QTDH nói chung, dạy học lịch sử nói riêng ở trường phổ thông bao gồmnhiều yếu tố: GV, HS, mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp dạyhọc, môi trường,…mỗi nhân tố này có vị trí riên
Trang 1NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG BÀI
THCS: Trung học cơ sởTHPT: Trung học phổ thôngQTDH: Quá trình dạy họcSGK: Sách giáo khoa
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Câu 1: Quan niệm của Anh (chị) về các yếu tố của quá trình dạy học Lịch sử ở
trường phổ thông? Yếu tố nào là yếu tố quan trọng nhất? Vì sao? 1
1.1 Quan niệm về quá trình dạy học lịch sử ở nhà trường phổ thông 1
1.2 Các yếu tố của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông 3
Câu 2: Những ưu điểm và hạn chế của chương trình Sách giáo khoa môn lịch sử hiện nay, đề xuất của Anh (chị) về Sách giáo khoa sau 2015? 10
2.1 Chương trình và Sách giáo khoa môn lịch sử ở trường THPT 10
2.2 Những ưu điểm của chương trình SGK môn Lịch sử hiện hành 15
2.3 Một vài hạn chế của chương trình SGK môn Lịch sử hiện hành 19
2.4 Một vài đề xuất về chương trình SGK môn Lịch sử sau năm 2015 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 24
Trang 3Câu 1: Quan niệm của Anh (chị) về các yếu tố của quá trình dạy học Lịch sử
ở trường phổ thông? Yếu tố nào là yếu tố quan trọng nhất? Vì sao?
QTDH nói chung, dạy học lịch sử nói riêng ở trường phổ thông bao gồmnhiều yếu tố: GV, HS, mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp dạyhọc, môi trường,…mỗi nhân tố này có vị trí riêng trong QTDH, song lại cóquan hệ với nhau, với tư cách là một bộ phận của chỉnh thể Mối liên hệ tácđộng qua lại giữa các nhân tố cơ bản đó tạo thành một hệ thống dạy học hoànchỉnh Trong các nhân tố đó thì hoạt động dạy của GV và hoạt động học của
HS là hai nhân tố trung tâm Hai hoạt động này có mối quan hệ với nhau vàphản ánh tính hai mặt của QTDH Do đó, để nâng cao chất lượng dạy và họcnói chung, môn lịch sử nói riêng ở trường phổ thông thì đòi hỏi cần phải cónhững giải pháp đồng bộ, những khâu đột phá về đổi mới nội dung, chươngtrình, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học,… mà trước hết là đột phá
từ khâu đào tạo giáo viên Một thầy giáo giỏi sẽ dạy được nhiều trò giỏi
1.1 Quan niệm về quá trình dạy học lịch sử ở nhà trường phổ thông
QTDH nói chung, QTDH lịch sử nói riêng đã là đối tượng nghiên cứucủa nhiều nhà giáo dục – lí luận dạy học Nhưng trước tiên chúng ta hãy cùngnhau xem xét như thế nào là QTDH?
