Module 1 QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

Một trong những nỗ lực nhằm thống nhất các luật quản lýdoanh nghiệp trong nước và nước ngoài là Chính phủ đã ban hành Nghị định 38 vào tháng 4 năm 2003 cho việc chuyển đổi từ doanh nghiệ

MODULE 1

Doanh nhân Việt Nam

Người Việt Nam năng động và luôn có tinh thần kinh doanh Trong suốt vài thập niên vừaqua, người dân miền Bắc bị bó buộc bởi cơ chế kế hoạch tập trung với những hạn chế lớn

về kinh doanh Ngày nay, miền Nam đặc biệt là thành phố Hồ Chí Minh (tức Sài Gòn cũ)vẫn giữ được một nền văn hoá năng động và ham mê kinh doanh hơn so với Hà Nội Tuynhiên, trong khi người miền Nam vẫn giữ máu kinh doanh của họ thì người miền Bắcnhìn chung lại được đào tạo tốt hơn

Ngày nay, môi trường kinh doanh đã chứng kiến sự chuyển biến lớn, các nhà chức trách

ở tất cả các cấp đã nhận ra được vai trò quan trọng của các doanh nhân trong công cuộcphát triển kinh tế đất nước Chính phủ và lãnh đạo quản lý trung ương hay các nhà chứctrách địa phương đang đóng vai trò ngày một tích cực hơn trong việc đào tạo và pháttriển tầng lớp doanh nhân Việt Nam Chính phủ Việt Nam ủng hộ đầu tư vào nhữngngành có tiềm năng phát triển cao và khuyến khích các công ty liên doanh, hợp tác kinhdoanh và doanh nghiệp 100% sở hữu nước ngoài

Tuy nhiên thiếu những thể chế thoả đáng, thiếu vốn sẵn có đang là những nguyên nhânkìm giữ các doanh nghiệp và làm chậm bước tiến của đất nước tới một nền kinh tế địnhhướng thị trường

I M P A C

UNIVERSITY

Hà nội 25 tháng 1 Kyodo

Theo nguồn tin chính chức từ một tờ báo ra ngày thứ ba, các nhà lãnh đạo kinh doanhdưới 40 tuổi đang đóng góp gần một nửa tổng sản phẩm quốc nội của Việt nam, cungcấp việc làm cho 5 triệu công nhân

Tờ Vietnam News trích dẫn một báo cáo của Hiệp hội Các nhà lãnh đạo doanh nghiệptrẻ Việt Nam đăng trong một diễn đàn gần đây tại Hà Nội, có nói rằng 70% doanhnghiệp ngoài quốc doanh và 25% doanh nghiệp quốc doanh đang được điều hành bởinhững nhà lãnh đạo không quá 40 tuổi

Cũng theo tờ báo này, một số lượng lớn sản phẩm được các doanh nghiệp này sản xuất

ra đã chiếm lĩnh thị trường nội địa, và đánh bại cả hàng nhập khẩu, tuy vậy cũng có tới40% các doanh nghiệp địa phương hiện đang làm ăn thua lỗ

Tờ báo viết, ông Lê Khả Phiêu, Tổng bí thư của Đảng cộng sản Việt Nam, đã nói vềnhững nhà lãnh đạo kinh doanh trẻ như là “những người chèo lái con thuyền của đấtnước”

Vietnam News cũng nói thêm rằng các đại biểu tham dự diễn đàn hoan nghênh chínhsách của Đảng về chuyển sang kinh tế thị trường vào năm 1986 bởi nó đã tạo ra một

“môi trường tốt cho doanh nghiệp trẻ phát triển”

Họ cũng cho biết rất nhiều doanh nhân trẻ chia sẻ mong muốn về đối xử công bằng,không có sự phân biệt giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân và cũngyêu cầu được tiếp cận với kỹ thuật tiên tiến cũng như bảo hộ thích đáng từ phía nhànước nhằm giúp cho ngành công nghiệp địa phương đủ mạnh để cạnh tranh

Theo như số liệu của Trung ương Đoàn thanh niên Việt Nam, Việt Nam hiện nay cókhoảng 5800 doanh nghiệp quốc doanh, 30000 doanh nghiệp ngoài quốc doanh và hơn1,2 triệu cơ sở sản xuất tư

Mở cửa đầu tư nước ngoài

Việt Nam, nói chung, vẫn duy trì chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài Một nhân

tố chủ yếu trong chiến lược phát triển dài hạn là tiếp tục thu hút và tận dụng một lượngkhá lớn vốn nước ngoài, cả đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và Viện trợ phát triển chínhthức (ODA) (Việt Nam vẫn chưa cho phép một dự án đầu tư gián tiếp lớn nào) Tronggiai đoạn 2001 – 2005, Chính phủ Việt Nam (GVN) đã đặt mục tiêu đạt 11 tỉ US$ FDIcho việc sử dụng vào các hoạt động đầu tư nước ngoài đã đang và sẽ được cấp phép vàkhoảng 10 – 11 tỉ US$ vốn ODA từ các nhà đầu tư nước ngoài trong tổng số 21 – 22 tỉUS$ nguồn vốn nước ngoài Các mức FDI và ODA được dự đoán như vậy là do mục tiêutăng trưởng GDP của Chính phủ đạt 7.5%/ năm

Đến tháng 12 năm 2004, Việt Nam đã thu hút được gần 46 tỉ US$ cam kết đầu tư từ năm

1988, khi nhà nước mở cửa đầu tư nước ngoài Khoảng 27 tỉ US$, hoặc 58% nguồn vốnnày đã được đầu tư cho 5,109 dự án 66% được đầu tư vào các dự án ở hai thành phố lớn

là TP Hồ Chí Minh và Hà Nội Mỹ được cấp 215 giấy phép đầu tư cho các dự án với giátrị khoảng 1.3 triệu US$ và cho đến nay đã đầu tư vào Việt Nam 730 triệu US$ Cáckhoản đầu tư từ nước thứ ba trong trường hợp liên quan đến chi nhánh của một công ty

Mỹ đặt ở nước thứ 3 cũng làm gia tăng đáng kể đầu tư của Mỹ Cơ quan phát triển quốc tếHoa Kỳ (USAID) và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã cùng thực hiện nghiên cứu về lĩnh vựcnày Dự đoán gần đây nhất về tổng số vốn đầu tư của Mỹ bao gồm các dự án liên quanđến Mỹ là 251 với tổng số vốn đăng ký là 2.5 tỷ USD (theo số liệu tháng 7 năm 2004)

Trong khi Chính phủ Việt Nam vẫn duy trì chính sách cải cách kinh tế dài hạn, mở rộngngoại thương và hội nhập kinh tế thế giới, thêm vào đó Việt Nam với dân số 81 triệu dânđang tăng nhanh chóng sẽ trở thành nơi thu hút đầu tư với khối lượng lớn Việt Nam đãtham gia vào Diễn đàn hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) cuối năm

1998 Việt Nam đã tham gia và cam kết thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của Khu vực mậudịch tự do Đông Nam Á (AFTA) năm 2006 Hơn nữa, Việt Nam đang trong tiến trình đàmphán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Có lẽ dấu hiệu gần đây quan trọngnhất của cam kết Chính phủ với việc cải cách kinh tế và mở rộng xu hướng thương mại làHiệp định Thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA) có hiệu lực vào tháng 12 năm 2001

và đạt được thoả thuận về cải cách kinh tế với Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàngThế giới (WB) cũng vào năm 2001 Mặc dù Chính phủ Việt Nam và IMF đã thoả thuậnkết thúc hiệp định vào tháng 4 năm 2004 vì Chính phủ Việt Nam đã không có khả năngthực hiện chính sách của IMF trong vấn đề kiểm toán và thanh toán, nhưng IMF vẫn tiếp

tục cam kết trở thành đối tác hiệu quả của Chính phủ Việt Nam nhằm hỗ trợ Việt Namthực hiện Chiến lược phát triển và xóa đói giảm nghèo toàn diện và hướng dẫn duy trì ổnđịnh nền kinh tế Vĩ mô Hơn nữa, IMF đánh giá cao Việt Nam trong việc duy trì sự ổnđịnh nền Kinh tế Vĩ mô

Khi mà kinh tế vĩ mô Việt Nam vẫn phát triển ổn định và tiếp tục quá trình cải cách dùnền kinh tế toàn cầu đang suy thoái,, Công ty Standard and Poor đã xếp hạng trái phiếuđồng tiền ngoại tệ và nội tệ của VIệt Nam BB- ở trái phiếu dài hạn và B- ngắn hạn và chorằng triển vọng dài hạn là ổn định Công ty Moody kỳ vọng chỉ số đánh giá dài hạn củaViệt Nam từ B1 sẽ tiến bộ lên BA3 Sự phát triển này cùng với nguồn nhân công rẻ và tàinguyên thiên nhiên dồi dào đang hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài cân nhắc Việt namđiểm đến đầu tư mới

