Vai trò của pháp luật thuế các giải pháp phát huy vai trò pháp luật thuế trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

Như vậy, pháp luật thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát dinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người nộp thuế

MỤC LỤC

A, LỜI NÓI ĐẦU:… 2

B, NỘI DUNG: 2

I, LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT THUẾ: 2

thuế: 2

2, Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật thuế: 4

3, Mô hình cấu trúc tổng quát của hệ thống thuế: 6

II, VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT THUẾ - CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ PHÁP LUẬT THUẾ TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ: 8

1, Vai trò của pháp luật thuế: 8

2, Giải pháp phát huy vai trò pháp luật thuế trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế: 12 III KẾT LUẬN: 16

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………17

A, LỜI NÓI ĐẦU:

Trong bất kì một chế độ xã hội nào, thuế luôn luôn là một công cụ thể hiện quyền lực của Nhà nước và là nguồn tài chính chủ yếu Với xu thế nhất thể hóa các khu vực và toàn cầu hóa nhằm khai thác tối đa lợi thế so sánh của mỗi quốc gia nói riêng và khu vực nói chung, đã đặt các nhà hoạch định chính sách kinh tế, tài chính trước những thách thức lớn lao đòi hỏi phải cải cách toàn diện

Thuế đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế, chính trị xã hội của một quốc gia,

vì thế việc có một hệ thống pháp luật huế để điều chỉnh là vô cùng quan trọng Bởi vậy pháp luật thuế cũng giữ một vài quan trọng không kém trong hệ thống pháp luật mỗi quốc gia Có một hệ thống pháp luật thuế ổn định, hợp lí thì sẽ là động lực khiến nền kinh

tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia đó phát triển, góp phần quản lí, điều chỉnh hợp lí hệ thống thuế mỗi quốc gia

B, NỘI DUNG:

I, LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT THUẾ:

1, Khái niệm pháp luật thuế:

a, Định nghĩa:

Quan hệ thu, nộp thuế giữa nhà nước và dân cư phải được thực hiện dựa trên những căn cứ pháp lý nhất định, đó chính là pháp luật thuế

Như vậy, pháp luật thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan

hệ xã hội phát dinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người nộp thuế nhằm hình thành nguồn thu ngân sách nhà nước để thực hiện các mục tiêu xác định trước

Việc đưa ra khái niệm pháp luật thuế nhằm phân định ranh giới giữa các nhóm quan hệ, qua đó lựa chọn áp dụng các quy phạm pháp luật phù hợp, đạt được hiệu quả điều chỉnh cao

Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của luật thuế ở Việt Nam cho thấy pháp luật thuế ra đời rất sớm Nhà nước với tư cách là chủ thể quyền lực, sử dụng công cụ riêng là pháp luật để tập trung bộ phận của cải xã hội mà không phụ thuộc vào ý chí của đối tượng nắm giữ của cải đó Điều này cũng giúp cho việc phân biệt giữa luật thuế với luật ngân sách nhà nước mặc đu giữa luật thuế và luật ngân sách nhà nước có mối liên hệ nội tại

b, Đối tượng điều chỉnh của luật thuế:

Trong giai đoạn hiện nay, khi còn nhiều quan điểm khác nhau về ngành luật, việc đưa ra đối tượng điều chỉnh của luật thuế chỉ có ý nghĩa xác định rõ những loại chủ thể với những đặc tính nnhất định sẽ là đối tượng hướng tới hoặc cần được bảo vệ bởi các văn bản pháp luật trong nước cũng như văn bản pháp luật quốc tế về thuế Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động và nội dung hoạt động của các chủ thể, đối tượng điều chỉnh của pháp luật thuế bao gồm các nhóm quan hệ sau:

- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình quản lí thuế

- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế

- Nhóm các quan hệ phát sinh trong quá trình xử lí vi phạm và khiếu nại về thuế

Xét đối tượng điều chỉnh của pháp luật thuế, có thể nhận thấy:

