Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn kể chuyện lớp 4 ở một số trường tiểu học vạn ninh quảng ninh quảng bình

Ngoài ra, phân môn Kể chuyện còn góp phần phát triển tưduy, nâng cao năng lực cảm thụ văn học, làm giàu thêm vốn sống cho các em.Hơn nữa, những câu chuyện đó có tác dụng giáo dục đạo đứ

và nghiên cứu để hoàn thành luận văn.

Xin cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các em học sinh thuộc haitrường tiểu học Chiềng Sinh và tiểu học Quyết Tâm - Thành phố Sơn La - TỉnhSơn La đã giúp đỡ em trong quá trình thể nghiệm tại trường để hoàn thành khóaluận này

Em xin chân thành cảm ơn!

Sơn La, tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Anh Lung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu – Nhiệm vụ nghiên cứu 4

Mục đích nghiên cứu 4

Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 5

Đối tượng nghiên cứu 5

Phạm vi nghiên cứu 5

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

Phương pháp nghiên cứu lí luận 5

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5

Phương pháp toán học 6

Phương pháp thể nghiệm sư phạm 6

7 Đóng góp của đề tài 6

8 Cấu trúc luận văn 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC KỂ CHUYỆN TIỂU HỌC 8

Cơ sở lý luận 8

Cơ sở triết học Mác - Lênin 8

Cơ sở tâm lý học 8

Cơ sở giáo dục 9

Cơ sở sư phạm của dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4 10

Tác dụng của dạy học kể chuyện 11

Cơ sở thực tiễn 12

Nội dung, chương trình Kể chuyện lớp 4 12

Thực trạng dạy và học 16

Mục đích khảo sát 16

Nội dung khảo sát 17

Phương pháp khảo sát 17

Thời gian, địa bàn khảo sát 17

Kết quả khảo sát như sau 17

1.2.3 Một số vấn đề đặt ra từ khảo sát 24

TIỂU KẾT 25

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC KỂ CHUYỆN LỚP 4 27

Sử dụng đa dạng, nâng cao các hình thức kể chuyện 28

Kể chuyện theo tranh 28

Kể chuyện theo vai 30

Kể chuyện theo lời gợi ý 32

Kể một chi tiết trong chuyện theo tưởng tượng 33

Sử dụng đa dạng, hiệu quả các trang thiết bị dạy học Kể chuyện 34

Sử dụng hoạt động ngoại khóa, tham quan, dạy học ngoài trời 37

Vận dụng phương pháp tổ chức trò chơi trong tiết học Kể chuyện 39

Sử dụng yếu tố ngôn ngữ, ngữ điệu và hoạt động, cử chỉ trong kể chuyện 40

TIỂU KẾT 42

CHƯƠNG 3: THỂ NGHIỆM SƯ PHẠM 43

Những vấn đề chung 43

Mục đích thể nghiệm 43

Đối tượng, địa bàn và thời gian thể nghiệm 43

Điều kiện thể nghiệm 43

Nội dung thể nghiệm 44

Phương pháp tiến hành thể nghiệm 44

Kết quả thể nghiệm 45

Giáo án thể nghiệm 49

TIỂU KẾT 59

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 61

1 Kết luận 61

2 Kiến nghị và đề xuất 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

Chương trình ở tiểu học bao gồm nhiều phân môn khác nhau, trong đóTiếng Việt là một trong hai môn chủ đạo Trong môn Tiếng Việt, phân môn Kểchuyện nói chung và phân môn Kể chuyện lớp 4 nói riêng là một nội dung mà họcsinh yêu thích Nó có vai trò quan trọng trong việc rèn kĩ năng tiếng Việt, giáo dụchình thành nhân cách, đem lại cảm xúc thẩm mĩ, niềm vui và thỏa mãn nhu cầunghe kể của học sinh Ngoài ra, phân môn Kể chuyện còn góp phần phát triển tưduy, nâng cao năng lực cảm thụ văn học, làm giàu thêm vốn sống cho các em.Hơn nữa, những câu chuyện đó có tác dụng giáo dục đạo đức hết sức nhẹ nhàng vềtình yêu gia đình, bạn bè, thầy cô, yêu quê hương đất nước phù hợp đặc điểm tâmsinh lí các em.

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4 ngành giáodục cũng đã có nhiều phương pháp, hình thức dạy học được vận dụng Tuy nhiên,hiệu quả đạt được chưa cao bởi cơ sở vật chất chưa đáp ứng được yêu cầu khoahọc kĩ thuật Giáo viên còn lúng túng, chưa ý thức được đúng tầm quan trọng củaphân môn, chưa phát huy hết khả năng trong việc tiếp cận các phương pháp, hìnhthức dạy học mới Bên cạnh đó, còn một số vấn đề liên quan đến hạn chế xuất phát

từ phía người học Do vậy, nhằm khắc phục những khó khăn, góp phần nâng caochất lượng dạy học, đồng thời giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc tổ chức tiết

kể chuyện hấp dẫn, đảm bảo mục tiêu chương trình dạy học nên chúng tôi chọn đề

tài: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4 ở một số trường Tiểu học vạn ninh - Quảng Ninh - Quảng Bình” để tìm hiểu,

nghiên cứu

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đọc và kể chuyện văn học là một loại hình nghệ thuật có từ rất lâu đời Nóxuất hiện cả trước khi con người tìm ra chữ viết Điều này được chứng minh bằngmột kho tàng văn học dân gian khổng lồ mà các bậc tiền nhân để lại cho chúng ta

Kể chuyện đã được đưa vào chương trình giảng dạy trong trường tiểu học Nó đãđược các em đón nhận rất hào hứng vì đây là một môn học lí thú và hấp dẫn Tuynhiên, để giảng dạy tốt môn học, người giáo viên cần có những hiểu biết một sốcác lí luận cơ bản về phương pháp và kĩ thuật dạy học phân môn này Xuất phát từyêu cầu trên, một số nhà khoa học đã nghiên cứu về vấn đề này nhưng số lượngcác công trình còn khá khiêm tốn

Đầu tiên trong số đó, chúng ta phải nhắc đến quyển “Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” của M.K.Bogliuxkaia.V.V Septsenkô do Lê Đức Mẫn dịch Đây

là quyển sách rất thiết thực và bổ ích đối với những giáo viên mầm non và giáoviên tiểu học Trong quyển sách này, tác giả đã đề cập đến ba vấn đề lớn đó là:nghệ thuật đọc văn học và những thủ thuật cơ bản khi đọc; kể chuyện văn học vàphương pháp đọc; kể chuyện văn học cho trẻ

Bàn về nghệ thuật đọc văn học, tác giả chủ yếu nói đến tầm quan trọng củanghệ thuật đọc văn học: “Nhiệm vụ của người đọc là giúp cho mọi người nghe,nhìn thấy cái đã nghe được, làm cho những bức tranh và những hình ảnh tươngứng nổi lên chân thực và đập vào mắt, gợi lên những tình cảm và cảm xúc nhấtđịnh”

Bàn về thủ thuật đọc, ông đã phân tích một số thủ thuật cơ bản sau: thanhđiệu cơ bản, ngữ điệu, tính logic trong đọc truyện, cách ngắt giọng, nhịp điệu,cường độ của giọng, tư thế, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ

Trong phần những vấn đề về phương pháp tổ chức giờ đọc và kể chuyện chotrẻ em, tác giả đã viết rất cụ thể và có nhiều bài soạn mẫu để dẫn chứng minh họarất rõ ràng

Một tài liệu viết về đề tài kể chuyện mà chúng ta không thể không nhắc đến

đó là quyển “Kể chuyện 1” của tác giả Đỗ Lê Chẩn và Nguyễn Thị Ngọc Bảo.

Trong phần lí luận chung, các tác giả đã nêu đầy đủ về vị trí, nhiệm vụ

cũng như phương pháp dạy học của kể chuyện ở lớp 1 cũng như đối với tiểuhọc Phần hướng dẫn cụ thể, các tác giả đã tóm tắt nội dung truyện, hướng dẫn tìmhiểu truyện và hướng dẫn các bước lên lớp của từng bài cụ thể.

