TIEU LUAN VAN HOA VAN MINH NHẬT BẢN

Văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại Nhật Bản luôn mang trong mình một sức hấp dẫn hết sức đặc biệt. Song, trong quá trình tiếp xúc với người Nhật, không ít người nước ngoài đã hiểu lầm những giá trị rất riêng của nền văn hóa đảo quốc Nhật Bản, do không lý giải được những đặc thù ấy, ngay cả khi họ có cơ hội sinh sống trên đất nước mặt trời mọc. Trong số đó, Văn hóa xấu hổ không chỉ đáng lưu tâm trong khi nghiên cứu văn hóa Nhật Bản, mà còn có những ảnh hưởng khá tiêu cực tới quá trình lý giải lẫn nhau với các nền văn hóa khác của người Nhật. Đạo đức Nhật Bản thường xuyên đòi hỏi ở con người sự hy sinh to lớn cho việc thực hiện các nghĩa vụ của danh dự và lòng biết ơn. Vì vậy, không lạ là với nền đạo đức đó, người Nhật phải học cách hạn chế với những thoải mái của bản thân ngay từ nhỏ. “Sự xấu hổ là cái nền mà trên đó mọc lên tất cả mọi phẩm hạnh” Văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại Nhật Bản luôn mang trong mình một sức hấp dẫn hết sức đặc biệt. Song, trong quá trình tiếp xúc với người Nhật, không ít người nước ngoài đã hiểu lầm những giá trị rất riêng của nền văn hóa đảo quốc Nhật Bản, do không lý giải được những đặc thù ấy, ngay cả khi họ có cơ hội sinh sống trên đất nước mặt trời mọc. Trong số đó, Văn hóa xấu hổ không chỉ đáng lưu tâm trong khi nghiên cứu văn hóa Nhật Bản, mà còn có những ảnh hưởng khá tiêu cực tới quá trình lý giải lẫn nhau với các nền văn hóa khác của người Nhật. Đạo đức Nhật Bản thường xuyên đòi hỏi ở con người sự hy sinh to lớn cho việc thực hiện các nghĩa vụ của danh dự và lòng biết ơn. Vì vậy, không lạ là với nền đạo đức đó, người Nhật phải học cách hạn chế với những thoải mái của bản thân ngay từ nhỏ. “Sự xấu hổ là cái nền mà trên đó mọc lên tất cả mọi phẩm hạnh” Văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại Nhật Bản luôn mang trong mình một sức hấp dẫn hết sức đặc biệt. Song, trong quá trình tiếp xúc với người Nhật, không ít người nước ngoài đã hiểu lầm những giá trị rất riêng của nền văn hóa đảo quốc Nhật Bản, do không lý giải được những đặc thù ấy, ngay cả khi họ có cơ hội sinh sống trên đất nước mặt trời mọc. Trong số đó, Văn hóa xấu hổ không chỉ đáng lưu tâm trong khi nghiên cứu văn hóa Nhật Bản, mà còn có những ảnh hưởng khá tiêu cực tới quá trình lý giải lẫn nhau với các nền văn hóa khác của người Nhật. Đạo đức Nhật Bản thường xuyên đòi hỏi ở con người sự hy sinh to lớn cho việc thực hiện các nghĩa vụ của danh dự và lòng biết ơn. Vì vậy, không lạ là với nền đạo đức đó, người Nhật phải học cách hạn chế với những thoải mái của bản thân ngay từ nhỏ. “Sự xấu hổ là cái nền mà trên đó mọc lên tất cả mọi phẩm hạnh”

BÀI TIỂU LUẬN

VĂN HÓA VÀ VĂN MINH NHẬT BẢN

ĐỀ TÀI:

VĂN HÓA XẨU HỔ CỦA NGƯỜI NHẬT BẢN

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

I Thế nào là xấu hổ? 1

1.Khái niệm 1

2 Điều kiện hình thành sự xấu hổ 1

II.Văn hóa xấu hổ là gì? 2

1.Văn hóa xấu hổ 2

2 Nguồn gốc của Văn hóa xấu hổ của Nhật Bản 2

3 Những vấn đề của xã hội Nhật Bản 3

III VĂN HÓA XẤU HỔ VÀ VĂN HÓA TỘI LỖI 5

1."Văn hoá tội lỗi" được sinh ra từ Kitô giáo 5

2."Văn hoá xấu hổ" được sinh ra từ thế giới 5

3 Sự khác nhau 6

III VĂN HÓA XẤU HỔ CỦA VIỆT NAM 8

IV SO SÁNH VĂN HÓA XẤU HỔ CỦA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN 11

1 Giống nhau: 11

2 Khác nhau: 12

PHẦN KẾT LUẬN CHUNG 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

LỜI NÓI ĐẦU

Văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại Nhật Bản luôn mang trong mình một sức hấp dẫn hết sức đặc biệt Song, trong quá trình tiếp xúc với người Nhật, không ít người nước ngoài đã hiểu lầm những giá trị rất riêng của nền văn hóa đảo quốc Nhật Bản, do không lý giải được những đặc thù ấy, ngay cả khi họ có cơ hội sinh sống trên đất nước mặt trời mọc Trong số đó, Văn hóa xấu hổ không chỉ đáng lưu tâm trong khi nghiên cứu văn hóa Nhật Bản, mà còn có những ảnh hưởng khá tiêu cực tới quá trình

lý giải lẫn nhau với các nền văn hóa khác của người Nhật

Đạo đức Nhật Bản thường xuyên đòi hỏi ở con người sự hy sinh to lớn cho việc thực hiện các nghĩa vụ của danh dự và lòng biết ơn Vì vậy, không lạ là với nền đạo đức

đó, người Nhật phải học cách hạn chế với những thoải mái của bản thân ngay từ nhỏ

“Sự xấu hổ là cái nền mà trên đó mọc lên tất cả mọi phẩm hạnh” - câu tục ngữ này chứng tỏ rằng cách xử sự của người Nhật do những người chung quanh quy định Không tuân thủ theo những phong tục lâu đời, không đếm xỉa gì đến ý kiến của gia tộc

có nghĩa là sẽ bị mọi người lên án và xa lánh Hãy hành động như mọi người thường làm - lòng trọng danh dự đòi hỏi con người phải như vậy “Giri”, hay lòng trọng danh

dự thể hiện thứ nhất là trong quan hệ với mọi người xung quanh, thứ hai là đối với uy tín của bản thân - nó buộc con người không được tạo ra tình thế mà bản thân anh ta hoặc ai khác bị mất uy tín hoặc bị xúc phạm Lòng trọng danh dự không cho phép một người thể hiện sự yếu kém của mình trong lĩnh vực mà vị trí của anh ta buộc anh ta phải có khả năng Nhưng, có một sự mâu thuẫn ở đây Cho dù một người Nhật có cảm thấy rất đau đớn trong tình huống bị đối phương hạ thấp nhân phẩm của bản thân thì

họ không tìm cách báo thù như tính cách cơ bản của các quan hệ con người Lòng trọng danh dự đối với bản thân ngay từ nhỏ đã dạy cho họ biết tôn trọng sự tự ái của người khác

Từ đây sinh ra một nguyên tắc ứng xử khá phổ biến ở người Nhật: tránh mọi sự cạnh tranh trực tiếp khi mà sự lựa chọn có lợi đối với một bên sẽ trở thành sự mất mặt đối với bên kia Nhân vật trung gian được sử dụng trong nhiều trường hợp khác nhau nhằm giúp hai bên quan điểm xích lại gần nhau, từ các hợp đồng kinh tế đến việc mai

mối vợ chồng Có thể nói, đây là lối ứng xử rất điển hình của dân tộc Nhật, khác hẳn với các dân tộc khác