- Nhà nước với tư cách là chủ thể quyền lực, luôn là một bên tham gia quan

hệ thuế và trực tiếp chi phối các quan hệ đó

- Các quan hệ đều nhằm hướng tới việc chuyển giao bắt buộc một nguồn tài

chính vào cho nhà nước Nguồn tài chính đó nhằm phục vụ lợi ích công cộng, điều chỉnh xã hội ở tầm vĩ mô

c, Phương pháp điều chỉnh của luật thuế:

Xuất phát từ tính chất của các quan hệ thuế do luật thuế điều chỉnh, để sự tác động của pháp luật có hiệu quả, luật thuế sử dụng phương pháp mệnh lệnh quyền uy Việc sử dụng phương pháp mệnh lệnh quyền uy trong quan hệ thuế hoàn toàn không phải với hình thức biểu hiện giống nhau Chẳng hạn, cơ quan quản lí thuế có quyền ra các thông báo thuế, quyết định truy thu thuế và yêu cầu đối với nộp thuế tự

kê khai, tình thuế và tự nộp thuế có sự khác nhau về hình thức biểu hiện nhưng điều này hoàn toàn khồn có nghĩa tính chất quyền uy bị mất đi Trước hết, việc làm này phải được cơ quan quản lí thuế cho phép hay phê chuẩn, nếu đối tượng nộp thuế không tính đúng, tính đủ, nộp theo thời hạn, việc bị xử lí vi phạm sẽ trở thành hiện thực

Khi số thuế không được nộp đầy đủ, đúng hạn sẽ dẫn tới hàng loạt các khả năng khác nhau như phong tỏa tài khoản, yêu cầu phù hợp, phạt nộp chậm được thực hiện cùng với các biện pháp hành chính khác

d, Nguồn của pháp luật thuế:

Nguồn của pháp luật thuế là các văn bản pháp luật do cơ quan có thẩm quyền ban hành điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế và các văn bản pháp luật quốc tế điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình thực hiện quyền thu thuế mà Việt Nam đã kí kết hoặc cam kết thực hiện

Nguồn của văn bản pháp luật thuế do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước Việt Nam ban hành bao gốm các văn bản luật và văn bản dưới luật

Pháp luật thuế do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, sửa đổi, bổ sung

2, Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật thuế:

Tuy thoát thai từ luật hành chính nhưng từ lâu, pháp luật thuế đã trở thành một lĩnh vực pháp luật tương đối độc lập và khá đặ thù so với luật Hành chính cũng như các ngành luật khác thuộc lĩnh vực luật công Để tồn tại và phát triển, pháp luật thuế

cần có những nguyên tắc riêng của mình và các nguyên tắc này, đến lượt nó lại được coi là cơ sở, nền tảng cho những quy định cụ thể của luật thuế

Theo nghiên cứu của một số học giả nổi tiếng về tài chính công và thuế pháp, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật thuế có thể được phân chia thành hai nhóm, bao gồm:

a, Các nguyên tắc có tính hiến định:

Đây là những nguyên tắc chung và được ghi nhận ít nhiều trong bản hiến pháp của một quốc gia, đồng thời được coi là nền tảng cho việc xây dựng hệ thông chính sách thuế - pháp luật thuế của quốc gia đó

Nguyên tắc chung đầu tiên được biết đến của pháp luật thuế, chính là nguyên tắc luật định của thuế Nguyên tắc này có nguồn gốc sâu sa từ lý thuyết thuế - trao đổi, theo đó mọi khoản thuế Nhà nước định thu đối với những người dân đều phải được đại diện nhân dân chấp thuận bằng một đạo luật Nguyên tắc luật định có nội dung

cơ bản là mọi khoản thuế do Nhà nước đặt ra để áp dụng đối với dân chúng đều phải được thể hiện bằng một đạo luật