Một tác giả đã có nhiều đóng góp trong lĩnh vực này, đó chính là Chu Huy

với “Dạy kể chuyện ở trường Tiểu học”, ( Nhà xuất bản Giáo dục, 2000), Theo

tác giả, nhu cầu kể chuyện đối với học sinh tiểu học là rất lớn Ngoài việc xác định

vị trí, nhiệm vụ rất quan trọng của phân môn Kể chuyện, ông còn đề ra phươngpháp và kĩ thuật lên lớp với những bài mẫu soạn cụ thể

Xuất phát từ quan điểm: Tiếng Việt là công cụ, là phương tiện lĩnh hội tiếpthu nền văn hóa của dân tộc, nền văn minh của nhân loại – phải được coi trọng từthời thơ ấu, cần được tổ chức hướng dẫn dạy thật khoa học, tác giả Nguyễn Xuân

Khoa đã cho ra mắt bạn đọc quyển “Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” Dạy học kể chuyện là một trong những phương pháp phát triển ngôn

ngữ cho trẻ mà tác giả đã đề cập tới Trong đó, tác giả đã chỉ ra phương pháp cũngnhư nghệ thuật đọc và kể chuyện thật cụ thể

Giáo trình “Phương pháp dạy học Tiếng Việt” của 2 tác giả Lê Phương Nga

và Nguyễn Trí biên soạn cũng đã đề cập đến phương pháp dạy học Kể chuyện.Viết về phương pháp dạy học kể chuyện, các tác giả đã vạch ra mục đích quantrọng và ý nghĩa thiết thực của việc dạy học kể chuyện Đồng thời, các tác giảcũng đã xây dựng cách tổ chức cũng như các hoạt động chủ yếu trong tiết kểchuyện Đặc biệt, các tác giả đã nhấn mạnh đến việc rèn kĩ năng nghe và kể chohọc sinh

Xác định quan niệm và biện pháp dạy học Kể chuyện ở Tiểu học là đề tài

nghiên cứu của Trần Thị Mến, sinh viên K47, khoa Giáo dục Tiểu học trường Đạihọc Sư phạm Hà Nội Ngoài việc xác định quan niệm về dạy học kể chuyện ở Tiểuhọc thì tác giả còn đề xuất một số biện pháp dạy học của phân môn tuy nhiên cũngchỉ dừng lại ở hướng dẫn học sinh kể lại câu chuyện vừa được nghe thầy cô kể.Tất cả các công trình nghiên cứu trên đây đều dựa vào những đặc điểm pháttriển cũng như điều kiện sống mỗi vùng, mỗi miền của các em Hơn nữa nó

còn rất giá trị cho giáo viên trong việc dạy học kể chuyện theo chương trìnhgiáo dục hiện nay Ngoài việc điều chỉnh, phát triển và ứng dụng các kết quả củanhững công trình nghiên cứu trên, trong phạm vi nghiên cứu của mình, chúng tôicòn nghiên cứu đề xuất một số biện pháp dạy học cho hai kiểu bài mới được bổ

sung vào chương trình kể chuyện 4 – 5, đó là: kiểu bài Kể chuyện đã nghe, đã đọc

và kiểu bài Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia.

Tất cả những điều đúc kết được từ các công trình nghiên cứu trên đây cũngchỉ là phần cứng.Vấn đề là ở chỗ giáo viên hiểu và vận dụng chúng ở mức độ nào

Đó là điều mà chúng ta quan tâm hiện nay

Khi học sinh được rèn luyện kĩ năng kể chuyện tốt thì các em sẽ có ngôn ngữmạch lạc, vốn hiểu biết phong phú để mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp Điều đó chỉđạt được khi giáo viên có được một quan niệm đúng đắn về mục đích, ý nghĩa của

kể chuyện cũng như có biện pháp dạy học thật hợp lí Đó cũng chính là nhữngmục tiêu mà đề tài này mong muốn mang đến cho giáo viên

3 Mục đích nghiên cứu – Nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Chúng tôi thực hiện đề tài với mục đích giúp giáo viên nhận thức một cáchđúng về vai trò quan trọng của phân môn Kể chuyện Đồng thời tìm ra một số biệnpháp nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn của kể chuyện ở tiểu học

- Điều tra khảo sát chương trình sách giáo khoa, thực trạng giáo viên hướngdẫn học sinh học kể chuyện ở lớp 4 ở hai trường tiểu học Chiềng Sinh và tiểu họcQuyết Tâm – Thành phố Sơn La – Tỉnh Sơn La

- Bước đầu xây dựng một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Kể chuyện lớp 4 ở hai trường tiểu học tại thành phố Sơn La

- Vận dụng các biện pháp hướng dẫn học sinh kể chuyện để xây dựng một

số giáo án mẫu

- Tiến hành thể nghiệm dạy học

- So sánh, đối chiếu kết quả, kiểm tra tính khả thi của đề tài

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các biện pháp dạy học nhằm nâng caohiệu quả dạy học kể chuyện lớp 4 và được tìm hiểu bằng cách dựa trên cơ sở quátrình vận dụng, tiến hành hoạt động dạy và học tiết Kể chuyện của giáo viên vàhọc sinh lớp 4 ở trường Tiểu học Chiềng Sinh và trường Tiểu học Quyết Tâm

Phạm vi nghiên cứu

- Do thời gian và địa bàn hạn chế nên chúng tôi chỉ tập trung điều tra, khảosát và thực nghiệm hai trường tiểu học trên địa bàn thành phố Sơn La đó là trườngTiểu học Chiềng Sinh và trường Tiểu học Quyết Tâm

- Đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh hai trườngTiểu học Chiềng Sinh và trường Tiểu học Quyết Tâm – Thành phố Sơn La – TỉnhSơn La

5 Giả thuyết khoa học

Nếu đề tài thành công và được ứng dụng thực tế thì:

- Chất lượng dạy học kể chuyện nói chung và ở lớp 4 nói riêng sẽ được nângcao

- Giáo viên sẽ nhận thức được đúng mục đích, vai trò của phân môn đồng thời có các biện pháp dạy học phù hợp

- Học sinh biết kể chuyện và hứng thú với giờ học, mạnh dạn và tự tin khi

kể chuyện

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu sách, tài liệu có liên quan đến đề tài, đọc và hệ thống hóa các tàiliệu có liên quan đến cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu và các tài liệu có liên quanđến cơ sở hình thành việc rèn luyện kĩ năng kể chuyện cho học sinh tiểu học

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Dùng phiếu điều tra kết hợp với phỏng vấn giáo viên ở trường tiểu họcChiềng Sinh và trường tiểu học Quyết Tâm về các biện pháp rèn kĩ năng kểchuyện cho học sinh lớp 4

- Phương pháp trò chuyện cùng học sinh: Tìm hiểu khả năng kể chuyện của các em.

- Phương pháp so sánh và đối chứng

Phương pháp toán học

- So sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp những vấn đề lí luận và thực tiễn từ

đó rút ra kết luận và đề xuất

Phương pháp thể nghiệm sư phạm

- Kiểm chứng giả thuyết đặt ra và thể nghiệm các biện pháp đề xuất

7 Đóng góp của đề tài

- Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lí luận và thực tiễn, xây dựng một

số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Kể Chuyện lớp 4 trường Tiểuhọc Chiềng Sinh và trường Tiểu học Quyết Tâm – Thành phố Sơn La – Tỉnh SơnLa

- Đề tài còn là tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khoa Tiểu học –Mầm non nói và các giáo viên trường Tiểu học Chiềng Sinh và trường Tiểu họcQuyết Tâm để góp phần vào nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Kể chuyệnlớp 4

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo đề tài gồm có ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của dạy học Kể chuyện ở Tiểu học

Tác giả đi tìm hiểu về các cơ sở, khái niệm, vai trò của phân môn kể chuyện đốivới việc giáo dục học sinh lứa tuổi tiểu học Đặc biệt là tìm hiểu về đặc điểm tâmsinh lí và ngôn ngữ của các em học sinh lớp 4

Tìm hiểu khả năng nhận thức của giáo viên về kĩ năng dạy kể chuyện cho học sinh

Những vấn đề nghiên cứu là cơ sở để tác giả đề xuất “Một số biện pháp nângcao hiệu quả dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4 ở một số trường Tiểu học tại thànhphố Sơn La – tỉnh Sơn La”

Chương 2: Dựa vào thực trạng đã khảo sát đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Kể chuyện lớp 4

- Tác giả tìm hiểu về đặc điểm tiếp nhận, nguyên tắc khi kể chuyện cho họcsinh Tiểu học

- Tác giả đề xuất 5 biện pháp rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh Tiểu họcđặc biệt là đối với học sinh lớp 4

Chương 3: Thể nghiệm sư phạm

Nêu rõ mục đích, đối tượng và phương pháp Thông qua đó tiến hành soạngiáo án mẫu Từ kết quả thu được thông qua dạy học người viết tổng hợp, sosánh, đối chiếu bước đầu khẳng định tính khả thi của đề tài

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC KỂ CHUYỆN TIỂU HỌC

Cơ sở lý luận

Cơ sở triết học Mác - Lênin

Triết học Mác – Lênin cho rằng ngôn ngữ là phương tiện quan trọng nhấtcủa loài người (Lênin) Nhờ có hoạt động giao tiếp ngôn ngữ mà con người màcon người có thể trao đổi thông tin với với nhau Do vậy, phát triển ngôn ngữ rấtquan trọng trong mục tiêu giáo dục của môn Tiếng Việt nói chung và phân môn

kể chuyện lớp 4 nói riêng hay góp phần vào hoàn thành mục tiêu giáo dục đó

Thông qua các câu chuyện của học sinh rèn luyện được cho mình kĩ năngnghe nói một cách có hiệu quả Hơn nữa các câu chuyện còn mở rộng cho các

em nhận thức về thế giới xung quanh, bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lànhmạnh những ước mơ cao đẹp, giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp tự nhiêntrong các mối quan hệ xung quanh

Nhận thức lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin cũng cho rằng: con đườngcủa nhận thức của nhận thức chân lý đi qua 2 giai đoạn nhận thức cảm tính vànhận thức lý tính để đạt đến mục đích cuối cùng là nhận thức Đây là cơ sở quantrọng giúp cho dạy học Kể chuyện đạt kết quả cao Từ những kinh nghiệm vốnsống gần gũi, hiểu tâm lý học sinh mà giáo viên sẽ có cách dạy phù hợp như sửdụng tranh ảnh, mô hình Các em học sinh sẽ được nhìn và cảm nhận trực tiếp,sau đó giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh khái quát để nhận thức đúng về nội dung

và ý nghĩa câu chuyện Tri thức các em lĩnh hội tiếp nhận được vận dụng vàothực tiễn giao tiếp thông qua lời nói hoặc kể lại câu chuyện

dạng kỳ quái trở thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú và lấy được cô Út xinh đẹp, nết na.