Tuy nhiên, mặc dù có chính sách chính thức khuyến khích đầu tư nước ngoài và kết quảhoạt động kinh tế nổi bật, nhưng Việt Nam vẫn là một môi trường đầu tư khó khăn và cácnhà đầu tư tiềm năng nên xem xét kỹ lưỡng bất kỳ kế hoạch đầu tư nào Hiện nay, trongthời kỳ quá độ từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường, với khu vực nhà nướcvẫn giữ vai trò chủ chốt, Việt Nam đang thực hiện cải cách từng bước nhằm giúp nền kinh

tế vận hành hiệu quả hơn Vì tiến trình này rất phức tạp, nên các nhà đầu tư nước ngoàiphải đối mặt với một loạt các vấn đề và chi phí Những vấn đề này bao gồm cơ sở hạ tầngnghèo nàn, hệ thống tài chính và luật pháp cồng kềnh và kém phát triển, nạn quan liêu,các quy định không minh bạch, chi phí ban đầu cao, các thủ tục và quy định di rời dân,thu hồi đất không rõ ràng (arcane), và thiếu lực lượng lao động lành nghề Việc cấp giấyphép đầu tư rất mất thời gian Hơn nữa, các dự án đầu tư trước và sau giai đoạn thành lậpphải đối mặt với môi trường đầu tư thường xuyên thay đổi như thuế, các thủ tục và chínhsách xuất nhập khẩu Thêm vào đó, tòa án Việt Nam đã thể hiện sự miễn cưỡng hoặckhông có khả năng thi hành pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư,đặc biệt, là việc thi hành các phán quyết của trọng tài Cuối cùng, các nhà đầu tư cho rằng,việc tham nhũng là vấn đề đặc biệt nhức nhối từ khi họ thành lập cho đến khi đi vào hoạtđộng kinh doanh Đặc biệt, việc đầu tư giữa liên doanh và doanh nghiệp nhà nước dễ dẫnđến sai trái và tham nhũng

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI) quản lý đầu tư nước ngoài thông qua Luật Đầu tư nướcngoài (LĐTNN) và các quy định, Nghị định, và thông tư thực hiện liên quan Bộ luật nàyđược giới thiệu lần đâu tiên vào năm 1989 khi Việt Nam mở cửa đầu tư và được sửa đổi

bổ sung nhằm cải thiện môi trường đầu tư cho các nhà đầu tư nước ngoài Và gần đâynhất là Nghị định Chính phủ số 27 ban hành tháng 3 năm 2003 được sửa đổi từ Nghị định

số 24 năm 2000, ban hành các quy định chi tiết về việc thực hiện LĐTNN Nghị định 24cam kết rõ ràng chống lại việc chiếm dụng, bảo đảm quyền được thu lợi nhuận,và Chínhphủ cam kết thực hiện đối công bằng giữa khu vực nhà nước với tư nhân Luật này cũngđưa ra những ưu đãi về tài chính và thuế để thu hút nguồn vốn nước ngoài.

Việt Nam đang xây dựng khung luật pháp nhằm hỗ trợ môi trường kinh doanh mạnh mẽ,minh bạch hơn và thực hiện sân chơi bình đẳng giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước.Trong năm 2004, Quốc hội đã thông qua Luật phá sản sửa đổi và Luật cạnh tranh Bộ Kếhoạch và Đầu tư cũng đã bắt đầu soạn thảo Luật đầu tư chung và sửa đổi Luật doanhnghiệp, và dự kiến đệ trình Quốc hội vào cuối năm 2005 và có hiệu lực năm 2006

Có 4 hình thức đầu tư chính cho nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam:

a) Liên doanh (JV) giữa nước ngoài và doanh nghiệp trong nước, cùng góp vốn và chialợi nhuận Phần đóng góp của doanh nghiệp trong nước, điển hình là doanh nghiệp quốcdoanh (DNNN) trong liên doanh thường chỉ là Quyền sử dụng đất Mức đầu tư tối thiểucủa nước ngoài vào liên doanh là 30%, nhưng ở các liên doanh thường đối tác nước ngoài

là cổ đông lớn Đối tác nhỏ hơn vẫn có quyền phủ quyết đối với đối tác lớn hơn trong việclựa chọn người quản lý cấp cao và thay đổi điều lệ Tuy nhiên, đối với các nhà đầu tư Mỹ,các quyền lợi này sẽ được thực hiện từng bước trong 3 năm khi BTA có hiệu lực Liêndoanh là hình thức đầu tư nước ngoài chủ yếu cho đến nay Rất nhiều nhà đầu tư nhậnthấy hình thức liên doanh hấp dẫn vì họ có thể nhận được sự trợ giúp của các doanhnghiệp Việt Nam trong việc giải quyết các vấn đề quan liêu và thủ tục hành chính Hìnhthức này giúp cho các nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng tiếp cận với việc sử dụng đất hơn sovới các hình thức khác Một vài nhà đầu tư đã phàn nàn rằng Chính phủ cho phép các đốitác trong nước đánh giá quá cao quyền sử dụng đất của mình

b) Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) cho phép một doanh nghiệp nước ngoài hợp tácvới một doanh nghiệp Việt Nam bằng cách góp vốn đầu tư và thu lợi nhuận mà không cóquyền thành lập và sở hữu Trong nhiều trường hợp, đây là hình thức linh hoạt nhất đểViệt Nam kêu gọi các nhà đầu tư nước ngoài Tuy nhiên một giấy phép BCC không baogồm điều kiện miễn thuế và những ưu đãi dành cho những hình thức đầu tư nước ngoàikhác Hình thức BCC chiếm ưu thế trong lĩnh vực viễn thông và, các hợp đồng hợp tácsản xuất, trong lĩnh vực dầu mỏ, những lĩnh vực mà Chính phủ hạn chế sự tham gia củabên nước ngoài vào vận hành và quản lý

c) Doanh nghiệp 100% vồn đầu tư nước ngoài gần đây đang trở nên phổ biến, vì các nhàđầu tư phải tự tìm con đường hoạt động cho mình Chính phủ Việt Nam sẳn sàng chophép họ trong từng trường hợp cụ thể, đặc biệt trong sản xuất công nghiệp xuất khẩu

d) Xây dựng - Vận hành - Chuyển giao là hình thức đầu tư nước ngoài ít phổ biến nhất.Mặc dù được quy định trong LĐTNN và quy định cụ thể cho BOT nhưng những khungpháp luật, quy định và tài chính cho hình thức BOT vẫn chưa được hoàn thiện LĐTNNcông nhận hình thức Xây dựng - Vận hành - Sở hữu (BOO), xây dựng - chuyển giao - vậnhành (BTO), và xây dựng - chuyển giao (BT) Theo hợp đồng BOT, nhà đầu tư xây dựng

dự án cơ sở hạ tầng và đưa vào hoạt động trong một khoảng thời gian thoả thuận để thuhồi vốn đầu tư và lợi nhuận, và sau đó nhượng lại cho Chính phủ mà không được nhậnđền bù gì Một vài giấy phép BOT đã cấp, nhưng một vài BOT khác vẫn đang được đàmphán Vấn đề khó nhất của BOT vẫn là tài chính, giá thành sản phẩm và các cam kết quản

lý và bồi hoàn chi phí của Chính phủ

Các nhà đầu tư nước ngoài thúc đẩy Chính phủ Việt Nam mở rộng nhiều loại hình đầu tưnước ngoài suốt nhiều năm nay Một trong những nỗ lực nhằm thống nhất các luật quản lýdoanh nghiệp trong nước và nước ngoài là Chính phủ đã ban hành Nghị định 38 vào tháng

4 năm 2003 cho việc chuyển đổi từ doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (foreign investedenterprises - FIEs) sang công ty cổ phần đầu tư nước ngoài (foreign invested shareholdingcompanies - FISCs) Quyền chuyển đổi chỉ áp dụng cho liên doanh và các FIE Một công

ty cổ phần đầu tư nước ngoài phải tiếp tục thực hiện dự án đầu tư đã được thông qua củadoanh nghiệp đầu tư nước ngoài cũ và sẽ phải tuân theo Luật đầu tư nước ngoài và cácquy định thực hiện của Luật Tuy nhiên, quyền cổ đông của FISC và cấu trúc tổ chức củaFISC sẽ do Luật doanh nghiệp quy định cũng giống như trường hợp công ty cổ phần trongnước Một FISC sẽ có ít nhất một cổ đông nước ngoài và tổng số cổ phần nắm giữ của cổđông nước ngoài phải chiếm ít nhất 30% tổng số vốn của FISC trong suốt quá trình hoạtđộng của công ty FISC được phép niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Để có thể chuyển đổi thì một doanh nghiệp đầu tư nước ngoài phải hoạt động trong ít nhất

3 năm, phải tạo ra lợi nhuận vào năm ngay trước năm chuyển đổi và nguồn vốn hợp phápphải được trả đầy Tất cả sự chuyển đổi phải được Thủ tướng thông qua Chỉ ngoại trừmột vài FIEs đã được MPI chọn, sau khi đã thoả thuận với các bộ khác có quyền đượcchuyển đổi sang FISC Thủ tướng đã phê chuẩn cho 6 FIE được tham gia vào vòng đầutiên của quá trình chuyển đổi Con số này nhỏ hơn rất nhiều so với mục tiêu của MPI là

20 – 25 doanh nghiệp Sau khi FISC đầu tiên được thử nghiệm, Chính phủ sẽ xem xét lạiNghị định 38 và mở rộng phạm vi cho các FIE

Những cải tổ khác theo Nghị định Chính phủ số 27 ban hành tháng 3 năm 2003 bao gồm:

 Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (FOE) có thể do FOE hiện tại kết hợp với (i)một FOE khác và/hoặc (ii) nhiều nhà đầu tư nước ngoài mới;

