Slide thuyết trình báo cáo bệnh hại cây lúa

Các tác nhân ký sinh gây bệnh trên cây lúaĐặc điểm của tác nhân gây bệnh - Soilborne pathogens= mầm bệnh trong đất Bệnh trong đất - Airborne pathogens = mầm bệnh trong không khí Bệnh

Bệnh hại lúa

Tài liệu tham khảo

• Bệnh hại lúa (Ou, 1985)

• Rice Diseases (Ou, 1985)

• Compendium of Rice Disease

• Quản lý dịch hại tổng hợp trên lúa

• Những thiệt hại trên ruộng lúa vùng nhiệt đới

Các tác nhân ký sinh gây bệnh trên cây lúa

Đặc điểm của tác nhân gây bệnh

- Soilborne pathogens= mầm bệnh trong đất

(Bệnh trong đất)

- Airborne pathogens = mầm bệnh trong không khí

(Bệnh lây lan qua không khí)

Một số bệnh hại quan trọng trên lúa tại Đồng Bằng Sông Cửu Long

1 Bệnh cháy lá (đạo ôn)

abc

Triệu chứng bệnh cháy lá

Vết bệnh hình mắt én, viền nâu, tâm xám trắng

Triệu chứng bệnh cháy lá

Triệu chứng bệnh cháy lá

Sương về đêm tạo nhiều giọt nước đọng trên bề mặt

lá lúa là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển

Trong điều kiện ẩm hoặc có nhiều sương mù

Triệu chứng bệnh cháy lá

Vết bệnh cháy lá

Vết bệnh cháy lá

Sự tạo bào tử trên vết bệnh

Bào tử sinh ra ở mặt dưới vết bệnh

Sự tạo bào tử trên vết bệnh

Thối cổ lá

Triệu chứng thối cổ lá trên giống lúa IR 50404

Chỉ tiêu đánh giá tính kháng/ nhiễm bệnh

• Sự phát triển của vết bệnh

(đường viền, nhũn nước hay khô)

• Số lượng vết bệnh trên lá/ diện tích lá

• Số lượng bào tử được hình thành từ vết bệnh

Yếu tố cần cho sự tạo bào tử trên vết bệnh

• Ẩm độ cao > 93%

• Sự chiếu sáng và tối xen kẻ

• Bào tử được sinh ra chủ yếu là ban đêm,

m ặt dưới lá.

Sự tạo bào tử trên vết bệnh

Sự hình thành bào tử trên vết bệnh

Bào tử Khí khẩu

Tác nhân gây bệnh cháy lá lúa (Đạo ôn)

Đính bào đài mang nhiều bào tử (Ou, 1985)

Nấm Pyricularia grisea (Magnaporthe grisea)

Bào tử

(G/ đ ss vô tính) (G/ đ ss hữu tính)

Cách xâm nhiễm của tác nhân gây bệnh

cháy lá lúa (Đạo ôn)

- Hình thành đĩa áp (đĩa bám, appressorium)

và xâm nhập trực tiếp qua tế bào biểu bì.

- Tiết enzym phân hủy vách tế bào.

24-4-2005 24

Sự nẩy mầm & hình thành đĩa áp

Bào tử nẩy mầm cho ra sợi nấm và đĩa áp

Đĩa áp

Bào tử

Hình dạng đĩa áp

Lỗ đĩa áp

1 Ph òng trị b ệnh cháy lá luá

• Chọn giống kháng hoặc ít nhiễm bệnh.

* Phương pháp tuyển chọn ngoài đồng: Phương pháp nương mạ khô

* Phương pháp tuyển chọn trong nhà lưới:

Phương pháp bấm lỗ tạo vết thương

Phương pháp nương mạ khô (IRRI)

• Tạo líp rộng 1 m, dài tuỳ theo số lượng giống cần thử nghiệm Chiều dài luống thẳng gốc với hướng gió.

(3 líp = 3 lặp lại)

• Giống lúa thử nghiệm: 5 g/hàng

• Giống chủng bệnh: giống nhiễm bệnh nặng tại địa

phương (local check variety )

• Giống chuẩn kháng ( resistant check variety )

Phương pháp nương mạ khô (IRRI)

• Cách bố trí thí nghiệm: xung quanh líp gieo 3 hàng giống chủng bệnh.

• Bên trong líp: cứ 2 hàng giống trắc nghiệm là gieo 1 hàng giống chủng bệnh Cứ 10 hàng giống trắc

nghiệm là gieo 1 hàng giống chuẩn nhiễm và 1 hàng chuẩn kháng.