Ngoài tiết học các em có nhu cầu rất lớn trong việc giao lưu với bạn vànhững người xung quanh Các em luôn muốn thể hiện những điều mình biết lĩnhhội được của giao lưu trao đổi, trò chuyện Do vậy, kể chuyện cho các bạn nghe

là một hoạt động phổ biến trong hoạt động hàng ngày của các em

Một số đặc điểm về kể chuyện nhận thức của học sinh tiểu học có ảnhhưởng đến việc dạy học kể chuyện Thứ nhất, đối với đối tượng học sinh càngnhỏ thì duy trì khả năng chú ý học tập càng thấp, các em luôn bị hấp dẫn bởinhững sự vật mới, những cử động màu sắc Với đối tượng học sinh lớp 4 thì sựtrực quan này đã giảm dần hơn so với đầu bậc học Tuy nhiên, trong quá trìnhdạy giáo viên cần có sự kết hợp hài hòa phù hợp giữa lời kể và cử chỉ ngữ điệu(có tranh ảnh minh họa) Giáo viên phải thường xuyên đổi mới về phương pháphình thức tổ chức dạy học, giao các bài tập cho học sinh

Đặc điểm thứ hai về trí tuệ học sinh đó là trí nhớ các em còn bị hạn chế vàkhó nhớ các câu chuyện dài những tình tiết và nhiều nhân vật Do vậy, khi dạygiáo viên cần chọn những câu chuyện dạy cho phù hợp và nhấn mạnh các tìnhtiết, nội dung thông qua cách kể chuyện để các em ấn tượng và ghi nhớ

Cơ sở giáo dục

Phương pháp dạy học tiếng Việt là một bộ phận của khoa học giáo dục nó

sử dụng những kĩ năng thuật ngữ của giáo dục học Mục đích của phương phápdạy học tiếng Việt cũng như các môn khoa học khác đó là tổ chức sự phát triển

về tâm hồn và thể chất của học sinh chuẩn bị cho các em hành trang bước vàocuộc sống lao động trong xã hội mới Quá trình giảng dạy bộ môn cũng vậy, bộmôn phương pháp dạy học tiếng Việt hoàn toàn sử dụng thuật ngữ của dạy họcđiều này thể hiện rõ qua từng phân môn cụ thể Ví dụ phân môn Kể chuyệncũng nhằm mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục nói trên Thứ nhất, phát triển tư duysáng tạo óc thẩm mỹ cho học sinh Thứ hai, giáo dục tư tưởng đạo đức ý thứclao động vệ sinh cho các em

Trong dạy học Kể chuyện có những nguyên tắc chung của giáo dục học

và nguyên tắc trực quan Nguyên tắc gắn lý thuyết với thực hành, nguyên tắctích cực hóa nhận thức của học sinh, nguyên tắc khoa học, nguyên tắc hệ thốngcũng thể hiện rất rõ Những nguyên tắc trên được vận dụng một cách sáng tạophù hợp với đặc điểm từng bài học từng đối tượng cụ thể

Ví dụ với phương pháp trực quan giáo viên thông qua tranh, ảnh, mô hình

để khai thác giúp học sinh nhớ câu chuyện, khơi gợi trí tưởng tượng sự sáng tạocủa các em Lời kể của giáo viên cũng là hình ảnh trực quan, là cơ sở để họcsinh nhớ và kể lại câu chuyện

Với phương pháp thực hành gián tiếp, giáo viên tạo điều kiện cho họcsinh thực hành kĩ năng kể chuyện tùy theo khả năng của mình, giáo viên cho họcsinh nói về nội dung câu chuyện được kể trước lớp, kể với các bạn và khuyếnkhích kể cho những người thân nghe Đây là sự vận dụng các nguyên tắc củagiáo dục trong dạy học Kể chuyện đảm bảo tính khoa học hệ thống tích cực củaquá trình nhận thức của học sinh

Cơ sở sư phạm của dạy học phân môn Kể chuyện lớp 4

Học sinh lớp 4 là lứa tuổi gần cuối bậc học tiểu học nên tâm lý vui chơihoạt động nhận thức quan trọng cũng giảm hơn so với đầu bậc học Tuy nhiên,

sự chú ý của các em vẫn còn hạn chế, các em vẫn thích vui chơi hơn là hoạtđộng học Vì vậy trong quá trình dạy học giáo viên cần nắm được tâm lý họcsinh Từ đó, có những biện pháp thích hợp để khắc phục những khó khăn gặpphải nhằm nâng cao hiệu quả bài học của học sinh Trong giai đoạn này học sinhvẫn còn nhận thức từ trực quan cụ thể đến tư duy trừu tượng, ghi nhớ sâu hơnnhững sự vật mà mắt thấy tai nghe Do vậy, giáo viên nên sử dụng đa dạng cácloại tranh ảnh để từ đó giúp các em khắc sâu kiến thức mà mình được học

Trong tiết học, giáo viên có thể kết hợp việc dạy học với việc tổ chức tròchơi học tập nhằm củng cố khắc sâu kiến thức vừa tạo không khí vui vẻ, thoảimái cho các em Chẳng hạn như giáo viên có thể sử dụng các trò chơi thi sắmvai kể chuyện thi kể chuyện theo tranh kể chuyện theo vai… Các hình thức thayđổi như cá nhân, theo đội, theo nhóm để các em cùng tham gia

Ngoài ra, khả năng tập trung chú ý ở các em còn hạn chế các em chỉ tậptrung chú ý trong thời gian ngắn (30’- 35’) và dễ bị phân tán bởi các hoạt độngbên ngoài Các em có kĩ năng ghi nhớ nhưng ghi nhớ một cách máy móc và ít có

sự sáng tạo Do đó, trong tiết học kể chuyện ngoài việc kể chuyện sử dụng cácphương pháp trực quan và các hình thức trò chơi học tập, giáo viên nên chú ýkết hợp hình thức, phương pháp sử dụng thiết bị dạy học đa dạng hấp dẫn, giáoviên sử dụng ngôn ngữ mạch lạc diễn đạt ngắn gọn dễ hiểu để các em ghi nhớ và

có thể ghi lại được

Tác dụng của dạy học kể chuyện

Thông qua các câu chuyện mà các em nhận thức được về thế giới xungquanh, nó cũng cho các em về kinh nghiệm vốn sống xác lập thái độ của bảnthân đối với cuộc sống Như câu chuyện cổ tích, chúng luôn gắn liền với cái đẹpgóp phần phát triển các cảm xúc thẩm mỹ của một tâm hồn cao thượng trên nhậnthức thế giới xung quanh bằng trí tuệ và bằng cả con tim Từ đó trẻ có nhữnghành động và suy nghĩ của bản thân mình biết yêu cái thiện và ghét cái ác

Giai đoạn đầu tiên của giáo dục lý tưởng cũng đề ra nhờ chuyện cổ tích

Từ lúc bập bẹ nói các em nhỏ đã rất thích nghe kể chuyện từ các câu chuyệncủa bà luôn là niềm hứng khởi đối với các em và nó đã để lại trong lòng các

em những tình cảm tốp đẹp Do vậy, truyện cổ tích là ngọn nguồn phong phú

và không có gì thay thế được về giáo dục lòng yêu tổ quốc cho thế hệ trẻ Đâycũng là mục tiêu quan trọng của việc dạy kiến thức và hình thành nhân cáchcủa học sinh

Khi đến tuổi mẫu giáo nhu cầu được nghe cũng như được kể chuyện lạităng lên Bộ môn cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học chủ yếu là cho trẻlàm quen với truyện và thơ Truyện kể có một vai trò tác dụng to lớn trong việcgóp phần phát triển hình thành nhân cách và thái độ, tình cảm của trẻ, đồng thời

nó làm cho con người sống đẹp hơn gạt bỏ những thói hư tật xấu, tính ích kỷ.Puskin – một nhà thơ vĩ đại của Nga – từng bộc bạch: “Buổi tối, tôi nghe truyện

cổ tích và lấy việc đó bù đắp những thiếu sót trong sự giáo dục đáng nguyền rủacủa mình Mỗi truyện cổ tích ấy mới đẹp đẽ làm sao mỗi chuyện là một bài ca”