Nguyên tắc chung thứ hai được biết đến trong lịch sử thuế pháp, chính là nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt Xét về khía cạnh chính trị, nguyên tắc này gắn bó chặt chẽ với vấn đề nhân quyền, trong đó có quyền được đối xử bình đẳng và không phân biệt còn xét ở khía cạnh kinh tế, nguyên tắc này liên quan đến vấn đề bản chất của thuế, như là một nghĩa vụ tài sản bất khả tránh của tổ chức và cá nhân đối với nhà nước

Nguyên tắc chung thứ ba được nhắc đến trong cá học thuyết về thuế cũng như pháp luật thuế, chính là nguyên tắc đánh thuế theo khả năng tài chính của người nộp thuế Nội dung chính của nguyên tắc này đòi hỏi sự nhân biết một cách chính xác và khách quan về tình trạng và khả năng tài chính của mỗi chủ thể là đối tượng nộp thuế để dựa trên cơ sở đó ấn định mức độ nghĩa vụ thuế của mỗi người thụ thuế

Nguyên tắc chung thứ tư của pháp luật về thuế được nhiều học giả nhắc đến, đó

là nguyên tắc tự do Tính tự dó được đề cập đến trong nguyên tắc này không phải là

sự tự do nộp thuế theo ý muốn của người nộp thuế, mà chính là nhu cầu về đảm bảo quyền tự do cá nhân cũng như quyền tự do kinh doanh của người nộp thuế

Cuối cùng, có thể nhắc đến một vài nguyên tắc chung khác nữa của pháp luật thuế, chẳng hạn như nguyên tắc về sự cần thiết của thuế, nguyên tắc niên độ của thuế, nguyên tắc tôn trọng quyền được tự vệ… Tất cả những nguyên tắc này đều ít nhiều liên quan đến lợi ích của hai bên, đó llà Nhà nước và tổ chức, cá nhân

b, Các nguyên tắc không có tính hiến định:

Những nguyên tắc này tuy không được ghi nhận trong hiến pháp nhưng cũng có giá trị làm cơ sở cho việc thể chế hóa bằng phương pháp luật đối với hệ thống thuế ở mỗi quốc gia

Trước tiên là nguyên tắc lãnh thổ của Luật thuế, theo nguyên tắc này, các đạo luật

về thuế của quốc gia chỉ có giới hạn trong phạm vi lãnh thổ quốc gia Trong phạm vi chủ quyền của mình, mối quốc gia sẽ có quyền đánh thuế đối với các sự kiện pháp lí làm phát sinh nghĩa vụ thuế xảy ra trên lãnh thổ đó, vi dụ như sự kiện phát sinh thu nhập, sự kiện tọa lạc tài sản hay chuyển dịch tài sản, việc tiến hành các hoạt động kinh doanh thương mại…

Thứ hai là nguyên tắc không có hiệu lực hồi tố của luật thuế Đây được xem là nguyên tắc chung của rất nhiều lĩnh vực pháp luật, chẳng hạn như pháp luật hình sự, dân sự, hành chính, lao động, thương mại, tài chính…

Ngoài ra còn có thể nhắc đến một vài nguyên tắc không có tính hiến định khác nữa của pháp luật thuế, chẳng hạn như nguyên tắc tranh tụng và nguyên tắc thẩm quyền liên đới của cơ quan thuế

3, Mô hình cấu trúc tổng quát của hệ thống thuế:

Thực tế cho thấy luôn tồn tại sự khác nhau giữa các quốc gia trong việc thiết kế

mô hình hệ thống pháp luật thuế

Theo kinh nghiệm điều chỉnh bằng pháp luật đối với lĩnh vực thuế của nhiều nước trên thế giới, việc đa dạng hóa các sắc thuế dựa trên kết quả phân loại thuế của các nhà khoa học, chính là một trong những giải pháp tốt nhất để tạo ra một hệ thống pháp luật thuế hoàn hảo Đảm bảo tính đa dạng của các sắc thuế có nghĩa là đảm bảo

sự cân đối hài hòa giữa thuế trực thu và thuế gián thu, giữa thuế nội địa và thuế xuất nhập khẩu, giữa thuế đánh vào thu nhập với thuế đánh vào tài sản và thuế đánh vào hoạt động tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ Ngoài ra, xét về khía cạnh kỹ thuật đánh

