Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu đã có sẵn, không phải do mình thu thập, đã công bố nên dễ thu thập, ít tốn thời gian, tiền bạc trong quá trình thu thập nhưng là loại tài liệu quan trọng trong việc nghiên cứu tiếp thị cũng như các ngành khoa học xã hội khác.

THU THẬP DỮ LIỆU THỨ CẤP

Mục tiêu

• Hiểu biết về dữ liệu thứ cấp và Trường hợp sử dụng dữ liệu

thứ cấp

• Nắm được các dạng tồn tại của nguồn dữ liệu thứ cấp

• Nắm được quy trình thực hiện thu thập dữ liệu thứ cấp

• Biết một số nguồn cung cấp dữ liệu thứ cấp dùng cho NCKH

• Biết được một số kinh nghiệm trong thu thập dữ liệu thứ

cấp

Nội dung

• Dữ liệu thứ cấp ?

• Sử dụng dữ liệu thứ cấp trong NCKH

• Các dạng tồn tại của tài liệu thứ cấp

• Quy trình thực hiện thu thập dữ liệu thứ cấp

• Một số nguồn tài liệu thứ cấp ở Việt Nam và Thế giới

• Thực hành

• Chia sẻ một số kinh nghiệm trong thu thập dữ liệu thứ cấp

1 Dữ liệu thứ cấp

• Dữ liệu thứ cấp là gì?

• Đặc điểm của dữ liệu thứ cấp

• Ưu điểm

• Nhược điểm

Dữ liệu thứ cấp

• Là các dữ liệu đã có sẵn, do một hoặc nhiều cá nhân/ tổ chức

đã thu thập (thậm chí tổng hợp) để phục vụ cho các mục đích

nghiên cứu của họ.Khi sử dụng các dữ liệu này, người nghiên

cứu phải trích dẫn nguồn gốc rõ ràng.

Đặc điểm của dữ liệu thứ cấp

• Có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau

• Nguồn khá phong phú và đa dạng

• Cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu ở các nguồn dữ liệu thứ cấp cũng

khác nhau

• Người sử dụng không chủ động kiểm soát được tính chính xác của

các dữ liệu hay các kết quả tổng hợp, báo cáo từ tài liệu thứ cấp.

• Nhìn chung DLTC chỉ cung cấp các thông tin mô tả tình hình, qui mô

của hiện tượng chứ chưa thể hiện được bản chất hoặc các mối liên

hệ bên trong của hiện tượng nghiên cứu

Ư u điểm

• Tiết kiệm chi phí, thời gian

• Có thể lấy được các thông tin đa dạng, nhiều mặt; cho phép

nghiên cứu các hiện tượng trong quá khứ và hiện tại (tính

liên tục)

• Phạm vi nghiên cứu có thể mở rộng

Nhược điểm

• Ít được phân chia, tổng hợp theo các tiêu chí mà nhà nghiên cứu

mong muốn (các dữ liệu có thể phù hợp cho mục tiêu nghiên cứu

này nhưng lại không phù hợp trong trường hợp khác)

• Thông tin dễ bị thiên lệch, chịu ảnh hưởng bởi quan điểm cá

nhân/tổ chức sản xuất và chịu trách nhiệm về dữ liệu đó.

• Việc thu thập, tổng hợp các dữ liệu thứ cấp có thể gặp khó khăn

(về tiếp cận, về phương pháp khai thác, tổng hợp)

• Tính không đầy đủ của nguồn dữ liệu này cũng là 1 hạn chế

2 Các dạng tồn tại của tài liệu thứ cấp

• Tài liệu thứ cấp dùng cho NCKH có thể tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, rất

phong phú, đa dạng Trong NCKH có thể tạm chia các nguồn tài liệu này thành

3 loại chủ yếu như sau:

+ Tài liệu để đọc: sách, báo, kỉ yếu hội thảo, số liệu niên giám, báo cáo tổng kết,

các đề tài NCKH trước đó

+ Phương tiên nghe, nhìn: băng ghi âm, tư liệu phát thanh, truyền hình, phim,

ảnh, các tài liệu thu được qua các băng hình…

+ Các datasets (bộ dữ liệu thô) của các cuộc điều tra (với phạm vi và mục đích

phù hợp)

Lưu ý: đối với các loại tài liệu khác nhau yêu cầu các phương pháp tiếp cận

khác nhau.