Trong trường tiểu học bộ môn học tiếng Việt nói chung và phân môn Kểchuyện nói riêng có một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc dạy học tiếng mẹ

đẻ và giúp trẻ phát triển kĩ năng nghe, đọc, nói Qua việc nghe kể lại câu chuyệntrẻ được tiếp xúc với các hình ảnh nghệ thuật của ngôn ngữ Chính điều đó giúpcho ngôn ngữ của trẻ phát triển hoạt động kể chuyện cho thầy cô bạn bè hoặctrước đám đông về câu chuyện

Cách vận dụng một cách tổng hợp sự hiểu biết về đời sống xã hội đượcthực hiện nhờ các kỹ năng tiếng Việt trong hoạt động giao tiếp Khi nghe thầygiáo, cô giáo kể chuyện học sinh đã tiếp thu những tác phẩm văn học ở dạng nói

âm thanh Khi học sinh kể lại câu chuyện các em sẽ có sự tư duy một cách logic

Cơ sở thực tiễn

Nội dung, chương trình Kể chuyện lớp 4

Chương trình và sách giáo khoa có nội dung dạy học bắt đầu từ kì một lớp

1, mỗi tuần gồm 5 tiết ứng với 5 bài tập đọc (có 3 bài đọc thêm)

Ở các lớp 2, 3, 4, 5 chương trình cả năm đều gồm 33 tuần, sách khoa inthành hai tập Mỗi tuần ở lớp 4 có 2 tiết tập đọc mỗi tiết có 40 phút Sách giáokhoa Tiếng Việt lớp 4 có cấu trúc gồm 10 đơn vị học, mỗi đơn vị ứng với mộtchủ điểm trong 3 tuần (riêng chủ điểm “Tiếng sáo diều” trong tuần 4), mỗi tuần

Tập 1 gồm 5 chủ điểm, học trong 18 tuần:

- Thương người như thể thương thân (tuần 1, 2, 3)

- Măng mọc thẳng (tuần 4, 5, 6)

- Trên đôi cánh ước mơ (tuần 7, 8, 9)

- Có chí thì nên (tuần 11, 12, 13)

- Tiếng sáo diều (tuần 14, 15, 16, 17)

Tuần 10 dùng để ôn tập giữa kì 1, tuần 18 ôn tập cuối kì 1

Tập 2 gồm 5 chủ điểm, học trong 17 tuần:

- Người ta là hoa đất (tuần 19, 20, 21)

- Vẻ đẹp muôn màu (tuần 22, 23, 24)

- Những người quả cảm (tuần 25, 26, 27)

- Khám phá thế giới (tuần 29, 30, 31)

- Tình yêu cuộc sống (tuần 32, 33, 34)

Tuần 18 dùng để ôn tập giữa kì 2, tuần 35 ôn tập cuối kì 2

Như vậy, ta thấy sách giáo khoa lớp 4 có sự cụ thể Số lượng chủ điểmnhiều với những tên gọi phong phú, hấp dẫn hơn tạo ra hứng thú học tập cho họcsinh, các chủ điểm được sắp xếp một cách hợp lí và nội dung phù hợp với nhậnthức của học sinh

Tìm hiểu về nội dung, chương trình phân môn Kể chuyện lớp 4 theo chương trình giáo dục

Chúng tôi tiến hành tìm hiểu về nội dung số lượng cách trình bày và sựphân bố các bài kể chuyện mà các em được đọc nhằm giúp các em củng cố lại

hệ thống kiến thức mà các em học trước đó Các bài kể chuyện lớp 4 được phân

bố theo tuần tự sau:

1, Thương người như thể thương thân 1, Suất cơm phần bà

2, Hoa tặng mẹ

3, Cô giáo của Tét- đi

4, Thầy giáo mới

5, Người bạn mới

6, Những cậu bé đầu trọc

7, Mùa xuân và con chim nhỏ

8, Giai thoại về bản xô- nát Ánh trăng

9, Những vết đinh

2, Măng mọc thẳng 10, Hãy tha thứ cho chúng cháu

11, Hãy để tiền vào chỗ cũ

12, Bài học nhớ đời

13, Những chú bé giàu trí tưởng tượng 14, Đồng tiền vàng

15, Ông lão ăn mày

16, Người viết thư và quan tể tướng

3, Trên đôi cánh ước mơ 17, Cô bé bán diêm

18, Tôi lại có gia đình

19, Điều ước sao băng

20, Giấc mơ cậu bé Phun – tơn

21, Ba điều ước

22, Pha-ê-tông và cỗ xe Mặt Trời

23, Ông lão đánh cá và con cá vàng

4, Có chí thì nên 24, Cậu bé Niu – tơn

25, Cha đẻ của điện thoại

26, Kỉ Xương học bắn

27, Rô-Bin-sơn ở đảo hoang

28, Người thầy tuổi thơ

29, Người khuyết tật vĩ đại

30, Cô gái đạt 5 Huy Chương Vàng

5, Tiếng sáo diều 31, Chú lính chì dũng cảm

38, Ca – rơ hối lỗi

6, Người ta là hoa đất 39, Ông Phùng Hưng đánh hổ

40, Người mạnh nhất hành tinh

41, Bông sen trong giếng ngọc

42, Thần đồng âm nhạc

43, Vua máy tính Bin Ghết

44, Ông vua và bác thợ giày

45, Xây nhà trên trời

46, Bác Xan – trô làm thống đốc

47, Nghèo của, giàu trí tuệ

48, Chiều khách

7, Vẻ đẹp muôn màu 49, Chim họa mi

50, Nàng công chúa và hạt đậu

8, Những người quả cảm 56, Trần Quốc Toản kịch chiến với Ô mã nhi

57, “Hãy nhớ lấy lời tôi!”

10, Tình yêu cuộc sống 71, Cái ấm đất

72, Giấc mơ của phò mã

73, Chiếc lá cuối cùng

74, Hai bàn tay chiến sỹ

75, Ông vua của những tiếng cười

76, Phần thưởng

77, Mừng học tròVới hệ thống bài tập đọc kể chuyện trong sách giáo khoa, khi tiến hànhhành khảo sát, giáo viên đều có những nhận xét rằng nội dung các bài đã phùhợp với chủ điểm của các đơn vị học, với tâm lý học sinh lớp 4 và phù hợp vớinhận thức của các em Nội dung bài học phong phú, đa dạng bao quát được cácvần đề như nghị lực sống vươn lên trong hoàn cảnh khó khăn, tình yêu thươngvới con người, muông thú, lòng dũng cảm, vươn tới ước mơ

Nhận xét về vần đề này, cô giáo Ứng Thị Hạnh giáo viên lớp 4A2 –trường tiểu học Chiềng Sinh – Thành phố Sơn La - Tỉnh Sơn La cho biết “Cáccâu chuyện trong phân môn Kể chuyện lớp 4 tương đối phù hợp với đặc điểm vàtâm sinh lý cũng như nhận thức của học sinh Cách trình bày có hình ảnh quansát khá sinh động gần gũi nên có sức hấp dẫn với học sinh Vì vậy mà giáo viênphát huy được khả năng vận dụng cách dạy học thu hút các em học sinh thamgia tích cực trong quá trình học”

Thực trạng dạy và học

Mục đích khảo sát

Chúng tôi tiến hành khảo sát nội dung chương trình các bài dạy của phânmôn Kể chuyện lớp 4 nhằm mục đích nhận biết nội dung các bài học đó đã phùhợp với đặc điểm của đối tượng khảo sát hay chưa Từ đó, khảo sát về cácphương pháp, hình thức tổ chức dạy học của giáo viên, việc vận dụng các thiết

bị dạy học của giáo viên khi tiến hành giảng dạy gặp những khó khăn gì

Bên cạnh đó, chúng tôi tìm hiểu về đặc điểm tâm sinh lí học sinh, mức độhứng thú và khả năng nhận thức của các em khi học bài Từ đó, nhằm tìm ranhững ưu điểm và hạn chế cụ thể để có những đề xuất thích hợp nhằm nâng caohiệu quả dạy học, giúp học sinh tiếp thu bài dễ dàng

Nội dung khảo sát

Chúng tôi tiến hành khảo sát những nội dung sau:

- Chương trình các bài học của phân môn Kể chuyện lớp 4

- Tìm hiểu các phương pháp, hình thức dạy học Kể chuyện ở lớp 4

- Tìm hiểu về các thiết bị dạy học được sử dụng trong dạy học Kể

chuyện lớp 4

- Tìm hiểu về tâm lí và nhận thức của học sinh khi học phân môn Kể

chuyện lớp 4

Phương pháp khảo sát

Một số các phương pháp chúng tôi sử dụng khi tiến hành khảo sát như:

- Phân tích tài liệu: Đọc, nghiên cứu và sử dụng các tài liệu liên quan đến

đề tài

- Phương pháp dùng phiếu điều tra: Sử dụng phiếu điều tra để tìm hiểu vềnội dung, phương pháp và hình thức giáo viên sử dụng trong dạy học Đồng thời, tìm hiểu sự hứng thú trong học tập của học sinh đối với phân môn

- Phương pháp dự giờ

- Phương pháp trắc nghiệm

Thời gian, địa bàn khảo sát

- Thời gian khảo sát

Tháng 9, 10 năm 2013 tham quan lớp, trò chuyện với giáo viên và học sinh trong trường

Tháng 10, 11 năm 2013 dự giờ và phát phiếu điều tra

- Địa bàn khảo sát

Thực hiện khóa luận này chúng tôi tiến hành tìm hiểu khảo sát thực tế chủyếu tại hai trường đó là trường tiểu học Chiềng Sinh – Thành phố Sơn La - TỉnhSơn La và trường tiểu học Quyết Thắng – Thành phố Sơn La - Tỉnh Sơn La

Kết quả khảo sát như sau.