 Một hợp đồng hợp tác kinh doanh có thể được thành lập do một doanh nghiệp liêndoanh hoặc một FOE kết hợp với một cá nhân hay tổ chức nước ngoài;

 Một doanh nghiệp liên doanh mới có thể được thành lập bởi một FOE hiện tại vàmột doanh nghiệp Việt Nam hoặc giữa một FOE và một JVE Tuy nhiên, một JVEkhông thể được thành lập bởi một FOE và một nhà đầu tư nước ngoài hoặc vớiViệt kiều

Nghị định số 27 càng nhấn mạnh sự hạn chế về nguồn vốn hợp khác dưới dạng chuyểngiao công nghệ không được vượt quá 20% tổng vốn và phải được các bên thông qua

Hiện tại, Chính phủ vẫn quy định một quy trình cấp phép đầu tư phức tạp với những quyđịnh chặt chẽ về thời gian nhằm bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp trong nước, hạnchế cạnh tranh và điều phối quyền đầu tư nước ngoài giữa các quốc gia Bộ Kế hoạch vàĐầu tư là nơi cần liên lạc chủ đạo đối với các nhà đầu tư nước ngoài Nhưng hiện nay ViệtNam vẫn chưa thực hiện được cơ chế một cửa cho việc đàm phán và cấp phép đầu tư Cácnhà đầu tư nước ngoài thường phải liên lạc và tìm kiếm sự hỗ trợ/thông qua của rất nhiềucác cơ quan trung ương và địa phương, thực chất việc cấp phép lại do yêu cầu của một bộhoặc một cơ quan khác của Chính phủ quản lý lĩnh vực cụ thể, đặc biệt trong các lĩnh vựcnhư dầu mỏ, khí đốt, dược phẩm và dịch vụ tài chính Thêm vào đó, các nhà đầu tư cũngkhông được thường xuyên để ý tới các quy định pháp lý cho giấy phép, dẫn đến nhữngkiện cáo về việc đối xử phân biệt hay không công bằng Việc cấp phép không chỉ cho việcthành lập mà còn áp dụng cho những thay đổi lớn trong quá trình hoạt động như tăng vốnđầu tư, tái cơ cấu tổ chức bằng cách chuyển đổi hình thức đầu tư và tỷ lệ đầu tư giữa cácđối tác trong nước và nước ngoài hoặc mở rộng thêm các hoạt động kinh doanh

Đầu những năm 1990, tất cả các dự án nước ngoài đều cần Thủ tướng thông qua Theothời gian, với nỗ lực giảm các rào cản đối với đầu tư nước ngoài thì danh sách các dự ánphải trình lên cấp cao nhất được giảm thiểu Hiện nay, Thủ tướng cấp phép cho những dự

án có những yêu cầu sau:

 Các dự án có vốn đầu tư lớn hơn 40 triệu US$ về điện lực, khai mỏ, luyện kim,

xi măng, công nghệ máy móc, sản xuất, hoá chất, khách sạn, căn hộ cho thuê,

du lịch và giải trí;

 Các dự án với bất kỳ giá trị nào trong các lĩnh vực sau:

 Xây dựng cơ sở hạ tầng khu công nghiệp (IZ) và khu vực xuất khẩu

(EPZ), các dự án khu đô thị, xây dựng - hoạt động - chuyển giao, xâydựng - chuyển giao - hoạt động và xây dựng - chuyển giao;

 Xây dựng và đưa vào hoạt động cảng biển, sân bay; hoạt động ngành

biển và hàng không;

 Dầu lửa và khí đốt;

 Dịch vụ bưu chính viễn thông;

 Văn hoá; bao gồm xuất bản, in ấn, truyền thanh và truyền hình; y tế;

giáo dục và đào tạo; nghiên cứu khoa học và sản xuất thuốc chữa bệnh;

 Bảo hiểm, tài chính, thanh tra và kiểm toán;

 Khám phá và khai thác các nguồn tài nguyên quí hiếm;

 Chuyên môn và kỹ thuật;

 Hiệu quả sử dụng nguồn lực;

 Bảo vệ môi trường;

 Kế hoạch sử dụng và bồi thường đất;

 Các ưu đãi cho dự án bao gồm mức thuế và phí thuê đất, nước, mặt biển

Ngoài ra, Việt Nam còn cải thiện dần dần nhưng chắc chắn cơ chế cấp phép đầu tư Thẩmquyền lớn hơn trong cấp phép đầu tư đưa xuống cho các tỉnh, thành phố, và các khu vựcđược đầu tư Uỷ ban nhân dân các tỉnh có quyền cấp giấy phép đầu tư cho các dự ánkhông cần sự phê chuẩn của Thủ tướng Chính phủ, với mức vốn đầu tư không quá 5 triệuUS$, hoặc 10 triệu US$ cho 2 thành phố là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh MPI đang đề xuất

ý kiến phân quyền từ trung ương đến địa phương về vấn đề đầu tư nước ngoài Theo đềxuất này, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh sẽ được quyền cấp phép cho các dự án đầu tư nướcngoài với mức vốn lên tới 40 triệu US$ Các tỉnh thành phố khác được quyền cấp phépđầu tư cho các dự án với mức đầu tư lên đến 20 triệu US$, kể cả những dự án thuộc phêchuẩn của Thủ tướng Chính phủ MPI có thể cho phép Ban Quản lý các khu chế xuất vàkhu công nghiệp cấp phép đầu tư cho những dự án không cần Thủ tướng phê chuẩn và giátrị không quá 40 triệu US$ Một vài Uỷ ban nhân dân Tỉnh và ban quản lý khu côngnghiệp đã tinh gọn đáng kể thủ tục cấp phép đầu tư, giảm thời gian xuống bằng ngày, chứchưa nói tới bằng giờ trong một số trường hợp TP Hồ Chí Minh đang trong tiến trìnhthực hiện cơ chế “một cửa” cho việc cấp phép đầu tư Trong khi sự phân quyền nàythường xuyên đem lại lợi ích cho các nhà đầu tư nước ngoài thì nó cũng tạo ra sự khácbiệt lớn giữa các vùng về chu trình, về cách diễn giải các quy định và luật đầu tư

Thêm vào đó, bản sửa đổi LĐTNN năm 2000 đã bổ sung thêm quy trình “đăng kí” cấpphép trong khi quy định trước đây chỉ là sự “đánh giá” hoặc quy trình cấp phép.Với thủtục Đăng ký thì các dự án sẽ được cấp phép miễn là có đầy đủ giấy tờ cần thiết; các ứngviên không phải đệ trình bản nghiên cứu khả thi chi tiết và thời gian xem xét chỉ là 15ngày so với thời hạn 45 ngày trước đây cho việc cấp phép theo quy trình đánh giá Quytrình đăng kí chỉ áp dụng với những dự án không cần sự phê chuẩn của Thủ tướngvà/hoặc không cần đánh giá tác động môi trường

Nghị định Chính phủ số 27 năm 2003 đã sửa đổi điều kiện đăng kí đầu tư như sau:

Các dự án phải đáp ứng một trong những điều kiện dưới đây:

a Xuất khẩu 80% sản phẩm (trước là 100%); hoặc

b Đầu tư vào các dự án được ưu tiên hoặc ưu tiên đặc biệt ở các khu côngnghiệp (so với yêu cầu trước đây là đầu tư vào khu công nghiệp và đáp ứng

tỷ lệ xuất khẩu nhất định); hoặc

c Có thể tham gia lĩnh vực sản xuất với vốn đầu tư lên tới 5 triệu US$

Việt Nam nhận thấy sự cần thiết của việc tăng nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, khi

muốn đạt được mục tiêu Phát triển Kinh tế - xã hội giai đoạn 2001 – 2010, Chính phủ ViệtNam đã đưa ra các chính sách cải thiện môi trường đầu tư Có lẽ sự kiện quan trọng nhấttrong lịch sử kinh tế Việt Nam gần đây đó là Hiệp định song phương Việt - Mỹ (BTA) cóhiệu lực Việc thực hiện cam kết BTA ở Việt Nam sẽ giúp cho đảm bảo đối xử và thâmnhập công bằng đối với dịch vụ, hàng hoá và đầu tư của Mỹ BTA mang lại lợi ích việc

Mỹ đầu tư vào Việt Nam, đem lại sự cải thiện đáng kể về môi trường đầu tư cho cácdoanh nghiệp Mỹ Một phần rất lớn của BTA là mang lại đối xử tối huệ quốc, trừ nhữngngoại lệ; đảm bảo tiến trình giải quyết tranh chấp với nhà đầu tư trong nước là bên thứ ba;tuân thủ các phương thức đầu tư liên quan đến thương mại; đảm bảo thực hiện sử dụngđất phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế Thêm vào đó, các phần khác của BTA sẽ đề cập đếnvấn đề giảm thuế, và hạn chế số lượng nhập khẩu của các nhà đầu tư Mỹ; cho phép cácnhà đầu tư Mỹ tham gia trực tiếp vào thương mại; yêu cầu Chính phủ hoạt động hiệu quảhơn; mở rộng các lĩnh vực kinh doanh đem lại lợi nhuận cho Mỹ như ngân hàng, bảohiểm, dịch vụ chuyên nghiệp, viễn thông, phân phối, …; và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệcho các nhà đầu tư Mỹ phù hợp với các tiêu chuẩn của Tổ chức Thương mại Thế giới(WTO)

