ô nhiêm moi trường rác thải

Ô nhiễm môi trường có 4 hình thức ô nhiễm chính: i Ô nhiễm môi trường đất; ii Ô nhiễm môi trường nước; iii Ô nhiễm môi trường không khí; iv Ô nhiễm khác ô nhiễm phóng xạ, ô nhiễm tiếng ồ

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU

Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nhức nhối trên toàn cầu, nó ảnh hưởng đến mọi mặt về đời sống và xã hội

Theo wikipedia, ô nhiễm môi trường (environmental pollution) là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tính chất vật lý, hoá học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khoẻ con người và sinh vật khác Ô nhiễm môi trường chủ yếu do hoạt động con người gây ra Ngoài ra, ô nhiễm còn do các hoạt động tự nhiên khác có tác động tới môi trường Ô nhiễm môi trường có 4 hình thức ô nhiễm chính: (i) Ô nhiễm môi trường đất; (ii) Ô nhiễm môi trường nước; (iii) Ô nhiễm môi trường không khí; (iv) Ô nhiễm khác (ô nhiễm phóng xạ, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm sóng, ô nhiễm ánh sáng…)

Theo Đinh Nhật Sơn (2018), ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật Có 3 loại ô nhiễm môi trường chính: Ô nhiễm môi trường Đất, Nước và Không khí Ngoài ra, còn một số loại ô nhiễm khác như: Ô nhiễm phóng xạ, ô nhiễm tiếng ồn…

Chất ô nhiễm là chất hoặc yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trường thì làm cho môi trường bị ô nhiễm; chất thải là chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra

từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác (Luật bảo vệ môi trường, 2014)

Trong bài viết này, tôi sẽ đề cập đến ô nhiễm môi trường do tiếng ồn và rác thải

B NỘI DUNG

I Ô nhiễm môi trường do tiếng ồn

Ô nhiễm môi trường do tiếng ồn (Noise disturbance) là tiếng ồn trong môi trường vượt quá ngưỡng nhất định gây khó chịu cho người và động vật Hầu hết

ở các nước, nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn chủ yếu là phương tiện giao thông – vận tải

Nguồn gốc phát sinh tiếng ồn:

- Nguồn gốc phát sinh tiếng ồn tự nhiên: Do hoạt động của núi lửa, động

đất…Tuy nhiên, đây chỉ là nguyên nhân thứ yếu, chỉ lúc nào có núi lửa và động đất thì lúc đó mới có ô nhiễm về tiếng ồn và chỉ thực sự tác động đến các hộ dân sống gần khu vực núi lửa hoặc động đất Mặt khác đây không phải là nguyên nhân có tính chu kỳ mà nó xảy ra một cách ngẫu nhiên

- Nguồn gốc phát sinh tiếng ồn nhân tạo: Đây được xem là nguyên nhân

chủ yếu gây ra tiếng ồn Tiếng ồn phát sinh chủ yếu là do: Phương tiện giao thông ngày càng nhiều, việc sử dụng các loại máy móc trong sản xuất, ngoài ra còn do các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người

Tác động đến con người: Ô nhiễm tiếng ồn ảnh hưởng đến cả sức khỏe và hành vi con người Âm thanh không mong muốn (âm thanh nhiễu) tác động xấu đến sức khỏe tâm lý, tâm thần Ô nhiễm tiếng ồn có thể gây tăng huyết áp, căng thẳng, ù tai, giảm thính lực, rối loạn giấc ngủ và các tác hại khác

1.1. Ô nhiễm tiếng ồn trên thế giới

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong vòng 3 thập kỷ trở lại đây, ô nhiễm tiếng ồn đang trở nên bức xúc, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường

và chất lượng sống của con người Tại Mỹ, hàng năm người ta đã phải tốn hơn 5

tỷ USD để chữa trị cho những bệnh nhân bị mắc các bệnh do ô nhiễm tiếng ồn Theo số liệu do Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) thu thập trong năm