Trong lịch sử phát triển của giáo dục và nhà trường, dạy học tồn tại nhưmột hiện tượng xã hội đặc biệt, một quá trình hoạt động phối hợp giữa ngườithầy và người học Nhờ đó mà mỗi cá nhân có thể làm phong phú vốn học vấncủa mình bằng kho tàng trí tuệ của nhân loại thông qua QTDH
Dựa trên những cơ sở phương pháp luận và các quan điểm tiếp cận khácnhau, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về QTDH Cóquan niệm cho rằng dạy học là một nghề trong xã hội hay dạy học là hoạtđộng của thầy giáo trên lớp Người khác cho rằng dạy học lịch sử là quá trình
Trang 4giảng giải cung cấp kiến thức của người thầy; hay có người cho rằng ngườithầy chỉ là người phát thanh lại những điều có trong sách giáo khoa; hoặc cóngười cho rằng dạy học chỉ là thủ thuật, thao tác của người thầy…
Những quan niệm nói trên không sai, nó cũng đã đề cặp đến một mặt nào
đó của QTDH Thực ra dạy học là một quá trình nhận thức đặc thù mà trong
đó HS là chủ thể, bằng những tri giác, thị giác, thính giác, cảm giác, khứugiác, để lĩnh hội, tiếp thu kiến thức và bị điều khiển dưới sự hướng dẫn củangười thầy Nhận thức trong dạy học là nhận thức của HS mang tính đặc thù,
ở chỗ nó đã được làm cho dễ đi, dễ cả về kiến thức, về phương pháp, cáchthức Vì vậy, đã nói đến dạy học là nói đến hai hoạt động: hoạt động dạy của
GV và hoạt động học của HS, với một mục tiêu, nội dung, phương pháp, môitrường nhất định Trong đó HS cần phải có tính tự giác, tích cực trong họctập, không chờ đợi ở GV mà cần phải biết tự tổ chức, lên kế hoạch học tậpcho mình HS cần tự điều khiển quá trình nhận thức và GV chỉ là người chỉđạo, hướng dẫn, tổ chức, điều khiển lớp học, HS Khi có vấn đề gì cần traođổi, tranh luận thì GV sẽ đóng vai trò là cố vấn, trọng tài
Như vậy, QTDH nói chung và QTDH lịch sử nói riêng đó là một quátrình vô cùng phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố: hoạt động thầy – trò, mục tiêudạy học, nội dung dạy học, phương tiện dạy học, môi trường dạy học, hìnhthức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá… Mỗi một yếu tố lại có vai trò, vị trínhất định trong QTDH, nếu tách các yếu tố đó ra khỏi QTDH thì chúng ta sẽkhông thể hiểu nổi tính phức tạp của QTDH nói chung, QTDH lịch sử nóiriêng QTDH lịch sử mang ba đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất, Tính gián tiếp: nghĩa là đối tượng nhận thức, phương thức
nhận thức, cách thức nhận thức của HS mang tính gián tiếp Kiến thức trongdạy học không phải là hiện thực lịch sử mà là những kiến thức lịch sử, những
Trang 5kiến thức đó đã được loài người phát hiện, tổng kết ghi trong SGK mới nhất.
HS phát hiện lại cái mà loài người đã phát hiện
Ví dụ: HS chưa học Cách mạng tư sản Anh, Pháp, thì các em chưa biết
về những sự kiện, hiện tượng, nhân vật của các cuộc cách mạng này
Về phương thức nhận thức hay cách thức cũng mang tính gián tiếp thôngqua sự hướng dẫn, dạy bảo của người thầy Người thầy giỏi là người chỉ racho HS con đường, cách thức, nhận thức nhanh nhất Điều ấy dẫn đến HS đihọc không chỉ có học kiến thức mà còn học phương pháp, cách thức học tập,lĩnh hội, nghiên cứu Tuy nhiên, HS cũng sẽ có sự điều chỉnh, phản ứng, nếuthầy tác động sai, HS có kinh nghiệm, hiểu biết nó có thể phản ứng lại Kinhnghiệm này càng lớn thì sẽ càng rõ
Thứ hai, Tính tổ chức hướng dẫn: nghĩa là học tập của HS duới sự lãnh
đạo, hướng dẫn, tổ chức của người thầy, mọi hoạt động trong lớp học trừ mụctiêu, phương pháp, cách thức đều do người thầy quyết định Người thầy chịutrách nhiệm trước xã hội, nhà trường, phụ huynh, mọi vấn đề trong dạy học.Cho dù ngày nay chúng ta lấy học sinh làm trung tâm, coi HS là chủ thể củaQTDH thì vai trò của người thầy vẫn quyết định một loạt vấn đề nội dungtrong dạy học: dạy học cái gì? Dạy học để làm gì? Dạy học như thế nào? đều do người thầy quyết định Từ đó chúng ta hiểu trong dạy học lịch sử dạy
là dạy để mà học, dạy cách học cho HS và học là học dưới sự điều khiển,hướng dẫn, tổ chức của người thầy, hai yếu tố này thống nhất với nhau, khôngthách rời nhau Thầy có giỏi mới đào tạo được trò giỏi là trên ý nghĩa đó
Thứ ba, Tính giáo dục: nghĩa là dạy học mang tính giáo dục, giáo dục là
hệ quả tất yếu của QTDH, nó phản ánh mục tiêu của nhà trường, của xã hội,của thầy – trò, cả về thái độ, tư tưởng, đạo đức nhân cách Gần đây người tacũng đề cao đến phẩm chất, năng lực, thì nó vẫn là hệ quả tất yếu của QTDH
Trang 6kiến thức, ý nghĩa dạy chữ để dạy người chính là ở đó, nhất là đối với mônlịch sử.