Một số chính sách quan trọng đã được thay đổi hợp pháp và quyết định việc mở rộng hơn,môi trường đầu tư kinh doanh thân thiện cho các nhà đầu tư tư nhân trong nước và nướcngoài Vào ngày 25 tháng 12 năm 2001, Quốc hội đã thông qua sửa đổi Hiếp pháp năm

1992, bao gồm các vấn đề liên quan đến kinh doanh trong Điều 15 và 16 Thứ nhất, đưa ra

cơ sở pháp lý cho Việt Nam trong việc hội nhập kinh tế quốc tế Thứ hai, là xem hình thứcđầu tư trực tiếp nước ngoài và khu vực tư nhân trong nước là các thành phần của nền kinh

tế Việt nam bên cạnh khu vực kinh tế đã được thừa nhận là các DNNN Trước đây LuậtViệt Nam quy định các doanh nghiệp chỉ được tham gia vào các hoạt động cho phép.Nhưng bản sửa đổi quy định rằng có thể tham gia vào tất cả các hoạt động kinh doanhngoại trừ các hình thức mà pháp luật cấm Sự thay đổi hiến pháp này đã xem xét đến đầu

tư nước ngoài và đầu tư vào khu vực kinh tế tư nhân trong cuộc cải tổ kinh tế năm 1990

đã tạo ra ưu đãi cho hai khu vực này

Thêm vào đó, trong năm 2001 – 2002, cả Chính phủ và Đảng Cộng sản Việt nam(ĐCSVN) đã ủng hộ cho khu vực kinh tế tư nhân trong nước và nước ngoài Tháng 8 năm

2001, Chính phủ khẳng định việc tiếp tục mở rộng môi trường đầu tư nước ngoài bằngviệc ban hành một nghị quyết yêu cầu nỗ lực hơn nữa trong việc nâng cao khả năng thuhút vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam trong 5 năm tới:

 Mở rộng lĩnh vực đầu tư nước ngoài, bao gồm bất động sản, dịch vụ nhập khẩu

và phân phối trong nước;

 Đơn giản hoá điều kiện về sở hữu nước ngoài trong các doanh nghiệp nhà nước

đã cổ phần hoá;

 Cho phép các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FIE’s) phát hành cổ phiếu;

 Tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào BOT’s;

 Giảm bớt danh sách các mặt hàng cấm xuất khẩu;

 Thiết lập một sân chơi công bằng cho các doanh nghiệp nhà nước, doanhnghiệp tư nhân trong và ngoài nước; và

 Tiếp tục hoàn thiện Luật và quy định đầu tư nước ngoài

Một dấu hiệu đáng mừng hơn là ĐCSVN ban hành một nghị quyết vào tháng 3 năm 2002,tuyên bố rõ ràng rằng ĐCSVN sẽ hỗ trợ nền kinh tế hỗn hợp bằng cách đối xử công bằnggiữa các doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước Trongnghị quyết này, ĐCSVN đã có một số quyết nghị quan trọng, khi chuyển thành chính sáchthực tế, rằng sẽ hỗ trợ đáng kể cho khu vực tư nhân trong tương lai, bao gồm: Tiếp tục cảithiện nhằm đơn giản hoá việc kinh doanh tư nhân; giảm bớt phân biệt đối đối với hoạtđộng của khu vực tư nhân trong và ngoài nước; làm sáng tỏ sự khác biệt giữa tội phạmdân sự và tội phạm thông thường nhằm tránh sự tội phạm hoá các phán quyết thương mại

và tranh chấp, đơn giản hóa thủ tục cho vay nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tưnhân có thể dễ dàng tiếp cận nguồn tín dụng nội địa, sửa đổi qui trình kế toán nhằmkhuyên khích các doanh nghiệp tư nhân thực hiện kiểm toán tài chính và công khai báocáo tài chính hàng năm

Ngày 15 tháng 6 năm 2004, Quốc hội thông qua Luật Phá sản để thay thế cho luật năm

1993, có hiệu lực ngày 15 tháng 10 năm 2004.Nhiệm vụ chính của Luật năm 2004 là đơngiản hoá thủ tục phá sản, cho phép các bên khác như chủ nợ tham gia vào thủ tục phá sản,

và tạo điều kiện cho toàn án linh hoạt hơn trong việc giải quyết các vụ vỡ nợ Phá sảndoanh nghiệp là một hiện tượng bình thường trong nền kinh tế thị trường Luật này tạođiều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và các tổ chức kinh doanh làm ăn không hiệuquả ra khỏi thị trường để nhường chỗ cho những doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn,tạo một môi trường kinh doanh trong sạch và lành mạnh

Luật cạnh tranh nhiều lần được đề cập đến đã được thông qua vào tháng 11 năm 2004 và

có hiệu lực vào ngày 1 tháng 7 năm 2005 Mục đích chính của Luật cạnh tranh là tạo ra vàcải thiện môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ và khuyến khích cạnh tranh lành mạnh

Luật cũng nhấn mạnh rằng điều quan trọng nhất là các tổ chức và cá nhân có quyền cạnhtranh lành mạnh trong khuôn khổ luật pháp Các yếu tố cốt yếu của Luật chỉ ra các thoảthuận chống cạnh tranh, độc quyền nhà nước, kinh tế tập trung,và cạnh tranh không côngbằng Một ban quản lý cạnh tranh được thành lập trực thuộc bộ Thương mại và cho thấy

lỗ hổng của Luật Phần giới thiệu của Luật cạnh tranh là một bước quan trọng trong việc

mở cửa thị trường Việt Nam tới thị trường quốc tế Tuy nhiên, để đảm bảo việc thực hiệnhợp lý, cần tập huấn cho nhân viên toà án và thẩm phán, là các bước quan trọng còn lại

Một nỗ lực của Việt Nam là tạo ra một sân chơi bình đẳng cho các nhà đầu tư đó là MPIbắt đầu soạn thảo một bộ Luật đầu tư chung vào tháng 4 năm 2004 Luật đầu tư chung sẽquy định các biện pháp đảm bảo đầu tư, các lĩnh vực và khu vực được khuyến khích đầu

tư sẽ được áp dụng chung cho cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài Cũng như Luậtđầu tư chung, Luật doanh nghiệp cũng sẽ sửa đổi để áp dụng cho cả doanh nghiệp trongnước và nước ngoài Luật sửa đổi Doanh nghiệp sẽ quy định hình thức thành lập và quytrình, tổ chức, quản lý và giải thể doanh nghiệp đối với tất cả các khu vực kinh tế MPI dựkiến đệ trình tất cả các điều luật sửa đổi như trên tới Quốc hội vào cuối năm 2005 và cóhiệu lực vào năm 2006

Các động thái trên đây cho thấy mục đích của các nhà lãnh đạo Việt Nam là tiếp tục cảithiện môi trường đầu tư nước ngoài, mặc dù đôi khi những nỗ lực chưa đem lại hiệu quả

Nỗ lực này bắt đầu từ năm 1989 khi nhà nước thông qua Luật đầu tư nước ngoài(LĐTNN) và tiếp tục với 4 sửa đổi lớn đối với LĐTNN, lần gần đây nhất là năm 2000, vànhiều lần ban hành và sửa đổi các quy định thực hiện Gần đây nhất, Chính phủ đã banhành luật và các quy định tạo thuận lợi cho đầu tư nước ngoài bằng việc giảm hoặc xoá bỏphân biệt đối xử đối với nhà đầu tư nước ngoài về giá cả hàng hoá và dịch vụ, thủ tụcchuyển giao, sử dụng quyền sử dụng đất cho mục đích thế chấp, áp dụng luật thống nhấtcác quyết định của Ban giám đốc liên doanh, quyền lợi khi là ngưới bán hàng đầu tiên vànhiều qui định khác Nhiều sự thay đổi được thực hiện theo tinh thần của BTA Dù đã cónhững bước tiến trên, các chính sách không phải lúc nào cũng đảm bảo việc thực hiện vàrất nhiều những biện pháp chính thức khác phải được đưa vào áp dụng nhằm xoá bỏ sựphân biệt đối xử với đầu tư nước ngoài Những biện pháp đó có thể được tìm thấy trongđiều khoản nghĩa vụ không được phân biệt đối xử, Chương Đầu tư của Hiệp ước BTA.Một số điều khoản phải dần được xoá bỏ, một số biện pháp phải được thực hiện đến cùng.Thêm vào đó, Việt Nam tiếp tục áp đặt các biện pháp độc đoán và không chính thức cóảnh hưởng không tốt đến các nhà đầu tư nước ngoài trong một số trường hợp, đe doạ việcđầu tư vốn của họ

Hiện nay, hầu hết các nhà nhập khẩu nước ngoài bị hạn chế là do việc tham gia trực tiếpvào hệ thống phân phối của Việt Nam, mặc dù các nhà đầu tư nước ngoài có quyền muabán trên thị trường, và phân phối những gì mà họ sản xuất Các nhà đầu tư nước ngoài cóquyền nhập khẩu các mặt hàng cần thiết cho các dự án đầu tư của họ, quyền này nằmtrong giấy phép đầu tư của họ, tuy nhiên, họ lại phải nhập khẩu hàng hoá thông qua cácdoanh nghiệp xuất/nhập khẩu của Việt Nam được cấp phép Ngoại trừ các nhà sản xuấtnước ngoài nhập khẩu trực tiếp đầu vào liên quan đến sản xuất dù các quyền nhập khẩu đãđược ghi rõ ràng trong giấy phép đầu tư Theo BTA, quyền thương mại và tham gia vàothị trường dịch vụ phân phối đối với các nhà đầu tư nước ngoài sẽ được mở rộng Trongkhi Việt Nam đã cho phép ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam quyền xuất nhậpkhẩu, phần lớn các công ty xuất/nhập khẩu thông thường vẫn là các DNNN.