Như vậy, nhằm tạo thuận lợi, nâng cao hơn nữa sự hiểu biết đôi bên góp phần củng cố, tăng cường mối quan hệ trên nhiều mặt của hai nước Việt Nam – Nhật Bản, đặc biệt từ phía Việt Nam, thì việc nghiên cứu, đánh giá những điều kiện kinh tế và chính trị của mỗi nước là chưa đủ, mà việc nắm bắt phương hướng chính xác trong cách giao tiếp, ứng xử là một nội dung quan trọng, nhất là phương diện tâm lý, tính cách dân tộc, cũng đóng vai trò thiết yếu trong sự thành bại của mối quan hệ hợp tác

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Khái niệm

Thuật ngữ "Văn hóa xấu hổ" bao gồm hai khái niệm "Xấu hổ" và "Văn hóa xấu hổ", để hiểu được Văn hóa xấu hổ trước hết cần làm rõ định nghĩa xấu hổ Về mặt ngôn từ, từ xấu hổ (shame) là từ biểu thị tình cảm của con người Trong nhiều văn hóa khác nhau không thiếu những từ thể hiện tâm lý muốn che dấu sự xấu hổ của con

người như thành ngữ “Hito wa ichidai, na wa matsudai” (人は一代、名は末代は一代、名は末代一代、名は末代は一代、名は末代末代 Tạm

dịch: Sống chỉ một kiếp, tiếng để muôn đời) trong tiếng Nhật

Theo cuốn "Hoa cúc và thanh kiếm" của nhà nhân chúng học văn hóa người Mỹ Ruth Benedict, trong nền văn hóa mà xấu hổ trở thành một lực cưỡng chế quan trọng như văn hóa Nhật Bản thì xấu hổ là "phản ứng trước những đánh gíá của người khác

về hành động của bản thân"

2 Điều kiện hình thành sự xấu hổ

Trong phần Sáng thế kỷ của Kinh Thánh, sau khi Adam và Eva ăn trái cấm (trái trí tuệ) và nhận thấy mình trần truồng, họ đã giấu cơ thể mình không cho Chúa trời nhìn thấy Điều cần lưu ý ở đây là việc tính hiếu kỳ và tri thức có quan hệ với nhau và tri thức là điều kiện phát sinh cảm giác xấu hổ hay khả năng tự ý thức của con người

đã được bàn luận rất cụ thể trong chương kiến tạo thế giới của Kinh Thánh Hơn thế nữa, xấu hổ không được hình thành ngay khi con người được sinh ra mà là thứ được phát sinh trong quá trình trưởng thành Tóm lại, điều kiện để tâm lý xấu hổ hình thành chính là khả năng nhận thức hay sự tự tri giác khách quan của con người

Trong rất nhiều trường hợp mà con người cảm thấy xấu hổ, ví dụ như khi mắc lỗi trước đám đông hay gây ra sai phạm nào đó và bị phát hiện Nói cách khác, đó là tình trạng bất an, lo lắng một cách về việc hành động hay sự có mặt của mình có gây ảnh hưởng tới người khác hay không Điểm chung của các ví dụ này là cảm giác xấu hổ thường phát sinh khi những việc không mong đợi xảy ra hoặc bị người khác nhìn ra điểm yếu, kém của bản thân Do đó, khi không có sư có mặt của người ngoài thì không tồn tại điều kiện phát sinh sự xấu hổ Tóm lại, xấu hổ chính là tâm lý e ngại sự đánh giá của người khác mà điều chỉnh hành động của bản thân

II Văn hóa xấu hổ là gì?

1.Văn hóa xấu hổ

Tùy theo các nền văn hóa hóa và xã hội khác nhau mà tâm lý xấu hổ cũng có sự khác nhau rất lớn Trong những tính cách và đặc trưng của người Nhật được bàn đến trong cuốn " Hoa cúc và Thanh kiếm", điểm thu hút được quan tâm đặc biệt là việc phân loại văn hóa thế giới thành "Văn hóa xấu hổ" và "Văn hóa tội lỗi" Benedict đã xếp văn hóa Nhật Bản vào Văn hóa xấu hổ

Điểm quan trọng trong Văn hóa xấu hổ không phải là sự tự nhận thức hoặc tự kiểm điểm mang tính đạo đức đối với các hành vi của bản thân mà là việc quyết định hành vi của mình dựa trên những cân nhắc kỹ lưỡng sự đánh giá, phán xét của người khác Điều đó có nghĩa là những nền văn hóa đặc biệt lo sợ bị xấu hổ trước thế gian (hay người ngoài) thì được gọi là Văn hóa xấu hổ