1.2 Các yếu tố của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông
Như trên đã đề cập, QTDH đó không phải là hoạt động đơn lẻ của thầyhay của trò mà nó là một quá trình phức tạp với nhiều yếu tố hợp thành như:hoạt động của thầy – trò, mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương tiệndạy học, môi trường dạy học, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá… Mỗimột yếu tố lại có vai trò, vị trí nhất định trong QTDH Dạy học chỉ có thể pháttriển bền vững nếu có sự tham gia tích cực của tất cả các thành tố đó
Mục tiêu dạy học là cái đích phải đạt được, cái đích phải đến sau mỗi tiết
học, mỗi chương, mỗi lớp học Nó là kết quả mà chỉ có thể hình dung ra trước
để sử dụng các phương thức, phương pháp tác động vào đối tượng cho phùhợp với mục tiêu đề ra Trong hoạt động thực tiễn nói chung và trong hoạtđộng dạy học lịch sử ở trường phổ thông bao giờ cũng phải có mục tiêu Nóđịnh hướng, mách bảo cho chúng ta sử dụng sử dụng các phương pháp chophù hợp để đạt mục tiêu đề ra, mục tiêu đúng thì có cách thức, phương phápđúng Mục tiêu càng cụ thể, rõ ràng, đúng đắn thì càng tốt bấy nhiêu Mụctiêu không phải chỉ có một, duy nhất, mà có mục tiêu chung, mục tiêu riêng,mục tiêu trước mắt, mục tiêu lâu dài Dạy học lịch sử cũng thế, có mục tiêuchung đào tạo thế hệ trẻ, mục tiêu của cấp học, trường học, lớp học, chương,bài,… đương nhiên mục tiêu cụ thể trước mắt phải đạt đến mục tiêu lâu dài
Như vậy, mục tiêu dạy học chính là đề trả lời cho câu hỏi: Dạy để làm gì?
hay dạy nội dung môn lịch sử để làm gì?
Nội dung dạy học là hệ thống kiến thức khoa học được chọn lọc, đó phải
là những kiến thức khoa học tương đối ổn định được xã hội thừa nhận, đượclựa chọn và ghi chép trong chương trình SGK mới nhất Nội dung nào thìphương pháp ấy, nội dung cụ thể thì dẫn đến phương pháp cụ thể, còn ngược
Trang 7lại nội dung chung thì sẽ dẫn đến phương pháp chung chung Hiện tượng dạyhọc lịch sử cũng xuất phát từ nội dung này, mục tiêu chung chung không cónhững nhân vật cụ thể, những sự kiện hiện tượng giàu hình ảnh, thì phươngpháp chủ yếu là thông báo.