thuế, cũng cần tính đến sự hài hòa giữa thuế tỷ lệ với thuế lũy tiến và thuế tuyệt đối Việc đa dạng hóa các loại thuế sẽ cho phép khỏa lấp những “lỗ hổng” hay khuyết tật vốn là điều khó tránh của hệ thống thuế cũng như hệ thống pháp luật thuế, bởi vì trên thực tế những nhược điểm của loại thuế này đôi khi lại được xem là ưu điểm của loại thuế kia và ngược lại Ví dụ, thuế trực thu có ưu điểm là đảm bảo tính công bằng nhưng lại khó thu, còn thuế gián thu tuy có ưu điểm là dễ thu hơn nhưng lại không thật sự công bằng

Trong bối cảnh thế giới đương đại, xu hướng chung của các nước là tìm cách ban hành những đạo luật riêng về từng loại thuế và cố gắng tách bạch các quy định về hành chính thuế ra khỏi các đạo luật về thuế, bằng cách ban hành một đạo luật riêng, gọi là Luật về quản lý thuế Giải pháp này được đánh giá là thích hợp hơn với điều kiện hội nhập kinh tế toàn cầu, vì nó cho phép nhà làm luật có thể sửa đổi, bổ sung

và điều chỉnh các quy định trong các đạo luật thuế một cách dễ dàng hơn, so với việc đưa tất cả các quy định về thuế trong một Bộ luật chung về thuế

Như vậy, xét về cấu trúc tổng quát, hệ thống pháp luật thuế nói chung của các nước đều được cấu thành bởi hai bộ phận chính, bao gồm các quy định về nội dung của các sắc thuế trong hệ thống thuế; các quy định về hình thức tổ chức và đảm bảo thực hiện (quy trình hành thu) hệ thống thuế

II, VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT THUẾ - CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ PHÁP LUẬT THUẾ TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ:

1, Vai trò của pháp luật thuế:

a, Pháp luật thuế tạo cơ sở pháp lí quan trọng và ổn định cho nguồn thu, đáp ứng yêu cầu chi tiêu của nhà nước:

Pháp luật thuế bao gồm các quy phạm pháp luật xác định quyền thu thuế của nhà nước, nghĩa vụ nộp thuế của các chủ thể đủ điều kiện Điều này có nghĩa là nguồn thu từ thuế chỉ có thẻ có được khi các bên thực hiện đúng quy định pháp luật thuế Vấn đề đặt ra, pháp luật thuế có vai trò đến đâu và cần phải tồn tại ở mức độ thế nào

để đáp ứng về nguồn thu ngân sách nhà nước Trước hết, cần khẳng định nguồn thu

từ thuế có vị trí quyết định đến cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước Theo kết quả nghiên cứu về lịch sử tồn tại và phát triển của thuế qua các thời kì ở các quốc gia đã cho thấy thu thừ thuế chiếm phần lớn tổng thu ngân sách nhà nước

Điều 8 Luật ngân sách nhà nước quy định rõ “Ngân sách nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên

và góp phân tích lũy càng cao vào đầu tư phát triển” Với những lí do đó, bất kì quốc gia nào cũng cần phải có và mong muốn có được hệ thống pháp luật thuế đầy đủ với

tư cách là căn cứ pháp lí vững chắc để tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước

Mọi thay đổi cơ cấu hệ thống luật thuế, nội dung từng luật thuế đều ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả thu ngân sách nhà nước từ thuế Vì vậy, có thể khẳng định vai trò của pháp luật thuế trong việc tạo căn cứ pháp lí hình thành nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước

b, Thông qua việc ban hành và áp dụng pháp luật thuế, nhà nước tập trung được một bộ phận của cải xã hội vào ngân sách nhà nước.