2016, tính trung bình có khoảng 1/5 dân số châu Âu đang bị tiếng ồn của đường phố và hàng xóm làm phiền và tỷ lệ này lớn gấp đôi ở những thành phố lớn và

có xu hướng phụ thuộc vào số người sống trong cùng một nhà

Số liệu thống kê cụ thể cho thấy có 17,9% người châu Âu là nạn nhân của tiếng ồn Tỷ lệ này tại các đô thị là 23,3% và 10,4% tại khu vực nông thôn Trong số các nước châu Âu, Italy là nước có tỷ lệ người bị làm phiền do tiếng ồn thấp hơn mức trung bình tại Liên minh châu ÂU (EU) Số người Italy phàn nàn

về tiếng ồn trong năm 2016 chỉ là 16,2% so với 18,3% trong năm 2015

Những quốc gia mà tỷ lệ người dân phản ứng với tiếng ồn cao nhất là Malta (26,2%), Đức (25,1%), Hà Lan (24,9%); tiếp đó là Bồ Đào Nha (23,1%), Romania (20,3%), Hy Lạp (19,9%) và Luxembourg (19,7%) Các quốc gia được coi là "yên tĩnh" hơn gồm có Ailen (chỉ có 7,9% phàn nàn về tiếng ồn), Croatia (8,5%), Bulgaria (10%) và Estonia (10,4%)

Điều đáng nói là qua thăm dò dư luận tại EU, những người độc thân lại thường nhạy cảm hơn với các loại tiếng ồn (tỷ lệ lên đến 20,8%); xếp sau là các cặp đôi (17,8%) và cuối cùng là các đại gia đình bao gồm bố mẹ, con cái (16,6%) Kết quả thống kê cũng cho thấy, khi gia đình có trẻ nhỏ thì mức độ nhạy cảm với tiếng ồn dường như cũng giảm xuống

Theo quy định về tiếng ồn của châu Âu, ô nhiễm tiếng ồn cũng có khả năng liên quan tới các bệnh về tim mạch hoặc gây kích thích kéo theo tình trạng căng thẳng và kiệt sức

1.2 Ô nhiễm tiếng ồn ở Việt Nam

Ở Việt Nam, theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn, đối với khu vực đặc biệt (là những khu vực trong hàng rào của các cơ sở y tế, thư viện, nhà trẻ, trường học, nhà thờ, đình, chùa và các khu vực có quy định đặc biệt khác), tiếng

ồn cho phép từ 6 đến 21h là 55dB, từ 21 h đến 6 h sáng hôm sau là 45dB

Đối với khu vực thông thường (khu chung cư, nhà ở trong hẻm, khách sạn, nhà nghỉ, cơ quan hành chính ) thì từ 6h đến 21h là 70dB, từ 21h đến 6h sáng

là 55dB Thế nhưng trên thực tế, chúng ta phải sống chung với tiếng ồn quá định mức cho phép một cách thường xuyên

PGS TS Nguyễn Đinh Tuấn, nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng TN&MT TP Hồ Chí Minh cho rằng, trong ba nguồn gây tiếng ồn chính ở đô thị, gồm hoạt động công nghiệp, giao thông, xây dựng - dịch vụ thì tiếng ồn giao

thông là nặng nhất Những kết quả đo đạc tiếng ồn trên nhiều tuyến đường TP.

Hồ Chí Minh đều vượt mức cho phép nhiều lần

Trong Hội thảo “ảnh hưởng của tiếng ồn đến sức khỏe và biện pháp dự phòng” do Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường (Bộ Y tế) phối hợp với Công ty Rion Nhật Bản tổ chức ngày 20/7/2017 tại Hà Nội đã đưa ra thông báo:

Ô nhiễm tiếng ồn ở các đô thị và khu công nghiệp đều vượt mức cho phép

Theo Kết quả nghiên cứu và đánh giá của Viện Sức khỏe Nghề nghiệp và Môi trường tại 12 đường và nút giao thông chính tại Hà Nội, tiếng ồn trung bình vào ban ngày là 77,8 đến 78,1 dBA (mức âm quy định của tiếng ồn), vượt tiêu chuẩn cho phép từ 7,8 đến 8,1 dBA Tiếng ồn tương đương trung bình vào ban đêm là 65,3-75,7 dBA (vượt tiêu chuẩn từ 10-20 dBA) Còn ở các khu công nghiệp, người lao động ở mọi ngành nghề đều phải tiếp xúc với tiếng ồn Trong tổng số khoảng 52 triệu người lao động, có khoảng 10-15 triệu người phải tiếp xúc với tiếng ồn cao hơn mức quy định

Sài Gòn là đô thị lớn cũng là nơi tập trung rất nhiều tiếng ồn, cửa hàng khai trương, quán karaoke, quán nhậu, cơ sở sản xuất, cho đến liên hoan tiệc tùng v.v… khiến tiếng ồn luôn bủa vây người dân Sài Gòn cũng là nơi nhận rất nhiều phản ánh của người dân về những hoạt động ồn ào ảnh hưởng sức khỏe

