của bộ tăng áp, các loại bộ tăng áp và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp sẽ đợc giới thiệu trong bài học này

Mục tiêu thực hiện: Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Phát biểu đợc nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp dùng trên động cơ điêzen

2 Tháo lắp đợc bộ tăng áp đúng quy trình, quy phạm, đúng yêu cầu kỹ thuật

3 Sử dụng dụng cụ tháo lắp hợp lý, an toàn và đúng kỹ thuật

4 Nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp

II. Quy trình và yêu cầu kỹ thuật tháo, lắp hệ thống làm mát

Các hình thức học tập:

A Tại phòng học chuyên môn hoá về:

I Nhiệm vụ , phân loại bộ tăng áp

II Cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của một số bộ tăng áp

A Tại phòng học chuyên môn hoá

Hình 14 1 giới thiệu sơ đồ bộ tăng áp loại Roots, bộ này đ– ợc lắp bằng bu lông vào mặt bích của bầu lọc không khí và đợc dẫn động từ động cơ Bộ thổi rút có hai rô to ba cánh rỗng quay rất sát với vỏ Để làm kín đợc hiệu quả và l lợng không khí đợc đồng nhất, một cánh rô to xoắn sang phải, một cánh xoắn sang trái Hai rô to đợc định thời chuẩn bằng hai bánh răng truyền động sắp

10

xếp các cánh rô to theo khoảng hở rất hẹp Do các cánh không thực sự tếp xúc với nhau hoặc với

vỏ, không cần bôi trơn rô to

2 Nguyên tắc hoạt động

Khi động cơ làm việc, Trục cam dẫn động cho rô to của bơm nén khí quay, trong tạo ra độ chân không, hút không khí từ bên ngoài qua bầu lọc không khí vào ống góp nạp và vào xi lanh động cơ

để thực hiện quá trình thay khí

Bơm nén khí Roots có u điểm là khi số vòng quay của động cơ thay đổi đột ngột, máy nén vẫn cung cấp cho động cơ lợng môi chất cần thiết Tuy nhiên, chính vì đợc dẫn động từ động cơ nên l-ợng khí nén chỉ phụ thuộc vào tốc độ vòng quay của động cơ dẫn tới nhợc điểm là không cung cấp lợng khí nén phù hợp cho động cơ khi tải trọng thay đổi

III Bộ tăng áp dẫn động bằng tua bin khí

Công suất dùng để dẫn động bộ tăng áp loại Roots ảnh hởng khá lớn đến hiệu suất có ích của

động cơ Trong khi đó, khí xả thoát ra khỏi động cơ vẫn còn áp suất và vận tốc đáng kể, vì vậy ngời

ta tận dụng năng lợng của khí xả cho thổi qua một cánh quạt gọi là tua bin khí để quay tua bin của

bộ tăng áp Phơng pháp này hiện nay đợc sử dụng rộng rãi trên động cơ điêzen bốn kỳ

1 Cấu tạo

Hầu hết các bộ tăng áp đều có kết cấu giống nhau, gồm ba bộ phận chính: Tua bin khí xả, tua bin tăng áp (máy nén khí) và tổ hợp các ổ đỡ Các khác nhau là cách thức đạt đến áp suất nâng và

lu lợng không khí theo yêu cầu

Hình 14 - 2 Cấu tạo chung của bộ tăng áp dẫn động bằng tua bin khí

Hình 14 - 3 giới thiệu các chi tiết của bộ tăng áp loại tua bin khí có trang bị van điều áp Cấu tạo gồm có các bộ phận chính sau:

Thân bằng thép, bên trong quay bởi một trục, hai đầu trục gắn hai cánh quạt nhiều cánh gọi là rô to Bên phải là rô to của tua bin khí làm bằng thép crôm niken Bên trái là rôto của tua bin tăng–

áp bằng hợp kim nhôm

Các ổ đỡ đỡ chung các rô to, trục và bộ ống lót Trục của các rô to và ổ đỡ đợc bôi trơn bằng dầu nhờn của hệ thống bôi trơn động cơ

Hình 14 3 Bộ tăng dẫn động bằng tua bin khí xả có bộ điều áp.–

Hình 14 4 Nguyên tắc hoạt động của bộ tăng áp–

12

Khi đạt đến vận tốc cực đại, trục của tua bin có thể quay nhanh khoảng 45.000 vòng / phút, vận tốc khí xả thổi qua các cánh quạt của tua bin hơi rất lớn làm cho các cánh quạt mòn nhanh Để bảo

vệ tua bin hơi dùng van điều áp (hình 14 5).–

ở chế độ cao tốc toàn tải, áp suất khí nạp do tua bin tăng áp tạo ra tăng mạnh tác dụng vào màng, thắng sức căng lò xo nâng van điều áp mở ra, do đó khí xả qua van điều áp để xả bớt ra ngoài không qua tua bin khí