Chính phủ tổ chức các Diễn đàn doanh nghiệp thường xuyên với các doanh nghiệp trong

và ngoài nước để bàn về các vấn đề quan trọng của khu vực tư nhân Các nhà đầu tư nướcngoài tham gia vào diễn đàn này nhằm chỉ ra những khó khăn gặp khi áp dụng luật vànhững quy định về thương mại và đầu tư của Việt Nam cũng như việc thực hiện khôngthoả đáng Những diễn đàn này, thường là sự trao đổi giữa những người có thẩm quyềncủa Chính phủ với các nhà đầu tư nước ngoài được tổ chức 2 lần/ 1 năm, nhằm cải thiệnthông tin liên lạc và đôi khi cho phép các nhà đầu tư nước ngoài đưa ra những ý kiến vềviệc cải cách quy trình và luật pháp

Các doanh nghiệp nước ngoài cũng có quyền xin Bộ Thương mại hoạc Sở thương mại HàNội hoặc TP Hồ Chí Minh giấy phép cơ quan đại diện, để có quyền quản lý việc nghiêncứu thị trường và theo đuổi lợi nhuận kinh doanh, trừ khi bán dịch vụ và sản phẩm thực tế

ở Việt Nam Các ngân hàng nước ngoài phải xin Ngân hàng nhà nước Việt Nam cấp phépchi nhánh ngân hàng hoặc cơ quan đại diện

Trước đây, Việt Nam áp dụng tỷ lệ thuế thu nhập khác nhau đối với các nhà đầu tư nướcngoài và doanh nghiệp trong nước (lần lượt là 25% và 32%) Trong phiên họp tháng 5năm 2003 Quốc hội đã phê chuẩn những sửa đổi của Bộ Tài chính về Luật thuế thu nhậpdoanh nghiệp, với mức 28% áp dụng cho cả doanh nghiệp trong và ngoài nước, tăng 3%đối với doanh nghiệp nước ngoài và giảm 4% đối với doanh nghiệp trong nước Các ưuđãi thuế cũng được dành cho cả các nhà đầu tư trong và ngoài nước, hỗ trợ các nhà đầu tưkhi tham gia vào các lĩnh vực ưu tiên và các vùng sâu vùng xa Luật sửa đổi thuế thu nhậpdoanh nghiệp có hiệu lực vào tháng 1 năm 2004 Theo luật này, Nghị định Chính phủ số

164 và Thông tư 128 của Bộ Tài chính ban hành tháng 12 năm 2003 đã bãi bỏ thuế lợinhuận cho các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài Đáp lại mong muốn từ rất lâu của các nhàđầu tư nước ngoài về mức thuế của người có thu nhập cao đối với người lao động ViệtNam, để giải quyết những vướng mắc của các nhà đầu tư về mức thuế cao đánh vàonhững người có thu nhập cao đối với người lao động là công dân Việt Nam, điều khiếnngười thuê lao động phải tăng mức lương phải trả nhằm đảm bảo một mức lương sau thuếcạnh tranh và hợp lí, Uỷ ban thường trực Quốc hội đã ban hành sắc lệnh 14 về việc sửađổi Sắc lệnh thuế của người có thu nhập cao vào tháng 3 năm 2004 Theo sắc lệnh này,thuế đánh vào người lao động Việt Nam đã giảm kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2004

Các chính sách sửa đổi

Chế độ ngoại hối của Việt nam đã được cải thiện đáng kể với sự sửa đổi LĐTNN (Nghịđịnh Chính phủ số 24 năm 2000 và Nghị định số 27 năm 2003), cho phép nhà đầu tư nướcngoài đổi tiền nội tệ thành ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu trao đổi hoặc chuyển một số loạitiền lãi Thêm vào đó, sự chuyển đổi từ tiền Việt Nam sang các ngoại tệ mạnh không cònđòi hỏi giấy phép ngoại hối Mặc dù đã có những cải thiện đáng kể, song rất nhiều Nghịđịnh và sắc lệnh được Ngân hàng nhà nước ban hành tiếp tục quy định các điều kiện,xung quanh nhiều vấn đề khác, về mở tài khoản ngân hàng, chuyển đổi Việt Nam đồngsang ngoại tế khác, yêu cầu ghi chép, và chuyển tiền nước ngoài vào và ra khỏi Việt Nam

Các doanh nghiệp nước ngoài được hưởng lợi nhuận, doanh thu được chia từ các liêndoanh, thu nhập từ dich vụ và chuyển giao công nghệ, nguồn vốn và tài sản sở hữu hợppháp bằng ngoại tệ mạnh Các nhà đầu tư nước ngoài cũng được chuyển ra nước ngoàitiền công và phí được trả cho cung cấp công nghệ và dịch vụ, gốc và lãi các khoản chovay hoạt động kinh doanh, vốn đầu tư cũng như các khoản tiền và tài sản khác thuộc sởhữu hợp pháp của họ Nhưng khả năng chuyển đổi Việt nam đồng sang đồng ngoại tệmạnh phụ thuộc vào sự sẵn có của ngoại tệ, có thể khiến các doanh nghiệp đầu tư nướcngoài gặp rắc rối khi muốn đảm bảo dự trữ ngoại tệ mạnh Không có thông tin gì về việcchuyển lãi vốn đầu tư Cần có sự thông qua của các cơ quan có thẩm quyền về việc tănggiảm nguồn vốn của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Về cơ bản, người ta mong đợi tất cả các FIE có thể “tự cung tự cấp” nhu cầu ngoại hốicủa họ, mặc dù điều này không thực tế Chính phủ Việt Nam đảm bảo hỗ trợ cân đối đồngngoại tệ cho các doanh nghiệp tư nhân và các bên nước ngoài tham gia đầu tư vào lĩnh

vực xây dựng cơ sở hạ tầng và các dự án quan trọng khác khi các ngân hàng không đápứng được nhu cầu ngoại hối của họ.

Quốc hữu hoá và Bồi thường

Đại sứ quán Mĩ chưa từng gặp trường hợp gần đây Chính phủ Việt Nam quốc hữu hoá cácđầu tư của nước ngoài Theo BTA, trong bất kì trường hợp chiếm hữu hay quốc hữu hoátài sản của các nhà đầu tư Mĩ, Việt Nam sẽ có nghĩa vụ thực hiện các qui định theo chuẩnquốc tế - việc thực hiện quốc hữu hoá phải vì mục đích chung, không được phân biệt đối

xử, phù hợp với qui trình mà Luật pháp qui định và thực hiện việc bồi thường một cáchnhanh chóng, hợp lí và hiệu quả

Giải quyết tranh chấp

Hệ thống luật pháp Việt Nam, bao gồm giải quyết bồi thường và tranh chấp, vẫn kém pháttriển và đôi khi kìm hãm sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài Việc các bên liênquan đàm phán là giải pháp phổ biến nhất trong giải quyết tranh chấp Mặc dù các hợpđồng rất khác nhau khi có hiệu lực ở Việt Nam, đặc biệt nếu một bên tranh chấp là ngườinước ngoài, thì các nhà đầu tư thường nên đàm phán và giải quyết tranh chấp theo hợpđồng Tuy nhiên, với mỗi điều khoản, các giải pháp đều không được đảm bảo Trongtrường hợp tranh chấp đầu tư, sẽ có rất nhiều phiên toà trong nước Toà án kinh tế, kể cảtrong trường hợp phá sản cũng có thẩm quyền đối với những tranh chấp trong kinh doanh.Toá án dân sự chịu trách nhiệm đối với những tranh chấp liên quan đến thủ tục hành chính

do Chính phủ qui định Trong trường hợp đó, bên nguyên đơn phải ứng trước phí toà án,

và họ sẽ phải chịu một nửa phí đó nếu tranh chấp được giải quyết trước khi phiên xử bắtđầu Phiên xử phải được tiến hành trong vòng 6 tháng kể từ ngày có tranh chấp Nhiềunhà đầu tư quốc tế đã bày tỏ mối quan ngại khả năng đưa ra những phán quyết công bằng

và nhanh chóng một cách chính xác và tuân thủ đúng Luật Việt Nam và Luật Quốc Tế Do

đó họ muốn có những lựa chọn khác Theo nhiều nguồn tin báo chí của Việt Nam, nhiềuphiên xử một số vụ án kinh tế đã bị bỏ qua do các bên có thể dùng ảnh hưởng để ngănchặn những phán quyết của toà