Ngày 16/10/2014, UNBD Sài Gòn đã ra văn bản yêu cầu các sở ban ngành

và địa phương tăng cường kiểm tra xử lý tiếng ồn , độ rung của các cơ sở kinh doanh trên địa bàn thành phố

Nghị định của Chính phủ Số 06/CP, ngày 20 Tháng 1 năm 1995 Quy định chi tiết một số điều của Bộ Luật Lao động Về An Toàn Lao động, Vệ sinh lao động

1. Phải kiểm tra đo lường các yếu tố độc hại ít nhất mỗi năm một lần;

2. Khi thấy có hiện tượng bất thường thì phải kiểm tra và có biện pháp xử lý ngay;

3. Lập hồ sơ lưu giữ và theo dõi đúng quy định

Mức ồn cho phép tại các vị trí làm việc

Mức ồn cho phép tại các vị trí làm việc được đánh giá bằng mức áp suất âm

tương đương (sau đây gọi là mức âm) tại mọi vị trí làm việc, trong suốt ca lao động (8h), đo theo đặc tính A, không được vượt quá 85dBA, mức cực đại không được vượt quá 15 dBA

Năm 2001 là năm thứ 6 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lấy ngày 25/4 làm ngày "Quốc tế phòng chống tiếng ồn" Đây là lần đầu tiên nước ta chính thức tham gia phong trào này Theo khuyến cáo của WHO, ngưỡng tiếng ồn cho phép là:

1. Môi trường nghỉ ngơi, độ ồn thường xuyên (âm nền) không quá 40 dB

2. Môi trường sinh hoạt, âm nền không quá 60 dB

3. Môi trường sản xuất, âm nền không quá 80 dB Nếu độ ồn cao hơn, thời gian tiếp xúc phải giảm

II Ô nhiễm môi trường do rác thải

Rác thải ảnh hưởng đến nhiều mặt của môi trường:

- Ảnh hưởng của rác thải sinh hoạt đến nguồn nước: Rác thải sinh hoạt ảnh

hưởng rất lớn đến cả nguồn nước mặt và nước ngầm Rác có thể do người dân

đổ trực tiếp hoặc bị cuốn trôi theo nước mưa xuống sông, ao hồ, cống rãnh… Lượng rác này sau khi bị phân huỷ sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng nước mặt, nước ngầm trong khu vực Lâu dần lượng rác nhiều lên, sẽ làm giảm diện tích ao, hồ giảm khả năng tự làm sạch của nước (do hệ sinh thái trong nước bị hủy diệt), gây cản trở các dòng chảy, tắc cống rãnh thoát nước, làm ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm, gây ra các bệnh nguy hiểm

- Ảnh hưởng đến môi trường đất: Trong thành phần rác thải có chứa nhiều

chất độc, khi rác thải được đưa vào môi trường và không được xử lý khoa học thì những chất độc xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiều loài sinh vật có ích cho đất, làm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu

bọ phá hoại cây trồng Đặc biệt hiện nay, chúng ta đang sử dụng tràn lan các loại túi nilon trong sinh hoạt hằng ngày Các túi nilon này cần tới 50-60 năm mới phân hủy trong đất Do đó, chúng tạo thành các bức tường ngăn cách trong đất, hạn chế quá trình phân hủy, tổng hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút

- Ảnh hưởng đến cảnh quan: Rác thải sinh hoạt vứt bừa bãi, chất đống lộn

xộn, không thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý,…để lại những hình ảnh không đẹp, gây mất mỹ quan

Tác động của rác thải đến sức khỏe cộng đồng: Trong rác thải sinh hoạt, thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn Các loại rác hữu cơ dễ phân huỷ gây hôi thối, phát triển vi khuẩn gây hại làm ô nhiễm, mất vệ sinh môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe Khu tập trung rác là nơi thu hút, phát sinh và phát triển chuột, ruồi, muỗi, gián, các loại vi trùng gây nhiều chứng bệnh truyền nhiễm cho con người, vật nuôi trong gia đình Rác thải không được thu gom, tồn đọng trong không khí, lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ của những người sống xung quanh Những người sống gần bãi rác hoặc tiếp xúc thường xuyên với rác như những người làm công việc thu nhặt các phế liệu từ bãi rác, dễ mắc các bệnh như viêm phổi, sốt rét, các bệnh về mắt, tai, mũi họng, bệnh ngoài da, bệnh phụ khoa… Đặc biệt, các bãi rác công cộng là nguồn mang dịch bệnh Trong các bãi rác, vi khuẩn thương hàn có thể tồn tại trong 15 ngày, vi khuẩn lỵ tồn tại 40 ngày, trứng giun đũa tồn tại 300 ngày… Các loại vi trùng gây bệnh trong rác thải càng trở nên nguy hiểm khi có các vật chủ trung gian gây bệnh tồn tại trong các bãi rác như những ổ chuột, ổ ruồi, muỗi… Một số bệnh điển hình do các vật chủ trung gian truyền bệnh như: chuột truyền bệnh dịch hạch, bệnh sốt vàng da do xoắn trùng; ruồi, gián truyền bệnh đường tiêu hoá; muỗi truyền bệnh sốt rét, sốt xuất huyết…