Trường tiểu học Chiềng Sinh có tổng số 60 giáo viên, trong đó có 23 giáo viên trình độ đại học và 24 cao đẳng và 13 giáo viên có trình độ trung cấp, trình

độ giáo viên đạt chuẩn, không có trung bình, yếu Tìm hiểu về đề tài này ngườiviết chủ yếu khảo sát giáo viên, học sinh khối lớp 4 tổng số có 115 học sinh.

Lớp 4A1 cô Phạm Thanh Tâm chủ nhiệm gồm 39 học sinh (18 nam và 21nữ) trong đó có 3 học sinh thuộc dân tộc thiểu số

Lớp 4A2 cô Ứng Thị Hạnh chủ nhiệm gồm 39 học sinh (20 nam và 19nữ) trong đó có 10 học sinh thuộc dân tộc thiểu số

Lớp 4A3 cô Hà Thị Kim Oanh chủ nhiệm gồm 38 học sinh (17 nam và 21nữ) trong đó có 13 học sinh thuộc dân tộc thiểu số

Lớp 4A4 cô Vũ Thị Thư chủ nhiệm gồm 39 học sinh (19 nam và 20 nữ)trong đó có 3 học sinh thuộc dân tộc thiểu số

Ngoài ra, chúng tôi còn tiến hành khảo sát giáo viên và học sinh trườngtiểu học Quyết Tâm – Thành phố Sơn La, Tỉnh Sơn La Trường tổng số 35 giáoviên trong đó có 17 giáo viên trình độ đại học, 15 giáo viên trình độ cao đẳng và

3 giáo viên trình độ trung cấp Chúng tôi tiến hành khảo sát trên đối tượng họcsinh lớp 4 gồm 102 học sinh

Lớp 4A1 cô Đinh Thị Thịnh chủ nhiệm gồm 24 học sinh

Lớp 4A2 cô Nguyễn Thị Lê chủ nhiệm gồm 26 học sinh

Lớp 4A3 cô Đoàn Thị Huyền chủ nhiệm gồm 25 học sinh

Lớp 4A4 cô Đoàn Thị Vân chủ nhiệm gồm 27 học sinh

Qua việc khảo sát thực trạng của giáo viên và học sinh về kĩ năng kểchuyện của học sinh lớp 4 tại hai trường tiểu học Chiềng Sinh và trường tiểu họcQuyết Thắng – Thành phố Sơn La chúng tôi có một số nhận xét như sau:

 Về phía giáo viên

* Ưu điểm:

- Đa số giáo viên đều có trình độ đào tạo và có thâm niên công tác lâu năm

- Các giáo viên đều yêu nghề, yêu học sinh, luôn sáng tạo tìm tòi cácphương pháp giảng dạy hay để gây hứng thú cho học sinh, để học sinh tiếp nhậnmôn học dễ dàng và thoải mái hơn

- Đồ dùng giảng dạy có sự sáng tạo, phong phú, phù hợp với mục đíchyêu cầu bài dạy

* Nhược điểm:

Qua khảo sát, điều tra giáo viên ở hai trường tiểu học Chiềng Sinh vàtrường tiểu học Quyết Thắng – thành phố Sơn La - tỉnh Sơn La chúng tôi nhậnthấy rằng: giáo viên chưa tìm hiểu sâu về phương pháp dạy học để rèn kĩ năng

kể chuyện cho học sinh Giáo viên chưa thực sự nhận thức rõ tầm quan trọngcủa việc rèn kĩ năng kể chuyện cho các em Hầu hết các giáo viên chưa đi sâuvào việc tìm các biện pháp mang tính tích cực, sáng tạo để giúp học sinh có kĩnăng kể chuyện

* Tìm hiểu về nội dung và hình thức dạy học của giáo viên

Với các bài kể chuyện chúng tôi đưa ra câu hỏi nhằm thu thông tin vềphương pháp dạy học và các hình thức dạy học giáo viên sử dụng: thông tin thuđược là hầu hết các giáo viên đều đưa ra là dạng bài tập trong sách giáo khoa đểvận dụng phương pháp khoa học và kết hợp sáng tạo thêm cụ thể

Các nội dung

Tỉ lệ %Trường TH

Chiềng Sinh

Trường THQuyết Tâm

Kể chuyện theo một chi tiết trong

Trong các dạng bài tập này thì kể chuyện theo tranh được sử dụng phổbiến hơn cả bởi bài tập này trong sách giáo khoa chiếm phần lớn và nó cũng phùhợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học Tiếp theo là các dạng bài tậptheo lời gợi ý thì đối tượng sẽ khó thực hiện hơn tuy nhiên nó phát triển được trítưởng tượng của học sinh nên việc sử dụng dạng bài tập này được sử dụng khánhiều Với dạng bài tập kể chuyện theo vai yêu cầu học sinh phải nắm chắc nộidung câu chuyện, các nhân vật cần có sự diễn xuất sao cho phù hợp không chỉ làngôn ngữ mà là cả cử chỉ và hành động Dạng bài tập này tương đối dễ thực hiện

và được các em tham gia hào hứng Dạng kể một tình tiết theo tưởng tượngđược sử dụng nhiều vì học sinh phải dựa vào ý tưởng của mình tạo ra nội dungcâu chuyện và chiếm khá nhiều thời gian nên được sử dụng hạn chế nhất.

Tiếp theo, chúng tôi tìm hiểu về các hình thức dạy mà giáo viên thường sửdụng khi dạy học kể chuyện cho học sinh (Kể chuyện theo đúng trình tự tranh,sắp xếp lại các tranh bị đảo lộn theo thứ tự câu chuyện và kể lại câu chuyện đó)

Kết quả cho câu hỏi này là các giáo viên hầu hết chỉ sử dụng các tranh đãsắp xếp trong sách giáo khoa để học sinh kể lại vì công việc này không gây mấtnhiều thời gian khi giáo viên phải tự chuẩn bị tranh ảnh cho 1 tiết học màkhông có sự cung cấp đồ dùng dạy học Còn loại bài sắp xếp lại các tranh bịđảo lộn có phần hạn chế hơn vì không giúp các em đạt hiệu quả tốt trong việckhắc sâu và nhớ kiến thức

Tiếp theo là câu hỏi nhằm thu thông tin về các dạng bài tập giáo viênthường sử dụng để dạy kể chuyện cho học sinh Hầu hết các giáo viên 2 trườngđều vận dụng phổ biến dạng bài kể chuyện theo lời của chính tác giả bởi đây làdạng bài học sinh dễ tiếp thu được học sinh chỉ nhớ lại và kể lại chuyện đó.Dạng bài kể theo lời một nhân vật là dạng bài đòi hỏi cao hơn học sinh phải linhhoạt khi đóng vai nhân vật đó trong một hoàn cảnh cụ thể Cuối cùng là dạng bàitập thay lời tác giả bằng lời văn của mình, với dạng bài tập này yêu cầu học sinhcần phải đan xen cảm xúc, cảm nhận của mình vào quá trình kể chuyện Điềunày là một khó khăn, hạn chế đối với các em khi mà kĩ năng diễn đạt và nói củacác em chưa tốt đặc biệt là các em dân tộc thiểu số có thể lẫn lộn âm (l/n, b/đ)hoặc phát âm dấu sai (dấu thanh)

Với câu hỏi mà chúng tôi đặt ra cho các giáo viên như sau “Xin thầy (cô)cho biết thầy (cô) có thường xuyên vận dụng phương pháp tổ chức trò chơi trongphân môn kể chuyện không?”