Bên cạnh hệ thống toà án, còn có các trung tâm trọng tài kinh tế ở một số tỉnh và thànhphố Tuy nhiên, người ta vẫn chưa xác định được liệu các trung tâm này có đủ năng lựcpháp lí để giải quyết những tranh chấp có sự tham gia của bên nước ngoài Một tổ chứctrọng tài khác ở Việt nam là Trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) có sự kết hợp

chặt chẽ với Phòng thương mại và công nghiệp Viêt nam (VCCI) Tổ chức này có thẩmquyền giải quyết những tranh chấp trong các giao dịch kinh tế quốc tế bao gồm cả hợpđồng ngoại thương và đầu tư Tuy nhiên, không có quy định rõ ràng rằng các nhà đầu tư

có thể tự do lựa chọn các trọng tài nước ngoài Tương tự với việc áp dụng các tiêu chuẩntrọng tài quốc tế như của Phòng thương mại quốc tế (ICC) hay của Uỷ Ban Liên HợpQuốc về Luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) Phán quyết của VIAC là phán quyếtcuối cùng và không thể kháng án đến bất kì một toà án trong nước nào nữa Tổ chức nàyvẫn chưa có được những thành tích về năng lực cũng như sự phán quyết công bằng vàngười ta đang đặt ra những câu hỏi về tính pháp lí của danh hiệu của tổ chức này Chính

vì vậy, hiện nay hầu hết phía đối tác nước ngoài thường chỉ định bên trọng tài thứ ba trongcác hợp đồng với bên Việt Nam và Chính phủ Việt Nam

Danh hiệu trọng tài nước ngoài và trong nước được hoàn toàn công nhận tại Việt Nam.Việt Nam đã gia nhập Công ước New York trong đó công nhận và tuân thủ qui định củaHiệp hội trọng tài Quốc Tế vào năm 1995, điều mà có nghĩa là toà án Việt Nam phải tôntrọng danh hiệu trọng tài nước ngoài vốn được tổ chức trọng tài quốc tế công nhận màkhông cần phải tham khảo những thành công trước đó của họ

Tuy nhiên trong thực tế, Đại sứ quán Mĩ đã từng chứng kiến sự xét xử và những phánquyết trái ngược nhau của toà án Việt Nam và cuả Hiệp hội trọng tài nước ngoài trongmột vụ án liên quan đến chi nhánh của một công ty Mĩ và một liên doanh Úc _ Việt Nam.Danh hiệu trọng tài nước ngoài được Toà án Kinh tế công nhận nhưng lại bị Toà Án tốicao bác bỏ (toà án cấp cao nhất) Toà án tối cao đã xét xử lại vụ án ở Việt Nam (trái ngượchẳn với thoả thuận hợp đồng) và quyết định rằng vì hợp đồng xây dựng không phù hợpvới qui định chặt chẽ của hợp đồng thương mại được qui định trong Bộ luật thương mạinên phán quyết của trọng tài nước ngoài không có hiệu lực tại Việt Nam Kết quả củaphiên toà đã cho thấy rằng tính hiệu lực của phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Namvẫn còn là một câu hỏi Vào tháng 2 năm 2003, Quốc hội đã thông qua Quy định về trọngtài thương mại Quy định đã định nghĩa hoạt động thương mại một cách rộng rãi hơn, baogồm hoạt động cho thuê, xây dựng, tư vấn, cấp phép, đầu tư, tài chính, bảo hiểm, thăm dò,khai thác mỏ và giao thông Nhưng sắc lệnh này hiện vẫn chưa được thử nghiệm và cũngkhông rõ liệu sự thay đổi này có đem lại ảnh hưởng tích cực đến cách thức xét xử của cáctoà án

Tại Chương đầu tư trong thoả thuận thương mại song phương, Việt Nam cho phép cácnhà đầu tư Mĩ quyền lựa chọn bất kì bên thứ ba trong giải quyết tranh chấp với Chính

phủ Việt Nam vẫn chưa tham gia Công ước Giải quyết tranh chấp Đầu tư giữa Bang vàcác quốc gia (ICSID) nhưng đã đề nghị Mĩ đưa ra những lời khuyên trong lĩnh vực nàytheo thoả thuận hỗ trợ kĩ thuật cho bên Việt Nam thực hiện đầy đủ thoả thuận thương mạisong phương.

Cho đến gần đây, những chiến lược rút lui cho các nhà đầu tư nước ngoài hạn chế và cóvấn đề Sau khi Luật phá sản được ban hành từ tháng 12 năm 1993 (Luật 1993), chỉ có 61trường hợp phá sản được đưa ra xét xử Một số trường hợp phá sản đã bị trì hoãn kéo dài

do sự bất hợp lý của Luật 1993 Luật phá sản mới, có hiệu lực vào đầu tháng 10 năm

2004, đã đơn giản hoá khái niệm phá sản và qui trình thực hiện nhằm tạo sự linh hoạt chonhà đầu tư và toà án trong việc giải quyết nợ nần

Các yêu cầu kinh doanh/ ưu đãi

Trong khi Việt Nam chưa phải là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO,nhưng theo BTA Việt Nam có nghĩa vụ áp dụng từng bước Các biện pháp đầu tư liên quanđến Thương mại (TRIMs) hoặc thực hiện các yêu cầu phù hợp với hiệp định TRIMs củaWTO Hiện nay Việt nam đang áp dụng một số yêu cầu hoạt động kinh doanh cho việcdoanh nghiệp được thành lập đầu tư và hoặc tiếp nhận ưu đãi Theo các điều khoản củaBTA, Việt Nam vẫn có quyền yêu cầu các dự án đầu tư xuất khẩu ít nhất 8% số lượng sảnphẩm trong 7 năm ở các lĩnh vực sau: xi măng, sơn, gạch và gốm sứ vệ sinh; PVC và cácloại nhựa khác; giầy, may mặc, thép xây dựng, bột giặt tẩy, săm ô tô, xe máy; phân bónNPK, các sản phẩm cồn; thuốc lá và giấy Tháng 12 năm 2001 Bộ Kế hoạch và Đầu tưban hành Quyết định số 718 sửa lại hạng mục các sản phẩm phù hợp với yêu cầu xuấtkhẩu Tuy nhiên, rất nhiều sản phẩm trong danh sách của Quyết định 718 không có trongdanh sách đã được thoả thuận theo BTA Theo Quyết định 718, Việt Nam hiện nay yêucầu xuất khẩu 8% đối với: xe máy, xe buýt và xe tải nhỏ (trọng tải dưới 10 tấn); máy bơmruộng; điện áp cỡ trung bình; điện áp thấp và cáp điện thông thường; tàu chở hàng, thiết

bị nghe nhìn; các sản phẩm mặt nhôm; kính xây dựng; phân bón NPK; PVC; xe đạp vàphụ tùng xe đạp; máy biến thế dưới 35 KW; và động cơ điêzen dưới 15 CV

Việt Nam cũng yêu cầu các nhà đầu tư nước ngoài trong một vài lĩnh vực sử dụng nội địahoá Đặc biệt áp dụng đối với các dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực điện tử, ô tô, xemáy theo Quyết định 648 do Bộ khoa học kỹ thuật và Môi trường ban hành năm 1999.Lĩnh vực khác cũng đòi hỏi phải sử dụng nguyên vật liệu trong nước là đường, giấy, dầuthực vật, chế biến gỗ và sữa BTA quy định Việt Nam phải loại bỏ những qui định tỷ lệ

nội địa hoá không nhất quán với TRIMS trong vòng 5 năm hoặc ít hơn khi BTA có hiệulực Việt Nam đã giảm các yêu cầu về cán cân thương mại so với trước đây đánh giáthông qua hạn chế nhập khẩu hàng hoá sử dụng cho sản xuất của các nhà đầu tư nướcngoài Cũng với con đường như vậy, đã có những thay đổi về yêu cầu đối với cán cânngoại hối Theo BTA, Việt Nam có nghĩa vụ giảm những yêu cầu chuyển giao công nghệnhư một điều kiện để thiết lập, mở rộng, quản lý, hoặc hoạt động một dự án đầu tư

Chính phủ Việt Nam tạo ra rất nhiều ưu đãi trong việc nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoàivào các lĩnh vực ưu tiên hoặc các vùng xa LĐTNN và các Nghị định tiếp theo quy địnhMPI khuyến khích đầu tư vào các vùng núi và vùng xa và những vùng có điều kiện kinh

tế và xã hội khó khăn MPI cũng khuyến khích đầu tư vào sản xuất xuất khẩu, sản phẩmnông – lâm nghiệp, công nghệ cao, sinh thái, nghiên cứu và phát triển, chế biến nguyênvật liệu thô, các dự án hạ tầng và/ hoặc công nghiệp lớn Luật cũng khuyến khích đầu tưvào các lĩnh vực ở cấp độ thấp hơn như luyện kim, hoá học cơ bản, chất hoá dầu, sản xuấtphân bón, sản xuất (đặc biệt là các linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô, xe máy), và câycông nghiệp Theo sắc lệnh 1817 và 1818 (1999), Bộ khoa học công nghệ và môi trường(MOSTE) cũng khuyến khích các dự án đầu tư xử lý các khu vực bị ô nhiễm môi trường

và bị bỏ hoang, khai thác các nguyên vật liệu quý, hiếm và mới, áp dụng công nghệ sinhhọc mới, áp dụng công nghệ mới cho việc sản xuất các thiết bị bưu chính viễn thông, vàcông nghệ thông tin và điện tử Gần đây, Chính phủ mở rộng đầu tư nước ngoài vào lĩnhvực giáo dục và chăm sóc sức khoẻ và có nhiều ưu đãi cho các hoạt động đầu tư này Mặc

dù Chính phủ khuyến khích đầu tư vào các tỉnh, nhưng việc thực hiện bảo vệ quyền lợinhà đầu tư và BTA đối với chính quyền địa phương là vô cùng khó khăn Các nhà đầu tưnên kiên trì khi làm việc tại các tỉnh hoặc các cấp địa phương