Theo Intergrated Solid waste management (1995) thì nguồn rác thải: (i) Từ các khu dân cư; (ii) Từ các trung tâm thương mại; (iii) Từ các công sở, trường học, công trình công cộng; (iv) Từ các hoạt động công nghiệp; (v) Từ các hoạt động xây dựng đô thị; (vi) Từ các trạm xử lý nước thải và từ các đường ống thoát nước của đô thị

2.1 Ô nhiễm môi trường do rác thải trên thế giới

Mỗi năm, thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, gần tương đương với trọng lượng của toàn bộ dân số toàn cầu Loại chất dẻo này chiếm

10% tổng lượng chất thải hiện đang tác động tiêu cực đến môi trường, kinh tế và sức khỏe con người

Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng gấp 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong 20 năm tới Tuy nhiên, loại chất dẻo này có đặc tính khó phân hủy Một chiếc túi nilon, nhiều khi được sử dụng trong 5 phút, chỉ mất

5 giây để sản xuất và cần 1 giây để vứt bỏ, song để phân hủy thì cần từ 500-1.000 năm

Gần 1/3 số túi nilon mà con người sử dụng không được thu gom và xử lý,

và hậu quả là rác thải nhựa và nilon phát sinh không ngừng, có mặt ở khắp nơi, gây ra thảm họa mà các nhà khoa học gọi là "ô nhiễm trắng."

Giới phân tích đánh giá nếu nhịp độ sử dụng sản phẩm nhựa tiếp tục tăng như hiện nay, sẽ có thêm 33 tỷ tấn nhựa được sản xuất vào năm 2050 và như vậy

sẽ có hơn 13 tỷ tấn rác thải nhựa được chôn lấp trong các bãi rác hoặc đổ xuống đại dương

Hiện thế giới đang phải đối mặt với khoảng hơn 9,1 tỷ tấn rác thải nhựa tích tụ trên Trái Đất Chất thải nhựa kể cả được thu gom đưa đi chôn lấp lẫn vào đất vẫn tồn tại hàng trăm năm, làm thay đổi tính chất vật lý của đất, gây xói mòn đất, làm cho đất không giữ được nước, dinh dưỡng, ngăn cản ôxy đi qua đất, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây trồng

Trong khi đó, các loài động, thực vật biển từ lâu đã “kêu cứu” khi có tới 13 triệu tấn chất thải nhựa đổ ra đại dương, gây tổn thương hệ san hô, đe dọa môi trường sống của các loài động, thực vật biển

Rác thải nhựa đang được coi là “tử thần” của các loài sinh vật biển: mỗi năm, 1,5 triệu động vật trên đại dương chết vì ngộ độc chất thải nhựa

Những loài sinh vật nhỏ như rùa biển hay những loài lớn như cá voi, đều đã

và đang là nạn nhân trực tiếp của chất thải nhựa, mà nếu tình trạng này tiếp diễn thì tới năm 2050, rác thải nhựa trên đại dương sẽ nhiều hơn cá Đặc biệt, châu Á

là khu vực gây ô nhiễm môi trường biển nhất do rác thải nhựa

Việt Nam đứng thứ tư trong danh sách này, mỗi năm “đổ” ra đại dương 1,8 triệu tấn rác thải nhựa

Không chỉ là vấn đề môi trường hay sức khỏe con người, việc khắc phục ô nhiễm rác thải nhựa cũng gây tổn thất nặng nề cho kinh tế do phải tiêu tốn cho công tác làm sạch và tẩy độc Ước tính, chỉ có 9% số rác thải nhựa được tái chế, khoảng 12% được đốt cháy, còn lại 79% vẫn đang tồn đọng trong các bãi chôn lấp, bãi rác và trong môi trường tự nhiên