Sau khi khảo sát chúng tôi thấy rằng hầu hết giáo viên đã sử dụng phươngpháp tổ chức trò chơi vào trong dạy học tuy nhiên vẫn sử dụng ở mức hạn chế,

tổ chức chơi cho các em chưa có sự đầu tư nhiều nên kết quả được không cao.Nếu phương pháp này được sử dụng tốt sẽ góp phần tích cực vào việc tạo cho

học sinh tâm lí thoải mái, tự tin và sôi nổi trong giờ học, đặc biệt là các em họcsinh nhút nhát, ít nói.

Khi được hỏi về hình thức tổ chức dạy học của các giáo viên có thường sửdụng hình thức dạy học tham quan, dạy học ngoài trời hoặc ngoại khóa khi dạyphân môn Kể chuyện không?

Các giáo viên cho biết trong quá trình dạy cũng đã sử dụng hình thức dạyhọc này nhưng nó còn nhiều khó khăn nên được sử dụng khá ít Cô Đoàn ThịVân - giáo viên chủ nhiệm lớp 4A4 trường Tiểu học Quyết Tâm cho biết “Khi

sử dụng hình thức dạy học này giáo viên sẽ phải chuẩn bị chu đáo, cẩn thận mộtcách có kế hoạch về các công việc cần làm Hơn nữa, phải có kinh phí đảm bảokhi tham gia các hoạt động ngoại khóa, tham quan” Do đó, mà việc sử dụnghình thức này còn ít và hạn chế tuy nhiên với một số bài học có liên quan đếncuộc sống xung quanh, môi trường thiên nhiên trong khuôn viên nhà trường giáoviên có thể hướng dẫn cho các em tham gia học ngoài trời nhằm đạt kết quả tốt

Ví dụ: Khi dạy về chủ điểm “Những người quả cảm” giáo viên có thểhướng dẫn cho học sinh tham quan phòng tư liệu, phòng dựng hoạt cảnh liênquan đến các câu chuyện trong bài học Để đạt hiệu quả cao trong buổi ngoạikhóa đó giáo viên cần chuẩn bị hệ thống câu hỏi, các bước tiến hành cụ thể:

* Tìm hiểu về việc sử dụng trang thiết bị dạy học

Để tìm hiểu việc sử dụng các thiết bị dạy học của giáo viên trong dạy học

Kể chuyện chúng tôi đưa câu hỏi về những đồ dùng trực quan được sử dụngnhiều trong tiết học (tranh ảnh, mô hình, vật thật, mặt nạ trang phục nhân vật,băng đĩa hình máy chiếu…)

Chúng tôi nhận được câu trả lời là hầu hết các giáo viên đều sử dụng phổbiến tranh ảnh trong dạy học khi cho học sinh kể chuyện theo tranh (tranh ảnhtrong sách giáo khoa hoặc tranh ảnh phóng to) Các phục trang để sắm vai nhânvật ít được sử dụng, chỉ có một số con rối, mũ biểu tượng của nhận vật hoặc mộtvài đồ dùng đơn giản giáo viên có thể tự làm Các mô hình vật thật, băng đĩahình sử dụng trong giờ kể chuyện cũng rất hạn chế Giáo viên thường chỉ sửdụng trong các giờ dạy mẫu thi giảng Đặc biệt, phương tiện khoa học kĩ thuật

hiện đại như sử dụng giáo án điện tử trên máy chiếu chưa được áp dụng do chưa được đầu tư nhiều kinh phí.

Từ những khó khăn thực tế mà khi dạy học gặp phải, chúng tôi đưa ra câuhỏi nhằm xin ý kiến về khó khăn, thuận lợi và kinh nghiệm của các thầy (cô)

Chia sẻ về vấn đề này cô Đoàn Thị Vân – giáo viên lớp 4A4 trường tiểuhọc Quyết Tâm – thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La cho biết: “Do đặc điểm củaphân môn nên hầu hết các em học sinh đều hào hứng trong tiết học Khi dạyphân môn Kể chuyện giáo viên có thuận lợi là được sự ủng hộ nhiều của họcsinh bởi tâm lý các em vốn rất thích được nghe kể chuyện Các em hào hứngchuẩn bị truyện, đọc truyện, nghe cô cùng các bạn kể và các em muốn thể hiệncâu chuyện đó cho cô giáo và các bạn trong lớp cùng nghe”

Ngoài ra, nhờ có sự hỗ trợ của các trang thiết bị dạy học như tranh, ảnh,máy chiếu rất phong phú nên việc vận dụng các phương pháp và hình thức dạyhọc của giáo viên trở nên dễ dàng hơn Tuy nhiên, người giáo viên phải biết vậndụng kết hợp sao cho có kết quả cao nhất Còn một số hạn chế nữa đó là cáctrang thiết bị dạy học hầu hết là dạng tranh, ảnh còn các trang thiết bị hiện đại,

mô hình, băng đĩa hình còn chưa được đầu tư

 Về phía học sinh

* Ưu điểm:

- Học sinh rất tích cực tham gia các hoạt động, các tiết học

- Học sinh rất hứng thú nghe kể chuyện, những câu chuyện về những tấmgương người tốt, việc tốt, tình yêu gia đình, yêu quê hương đất nước… đây cũng

là một điều kiện thuận lợi rất lớn cho chúng tôi tiến hành thể nghiệm

* Nhược điểm:

- Qua khảo sát, chúng tôi thấy mức độ kĩ năng kể chuyện của học sinh chủyếu ở mức độ trung bình Có thể do nhiều nguyên nhân như: điều kiện vùng,nhận thức của học sinh, chuyên môn phương pháp giảng dạy của giáo viên

Tìm hiểu về tâm lý học sinh

Về phía các em học sinh khi được hỏi: “Em cảm thấy vui thích khi họctiết Kể chuyện không? Vì sao?” Các em đều có câu trả lời rất thích bởi giờ học

vui vẻ, các câu chuyện thì rất hay, các tranh ảnh đẹp, các em vừa được nghe cô cùng các bạn kể sau đó lại còn được kể cho các bạn cùng lớp nghe.

Về vấn đề khó khăn gặp phải khi học kể chuyện của các em thì chúng tôithu được câu trả lời hầu hết các em thấy khó khi thực hành kể lại toàn bộ câutruyện, nhất là khi kể trước lớp thường bị quên Một số ý kiến khác cho rằng các

em cảm thấy khó khi đóng vai nhân vật Tuy nhiên, các em học sinh lại rất thíchtrò chơi sắm vai từng nhân vật, khi kể lại chuyện đặc biệt thi diễn hoạt cảnh với

đủ các đồ dùng trực quan thật sinh động về câu chuyện Các em rất hứng thú khiđược hóa trang lên mình những bộ trang phục giống như các nhân vật trongtruyện Nhưng đa số các em luôn chọn về mình vai những nhân vật tài giỏi,thông minh, tốt bụng được mọi người yêu mến

Khi được hỏi “Các em có thích được tham gia các trò chơi trong giờ Kểchuyện không?” Chúng tôi đều nhận được câu trả lời như trên Ngoài ra, chúngtôi nhận thấy các em rất thích các giờ học sử dụng các trang thiết bị mới lạ ngoàicác tranh ảnh, ảnh giáo viên vẫn thường sử dụng Ví dụ, các em thích quan sát

mô hình, vật thật xem băng đĩa hình các em muốn được tham quan, kể chuyện ởvườn trường để tạo tâm thế trước khi kể chyện hoặc muốn tham gia các hoạtđộng ngoại khóa kể chuyện vui vẻ bổ ích

Câu hỏi dành cho học sinh lựa chọn dạng bài tập mình yêu thích vàhứng thú hơn cả khi học phân môn Kể chuyện chúng tôi thống kê được kếtquả như sau:

Trường Tiểu học Chiềng sinh

(155 học sinh)

Tiểu học Quyết Tâm(102 học sinh)Các nội dung Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %

Kể chi tiết trong truyện theo

Dạng bài Kể chuyện theo tranh vừa là dạng phổ biến nhất, vừa được họcsinh yêu thích nhất vì có nhiều tranh ảnh sinh động phù hợp với tâm lý các em.Dạng bài kể chuyện theo vai cũng được học sinh chọn vì được trực tiếp tham giađóng vai nhân vật Thực tế cho thấy, học sinh luôn muốn những nhân vật thiện,người tài giỏi về mình hơn là những nhân vật xấu xí, độc ác Qua đó cho thấy,các em đã có cảm nhận sâu sắc, thể hiện thái độ hướng tới những điều tốt đẹp,

đó là những nội dung học sinh muốn gửi gắm Với dạng bài kể một chi tiết theotưởng tượng, học sinh cũng cảm thấy thích thú vì được thể hiện sự sáng tạo, ýtưởng của mình về một phần câu chuyện, thường là phần kết thúc