Một mặt, trong một dân tộc đa thần giáo như Nhật Bản thì cái được ý thức mạnh

mẽ đó là công luận và họ cũng lo ngại việc phải đối đầu với công chúng giống như nỗi kính sợ Chúa trời của đạo Thiên chúa của phương Tây Có thể nói không có một dân tộc nào lại đặt nặng việc giữ thể diện trước mặt người khác như người Nhật Tuy nhiên cũng không thể vội kết luận một cách đơn giản rằng người Nhật thì "có ý thức xấu hổ cao" còn các dân tộc Âu Mỹ thì "không có ý thức xấu hổ"

2 Nguồn gốc của Văn hóa xấu hổ của Nhật Bản

Lý do đầu tiên cần phải đề cập đến khi giải thích cho xuất xứ của văn hóa xấu hổ tại Nhật Bản, đó là bởi vì Nhật Bản là một quốc gia thần giáo, chính vì vậy mà họ rất e

sợ và đương đầu với dư luận xã hội hay định kiến của người khác Chính vì nguồn gốc quan trọng này, mà cho đến hiện nay, rất nhiều các quốc gia trên thế giới cũng phải công nhận một điều là, không có bất kì một quốc gia, dân tộc nào có thể đề cao việc giữ gìn thể diện lên trên hàng đầu trước mặt người khác như người dân Nhật Bản Khởi nguyên của tâm lý xấu hổ có thể tìm thấy trong nghĩa vụ bảo vệ danh dự của người Nhật Nó từng đóng vai trò trung tâm trong quá trình hình thành bản sắc của

Võ sỹ Có thể tìm thấy nhiều ví dụ về khả năng tự kiềm chế của Võ sỹ trong các câu

thành ngữ của Nhật Bản, ví dụ như câu "Bushi wa kuwanedo takayouji" (武士は喰わねは一代、名は末代喰わねわね

ど高楊枝高楊枝- Tạm dịch: Võ sỹ khi đói thì ngậm tăm) Câu nói này có nghĩa rộng là: cho

1

dù có nghèo túng tới mức không đủ ăn thì người Võ sỹ cũng không được để lộ sự túng thiếu của mình mà vấn phải giả vờ ngậm tăm như đã ăn no đê giữ thể diện

Một ví dụ điển hình khác có thể dễ dàng thấy là Seppuku ( 切腹) - hình thức mổ

bụng để bảo toàn danh dự của giới Võ sỹ Nhật Bản Mặc dù có thể sẽ có người cho rằng đây là hình thức cực đoan để bảo vệ thanh danh khỏi bị ô uế nhưng đối với người Nhật Bản thì quan niệm về sinh tử này của Võ sỹ lại là một “mỹ đức”

3 Những vấn đề của xã hội Nhật Bản

Tùy nền văn hóa khác nhau mà tính chất của việc bị xấu hổ khác nhau Thêm vào

đó, không có một nền văn hóa hay con người nào có thể tồn tại mà hoàn toàn không phải chịu sự xấu hổ Gần đây, những vấn đề xã hội nghiêm trọng có liên quan tới văn hóa xấu hổ của Nhật Bản ngày một gia tăng

Trước hết là sự gia tăng của những "cái chết cô độc" (kodoku shi - 孤独死) Ngày 20 tháng 3 năm 2012, xác chết của một cặp vợ chồng 60 tuổi và người con trai

30 tuổi tại tỉnh Saitama đã được phát hiện gần 2 tháng sau khi tử vong Sau khi bị hàng xóm từ chối giúp đỡ về lương thực, họ đã không tìm đến các cơ sở cứu trợ của địa phương mà nhịn đói cho tới chết Nguyên nhân sâu xa của hành động trên được cho là Văn hóa xấu hổ Mặc dù rất nhiều người không cho rằng nhận trợ cấp nghèo đói là một việc đáng xấu hổ, hoặc không chỉ riêng người Nhật mới cảm thấy bản thân sự nghèo đói là một nỗi xấu hổ nhưng điều cần chú ý ở đây là những cái chết cô độc do nghèo đói không chỉ đơn thuần là một vấn đề kinh tế Trong những nguyên nhân gây

ra những cái chết cô độc ở trên có cả tâm lý xấu hổ, không muốn gây phiền phức người khác sau khi đã chết