3 Sử dụng dữ liệu thứ cấp trong các NCKH

• Dữ liệu thứ cấp được sử dụng rất phổ biến và với mục đích đa dạng trong các đề tài

NCKH, một số trường hợp sử dụng cụ thể:

+ Trích dẫn một phát biểu, báo cáo, phân tích hay kết luận nào đó…

+ Trích dẫn số liệu/tài liệu đã được tổng hợp từ báo cáo, Web, công trình khoa học…

(ở dạng bảng, biểu, đồ thị) để làm rõ thực trạng hiện tượng, phân tích các mối liên hệ

cơ bản…

+ Tính toán các số liệu/chỉ tiêu khác phù hợp với nghiên cứu của mình dựa trên

nguồn dữ liệu thứ cấp (thường từ các bộ dữ liệu điều tra)

Lưu ý:

4 Trình tự các bước thu thập dữ liệu thứ cấp

Tiếp cận dữ liệu, tổng hợp và hình thành

hệ thống dữ liệu cần cho nghiên cứu

Tìm hiểu về nguồn gốc của các

dữ liệu đó để chuẩn bị tiếp cận

(ở đâu?)

Liệt kê DS các dữ liệu thứ cấp cần

thu thập (các dữ liệu gì?, ở

dạng nào?)

Cân nhắc sử dụng nguồn

dữ liệu phù hợp với

thiết kế NC

Bước 4

Bước 3

Bước 2

Bước 1

Việc chọn sử dụng nguồn dữ liệu ở đâu, dạng dữ liệu như thế nào hay các dữ liệu gì

phụ thuộc vào: vấn đề

và thiết kế nghiên cứu

5 Một số nguồn cung cấp dữ liệu thứ cấp

• Hệ thống thư viện, thư viện điện tử

• Mạng internet, các kênh truyền thông quốc gia và quốc tế

• Các báo cáo tổng hợp hoặc bộ dữ liệu điều tra của Tổng cục Thống kê (GSO) và cơ

quan thống kê các Bộ, ngành, Địa phương

+ Tổng điều tra dân số và nhà ở

+ Điều tra mức sống dân cư

+ Tổng điều tra các DN

+ Tổng điều tra Nông nghiệp và Nông thôn Việt Nam

…

• Cơ quan thống kê của các tổ chức hoạt động LHQ: WB, FA0, ILO, UNDP, WH0,

WTO, OECD, ADB…

• Báo cáo định kì của các cơ sở, đơn vị sản xuất kinh doanh….

Số liệu của các tổ chức quốc tế

Dữ liệu từ các điều tra, báo cáo của tổng cục TK

Bộ dữ liệu từ tổng điều tra/ điều tra mẫu

Dữ liệu của các cơ quan, tổ chức quản lý thông tin

Dữ liệu từ các đơn vị sản xuất kinh doanh

Dữ liệu từ các đơn vị sản xuất kinh doanh

Dữ liệu từ các tổ chức, hiệp hội nghề nghiệp

Dữ liệu thư viện

Các nguồn cơ sở dữ liệu trong và ngoài nước

Dữ liệu từ cộng đồng nghiên cứu, diễn đàn (shared)

Dữ liệu về thương mại toàn cầu

https://comtrade.un.org/data

Một số nguồn thông tin khác

• https://comtrade.un.org/data/

• World Bank

• Bộ kế hoạch và đầu tư

• WEF (World Economic Forum)

• http://www.wto.org

• FAO

• UNICEF

6 Một số khó khăn trong thu thập DLTC

• Không có dữ liệu thứ cấp về vấn đề mà nghiên cứu đang cần giải

quyết

• Không biết nguồn dữ liệu đó ở đâu

• Tiếp cận được dữ liệu nhưng dữ liệu không đầy đủ, không kết nối,

không đồng bộ

• Liệt kê thiếu dẫn đến bỏ sót dữ liệu cần thu thập

• Tiếp cận được các bộ dữ liệu lớn nhưng gặp khó khăn về sử dụng các

công cụ xử lý dữ liệu (các phần mềm) để chiết xuất các thông tin phục

vụ cho nghiên cứu

• Có dữ liệu nhưng phải bỏ kinh phí (ngoài khả năng) để có thể khai

thác, sử dụng nó

Giải quyết các khó khăn thế nào

Không có dữ liệu thứ cấp về vấn

đề nghiên cứu

• Thay đổi cách tiếp cận, thiết kế lại nghiên cứu để sử dụng dữ liệu khác thay thế phù hợp (có khả năng thu thập)