Về phương tiện dạy học, đồ dùng cần thiết phục vụ cho cả nội dung và
phương dạy học Phương tiện dạy học mà phong phú, phù hợp với nội dungthì sẽ tác động tích cực đến dạy và học của trò Nhận thức của HS đi từ cụ thểđến trừu tượng, đi từ biết đến hiểu Phương tiện dạy học còn giúp cho họcsinh phát huy được các giác quan trong quá trình nhận thức
Môi trường dạy học: là những điều kiện mà QTDH diễn ra, từ quan điểm
của xã hội, dư luận xã hội, sự quan tâm của phụ huynh, HS, của lãnh đạo nhàtrường, GV, những điều kiện trong một lớp học, cảnh quan… môi trường dạyhọc tốt sẽ tác động tốt đến chất lượng giờ học
Chương trình và SGK là những yếu tố hết sức cơ bản trong QTDH Nó
quy định nọi dung, mục tiêu, phương pháp của dạy và học bộ môn của nhàtrường, không một nhà trường nào hàng trăm năm qua mà trong dạy học lạikhông có chương trình và SGK
Chương trình của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông là một văn bảnmang tính pháp quy, của nhà nước quy định vị trí, mục tiêu của môn học, xácđịnh nội dung, quy định kế hoạch, định hướng phương pháp dạy va học, kiểmtra đánh giá
Sách giáo khoa là tài liệu cơ bản trong học tập của HS, được biên soạntheo chương trình và thể hiện mục tiêu đào tạo chung, mục tiêu môn học nóiriêng SGK thể hiện những yêu cầu, nội dung của chương trình Kiến thứctrình bày trong SGK phải đạt yêu cầu chuẩn cho việc truyền thụ, giáo dục,cho các hình thức kiểm tra đánh giá HS
Trang 8Hoạt động của thầy – trò: là hai yếu tố con người trong QTDH, hai yếu
tố này có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất với nhau
Thầy là người đóng vai trò hết sức quan trọng để khuyến khích tính ham
học của người học, là chủ thể của hoạt động dạy học, giữ vai trò chủ đạotrong QTDH Thầy giáo với hoạt động dạy có chức năng tổ chức, điều khiển,lãnh đạo hoạt động của HS, đảm bảo cho HS lĩnh hội tri thức và áp dụngnhững tri thức đó vào thực tiễn của cuộc sống
Bên cạnh đó, người học một mặt là đối tượng của hoạt động dạy, mặtkhác lại là chủ thể của hoạt động nhận thức Nói cách khác trong QTDH,người học vừa là khách thể của hoạt động dạy vừa là chủ thể hoạt động tíchcực, độc lập, sáng tạo nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, vận dụngnhững tri thức đó vào thực tiễn nhằm giải quyết những nhu cầu của xã hội…Trong QTDH, nhân tố thầy và trò là hai nhân tố trung tâm, đặc trưng cơbản nhất, bởi lẽ hai nhân tố này đặc trưng cho tính hai mặt của QTDH, nếukhông có thầy và trò thì sẽ không bao giờ có bản thân của QTDH
Phương pháp dạy học là một yếu tố quan trọng của QTDH, nó nghiên về
các thao tác của người thầy, kinh nghiệm chủ quan của người thầy trongQTDH, nhờ QTDH lâu năm mà tích lũy được kinh nghiệm loại bỏ những yếu