• Chỉ tiêu ghi nhận khi giống chuẩn nhiễm cháy rụi (nhiễm bệnh từ cấp 7 trở lên)

Phương pháp bấm tạo vết thương

- Các giống lúa được trồng trong nhà lưới (lá thứ 3, 4)

- Dụng cụ tạo vết thương

Phương pháp bấm tạo vết thương

( Punch-wound inoculation method)

Tạo vết thương Chủng nấm gây bệnh

Phản ứng kháng/ nhiễm của các giống lúa

Xác định nòi nấm gây bệnh - Bộ giống định nòi (Differentials)

• Bộ giống định nòi quốc tế (IRRI) gồm 8 giống:

Raminad str.3 (A); Zenith (B); NP125 (C); Usen (D); Dular (E); Kanto 51 (F); Sha-tiao-tsao (G) và caloro (H)

Nòi nấm được ký hiệu: IA, IB, IC, ID, IE, IF, IG, IH

1 Quản lý bệnh cháy lá luá

Xác định nòi nấm gây bệnh - Tính độc của nòi nấm

Bộ giống định nòi của Nhật (12 giống) :

K60 (mã số: 0,1), Kantoh 51 (mã số: 10),

BL1 (mã số: 0,2), Tsuyuake (mã số: 20),

K59 (mã số: 0,4), Fukunishiki (mã số: 40),

Shin# 2 (mã số: 1), Yashiro Mochi (mã số: 100),

Aishi- Ashahi (mã số: 2), Pi- # 4 (mã số: 200),

Isikari-Shiroge (mã số: 4), Toride # 1 (mã số: 400)

24-4-2005 34

001.0 003.2 007.0 031.1 033.1 037.3 101.0 103.0 303.3 K-60 Pi-k p 0.1 R R R S S S R R S

Yashiro-Mochi Pi-ta 100 R R R R R R S S S

Pi-#4 Pi-ta 2 200 R R R R R R R R S

Toride #1 Pi-z t 400 R R R R R R R R R

Cultivars R genes code No Races

Phản ứng của các giống định dòng đối với

các nòi nấm M grisea

S; susceptible/ compatible, R; resistant/ incompatible

002.4 006.4 002.4

006.4 106.4

002.4 006.4 102.4

106.4

002.4 106.4

002.4 106.4 006.4 002.4

002.4 106.4 102.4

002.0

Sự thay đổi nòi nấm M grisea ở ĐBSCL

762.4, 000.0 732.6 604.0

456.7, 040.0, 000.0

200.4, 041.2, 000.0

1 Ph òng trị b ệnh cháy lá luá

• Chọn hạt giống khoẻ, loại bỏ hạt lép

(ngâm trong nước muối 14%, 10 phút).

• Sạ thưa (sạ hàng): 100 kg/ha

• Bón phân (đạm) theo bảng so màu lá

1 Ph òng trị b ệnh cháy lá luá

• Xử lý hạt với chất kích kháng K 2 HP0 4 (20 mM) hoặc

CuCl 2 (0,05 mM), ngâm hạt 24 giờ trước khi ủ

Hoặc áo hạt ít nhất 12 giờ trước khi gieo sạ.

Giúp hạt nẩy mầm tốt, cây phát triển mạnh.

Giúp giảm bệnh 60 – 70 % trong 30 ngày đầu của lúa, giảm 1 lần phun thuốc ở giai đoạn cháy lá.

Biosar 3 - ĐHCT 13.3 DD

• Phun thêm chất kích kháng vào 25 NSS.

1 Ph òng trị b ệnh cháy lá luá

Dự tính dự báo bệnh

- Chương trình dự tính dự báo trên máy tính

- Ruộng dự tính dự báo: trên ruộng chọn 1

m2, sạ dầy và bón nhiều đạm

Phát hiện bệnh sớm hơn 3 ngày

Những vấn đề cần lưu ý khi sử dụng thuốc

• Đúng thuốc :

- Isoprothiolane (Fuji-one, Fuan),

- Triazole (Beam, Flash, Triazol) có tác

dụng lưu dẫn Phun ngừa giai đoạn cháy lá

- Fthalide (Rabcide) có tác động tiếp xúc và

có hiệu lực bền thường được sử dụng để

phun ngừa thối cổ gié, liều lượng 240 lít/ha.

• Đúng liều lượng

Theo chỉ dẫn của nhà sản xuất thuốc,

không cần phải pha đậm hơn.