Như vậy, có thể thấy rằng: số lượng học sinh được điều tra mức độ kĩnăng kể chuyện của các em trước khi tiến hành thể nghiệm mức độ trung bình làchủ yếu Điều này có thể do nhiều yếu tố khách quan tác động như: vùng miền,điều kiện hoàn cảnh sống, trình độ giảng dạy của giáo viên, nhận thức của họcsinh, cơ sở vật chất đầu tư cho trường chưa chu đáo đảm bảo,… vì vậy mức độ

kĩ năng kể chuyện của học sinh chưa tốt

1.2.3 Một số vấn đề đặt ra từ khảo sát

Từ kết quả thu được khảo sát, chúng tôi nhận thấy rằng:

Thứ nhất, về nội dung các bài Kể chuyện (31 bài) phân bố theo những chủ

điểm của các tuần được trình bày một cách khoa học, các dạng bài tập đa dạng,tranh ảnh đẹp nội dung các bài học phù hợp với học sinh phát huy được khảnăng sáng tạo tư duy của người học

Thứ hai, về các phương pháp hình thức và thiết bị dạy học: các phương

pháp dạy học tích cực đã được vận dụng tuy nhiên còn một số hạn chế Phươngpháp trực quan chủ yếu chỉ dùng tranh ảnh, ít có sự mở rộng các trang thiết bịnhư mô hình, băng đĩa do giáo viên ngại chuẩn bị hoặc do nhà trường còn thiếu.Khi kể chuyện theo tranh, đa số các giáo viên sử dụng phương pháp truyềnthống theo thứ tự các tranh có sẵn và yêu cầu học sinh sắp sếp cho đúng thứ tựcác tranh có sẵn trong sách giáo khoa, giáo viên rất ít sử dụng các tranh ảnhphóng to để treo bảng và yêu cầu học sinh sắp sếp cho đúng thứ tự rồi mới kểnhằm phát trển khả năng của học sinh Các dạng bài tập kể chuyện nhiều song

chưa được phát huy tối đa trong tiết học như kể chuyện theo vai, kể một vài chitiết trong truyện do khả năng của một số học sinh còn hạn chế tiết học không đủcho các em luyện tập thực hành nhiều Khi kể chuyện theo vai hình thức phổbiến vẫn là kể theo lời tác giả Hình thức kể thay lời tác giả bằng lời mình –người kể xưng “tôi” hoặc kể theo lời nhân vật trong truyện cũng hạn chế hơn.Hình thức tổ chức trò chơi đã đã được giáo viên vận dụng song chủ yếu là thiđóng vai học sinh đứng tại chỗ kể lại truyện, thường ít sử dụng trang phục, biểutượng nhân vật, không dựng hoạt cảnh khi kể chuyện Hình thức trò chơi thi kểnối tiếp (kể tiếp sức), thường ít sử dụng tổ chức cho học sinh dựng hoạt cảnhđơn giản chưa có sự đầu tư chuẩn bị nhiều để thay đổi tạo lên hứng thú cho họcsinh Hình thức dạy học tham quan hoặc ngoại khóa rất hạn chế do tốn thời gian

và kinh phí chuẩn bị Trên đây là những ưu điểm và hạn chế tồn tại đặt ra từ kếtquả khảo sát Đây là sơ sở để người viết đề xuất một số biện pháp trong chương

2 nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Kể chuyện

TIỂU KẾT

Trên đây là toàn bộ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề dạy học phân môn

Kể chuyện lớp 4 Đó là chỗ dựa rất quan trọng để người viết tìm hiểu, khảo sát, sosánh đối chiếu trên các tài liệu liên quan và thực tế ở ngoài trường tiểu học

Về cơ sở lý luận, bao gồm cơ sở triết học Mác – Lênin, cơ sở tâm lý học,

cơ sở ngôn ngữ học và văn học, cơ sở giáo dục học, cơ sở sư phạm và tác dụngcủa việc dạy học phân môn Kể chuyện ở tiểu học Đây là những vấn đề ngườiviết tìm hiểu thông qua các tài liệu tham khảo và căn cứ vào thực tế của việc dạyhọc hiện nay để có những nhận định đánh giá phù hợp Thông qua các cơ sở líluận đã nêu trên cho thấy, mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa các ngành khoahọc với việc dạy Kể chuyện tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng ngoài ra thôngqua đây góp phần nêu bật tầm quan trọng, tác dụng to lớn của dạy Kể chuyệnđối với việc phát triển kĩ năng tiếng Việt, hình thành nhân cách học sinh

Về cơ sở thực tiễn, người viết tiến hành khảo sát sự đổi mới trong dạy họcphân môn Kể chuyện theo chương trình sách giáo khoa Việc khảo sát bao gồm:

mục đích khảo sát, nội dung, thời gian địa bàn khảo sát Cuối cùng người viếtthống kê kết quả điều tra tìm hiểu được ở trường tiểu học Các mặt trong nộidung khảo sát đó bao gồm: chương trình sách giáo khoa với trình độ đối tượnghọc sinh được khảo sát, các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của giáoviên, các thiết bị dạy học ở nhà trường và việc sử dụng của giáo viên vào giảngdạy Trong các mặt đó đều bao gồm các ưu điểm, hạn chế những việc làm được

và những việc cần bổ sung nâng cao hơn Ví như, về phương pháp dạy học bêncạnh phương pháp cũ giáo viên cần mở rộng đa dạng, phong phú hơn, các thiết

bị dạy học cần đầu tư khai thác một cách có hiệu quả Về tâm lí học sinh, các emyêu thích môn Kể chuyện song còn một số khó khăn giáo viên cần lưu ý nhất làđối với học sinh dân tộc thiểu số các em nhút nhát, khả năng về ngôn ngữ cònhạn chế Do vậy, giáo viên cần đặc biệt chú ý quan tâm đến các em nhiều hơn

Đó là những những vấn đề đặt ra từ khảo sát

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY

VÀ HỌC KỂ CHUYỆN LỚP 4

Kể chuyện ở tiểu học là một hoạt động văn hóa được nảy sinh và pháttriển do nhu cầu của xã hội Kể chuyện là một nhu cầu to lớn của cả người lớnlẫn trẻ em Với trẻ em, kể chuyện là hoạt động rất quan trọng để các em nhậnthức về thế giới xung quanh, tích lũy kinh nghiệm sống Chính vì vậy mà Kểchuyện được đưa vào chương trình và là một phân môn trong Tiếng Việt

Như chúng ta đã biết ở lứa tuổi này thì các em đã có khả năng tự đọc, tựtìm hiểu về các câu chuyện các tác phẩm văn học tuy nhiên việc cảm thụ sâu sắccác tác phẩm đó vẫn phụ thuộc khá nhiều vào khâu trung gian là giáo viên Với

tư cách là người đọc trực tiếp rồi đọc lại trung thành nội dung văn bản vớinhững ấn tượng sâu đậm rõ nét nhất và những hiểu biết kĩ càng giá trị toàn diệnvăn bản Như vậy, nếu muốn rèn kĩ năng kể chuyện cho học sinh thì trước hếthọc sinh phải được nghe kể chuyện thông qua cô giáo Vì thế mà để trẻ có thểtiếp nhận và cảm thụ câu chuyện dễ dàng thì giáo viên phải đọc và nghiên cứutác phẩm trước khi lên lớp

Ví dụ: Truyện “Búp bê của ai?” giọng kể chậm rãi, nhẹ nhàng Lời lúcđầu của búp bê tủi thân sau đó thì sung sướng, cảm động Lời của Lật đật thì oántrách Lời của Nga thì đỏng đảnh Lời của cô bé thì dịu dàng, trầm ấm, yêu mến.Qua đó học sinh cảm nhận được tình cảm, tâm lý của nhân vật không những thế

mà còn giúp học sinh hiểu đúng nội dung tư tưởng của tác phẩmtruyện kể

Cách thức hướng dẫn: giáo viên có thể hướng dẫn học sinh kể lại câuchuyện khi giáo viên đã kể mẫu xong, giáo viên đưa ra các câu hỏi gợi ý để họcsinh kể chuyện nếu các em kể thiếu có thể tiếp tục đưa ra câu hỏi để các em nhớlại thay vì việc nhắc nội dung cho các em Tùy vào từng điều kiện, trình độ nhậnthức học của học sinh mà giáo viên có cách hướng dẫn các em cụ thể

Vậy có thể nói rằng giáo viên đóng vai trò rất quan trọng trong việc lĩnhhội giá trị của tác phẩm truyện kể cho học sinh

Ngoài việc tự đọc tác phẩm của học sinh thì việc các em được tìm hiểu tácphẩm truyện kể trên lớp là chiếm khá nhiều thời gian Vì thế, việc tiếp nhậntruyện kể của các em mang tính tập thể.