Nhờ có pháp luật thuế mà Nhà nước ấn định các thứ thuế áp dụng đối với các pháp nhân và thể nhân trong xã hội Nộp thuế là nghĩa vụ pháp lí bắt buộc của các đối tượng nộp thuế Việc thực hiện nghiêm chỉnh các nghĩa vụ này sẽ tạo ra nguồn tài chính chủ yếu cho ngân sách nhà nước Do đó, sự thay đổi các quy định pháp luật thuế đều ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách nhà nước

Trong xã hội hiện đại, ngân sách nhà nước có ý nghĩa sống còn đối với bất kì quốc gia nào Đối với nước ta, xuất phát từ vai trò của Nhà nước trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội nên hoạt động thu ngân sách nhà nước càng trở nên quan trọng và cần thiết Chính nhờ hoạt động thu ngân sách mà Nhà nước có thể lập được quỹ ngân sách nhà nước đảm bảo nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Muốn hội nhập thành công, các quốc gia trước hết phải tạo được cho mình một vị thế độc lập, tự chủ về chính trị, kinh tế nhất định Sự dồi dào của ngân sách nhà nước góp phần tạo nên vị thế đó

c, Pháp luật thuế là công cụ điều tiết vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế và đời sống xã hội:

Pháp luật thuế được sử dụng như một công cụ điều tiết nền kinh tế, thực hiện đường lối trong một thời kì nhất định của nhà nước

Nhà nước, bằng pháp luật có khả năng quản lí, điều tiết tối đa mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội Bằng hệ thống pháp luật thuế, nhà nước thể hiện ý chí của mình đối với đường lối phát triển kinh tế một cách gián tiếp, thông qua đó thực hiện công bằng xã hội

Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức, cá nhân có thể tồn tại và vận động theo nhu cầu và lợi ích của chính họ, điều này có thể tổn thương đến trật tự xã hội cũng như định hướng của nhà nước trong từng giai đoạn, ở mỗi quốc gia Giải quyết vấn

đề này, pháp luật thuế có thể làm thay đổi hoặc can thiệp gián tiếp vào hoạt động, vào quyết định của nhà nước Thông qua hệ thống pháp luật thuế, nhà nước có thể thay đổi cơ cấu đầu tư, cơ cấu ngành kinh tế mà không cần can thiệp hành chính Để thực hiện cơ cấu đầu tư định trước, pháp luạt thuế có những quy định cụ thể khác nhau giữa nghĩa vụ thuế của đối tượng ưu tiên và đối tượng bị hạn chế Chính điều này sẽ làm ảnh hưởng tới cơ hội tìm kiếm thu nhập của đối tượng đầu tư, qua đó có thể làm thay đổi luồn chu chuyển vốn từ khu vực đầu tư này sang khu vực đầu tư khác

Pháp luật thuế các quốc gia, trong đó có Việt Nam đều phản ánh rõ vai trò nêu trên, Chẳng hạn, việc quy định đánh thuế hay không đánh thuế, mức thuế suất khác nhau đối với từng ngành nghề, các ngành, nghề, qua đó đảm bảo sự phát triển cân đối ngành nghề trong nền kinh tế

Điều 26, hiến pháp 1992 ghi nhận: “Nhà nước thống nhất quản lí nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách” Trong bối cảnh hội nhập, pháp luật thuế góp phần phát huy cao độ các nguồn nội lực, thúc đẩy phát triển nhanh sức sản xuất, khuyến khích xuất khẩu, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ, đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng cao, bền vững, góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân…

d, Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, thông qua pháp luật thuế Nhà nước tiến hành bảo hộ đối với nền sản xuất trong nước còn yếu kém về nhiều mặt nhằm tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế:

Đồng thời, pháp luật thuế hiện nay còn được coi là một trong những vũ khí cạnh tranh sắc bén của mỗi nước trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Hầu hết ở các nước đặc biệt là các nước trong khu vực Đông Nam Á đều ra sức sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật thuế của mình cho hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư

e, Pháp luật thuế giúp Nhà nước thực hiện các chính sách xã hội của mình.