Phụ thuộc vào lĩnh vực, FIEs và các bên nước ngoài hoạt động theo BCC có thể đượcmiễn thuế lợi nhuận trong thời hạn tối đa là 2 năm đầu kể từ khi có lợi nhuận và giảm50% thuế lợi nhuận tối đa là trong 2 năm tiếp theo Tất nhiên các dự án được khuyếnkhích có thể được miễn thuế lợi nhuận tới 4 năm kể từ khi có lợi nhuận và giảm 50% cho

4 năm tiếp theo Những nơi mà dự án đầu tư được ưu tiên đặc biệt thời hạn miễn thuế tối

đa có thể lên đến 8 năm Những sự miễn giảm này đã được ghi rõ trong giấy phép đầu tưcủa công ty

Luật thuế xuất nhập khẩu qui định chi tiết mức thuế FIEs và các bên tham gia trong BCCphải trả khi thực hiện hoạt động xuất và nhập khẩu Máy móc, thiết bị, đặc biệt là phươngtiện giao thông, các thiết bị đi kèm và thay thế của máy móc, vật tư và đầu vào của sản

xuất, vật liệu xây dựng vốn không thể sản xuất nội địa mà phải nhập khẩu để tạo nên tàisản cố định của một FIE hoặc BCC sẽ được miễn thuế nhập khẩu Chính phủ Việt Nam sẽdành những ưu đãi miễn thuế và cắt giảm thuế xuất nhập khẩu để khuyến khích các dự án

và cũng sẽ được qui định trong giấy phép đầu tư của doanh nghiệp

Những ưu đãi đặc biệt khác được dành cho các nhà đầu tư nước ngoài đối với các dự ánxây dựng - hoạt động - chuyển giao (BOT) và các dự án đầu tư vào khu chế xuất (EPZ),khu công nghiệp (IZ) và khu công nghệ cao (HTZ) Các BOT có thể là hình thức liêndoanh hoặc 100% vốn nước ngoài Họ được miễn thuế đất và thuế nhập khẩu cho phầnhàng hoá nhập khẩu để thực hiện hợp đồng Họ được hưởng mức thuế lợi nhuận thấp hơn(10%), mức miễn thuế 5% (mức thuế thấp nhất) và 8 năm ưu đãi thuế tính từ năm đầu tiên

có lãi, được sự bảo lãnh của Chính phủ trong việc chuyển đổi từ đồng nội tệ sang đồngngoại tệ Thời hạn tối đa của hình thức BOT là 50 năm, sau đó sẽ chuyển quyền sở hữusang cho Chính phủ

Các dự án ở EPZ được hưởng mức thuế xuất từ 10-12% trong suốt quá trình đầu tư Dù làkhu sản xuất đầu tiên của Việt Nam, nhưng EPZ không mấy hấp dẫn do điều kiện cơ sở

hạ tầng yếu kém và yêu cầu xuất khẩu 100% sản phẩm Khu Tân Thuận trong thành phố

Hồ Chí Minh là khu EPZ lớn nhất Việt Nam, còn các EPZ khác nằm ở Đà Nẵng, CầnThơ, Hà Nội và Hồ Chí Minh Các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu mong muốn việc xincấp phép và nộp thuế được thực hiện trực tiếp với ban quản lí EPZ EPZ được miễn thuếnhập khẩu máy móc và vật tư, được hưởng mức thuế thuê đất thấp, cơ chế thông thoáng

và rất nhiều những ưu đãi khác về thuế

Các khu công nghiệp mở cửa cho những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xâydựng, chế tạo, sản xuất và lắp ráp các sản phẩm công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ cho quá trìnhsản xuất Các doanh nghiệp đệ trình đơn xin cấp phép và nộp thuế trực tiếp cho ban quản

lí dự án Các doanh nghiệp trong IZ cũng được hưởng ưu đãi về thuế, bao gồm mức thuếlợi nhuận 10% trong suốt quá trình đầu tư Những doanh nghiệp thực hiện tái đầu tư sẽ cóthể được hoàn thuế lợi nhuận Những dự án sản xuất xe máy có vốn đầu tư nước ngoài sẽphải tuân theo những qui định trong giấy phép đầu tư

Việt Nam cũng đang tạo ra ngày càng nhiều ưu đãi nhằm thu hút các nhà đầu tư nướcngoài là Việt Kiều Họ có thể lựa chọn hình thức doanh nghiệp trong nước, dù lựa chọnhình thức doanh nghiệp nước ngoài sẽ có lợi hơn cho họ Luật đất đai cũng đã được sửađổi cho phép một số nhà đầu tư Việt Kiều này mua quyền sủ dụng đất để xây nhà, điều mà

các nhà đầu tư nước ngoài không được phép Tuy nhiên, Chính phủ Việt Nam chỉ côngnhận Việt Kiều khi họ có thể trình thẻ công dân Việt Nam và có thể coi họ là có quốc tịchViệt Nam Việt Kiều tại Mỹ có thể đến Đại Sứ quán Hoa Kỳ ở Hà Nội hoặc Lãnh SựQuán Hoa Kỳ ở Hồ Chí Minh để biết thêm thông tin chi tiết.

Quyền thành lập và sở hữu tư nhân

Trước cuối những năm 1980, nền kinh tế Việt Nam được tổ chức theo nguyên tắc kếhoạch hoá tập trung xã hội chủ nghĩa Kể từ thời điểm đó Chính phủ đã chuyển sang pháttriển một nền kinh tế định hướng thị trường và chính thức công nhận sự tồn tại của khuvực kinh tế tư nhân Trong những năm gần đây, khu vực kinh tế tư nhân cả nước ngoài vàtrong nước lẫn khu vực kinh tế tập thể ở một mức thấp hơn đã bắt đầu giữ vai trò lớn hơntrong nền kinh tế, mặc dù chính sách hiện nay vẫn tiếp tục coi kinh tế nhà nước đóng vaitrò quyết định trong nền kinh tế

Các doanh nghiệp nhà nước tiếp tục chi phối nền kinh tế Việt Nam Phần lớn nhữngdoanh nghiệp nhà nước này có khả năng tài chính yếu, nợ nhiều, máy móc và thiết bị lạchậu, quản lý yếu kém, nhân viên trình độ kém, năng suất và chất lượng sản phẩm thấp.Theo Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp (NSCERD), đến 31 tháng 12 năm

2004 Việt Nam đã có xấp xỉ 3,300 doanh nghiệp Nhà nước, giảm so với khoảng 12,000doanh nghiệp đầu những năm 1990 NSCERD ước tính rằng khoảng 50% số doanhnghiệp Nhà nước còn đang tồn tại đang ở trong tình trạng thua lỗ

Theo như cam kết về đổi mới kinh tế với WB và IMF, Chính phủ Việt Nam sẽ phải cổphần hoá một phần ba số doanh nghiệp Nhà nước hiện nay trong vòng 3 năm và đảm bảorằng những những doanh nghiệp còn lại sẽ có khả năng cạnh tranh.Tuy nhiên trên thực tếviệc thực hiện chương trình đổi mới này chậm hơn so với kế hoạch Thêm vào đó, nhiềunhà quan sát quốc tế thể hiện sự thất vọng khi Chính phủ không đồng ý sẽ xoá bỏ hoàntoàn khu vực kinh tế Nhà nước theo thời gian Đặc biệt gây thất vọng đối với những nhàquan sát là sự khẳng định vai trò quyết định của khu vực kinh tế Nhà nước trong Chiếnlược phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 đồng thời chỉ đạo cho Chính phủ tiếp tục duy trì

và nâng cao hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước trong nhiều lĩnh vực mà các nhà đầu

tư quan tâm hơn như: viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm, xăng dầu và những lĩnh vực khác.Trong khi đó Chính phủ cũng chỉ đạo các cơ quan và bộ tái cơ cấu lại hoặc giải thể nhữngdoanh nghiệp làm ăn thua lỗ