Hình 14 5 Kết cấu và nguyên tắc hoạt động của van điều áp–

Loại bộ tăng áp dẫn động bằng tuabin khí tận dụng đợc năng lợng của khí xả Nhng khi tốc độ vòngqauy của động cơ thay đổi đột ngột, do quán tính của tuabin nên máy nén không cung cấp đợc lợng khí cần thiết Mặt khác, ở chế độ vòng quay nhỏ và tải trọng nhỏ, công của tuabin không đủ cho máy nén làm việc bình thờng

IV Bộ tăng áp hỗn hợp

Bộ tăng áp hỗ hợp có nghĩa là máy nén đợc dẫn động không những từ động cơ mà còn từ tuabin Phơng pháp này khắc phục đợc nhợc điểm cơ bản của hai loại trên Động cơ đợc cung cấp khí nén phù hợp hơn tại các chế độ tảI trọng và tốc độ vòng quay khác nhau, kể cả khi tốc độ thay

đổi đột ngột Mặt khác công suất d của tuabin đợc sử dụng nh là công có ích của hệ thống

- Sử dụng dụng cụ hợp lý, chính xác.

- Đảm bảo an toàn trong quá trình tháo, lắp

- Tổ chức nơi làm việc khoa học, ngăn nắp, gọn gàng

- Tháo bộ tác động điều khiển cửa xả;

- Tháo các bu lông cố định vỏ cụm máy nén và tua bin trung tâm;

- Tháo các bu lông tách vỏ tua bin và vỏ máy nén;

- Lấy đệm làm kín và cụm máy nén, tua bin trung tâm ra;

- Tháo cụm tăng áp và tua bin hơi ra khỏi;

- Tháo rời các rô to ra khỏi trục;

14

- Lµm s¹ch c¸c chi tiÕt.

c Nhận biết các chi tiết của bộ tăng áp

d Kiểm tra, bảo dỡng, sửa chữa bộ tăng áp

e Lắp ráp bộ tăng áp

f Lắp bộ tăng áp lên động cơ

Hình 14 - 6 chi tiết máy nén không khí kiểu tua bin khí có trang bị van điều áp

16

Câu hỏi kiểm tra đánh giá chất lợng

1 Nhận dạng sơ bộ ban đầu về máy nén khí

2 Nhận dạng sơ bộ bộ tăng áp

3 Nêu sự khác biệt giữa bơm nén khí loại Roots với bộ tăng áp tua bin khí

4 Nêu các nguyên nhân gây ra h hỏng của bộ tăng áp

5 Vì sao cần dùng van điều áp trên bộ tăng áp dùng tua bin khí ?

4 PhảI kiểm tra lại các điều gì sau khi lắp bộ tăng áp? cho biết nội dung kiểm tra

Bài 2 Tên bài: bảo dỡng bộ tăng áp

M bài ã : HAR 02 14 02

Giới thiệu:

Kiểm tra, bảo dỡng bộ tăng áp là việc làm cần đợc thực hiện thờng xuyên Trong bài học này sẽ giúp bạn một só kiến thức cơ bản để có thể thực hiện công tác bảo dỡng bộ tăng áp

Mục tiêu thực hiện: Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Phát biểu đợc hiện tợng, nguyên nhân h hỏng, phơng pháp kiểm tra và sửa chữa bộ tăng áp dùng trên ôtô

2 Kiểm tra, sửa chữa đợc bộ tăng áp đúng đúng phơng pháp và đúng tiêu chuẩn kỹ thuật sửa chữa

Nội dung chính

1 Hiện tợng, nguyên nhân h hỏng, phơng pháp kiểm tra bộ tăng áp

2 Kiểm tra, bảo dỡng bộ tăng áp

A Tại phòng học chuyên môn hoá

1 Hiện tợng và nguyên nhân h hỏng của bộ tăng áp

Nguyên nhân chính gây ra h hỏng của bộ tăng áp và sự rò rỉ dầu ở phía nóng và phía nguội là nhiệt độ cao, do tắt động cơ khi còn nóng, bộ lọc không khí bị nghẹt, hệ thống thông gió các te bị tắc, rò rỉ ở hệ thống nạp, hệ thống xả, thừa nhiên liệu, bụi và tạp chất trong máy nén khí

- Tua bin máy nén gió tốt thì khi tăng ga sẽ phát ra tiếng hú phản lực, nếu không nghe tiếng

hú này chứng tỏ muội than bám nhiều làm kẹt tua bin

- Nếu khỏi xả của động cơ màu đen chứng tỏ thiếu không khí do vận tốc bơm nén khí không

đạt

- Vỏ của máy nén và tua bin khí xả bị rạn nứt, chờn cháy các lỗ ren

- Trên đỉnh cánh quạt rô to có vết mòn, do các vòng bi các gối đỡ bị mòn

- Cánh quạt có dính dầu, do các phớt chắn dầu bị hỏng, chai cứng hay lắp ráp sai

- Khi động cơ hoạt động, có tiếng khua nơi bộ tăng áp, do khe hở cần thiết bị triệt tiêu

2 Phơng pháp kiểm tra, bảo dỡng bộ tăng áp

- Tháo khớp nối đến bộ góp nạp, kiểm tra hộp máy nén và khớp nối

- Kiểm tra sự thảng hàng các đờng ống nạp và các bộ phận, xác định sự rò rỉ, nếu có (hình )

- Kiểm tra ống thoát hộp trục khuỷu và đờng dầu về của bộ nạp (hình .)