Vấn đề xã hội thứ hai là tính cách ngại giao tiếp trong lần đầu gặp mặt và không dám bày tỏ ý kiến hoặc quan điểm thực của bản thân của người Nhật Nghiêm trọng hơn, tính cách dân tộc như vậy đã gây ra những vấn đề sâu sắc hơn như hội chứng né

tránh giao tiếp, từ chối tham gia vào các hoạt động xã hội (như Hikokomori - 引きこきこ

もり) đang lan rộng ở một bộ phận giới trẻ Theo chỉ trích của công luận, hội chứng Hikikomori được tạo ra bởi các vấn đề xã hội hiện đại khi bố mẹ luôn vắng nhà và phải làm việc quá sức nên không quan tâm tới con cái, trong khi con của họ chịu nhiều sức ép từ trường học, bị ảnh hưởng bởi truyền hình, Internet, trò chơi Các chuyên gia

2

tâm thần ước tính tại Nhật Bản hiện có khoảng 1 triệu Hikikomori, chiếm gần 1% dân

số, nhưng điều đáng lo ngại hầu hết họ đều còn trẻ

Một số chuyên gia cảnh báo đang có khoảng 100.000 – 300.000 người nguy cơ bị Hikikomori Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng không muốn kết hôn của thanh niên mà ẩn sâu trong đó chính là tâm lý xấu hổ của người Nhật

Makoto Aida (50 tuổi ) – một họa sĩ gạo cội Những tác phẩm của ông với lối vẽ trừu tượng đã gây chấn động nghệ thuật thế giới bởi các tác phẩm ẩn chứa những thông điệp sâu sắc mà chúng ta đưa đến về Nhật Bản Những góc khuất tiềm ẩn trong

xã hội Nhật Bản đương đại: Người Mỹ xả súng - giết người, còn người Nhật chọn cách rút lui lặng lẽ đứng bên lề xã hội như hikokomori, tự kỉ và tồi tệ nhất là tự tử khi gặp trục trặc trong cuộc sống

Những tác phẩm được đặt trong bối cảnh nền "bong bóng kinh tế" của xã hội Nhật Bản đạt đến mức đỉnh điểm kéo theo nhiều hệ lụy ở các lĩnh vực khác.

3

Khi họ quá mệt mỏi với sự áp lực của công việc, không thể chịu đựng nổi trách nhiệm của bản thân và gia đình và xã hội, lúc này cần có sự giúp đỡ, chia sẻ, động viên của những người xung quanh nhưng với bản tính độc lập và sợ làm phiền người khác, phần lớn người Nhật chọn con đường tự giải quyết một mình Có những người đã tìm đến cái kết cho bản thân, chấm dứt chuỗi ngày đau khổ tuyệt vọng

III VĂN HÓA XẤU HỔ VÀ VĂN HÓA TỘI LỖI

Xấu hổ là cảm giác "tôi thật xấu xa" Tội lỗi là cảm giác "tôi đã làm một việc xấu" Cảm giác xấu hổ là để chỉ tôi là ai trong khi cảm giác tội lỗi để chỉ việc tôi đã làm gì

1."Văn hoá tội lỗi" được sinh ra từ Kitô giáo

Châu Âu và Hoa Kỳ là các nền văn minh của Kitô giáo, và giới luật tôn giáo tồn tại trong chuẩn mực hành vi.Nếu chúng ta giữ các điều dạy của Đức Chúa Trời, trái tim chúng ta được giữ trong sạch, nếu làm trái điều đó sẽ mang một ý thức mạnh mẽ

về tội lỗi

Trong trái tim họ luôn hành động theo một chuẩn mực tuyệt đối rằng Thiên Chúa hiện hữu và được Thiên Chúa nhìn thấy Điều đó liên quan đến ý thức tội lỗi (vi phạm lời hứa với Thiên Chúa là "tội lỗi")