Khu vực kinh tế tư nhân sôi động đang nổi lên ở Việt Nam Hiện nay ở Việt nam có hàngchục các doanh nghiệp tư nhân qui mô lớn và hàng vạn doanh nghiệp vừa và nhỏ Hànhđộng quyết định của Chính phủ Việt Nam trong việc hỗ trợ sự phát triển của khu vực kinh

tế tư nhân trong nước chính là sự ban hành Luật Doanh Nghiệp vào tháng 1 năm 2000.Lần đầu tiên các thủ tục đăng kí kinh doanh được đơn giản hoá thay thế cho việc chờ đợicác giấy phép và sự xem xét cấp phép của Chính phủ Cuối năm 1999, theo số liệu chínhthức có 45 000 công ty trong khu vực kinh tế tư nhân Kể từ đó hơn 120,000 doanhnghiệp đã đăng kí, phần lớn trong số đó là các doanh nghiệp mới Phần còn lại là cácdoanh nghiệp mới chuyển từ kinh doanh tự phát sang có đăng kí kinh doanh Một phầntrong việc thực thi luật mới là Chính phủ xoá bỏ gần 200 giấy phép hoạt động không cầnthiết của các bộ và cơ quan địa phương Tuy nhiên, các cơ quan này vẫn tiếp tục thêm vàodanh sách những giấy phép con nhằm mục đích kiểm soát được các vấn đề như trước đây

họ đã từng làm khi còn sử dụng hệ thống giấy phép Các doanh nghiệp tư nhân trong nướccũng đã tạo ra được một số lượng việc làm đáng kể trong khi việc làm trong khu vực kinh

tế Nhà nước thì trì trệ và giảm sút

Tuy nhiên các công ty tư nhân tiếp tục gặp nhiều khó khăn liên quan đến việc tiếp cận vớinguồn tín dụng và đất đai và trong đối xử pháp lí và thể chế Các công ty tư nhân bị hạnchế trong việc sử dụng quyền sử dụng đất khi liên doanh với các nhà đầu tư nước ngoài.Các doanh nghiệp Nhà nước được nhận hầu hết các khoản vay từ ngân hàng quốc doanh

mà hiện nay đang chi phối khu vực ngân hàng Nhìn chung dẫu vẫn còn những hạn chếnhưng các doanh nghiệp tư nhân đang nổi lên ở Việt Nam với sự quản lý tốt và hiệu quảhơn so với các doanh nghiệp Nhà nước Thêm vào đó các quan chức hàng đầu của Chínhphủ cũng đã tuyên bố rằng Chính phủ Việt Nam sẽ để cho các khoản đầu tư trong nước vànước ngoài có thể tiếp cận tốt hơn với nguồn tín dụng và đất đai cũng như được đối xửcông bằng hơn về pháp lí và thể chế, trong định giá, và các loại phí Tuy nhiên các DNNNvẫn có lợi thế hơn trong việc tiếp cận với đất đai và tiếp tục được hy vọng là sẽ "chi phối"các khu vực quan trọng theo như nhận định của các nhà lãnh đạo

Bảo vệ quyền sở hữu

Hệ thống luật pháp Việt Nam đang trong quá trình chuyển giao sang nền kinh tế địnhhướng thị trường và đang tiến hành những thay đổi quan trọng Những nguyên lý cơ bảncủa một hệ thống luật pháp nhằm bảo vệ và hỗ trợ quyền sở hữu Nhưng còn rất nhiềuviệc phải làm để phát triển luật và cơ chế hiệu lực để bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu ở ViệtNam

Tất cả đất đai ở Việt Nam là thuộc về “nhân dân”, do Nhà nước quản lý Quyền sử dụngđất (LURs) tư nhân được ban hành lần đầu tiên vào năm 1988 khi đất nông nghiệp vàquyền sử dụng đất được giao cho hộ gia đình Quyền sử dụng đất là quyền do Nhà nướccho phép sử dụng đất đó vào một mục đích nhất định Hiến Pháp năm 1992 qui định mỗi

cá nhân được có cả quyền sở hữu tư nhân và quyền mua bán Quyền sử dụng đất có thểđược kéo dài trong hơn 50 năm tuỳ thuộc vào những mục đích khác nhau Người cóquyền sử dụng đất có thể bán nếu chuyển đến nơi ở mới, thay đổi công việc hoặc không

có khả năng làm việc nữa Theo Luật đất đai 1993, Quốc hội mở rộng thêm quyền sửdụng đất bao gồm cả quyền trao đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế và thế chấp đấtđai Năm 1998 Luật đất đai có thêm những thay đổi chủ yếu về việc phân biệt giữa nhữngngười được phép sử dụng đất để góp vốn trong liên doanh nước ngoài và những cá nhânkhông được phép tham gia các liên doanh nước ngoài

Những sửa đổi Luật đất đai năm 2001 và việc điều chỉnh thi hành tiếp sau đó phân cấpthẩm quyền cho thuê đất cho doanh nghiệp và cho phép các cơ quan địa phương được chothuê đất cho tổ chức cá nhân nước ngoài và Việt kiều Tuy nhiên hiện nay các nhà đầu tưnước ngoài vẫn chỉ có thể thuê đất trực tiếp từ Chính phủ và trong các khu công nghiệp

Sự hạn chế này nên nhanh chóng xoá bỏ Nghị quyết số 2 của Chính phủ ban hành tháng

1 năm 2003, đề nghị cho phép các doanh nghiệp tư nhân trong nước có quyền sử dụng đấtlâu dài được phép cho nước ngoài thuê Tuy nhiên cần phải được sự cho phép của chínhquyền địa phương nơi đã cấp cho doanh nghiệp quyền sử dụng đất đó và thời hạn chothuê không được vượt quá thời hạn mà doanh nghiệp có quyền sử dụng đất

Người Việt Nam có quyền sử dụng đất có thể thế chấp nhưng thường thì các ngân hàngViệt Nam chỉ định giá đất khoảng 70% của giá thuê đã được trả chứ không phải giá trịthực của lô đất đó Do các tổ chức chỉ bắt đầu phải trả tiền thuê đất từ tháng 2 năm 2005nên giá trị đất đai thế chấp không lớn lắm cản trở việc sử dụng nó như một nguồn tàichính LĐTNN sửa đổi cho phép các chi nhánh ngân hàng nước ngoài có thể chấp nhậnthế chấp quyền sử dụng đất Nhưng cho tới nay, các hoạt động cho vay kí quỹ cũng bị cảntrở do việc thiếu sự đảm bảo đối với tài sản thế chấp Nhân hàng nước ngoài muốn Luậtđất đai sẽ có sự thay đổi theo hướng cho phép họ có thể có quyền sở hữu đối với nhữngtài sản thế chấp sau khi người gửi bị phá sản đồng thời thay đổi cách quản lý các hoạtđộng ngân hàng Tháng 3 năm 2002 được đánh dấu bằng 1 bước tiến mới khi ở hà Nội vàThành phố Hồ Chí Minh xuất hiện Văn phòng quốc gia đăng kí cho các giao dịch đảmbảo (New National Register for Secured Transactions).Tuy nhiên những nơi đăng kí

không có quyền hạn pháp lí đối với những quyền sử dụng đất, nhà cửa, tài sản dưới sựquản lý của chính quyền địa phương và hiệu lực của các khoản vay kí quỹ dưới hình thứcquyền sử dụng đất và tài sản còn chưa chắc chắn Văn phòng đăng kí cho các giao dịchđảm bảo đang tiếp tục làm việc với dự thảo luật về đăng ký cho các bất động sản, dự luậtđược dự định sẽ đưa ra các quy định tư pháp về quyền sử dụng đất đối với nhà ở và tàisản MPI dự định trình bày luật này trước Quốc hội xem xét vào cuối năm 2005

Việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ (IPR) vẫn tiếp tục phổ biến và các mệnh lệnh hànhchính và các phán quyết toà án về vi phạm IPR vẫn không có hiệu lực Việt Nam là thànhviên của tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và cũng đã kí công ước Pari về sở hữucông nghiệp Việc Nam cũng đã tán thành Hiệp ước hợp tác bằng sáng chế và Hiệp ướcMadrid Tháng 6 năm 2004 Việt Nam quyết định tham gia Công ước Berne về bảo hộ cáctác phẩm văn học và nghệ thuật Ngày 26 tháng 10 năm 2004, Việt Nam trở thành thànhviên thứ 156 tham gia công ước này Và đây cũng là hiệp định đa phương về quyền tác giảđầu tiên Việt Nam tham gia Hiệp định song phương Mỹ - Việt về quyền tác giả ràng buộcViệt Nam phải bảo vệ quyền tác giả cho các sản phẩm trí tuệ của Mỹ trên cơ sở đối xửquốc gia phù hợp với các điều khoản trong Công ước Berne Theo các điều khoản trongBTA Việt Nam phải làm cho hệ thống bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình phù hợp vớiHiệp định TRIPs của WTO vào ngày 10 tháng 12 năm 2003

Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định trong vài năm qua, với những qui định mới mởrộng sử dụng bảo hộ đối với các lĩnh vực trước đây chưa có như bí quyết kinh doanh vàgiống cây trồng mới thì vẫn còn nhiều việc phải làm tiếp Luật mới bao gồm những quiđịnh chi tiết hơn về sáng chế và những xử phạt hành chính đối với việc giả mạo Chínhphủ đã chỉ đạo cho Bộ Khoa học và Công nghệ (MOST) và Bộ Văn hoá và thông tin(MOCI) soạn thảo một luật riêng về quyền sở hữu trí tuệ, theo sự kiến sẽ trình Quốc hộithông qua vào năm 2005

Mặc dù luật Việt Nam qui định bảo vệ chủ sở hữu bằng sáng chế là người nước ngoài, tuynhiên vẫn còn tình trạng vi phạm Các nhà đầu tư nên liên hệ với Đại sứ Mỹ ở Hà Nộihoặc Lãnh sự quán Mỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh để có những thông tin mới nhất vềnhững thay đổi trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam Văn phòng quốc gia về sởhữu trí tuệ (NOIP) thuộc MOST quản lý việc cấp bằng sáng chế và đăng kí nhãn hiệu Cơquan về quyền tác giả về văn học và nghệ thuật thuộc MOCI sẽ quản lý vấn đề quyền tácgiả trong lĩnh vực nghệ thuật.Đã có những tiến bộ quan trọng trong việc ban hành luật bảo

vệ quyền tác giả tuy nhiên việc thi hành gần như là chưa có kết quả Kể từ khi tham gia