Hộp tua bin kể cả khớp nối của bộ nạp vận hành đều có chứa lợng dầu máy nhỏ Điều này ờng do áp suất thấp phía sau máy nén trong các điều kiện vận hành Tuy nhiên dầu cũng có thể từ bầu lọc không khí do quá nhiều Các vệt dầu dầu thấm ớt trong hộp máy nén hoặc các khớp nối là dấu hiệu rò rỉ đệm lót Bộ tăng áp cần đợc bảo dỡng ngay để tránh các h hỏng nghiêm trọng

th-Hình 14 - 7 Kiểm tra đờng dầua) Rò rỉ đờng dầu tua bin nạpb) Đờng dầu về bị nghẹt

- Nếu có cặn dầu, bụi trên rô to, hộp khớp nối cần phảI đợc làm sạch

- Kiểm tra hộp của các tua bin, xác định các dấu rạn nứt ở mặt ngoài và gần mặt bích lắp ghép

bàn chảI sắt, vật sắc nhọn hay hạt thuỷ tinh, bởi vì các thứ này sẽ làm h hỏng các chi tiết của bộ tăng áp, đặc biệt rô to của bộ tăng áp mất cân bằng.

- Kiểm tra độ rơ đầu trục tua bin, bằng cách lắp đồng hồ sođể đầu đo tỳ lên đầu nén của trục này (hình ) Khi đẩy trục tới lui, độ xê dịch trên đồng hồ là độ rơ toàn phần của đầu trục Giá trị phảI trong phạm vi 0,1 0,15mm nếu độ rơ thấp hơn 0,1 mm chứng tỏ có cặn dầu–hoặc các bon tích tụ, nếu độ rơ cao hơn 0,15 mm, chứng tỏ ổ đỡ hoặc ổ chặn bị mòn Trong các các trờng hợp đó cần phảI làm sạch hoặc sửa chữa bộ tăng áp

Hình 14 - 8 Kiểm tra trục bộ tăng áp bằng đồng hồ so

a) Kiểm tra độ rơ đầu trục của tua binb) Kiểm tra khe hở hớng kính của trục

- Để kiểm tra độ mòn của trục (khe hở hớng kính), tháo đờng dầu về và lắp đồng hồ so và thanh nối qua đầu khoảng mở ở đờng dầu về đã tháo (hình ) Thanh nối phảI qua lỗ ổ đỡ và tựa lên trục của tua bin Lực tác dụng lên cả hai đầu trục sẽ đẩy trục dịch chuyển, số đo trên đồng hồ là khoảng hở ổ đỡ toàn phần Nếu giá trị này vợt quá 0,075 mm càn phải sửa chữa

20

B Tại xởng thực hành

I Mục đích, yêu cầu

1 Mục đích:

- Rèn luyện kỹ năng kiểm tra phát hiện h hỏng bộ tăng áp

- Bảo dỡng bộ tăng áp đạt yêu cầu kỹ thuật

- Dụng cụ tháo, lắp bộ tăng áp

- Dụng cụ kiểm tra: đồng hồ so

b Vật t: Dầu điêzen, giẻ sạch, khay đựng

II Các bớc tiến hành

Thực hiện các nội dung quy định về công tác bảo dỡng bộ tăng áp

1 Tháo bộ tăng áp

2 Kiểm tra xác định mức độ h hỏng các chi tiết

3 Sửa chữa, bảo dỡng bộ tăng áp

4 Lắp bộ tăng áp

Câu hỏi kiểm tra đánh giá chất lợng

22

C¸c thuËt ng÷ chuyªn m«n

Tài liệu tham khảo

1 Cấu tạo ôtô

Nhà xuất bản công nhân kỹ thuật Hà nội

Nhà xuất bản: Mir - Maxcơva

2 Động cơ đốt trong

Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật

3 Ôtô

Nhà xuất bản công nhân kỹ thuật Hà nội

Nhà xuất bản Mir - Maxcơva

4 Giáo trình cấu tạo ôtô

Nhà xuất bản Giao thông vận tải

5 Giáo trình động cơ xăng và động cơ điêzen

Nhà xuất bản nông nghiệp

6 Sử dụng bảo dỡng và sửa chữa ôtô - tập i

Nhà xuất bản đại học và giáo dục chuyên nghiệp

7 Giáo trình kỹ thuật sửa chữa ôtô, máy kéo

Nhà xuất bản giáo dục

24