tố không cần thiết, phát huy mặt tích cực của phương pháp dạy học Ngườithầy có phương pháp dạy học hay sẽ mang lại hiệu quả tích cực, gây được sựhứng thú đối với HS, trái lại thì sẽ gây nhàm chán Nhà triết học người AnhBê-cơn đã ví phương pháp như ngọn đèn lớn, soi sáng cho người đi trong đêmtối Ông cho rằng: người thọt mà đi đúng đường sẽ đến đích trước người khỏechân mà chạy lạc đường Trong dạy học, nhất là dạy học lịch sử cần phải cóphương pháp hay, bởi vì, phải làm sao cho HS tiếp thu kiến thức bằng conđường ngắn nhất, với sự nỗ lực của bản thân mình, dưới sự hướng dẫn, giảngdạy của GV
Trang 9Kiểm tra đánh giá cũng là một yếu tố của QTDH diễn ra thường xuyên,
định kỳ với hai chức năng cơ bản là kiểm tra được kết quả dạy của thầy vàhọc của HS Nhưng đồng thời nó tác động ngược trở lại đối với QTDH giúpthầy điều chỉnh cách dạy và cách học của HS Tác động cả tích cực và tiêucực, nếu kiểm tra nghĩa vụ, hình thức tác động HS chán không thích học.Nhưng ngược lại sẽ tác động tích cực giúp HS cảm thấy thích thú hơn Nó làcông việc của dạy học vừa thường xuyên vừa định kỳ
Trong các yếu tố đó thì hai nhân tố quan trọng nhất đó là hoạt động thầy– trò Đây là hai yếu tố con người làm nên QTDH Cần phải có quan niệmđúng đắn về hai hoạt động này trong QTDH Mọi yếu tố như SGK, phươngtiện dạy học, nội dung dạy học đều phải thông qua hai yếu tố này mà phát huytác dụng Thực tế chứng tỏ rằng, cùng nội dung của SGK, cùng có phươngtiện dạy học như nhau, song được sử dụng bởi những con người khác nhau sẽphát huy tác dụng khác nhau Vì vậy, khâu đột phá trước tiên phải tập trungvào hoạt động của thầy và trò trong QTDH Dạy là dạy để mà học, dạy cáchhọc cho HS và học là dưới sự điều khiển, hướng dẫn tổ chức của người thầy.Hiện tượng bài lịch sử khô khan, nặng nề, không hấp dẫn, không thu hút được
sự chú ý, say mê của HS, xuất phát chủ yếu từ nguyên nhân dạy, hoạt độngcủa thầy trong QTDH Để làm được điều đó, đòi hỏi người thầy không chỉgiỏi về khoa học lịch sử, mà còn phải giỏi về phương pháp, phải đặc biệt yêunghề và phải hết lòng thương yêu HS Một người thầy giỏi sẽ dạy được nhiềutrò giỏi là trên ý nghĩa đó
Trước hết, thầy giỏi về chuyên môn, giỏi về khoa học cơ bản, tức là phảigiỏi về lịch sử Thầy giáo dạy sử đồng thời phải là một nhà nghiên cứu, mộtnhà khoa học lịch sử Ngoài những kiến thức lịch sử cơ bản, GV cần phải tìmtòi, sưu tầm nghiên cứu thêm nhiều tư liệu lịch sử gốc, nhiều sách khảo cứu.Bên cạnh đó, GV cần phải thực hiện nghiên cứu khoa học, thường xuyên
Trang 10tham dự các buổi tọa đàm, hội thảo về khoa học lịch sử để vừa bổ sung kiếnthức vừa nâng cao năng lực sư phạm Một thầy giáo có hiểu biết sâu rộng vềmọi vấn đề lịch sử sẽ lôi cuốn được HS, giúp HS chinh phục được kiến thứclịch sử một cách dễ dàng
Thứ hai, ngoài giỏi chuyên môn ra thì người thầy cần giỏi về phươngpháp Một GV rất giỏi chuyên môn, nắm kiến thức lịch sử rất chắc, thế nhưngkhông biết cách truyền đạt cho HS hiểu được vấn đề, không biết cách thổi hồnvào bài giảng thì một tiết Sử trôi qua cũng chẳng động lại cho các em một ấntượng nào Mỗi thầy cô giáo phải thấy được điểm mạnh của mình để phát huy