Phun 600 – 800 lít/ ha khi có bệnh xuất hiện nhiều ở các lá bên dưới.

Phun 160 – 240 lít/ ha khi bệnh ít và chỉ

2 Bệnh Đốm nâu (tiêm lửa)

(Brown spot)

24-4-2005 44

Thiệt hại do bệnh Đốm nâu

Thất thu năng suất 20 %, đôi khi 70%

Triệu chứng bệnh

Đốm nâu

Buội lúa bệnh ( Lá già bệnh nặng hơn lá non)

Triệu chứng bệnh Đốm nâu

dạng Thay đổi tùy theo giống lúa.

bao quanh.

Triệu chứng bệnh Đốm nâu

Các dạng triệu chứng bệnh Đốm nâu

Phân biệt giữa bệnh Cháy lá & Đốm nâu

Bệnh Đốm nâu trên hạt

Bệnh đốm nâu còn gây hại cho hạt góp phần làm lem lép hạt

Tác nhân gây bệnh Đốm nâu

Vòng đời của nấm gây bệnh đốm nâu

Sinh sản vô tính Tạo bào tử đính

Sinh sản hữu tính

Tạo bào tử nang

Tác nhân gây bệnh Đốm nâu

Bào tử đính Quả nang bầu Nang & bào tử nang (Conidia) (Perithecium) (Ascus &Ascospores)

A B

Đính bào đài Đính bào tử

chủng nấm DT1 chủng nấm CTH7

Cách xâm nhiễm của tác nhân gây bệnh

đốm nâu (Tiêm lửa)

- Hình thành đĩa áp (đĩa bám) và xâm nhập trực tiếp qua biểu bì

- Tiết độc tố:

Cochliobolin Ophiobolin

Lá vàng và héo

Bào tử nẩy mầm & hình thành đĩa áp

Sự phát triển của nấm trong tế bào lá lúa

Sự tạo bào tử trên vết bệnh

Sự đa dạng di truyền của nấm Bipolaris oryzae ở ĐBSCL

2 Biện pháp quản lý bệnh Đốm nâu

• Chưa hiểu biết nhiều về giống kháng

• Biện pháp canh tác là quan trọng nhất.

• Chuẩn bị đất thật tốt trước khi gieo sạ,

• Chọn hạt giống khoẻ,

• Khử hạt bằng chất kích kháng trước khi gieo

sạ,

• Bón phân theo bảng so màu lá,

• Giử nước thường xuyên trong ruộng,

• Vệ sinh đồng ruộng,…

Cỏ đuôi phụng (Leptochloa chinensis)

Triệu chứng bệnh trên cỏ đuôi phụng

3 Bệnh Đốm vằn (Sheath Blight)

(Khô vằn, Ung thư)

Bệnh đốm vằn lúa (khô vằn)

• Triệu chứng trên lá và bẹ lúa

Bệnh đốm vằn lúa (khô vằn)

• Triệu chứng trên bẹ lúa

Cháy lá Đốm vằn

Phân biệt giữa bệnh Cháy lá & Đốm vằn

Sự hình thành hạch nấm trên vết bệnh đốm vằn

Hạch nấm

3 Bệnh đốm vằn

• Biện pháp canh tác

Cày vùi hạch nấm vào sâu trong đất, làm sạch cỏ quanh bờ ruộng, mương dẫn nước

Dùng lưới chặn hạch nấm ở nơi dẫn nước vào ruộng gồm 3 lớp (3-4 cm,

1 cm, 1 mm)

3 Bệnh đốm vằn

• Biện pháp hóa học

Thuốc trị bệnh như Validacin, Rovral, Anvil, Bonnaza,…

Thuốc đôi khi không có tính bền vững nếu

thuốc làm vết bệnh sinh ra nhiều hạch nấm.

Nấm Trichoderma (Nguyễn Đăng Long)

Cách tác động của các tác nhân sinh học

Đối kháng : tấn công trực tiếp mầm bệnh hoặc tiết enzym phân hủy vách tế bào của nấm.

Kích kháng : giúp cây trồng kháng bệnh

3 Bệnh đốm vằn

• Biện pháp sinh học

Phun vi khuẩn đối kháng Burkholderia cepacia

TG17 lên bẹ lúa vào 40 - 50 NSS, phun liên tục nhiều vụ Đến vụ thứ 5 không còn bệnh nữa

Vi khuẩn đối kháng làm ức chế sự hình thành hạch nấm

Qui trình đã được thử nghiệm thành công tại nhiều địa điểm thuộc Đồng Bằng Sông Cửu

4 Bệnh lúa von

• Chồi luá cao hơn các chồi luá khác,

• Lá màu xanh nhạt, có sọc trắng hoặc

trắng cả lá.