• Thay đổi phạm vi nghiên cứu (không gian, thời gian, nội dung)

Không tiếp cận được nguồn dữ

liệu đó

• Bằng vốn xã hội của mình hãy tiếp cận các đối tượng

có thể khai thác được (thầy, cô, bạn, bố, mẹ, các hội, nhóm…)

• Bỏ chi phí

Không biết nguồn dữ liệu đó ở

đâu

• Hỏi, chia sẻ với thầy, cô hướng dẫn NCKH có thể không nhất thiết là thầy cô hướng dẫn mà là 1 thầy cô khác thân quen.

• Chia sẻ trên diễn đàn, hội, nhóm… có thể sẽ có người biết và chia sẻ

Khó khăn Phương án giải quyết

Tiếp cận được nhưng dữ liệu không đầy

đủ, không đồng bộ, không kết nối

• Tìm kiếm xem có nguồn dữ liệu khác đầy đủ hơn

để thay thế,

• Có thể đặt ra các giả định; áp dụng phương pháp ngoại suy để bổ sung, kết nối dữ liệu,

Tiếp cận được bộ dữ liệu lớn nhưng

không có kĩ thuật, khả năng để khai

thác, sử dụng

• Tìm kiếm xem có nguồn dữ liệu nào khác có thể thay thế không

• Tham gia các khóa đào tạo (có thể online) về sử dụng phần mềm xử lý dữ liệu (SPSS, STATA, EVIEWS, R,…)

• Bằng vốn xã hội của mình hãy tiếp cận các cá nhân

có khả năng sử dụng các phần mềm xử lý dữ liệu (thầy cô, bạn bè, nhóm/ hội sinh viên,…)

• Bỏ chi phí

• Thay đổi cách tiếp cận, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu.

Liệt kê thiếu dẫn đến bỏ sót dữ liệu cần

thu thập

• Quay trở lại bước 2 (liệt kê lại cho đầy đủ) rồi tiếp tục, tham khảo các phương án giải quyết trên để lấy được dữ liệu

dữ liệu thứ cấp)

• Nghiên cứu các nhân tố tác động đến bất bình đẳng trong phân phối

thu nhập ở Việt Nam

• Nhìn lại quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Hà Nội giai đoạn 2009 –

2016

• Thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở Đồng bằng sông Hồng giai

đoạn 2011 – 2015

• Tác động của các biện pháp phi thuế quan đến hoạt động xuất khẩu

nông sản của Việt Nam vào Mỹ

• Tác động của vốn đầu tư xã hội đến năng suất lao động xã hội ở khu

vực ASEAN

• …

VD: Nghiên cứu các nhân tố tác động đến bất bình

đẳng trong phân phối thu nhập ở Việt Nam

• Nguồn số liệu

nào phù hợp

với nghiên cứu

này?

• Phạm vi thu

thập, tính toán

của các số liệu

trong nghiên

cứu?

• Chỉ tiêu đo lường BBĐ trong PPTN

• Dữ liệu về các nhân tố tác động (vd: GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng trưởng KT,

cơ cấu dân số, lao động…

• Cần đặt câu hỏi , phân tích và suy luận về nguồn gốc của các số liệu này

• Các dữ liệu này ở một nguồn hay nhiều nguồn

• Nếu nhiều nguồn thì quyết định nguồn có uy tín nhất và dễ tiếp cận nhất

Tiếp cận dữ liệu Tổng hợp: sau khi tiếp cận được dữ liệu thì cần hệ thống lại một cách khoa học để dễ tra cứu, tổng hợp và tính toán

Cân nhắc nguồn

dữ liệu

sử dụng

Liệt kê các

dữ liệu cần thu thập

Có thể lấy nguồn

dữ liệu này từ đâu

Tiếp cận, tổng hợp

dữ liệu cần thiết

THANKS FOR YOUR ATTENTION