và thấy được điểm yếu của mình để khắc phục, thay đổi cho tiến bộ Để làmđược điều này, ngoài sự cố gắng của bản thân GV, thì mỗi GV cần phải tăngcường dự giờ để học tập và rút kinh nghiệm cho bản thân Chúng ta không chỉ
dự giờ của các GV trong tổ mà còn phải mở rộng dự giờ của các GV trongtrường vì đồng nghiệp chính là thầy của ta về phương pháp
Thứ ba, thầy cô giáo phải thật sự đam mê với nghề, tâm huyết với nghề,hết lòng với nghề, sống chết với nghề Đặc biệt là phải vượt lên trên tư tưởng
đi dạy là vì lương Dù nhà nước có trả lương ít ỏi nhưng mỗi GV chỉ cần ýthức được việc đi dạy lấy học sinh làm niềm vui, đi dạy là mang tri thức đếncho các em, giúp các em được tấm mình trên dòng chảy của lịch sử Khi đócái tâm của GV đã vượt lên cái tầm ảnh hưởng của vật chất
Cuối cùng, để giúp HS có một cách nhìn đúng đắn và yêu thích lịch sửmỗi GV phải thật sự là người cha, người mẹ thứ hai của các em, yêu thươngcác em như con Phải quan tâm chia sẽ với các em để biết được các em cần gì,các em có tâm tư nguyện vọng gì khi học lịch sử… Phải tạo cảm giác thíchthú khi HS được học giờ sử của thầy cô, và hơn hết thầy cô sẽ giúp các emtìm thấy niềm đam mê khi học tập và nghiên cứu lịch sử
Trang 11Mặc dù người thầy có vai trò quan trọng trong trong QTDH lịch sử ởtrường phổ thông, nhưng thiết nghĩ dù thầy có giỏi có nhiệt tình mấy nếukhông có sự hỗ trợ của các yếu tố trên thì QTDH cũng không thể diễn ra vàđạt được kết quả như mong muốn, từ đó chất lượng dạy và học lịch sử cũngkhông mấy khả quan Cho nên trong thời gian tới, chúng ta cần có những giảipháp đồng bộ, trước hết phải có sự đột phá từ khâu đào tạo GV, đặc biệt làcông tác đào tạo trong các trường sư phạm và cả trong quá trình công tác, cầnthiết chúng ta có thể cho đào tạo lại hoặc luân chuyển công tác đối với một số
GV yếu hoặc kém về chuyên môn Bên cạnh đó, xã hội cần nên thay đổi quanniệm về vai trò, vị trí của môn lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, có nênchăng hãy xếp môn lịch sử vào nhóm những môn thi bắt buộc trong kỳ thituyển sinh và tốt nghiệp phổ thông trung học và thi tuyển sinh vào đại họcnhư một số nước trên thế giới để cha mẹ và học sinh có sự quan tâm đánh giáthỏa đáng đối với môn học truyền thống này Cùng với đó, nhà trường cầntrang bị thêm phòng học bộ môn lịch sử, sắm sửa thêm tài liệu tham khảo,tranh ảnh, bản đồ, mua sắm thêm các trang thiết bị hiện đại như máy chiếu,bảng tương tác…phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy và tạo hiệu ứngkích thích sự ham muốn bộ môn cho HS Và cuối cùng, là đổi mới cách kiểmtra đánh giá kết quả học tập của HS nhằm công khai hóa các nhận định vềnăng lực và kết quả học tập của mỗi HS, giúp HS nhận ra sự tiến bộ cũng nhưnhững tồn tại của cá nhân HS Từ đó khuyến khích, thúc đẩy việc học tập củacác em
Trang 12Câu 2: Những ưu điểm và hạn chế của chương trình Sách giáo khoa môn lịch sử hiện nay, đề xuất của Anh (chị) về Sách giáo khoa sau 2015?