Trong tiết học để tiếp thu bài tốt thì các em phải tập trung chú ý và theodõi cô kể chuyện Nhưng do ở tập thể đông cũng có thể làm cho các em dễ phântán chú ý, không thể bộc lộ hết cảm xúc của mình với tác phẩm Tuy nhiên, lòngtin cậy và sự quyen biết nhau trong lớp học làm cho các em bớt căng thẳng, làmcho sự tiếp nhận văn bản có không khí thi đua, cởi mở, kích thích ham muốnnhận thức của các em

Sử dụng đa dạng, nâng cao các hình thức kể chuyện

Kể chuyện theo tranh

Như chúng ta đã biết, tranh ảnh là đồ dùng trực quan có thể được sử dụngtrong bất kì môn học nào Giáo viên sử dụng tranh vẽ để minh họa cho nội dungtruyện, làm cho lời kể mẫu của mình sinh động và hấp dẫn hơn Để lên lớp chomột tiết dạy Kể chuyện tốt giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ tranh vẽ Vì tranh vẽthể hiện nội dung, diễn biến câu chuyện Học sinh dựa vào tranh vừa là phươngtiện trợ giúp trí nhớ một cách đắc lực, vừa là công cụ làm cho việc thể hiện lạicâu chuyện một cách sinh động và hấp dẫn Đa số các câu chuyện đều được kểtheo tranh, mỗi bức tranh sẽ tương ứng với nội dung của một đoạn truyện,thường thì mỗi câu chuyện có từ 3 đến 4 đoạn nên có từ 3 đến 4 bức tranh minhhọa Nhưng cũng có những truyện có từ 5 đến 6 đoạn được minh họa bằng 5 đến

6 bức tranh

Trong khi kể chuyện giáo viên luôn kết hợp cho các em quan sát tranh ảnhthể hiện nội dung câu chuyện Việc này giúp cho các em ghi nhớ nội dung câuchuyện và nó cũng là điểm tựa khi các em kể lại chuyện Tranh ảnh còn có tácdụng kích thích sự chú ý và tưởng tượng của các em hơn

Ngoài việc cho học sinh quan sát tranh kể lại câu chuyện giáo viên có thể

tổ chức cho các em thi kể chuyện theo cá nhân hoặc theo nhóm thật hay và diễncảm Như vậy sẽ góp phần tận dụng và nâng cao được hiệu quả sử dụng tranh,

ảnh trong dạy phân môn này Trong quá trình quan sát giáo viên cần đưa ra hệ thống câu hỏi để học sinh có thể nắm bắt nội dung và chi tiết trong truyện.

- Cách thức hướng dẫn như sau:

+ Bước 1: Giáo viên kể mẫu toàn bộ câu chuyện

+ Bước 2: Giáo viên treo tranh và kể mẫu từng đoạn theo tranh

+ Bước 3: Gọi học sinh trả lời các câu hỏi theo lời gợi ý để học sinh nhớ nội dung theo từng bức tranh

+ Bước 4: Giáo viên gọi đại diện nhóm lên bảng chỉ vào tranh phóng to và

kể lại chuyện Học sinh dưới lớp và cô giáo nhận xét góp ý

+ Bước 5: Giáo viên gọi học sinh kể lại toàn bộ câu chuyện Học sinh dưới lớp nhận xét bạn kể

* Ví dụ: Bài 1: Kể chuyện “Bàn chân kì diệu” (Tiếng Việt 4, tập 1) Giáoviên cho học sinh dựa vào sáu bức tranh trong sách giáo khoa kể lại trình tựdiễn biến câu chuyện

- Nội dung bài:

Tranh 1: Ký đến lớp xin cô giáo cho học

Thấy các bạn được đi học, mấy hôm nay Ký suy nghĩ mãi Ký đến lớp xin

cô giáo cho vào học Lúc đầu cô giáo không dám nhận em bởi cô giáo cầm tay

Ký, hai cánh tay mềm nhũn, buông thõng, bất động.

Tranh 2: Cô giáo không dám nhận em vào học

Cô giáo không dám nhận em vào học, vì em không thể viết bằng tay Cô thoáng thấy đôi mắt nhòe ướt, em quay ngoắt đi vừa khóc vừa chạy về nhà.

Tranh 3: Cô giáo ngạc nhiên và cảm động khi thấy Ký viết bằng chân

Ký thưa với cô có thể viết bằng chân Cô giáo ngạc nhiên và cảm động khi thấy Ký tập viết bằng chân.

Tranh 4: Ký được nhận vào lớp học

Từ đó, lúc nào cô giáo và các bạn cũng tận tình chăm sóc, giúp đỡ Ký Khi viết Ký quắp mấy ngón chân lại, giữ lấy bút đã khó, có lúc còn bị chuột rút, mặt nhăn nhó xuýt xoa đau đớn.

Tranh 5: Cô giáo và các bạn tận tình chăm sóc, giúp đỡ Ký

Ký đã gặp rất nhiều khó khăn khi phải tập viết bằng chân Nhưng được cô giáo và các bạn động viên nên Ký đã cố gắng vượt qua.

Tranh 6: Kí được thưởng hai Huy hiệu của Bác Hồ

Cuối năm do học tập tốt, Ký được thưởng hai huy hiệu của Bác Hồ.

- Mục tiêu: Học sinh rút ra được bài học cho mình từ tấm gương sáng

Nguyễn Ngọc Ký Rèn kĩ năng quan sát tranh và ghi nhớ truyện cho học sinh

- Cách tiến hành:

Bước 1: Giáo viên kể mẫu toàn bộ câu chuyện

Bước 2: Giáo viên treo tranh và kể mẫu theo từng tranh

Bước 3: Giáo viên cho học sinh trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa theo từng tranh để các em nhớ nội dung:

+ Tranh vẽ bạn học sinh đang nói chuyện gì với cô giáo?

+ Vì sao cô giáo không dám nhận Ký vào lớp học?

+ Tâm trạng Ký ra sao khi không được nhận vào lớp học?

+ Cô giáo đến nhà Ký thấy cảnh gì?

+ Thái độ của cô giáo trước hành động tập viết bằng chân của Ký?

+ Cô giáo và các bạn đã giúp đỡ Ký ra sao?

+ Vì đã cố gắng trong học tập nên cuối năm Ký đã được nhận phần thưởng gì? Bước 4: Giáo viên gọi đại diện nhóm kể lại truyện theo tranh

Bước 5: Giáo viên cho học sinh kể lại toàn bộ truyện và nhận xét

* Lưu ý:

Giáo viên cần đặt những câu hỏi khai thác nội dung các bức tranh để các

em ghi nhớ trước khi cho các em kể từng đoạn theo tranh Ngoài cách tiến hànhnhư trên, giáo viên còn có thể đảo lộn thứ tự các bức tranh trên bảng to cho họcsinh sắp xếp lại và kể Giáo viên cũng có thể dùng các tranh đó để tổ chức chohọc sinh thi kể chuyện theo tranh để khắc sâu kiến thức

Kể chuyện theo vai

Đây là dạng bài giáo viên cho học sinh đóng vai nhân vật trong truyện rồi

kể lại câu chuyện đó Hình thức có thể cho một học sinh đóng vai nhân vật kểtoàn bộ câu chuyện hoặc cũng có thể cho các em thay phiên lần lượt đóng vai kể

từng đoạn Lúc này người kể sẽ thay bằng lời của tác giả, nhân vật bằng mình (người kể xưng “tôi”) Cũng có thể theo lời của một nhân vật trong truyện.

Với hình thức này, giáo viên nên kết hợp cho học sinh thi kể giữa các độichơi để giờ học thêm sôi nổi Trong quá trình kể chuyện theo vai, giáo viên nênsáng tạo, sử dụng các mũ biểu tượng, mặt nạ nhân vật hoặc trang phục nhân vậtthật sinh động, tạo hứng thú cho các em Với hình thức giáo viên cho một họcsinh đóng vai kể lại toàn bộ câu chuyện, giáo viên thường vận dụng cho lời củatác giả Do vậy, cần có sự đổi mới, mở rộng các dạng khác nhau như cho họcsinh kể theo lời nhân vật trong truyện để diễn tả lại toàn bộ truyện Đây là hìnhthức tương đối khó nhưng rất hấp dẫn, phát huy khả năng của học sinh nên cầnđược vận dụng

+ Bước 5: Gọi học sinh kể toàn bộ câu chuyện

* Ví dụ: Bài 15 “Chị em tôi” (Tiếng Việt 4, tập 1) GV yêu cầu kể lại câu chuyện bằng hình thức phân vai

- Nội dung: Trong câu chuyện có ba nhân vật đó là ba bạn nhỏ, bạn nhỏ và

em gái Bạn nhỏ đã nói dối ba để đi chơi, sau khi bị em gái phát hiện về mách bathì bạn nhỏ cảm thấy rất hối hận

- Mục tiêu: Rèn kĩ năng nói biểu cảm và ghi nhớ truyện

- Cách thức tiến hành:

+ Bước 1: Giáo viên giới thiệu nội dung câu chuyện

+ Bước 2: Giáo viên kể mẫu câu chuyện sau đó hướng dẫn giọng từng nhânvật cho học sinh (Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh kể về giọng kể và sắcthái tình cảm của từng nhân vật Giọng của ba thì trầm ấm, nghiêm nghị, giọng