• Xuất hiện sớm khi luá còn nhỏ sẽ làm

cây mạ chết

4 Bệnh lúa von

4 Bệnh lúa von

4 Bệnh Lúa von

Tác nhân gây bệnh lúa von

5 Bệnh vàng lá lúa

5 Bệnh vàng lá luá (Lúa chín sớm) (Red stripe disease)

Triệu chứng bệnh Vàng Lá Lúa

5 Tác nhân gây bệnh vàng lá luá

Chưa thống nhất về tác nhân gây bệnh

• Mogi và ctv (1992): do vi khuẩn Pseudomonas

seritae.

• Nguyễn văn Tuất và ctv (1990), Phạm văn Biên và

ctv (1990): Pseudomonas seritae.

• Wakimoto và ctv (1998): một loài nấm rất nhỏ có

liên quan đến bệnh, chưa phân lập được.

• Kaku và ctv (2000): do Vi khuẩn Microbacter sp.

• Elazegui và ctv (2004): nấm Gonatophragmium

6 Bệnh cháy bìa lá lúa

Bệnh Cháy bìa lá lúa (Bạc lá)

• Bệnh gây hại trên lá

Tác nhân gây bệnh Cháy bìa lá lúa

Vi khuẩn: Xanthomonas oryzae pv oryzae

Lưu tồn: Xác bả thực vật, cỏ dại

Đất và hạt (thời gian ngắn) Mương dẫn nước

7 Bệnh sọc trong

Giọt vi khuẩn

Tác nhân gây bệnh Sọc trong

Vi khuẩn: Xanthomonas oryzae pv oryzicola

Lưu tồn: Xác bả thực vật, hạt

Mương dẫn nước

8 Bệnh vi khuẩn trên hạt

8 Bệnh vi khuẩn trên hạt

Vi khuẩn Erwinia herbicola?

9 Bệnh thối thân

Bệnh thối hạt do vi khuẩn

10 Bệnh trên hạt do nấm

Bệnh siêu vi khuẩn truyền bởi rầy nâu

• Lúa cỏ

• Lúa cỏ dòng 2

• Lùn xoắn lá

11 Vàng lùn, luá cỏ dòng 2 (Rice grassy stunt disease strain 2)

Triệu chứng bệnh Vàng Lùn

Bụi lúa lùn, lá ngã màu vàng cam, lá xòe ngang Aính: Lê Hửu Hải, PNN Cai Lậy

Bệnh Vàng Lùn

Bệnh Vàng Lùn

Lá lúa bị bệnh lần lượt từ lá dưới cùng

rồi lan dần lên các lá bên trên

Bệnh Vàng Lùn

11 Phòng trị bệnh Vàng lùn

• Bệnh không truyền qua hạt, nước, đất,

không khí, cơ giới nhưng bệnh truyền qua côn trùng là rầy nâu.

• Ngừa và trị rầy nâu, thăm đồng

thường xuyên để phát hiện sớm và nhổ

bỏ buội lúa bệnh càng sớm càng tốt.

• Sử dụng giống kháng rầy nâu.

12 Bệnh lùn xoắn lá

12 Bệnh Lùn Xoắn Lá

• Bệnh không truyền qua hạt, nước, đất,

không khí, cơ giới nhưng bệnh truyền qua côn trùng là rầy nâu.

• Sử dụng giống kháng rầy nâu.

• Ngừa và trị rầy nâu,

• Thăm đồng thường xuyên để phát hiện sớm

và nhổ bỏ buội lúa bệnh càng sớm càng tốt.