Chương trình và SGK là những yếu tố hết sức cơ bản trong QTDH Nóquy định nội dung, mục tiêu, phương pháp của dạy và học bộ môn của nhàtrường, không một nhà trường nào hàng trăm năm qua mà trong dạy học lạikhông có chương trình và SGK
Trang 13Chương trình được xây dựng trên cơ sở mục tiêu đào tạo, tình hình,nhiệm vụ cụ thể của đất nước, nội dung cơ bản của bộ môn, yêu cầu và trình
độ mà người học phải đạt được
Chương trình được thể hiện cụ thể trong SGK, SGK được quy định cụthể trong Điều 25 Luật Giáo dục như sau: “SGK để sử dụng chính thức, thốngnhất ổn định trong giảng dạy, học tập ở nhà trường và các cơ sở giáo dụckhác” SGK là tài liệu học tập chủ yếu của HS và là tài liệu để GV sử dụngtrong việc chuẩn bị, tiến hành bài học SGK được coi là công trình nghiên cứukhoa học do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn, được ban hành trên
cơ sở Hội đồng quốc gia thẩm định SGK nhất trí thông qua
Vì tầm quan trọng của chường trình và SGK mà nhiều nước trên thế giới
có hẳn một bộ môn chương trình học, một viện nghiên cứu SGK như ở Đức.Tiếc rằng ở Việt Nam chương trình SGK chưa được đặt vị trí đúng mức của
nó, thậm chí chưa hiểu được chức năng, nhiệm vụ, yêu cầu của SGK, đánhgiá không đúng về vai trò của SGK Vì vậy, đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứusâu, phải biết được, hiểu được chương trình SGK là gì? Cách tiếp cận chươngtrình và SGK, chức năng, nhiệm vụ của SGK, những ưu điểm và nhược điểmcủa chương trình SGK hiện hành để từ đó chúng ta có cách sử dụng cho phùhợp
2.1 Chương trình và Sách giáo khoa môn lịch sử ở trường THPT
Chương trình của các bộ môn nói chung, bô môn lịch sử ở trường phổthông nói riêng là một văn bản mang tính pháp quy của nhà nước quy định vịtrí, mục tiêu của môn học, xác định nội dung, quy định kế hoạch, định hướngphương pháp dạy và học, kiểm tra đánh giá…Quan niệm chương trình nhưvậy, nhìn chung là thống nhất với quan niệm của các nhà khoa học trên thếgiới Nghĩa là mỗi một quốc gia, môn học đều có một chương trình thốngnhất Chương trình như vậy là sản phẩm của một giai đoạn lịch sử, phù hợp
Trang 14với những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa của một giai đoạn Không cómột chương trình nào bất biến, tồn tại mãi mãi, tuổi thọ của một chương trìnhkhoảng 10 – 15 năm Và như vậy khi xây dựng chương trình là đưa chươngtrình vào thực tiễn trong dạy học, chương trình bao giờ cũng “tĩnh” hơn so với
sự phát triển của giáo dục, khoa học, xã hội, kinh tế,…cho nên chỉ sau 10 – 15năm nó sẽ bị lạc hậu so với xã hội
Chương trình giáo dục trong nhà trường nói chung, chương trình mônlịch sử nói riêng từ 1945 đến nay đã trải qua 5 lần cải cách giáo dục, vớikhoảng 5, 6 chương trình
Chương trình đầu tiên được thực hiện sau Cách mạng tháng Tám 1945năm 1945, thường được gọi là chương trình Hoàn Xuân Hãn Chương trìnhnày được xây dựng dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim, được thành lập saungày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) Chương trình Hoàn Xuân Hãn cónhững điểm tiến bộ như thể hiện trách nhiệm, ý thức dân tộc, nhưng cũng bộc
lộ nhiều hạn chế nhất định Do đó, chương trình này chỉ tồn tại được một thờigian ngắn
Để thay đổi cho phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu của cuộc khángchiến kiến quốc, Trung ương Đảng và Chính phủ đã quyết định tiến hành cảicách giáo dục lần thứ nhất Tháng 7/1950, Hội đồng chính phủ chính thứcthông qua đề án cải cách giáo dục, xét duyệt cho thi hành hệ thống trường phổthông 9 năm và chương trình dạy học mới Theo đó, nhiệm vụ của bộ môn là
“dạy cho HS biết con đường tiến hóa và triển vọng của dân tộc nói riêng,nhân loại nói chung” Từ đó, “giảng cho HS tinh thần dân tộc song song vớitinh thần quốc tế”, bồi dưỡng cho các em “kinh nghiệm đấu tranh để đấutranh cho dân chủ và hòa bình”1 Nhìn chung, chương trình lịch sử trongkháng chiến chống Pháp đã có bước tiến đáng kể và góp phần không nhỏ vào