2."Văn hoá xấu hổ" được sinh ra từ thế giới

Trong khi đó, Nhật Bản là một chủ nghĩa đa thần, ý thức của Đức Chúa Trời và Đức Phật thì không mạnh mẽ như thế, có khuynh hướng để mắt tới mắt công chúng

4

Cảm giác không muốn bị người khác cười, không muốn xấu hổ, điều chỉnh hành

vi của người Nhật.Thay vì quyết định hành động liệu có đúng hay không, Benedict đã phân tích nó là "một nền văn hoá xấu hổ" mà công chúng đã quyết định làm gì với những gì mà thế giới nghĩ

Ví dụ, khi so sánh châu Âu với Hoa Kỳ và Nhật Bản, sự khác biệt giữa "tội lỗi"

và "xấu hổ" biểu hiện rõ ràng

Khi vứt rác, trong văn hóa xấu hổ, họ sẽ không vứt rác bừa bãi vì trong tâm trạng

là sẽ bị đánh giá bởi những người xung quanh, còn trong văn hóa tội lỗi, không vứt rác bừa bãi vì từ nhận thức rằng tội lỗi sẽ bị Thiên Chúa nhìn thấy

5

3 Sự khác nhau

Có thể nói người tiên phong cho các khái niệm văn hóa này là nhà nhân chủng học về văn hóa, Ruth Benedict, người Mỹ

Có thể tóm tắt như sau:

Guilt-culture (VH tội lỗi) Nếu mọi người tin rằng:

Còn tôi tin rằng: Tôi không làm điều đó Tôi làm điều đó

Tôi không làm điều đó Không sao Tôi sẽ bảo vệ mình

Tôi làm điều đó Tôi cảm thấy có tội dù

thế nào

Tôi cảm thấy có tội và sẽ bị trừng phạt

Shame-culture (VH xấu hổ) Nếu mọi người tin rằng:

Còn tôi tin rằng: Tôi không làm điều đó Tôi làm điều đó

Tôi không làm điều đó Không sao

Tôi thấy xấu hổ và bị coi khinh (bởi mọi người tin là tôi có tội)

Tôi làm điều đó Chẳng ai biết nên tôi

không xấu hổ

Tôi cảm thấy có tội và sẽ bị trừng phạt

Sự khác biệt cơ bản sẽ là: Cá nhân trong mỗi dạng văn hóa sẽ hành xử khác khi đánh giá của cộng đồng khác với đánh giá của chính cá nhân đó Đó là trường hợp cá nhân tin mình không có lỗi trong khi cộng đồng tin là có và ngược lại

Người thuộc văn hóa tội lỗi sẽ phản bác (thậm chí rất mãnh liệt) khi bị oan và cảm thấy tội lỗi cả khi không ai biết tội của họ Với họ, động lực ưu tiên là nội lực, là nhận thức của chính họ Nhận thức bên ngòai không quan trọng Họ coi trọng thực tế hơn cái biểu hiện bên ngoài

Với người thuộc văn hóa xấu hổ họ sẽ xấu hổ cả khi bị oan và không xấu hổ khi người khác không biết lỗi của họ Với họ, lỗi thực không phải cái để suy nghĩ Họ coi trọng thể hiện bên ngòai hơn thực tế

Văn hóa tội lỗi nhấn mạnh vào trách nhiệm cá nhân, không ảnh hưởng bởi định kiến của xã hội hay những điều đã được xã hội phê duỵệt Văn hóa tội lỗi liên quan đến sự thật, pháp lý và bảo tồn quyền cá nhân

Cá nhân và cộng đồng trong sự phát triển văn hóa

Nó cũng cho thấy sự phán xét bên trong của cá nhân mới đóng vai trò quan trọng trong hành xử Do vậy dạng văn hóa này thích hợp với xã hội đề cao tự do cá nhân

6