Bệnh Lùn Xoắn Lá

Bệnh Lùn Xoắn Lá

Chóp lá bị xoắn lại như lò xo

13 Bệnh siêu vi khuẩn truyền bởi c ôn trùng khác

Virus gây bệnh Tungro trên lúa

14 Bệnh Thối Bẹ

Bệnh Thối Bẹ (Sheath rot)

Vết bệnh là những vết màu nâu trên bẹ

lá, đặc biệt là trên bẹ

Tác nhân gây bệnh thối bẹ

(Sarocladium oryzae)

Bệnh phỏng lá (Leaf scald)

Gây hại trên lá và hạt

Tác nhân gây bệnh phỏng lá (Leaf scald)

Bệnh đốm vòng (Stackburn)

Tác nhân gây bệnh đốm vòng

• Alternaria padwickii (Trichoconis padwickii)

nấm hoặc sợi nấm

Tác nhân gây bệnh đốm vòng

Bệnh đốm mắt (Eyespot)

Phân biệt thối bẹ (nấm) &

Nám bẹ (= bệnh cạo gió do Nhện gié)

Thối bẹ Nám bẹ

(Ảnh:: Lê Hữu Hải, PNN Cai Lậy)

Tác nhân gây bệnh thối bẹ

Nấm Sarocladium oryzae (Acrocylindrium oryzae) Xâm nhiễm: khí khẩu, vết thương

Lưu tồn: bẹ bị bệnh và hạt

Ký chủ: Cỏ dại và tre

14 Phòng trị bệnh thối bẹ

• Chọn hạt giống khoẻ, sạ thưa, Bón N

theo yêu cầu cây lúa

• Phun thuốc sớm khi phát hiện bệnh

xuất hiện bằng một trong các loại thuốc như sau: Rovral, Anvil, Tilt, Copper B, Bonnaza,…

15 Bệnh Bướu Rễ Lúa

Bệnh Bướu Rễ Lúa

15 Phòng trị bệnh bướu rễ

• Cho nước vào ruộng và rãi Furadan

(20 kg/ha)

16 Than vàng

Bệnh Than vàng hạt lúa

Bông lúa bị bệnh than vàng

Bệnh Than Vàng

Hạt lúa bị bệnh than vàng

Bào tử áo bám bên ngoài

Bệnh Than Vàng

Bào tử áo của nấm gây bệnh than vàng dưới kính hiển vi thường (x40)

Bệnh Than Vàng

Sinh sản hữu tính Sinh sản vô tính

16 Phòng trị bệnh than vàng

• Khử hạt trước khi gieo, sạ thưa và

bón phân theo bảng so màu lá

17 Bệnh than đen

Bệnh Than đen

Hạt lúa và hạt gạo bị bệnh than đen

Nấm Tilletia barclayana (nấm Đãm)

Bệnh Than đen

Bào tử áo Bào tử đãm

Bào tử đãm nẩy mầm cho ra sợi nấm và bào tử thứ cấp

Bào tử áo nẩy mầm cho ra

17 Phòng trị bệnh than đen

• Sử dụng hạt giống khoẻ

• Xử lý hạt trước khi gieo sạ

• Bón phân theo bảng so màu lá

• Biện pháp hóa học không hữu hiệu

18 Bệnh lem lép hạt

18 Bệnh lem lép hạt

• Do nhiều loại nấm và vi khuẩn gây hại

• Trong đó: các tác nhân có khả năng lây lan qua hạt giống:

Bipolaris oryzae (đốm nâu)

Alternaria padwickii (Đốm vòng);

Sarocladium oryzae (Thối bẹ);

Fusarium moniliforme (Lúa von);…

Pseudomonas fuscovaginae (Thối bẹ);

Xanthomonas campestris pv oryzae (Cháy bìa lá)

18 Phòng trị bệnh lem lép hạt

• Xử lý hạt

• Ngừa bệnh: chọn hạt giống khoẻ, loại bỏ hạt lép

bằng cách ngâm trong nước muối 14 % trong

10 phút

• Sạ thưa và bón đạm theo bảng so màu lá

• Phun thuốc ngừa bệnh vào 7 ngày trước và sau

khi trổ như Rovral (Iprodione), Tilt

19 Nhện gié

3 Phòng trị Nhện gié

• Cách ly thời vụ ít nhất 3 tuần

• Sau khi thu hoạch lúa ĐX nên rãi rơm đều

trên mặt ruộng rồi đốt, cài ải phơi đất,

• Vệ sinh đồng ruộng để hạn chế nguồn nhện

ban đầu, chú ý tiêu diệt hết các cây lúa gốc, lúa rài cặp theo bờ mẫu.

• Sạ thưa

• Quản lý mực nước ruộng luôn đầy đủ, tránh

để khô hạn.

• Thuốc hoá học như Regent 800WG, Ortus

5SC, Basudin 40EC để phòng trừ nhện gié.

• Có thể phun 2 lần, cách nhau 10 ngày, trong

giai đoạn trước trổ, phun lượng nước tối

thiểu 3 bình cho một công để thuốc có thể

chảy vào bẹ lá