Riêng các nước thành viên Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) chi 1,3 tỷ USD mỗi năm để giải quyết ô nhiễm môi trường biển

do rác thải nhựa, chưa kể những thiệt hại kinh tế xuất phát từ tác động tới môi trường hay sức khỏe con người, ví dụ rác thải trên đại dương gây thiệt hại cho

hệ thống sinh thái biển ít nhất 8 tỷ USD/năm

Châu Âu là khu vực đi đầu trong nỗ lực này khi Ủy ban châu Âu (EC) đã

đề xuất cấm nhiều sản phẩm nhựa dùng một lần và tái chế toàn bộ bao bì nhựa vào năm 2030

Hiện việc sử dụng túi nhựa 1 lần ở các nước EU đã giảm 30% sau khi EC năm túi/người/năm Các nước EU cũng hưởng ứng nhiệt tình khi các thành phố, siêu thị, nhà hàng nói “không” với vật dụng nhựa xuất hiện ngày càng nhiều tại

“lục địa già."

Tại châu Mỹ, Chile đã trở thành quốc gia Nam Mỹ đầu tiên thông qua lệnh cấm dùng túi nilon sử dụng 1 lần Colombia đã giảm 35% mức tiêu thụ túi nilon sau khi đánh thuế đối với loại túi nilon to, trong khi thay đổi thiết kế nhằm sản xuất loại túi có thể tái sử dụng

Theo một nghiên cứu do các chuyên gia Mỹ và Australia công bố tháng 12/2017, Trung Quốc và Indonesia là 2 quốc giả xả rác thải nhựa nhiều nhất ra đại dương, với lần lượt 8,8 triệu tấn, và 3,2 triệu tấn mỗi năm, chiếm 1/3 tổng lượng 2016 cấm các siêu thị cung cấp miễn phí cho khách hàng các loại túi này Mục tiêu của EU là tới năm 2026 số túi nhựa được sử dụng sẽ giảm xuống còn 40rác thải nhựa đại dương

Với lượng rác gom góp được trên toàn thế giới từ 2,5 đến 4 tỉ tấn một năm, thế giới hiện có lượng rác ngang bằng với sản lượng ngũ cốc (đạt 2 tấn) và sắt

thép (1 tỉ tấn), khẳng định của Viện nguyên vật liệu Cyclope và Veolia Propreté, công ty quản lý rác lớn thứ hai thế giới

Theo các chuyên viên nghiên cứu của hai cơ quan trên, trong tổng số rác trên thế giới, có 1,2 tỉ tấn rác tập trung ở vùng đô thị, từ 1,1 đến 1,8 tỉ tấn rác công nghiêp không nguy hiểm và 150 triệu tấn rác nguy hiểm (mức tính toán thực hiện tại 30 nước)

Mỹ và châu Âu là hai "nhà sản xuất" rác đô thị chủ yếu với hơn 200 triệu tấn rác cho mỗi khu vực, kế tiếp là Trung Quốc với hơn 170 triệu tấn Theo ước tính, tỉ lệ rác đô thị ở Mỹ ở mức 700 kg/người/năm Và tỷ lệ này ở Hàn Quốc gần 2000 kg Brazil là 20 kg Đối với rác công nghiệp, Mỹ chiếm khoảng 275 triệu tấn

Ngày 6/6/2012, Ngân hàng Thế giới (WB) đã cảnh báo về một cuộc khủng hoảng rác thải đang ngày càng nghiêm trọng và tạo gánh nặng khổng lồ về tài chính cũng như môi trường cho chính phủ các nước

Các chuyên gia WB ước tính đến năm 2025, tổng khối lượng rác cư dân thành thị thải ra sẽ là 2,2 tỷ tấn/năm - tăng 70% so với mức 1,3 tỷ tấn hiện nay, trong khi chi phí xử lý rác thải rắn dự kiến lên tới 375 tỷ USD/năm, so với mức

205 tỷ USD ở thời điểm hiện tại

Với sự bùng nổ dân số thành thị sử dụng than đá và gỗ làm nguồn cung cấp năng lượng, châu Phi có thể sẽ "đóng góp" ít nhất 55% trong tổng lượng chất thải gây ô nhiễm của thế giới vào năm 2030

Theo WB, những số liệu này cần được nhìn nhận như hồi chuông cảnh tỉnh

về một cuộc khủng hoảng rác thải trong tương lai, trong bối cảnh chất lượng cuộc sống đô thị đang ngày một được cải thiện và tình trạng bùng nổ dân số gia tăng

Các chuyên gia của WB kêu gọi các nhà hoạch định chính sách trên thế giới đưa ra các kế hoạch xử lý và tái chế rác thải nhằm hạn chế các khí gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời tăng cường xử lý chất thải rắn, đặc biệt là ở các thành phố có tốc độ đô thị hóa nhanh và các quốc gia thu nhập thấp