CHUYÊN đề PHƯƠNG PHÁP dạy bài THỰC HÀNH SINH học SH cụm

để có thể tiến kịp với sự phát triển trong lĩnh vực sinh học công nghệ của các nước trên thế giới ngay ở những khâu mở đầu chúng ta phải tạo nền tảng và trang bị một cách vững chắc, biết

CHUYÊN ĐỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI THỰC HÀNH SINH HỌC

A:ĐẶT VẤN ĐỀ:

I: Lý do chọn đề tài.

1.Cơ sở khoa học: Trong những thập niên gần đây xã hội đã có nhiêu chuyển biến theo hướng văn minh hiện đại để đáp ứng với trình độ phát triển ngày càng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ sinh học Do đó đòi hỏi con người phải có kiến thức về khoa học trong đó có bộ môn sinh học Lĩnh vực công nghệ sinh học ngày càng được phát triển mạnh mẽ và ứng dụng sâu rộng trên phạm vi toàn cầu để có thể tiến kịp với sự phát triển trong lĩnh vực sinh học công nghệ của các nước trên thế giới ngay ở những khâu mở đầu chúng ta phải tạo nền tảng và trang bị một cách vững chắc, biết sử dụng kiến thức áp dụng đạt hiểu quả cao, muốn áp dung có hiệu quả thì phải có sự luyện tập, thực hành nhiều, và thường xuyên

2 Cơ sở thực tiễn:

Sinh học là môn khoa học nghiên cứu rất rộng, nghiên cứu về sự xuất hiện và phát triển của sự sống trên trái đất Đây là môn khoa học được đưa vào trường THCS học sớm nhưng chưa được chú trọng, mọi người vẫn coi là môn học phụ, học sinh chưa hiểu rõ được vai trò của môn học

Kiến thức môn học thực tế, gần gũi với đời sống, đề cập các hiện tượng sinh học trong đời sống sản xuất thường xuyên gặp Học sinh chưa áp dụng được, giải thích lúng túng mới chỉ học tốt phần lý thuyết, cần phải gắn liền đi đôi với thực hành, lý thuyết gắn liền với thực tế

II: Phạm vi đề tài.

Kiến thức môn sinh học rất rộng, vì điều kiện và thời gian nên phạm vi đề tài tôi nghiên cứu bộ môn sinh học THCS ở trường tôi đang công tác

III: Đối tượng

Căn cứ vào đặc điểm tình hình và điều kiện cho phép tập trung nghiên cứu là học sinh THCS, ngoài ra đối tượng tác động trực tiếp là GV bộ môn

B: NỘI DUNG:

I: Cơ sơ lý luận khoa học

Để góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện thì mỗi một môn học có một vai trò nhất định, trong đó bộ môn sinh học là môn học hết sức quan trọng đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm Nước ta đã thấy được vị trí và vai trò của bộ môn sinh học

Để bù đắp lại những thiếu hụt và tiến kịp với sự phát triển của các nước trong lĩnh vực công nghệ sinh học Đảng và Nhà nước và các cấp lãnh đạo đã đưa ra những giải pháp khắc phục, đi sâu bám sát sự phát triển của nền giáo dục nước nhà và trên thế giới để

đổi mới kịp thời Những năm gần đây chương trình THCS luôn được cải cách và nâng cao, trong đó có bộ môn sinh học là một trong những môn xếp hàng đầu được cải cách

ở các trường môn sinh học nói chung và bộ môn sinh học ở THCS nói riêng đã được quan tâm chú trọng rất nhiều, đây là môn học có tính chất giáo dục hướng nghiệp, học sinh cũng nhận thấy vai trò tích cực của bộ môn Nó có vai trò như sau

+ Giáo dục kiến thức phổ thông

+ Phát triển trí tệ

+ Rèn được một số kĩ năng thí nghiệm thực hành.

+ Hình thành được nhân cách học sinh

II:Đối tương phục vụ

Đề tài nghiên cứu chương trình sinh học THCS, và giáo viên giảng dạy bộ môn

III: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ việc dạy học sinh học ở trường, từ mục tiêu giáo dục đào tạo hiện nay, từ đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh và thời gian nghiên cứu nên chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề sau:

Phương pháp dạy bài thực hành sinh học ở cấp THCS

- Theo quan niệm chung thi phương pháp là cách thức hoạt động của người thấy tạo ra mối quan hệ với các hoạt động của trò để đạt được mục đích dạy học.Mỗi môn học có những phương pháp học đặc trưng riêng, mỗi nội dung học lại có một phương pháp dạy riêng

- Đối với các loại bài thực hành thì sử dung phương pháp thực hành trực quan để giảng dạy, giảng dạy loại bài thực hành có hai hình thức thực hành

+ Thực hành ngoài giờ

+ Thực hành trong giờ:

 Hình thức 1 Tổ chức hoạt động đồng loạt ( chia lớp thành từng nhóm, các nhóm

cùng hoàn thành một nội dung với điều kiện và thời gian như nhau)

 Hình thức 2 Tổ chức thực hành riêng lẻ (chia lớp thành nhóm, mỗi nhóm nhiều nội

dung khác nhau trong cùng khoảng thời gian sau đó lần lượt quay vòng nối tiếp nhau để hoàn thành toàn bộ nội dung của buổi thực hành)

- Trong chương trình sinh học, giảng dạy mỗi bài thực hành quy định trong 45 phút( 1 tiết) nên chỉ phù hợp với hình thức thực hành trong giờ Để giảng dạy bài thực hành đạt kết quả tốt thì phải sử dụng hợp lý và cách thức tổ chức thực hành phù hợp với đặc điểm học sinh là vấn đề quan trọng

1 Điều tra nắm vững chất lượng học bộ môn đầu năm.

2 Phương pháp thực hành

- Với kết quả điều tra chất lượng học tập bộ môn đầu năm của học sinh để giúp HS làm tốt các bài thực hành sinh học, sử dụng hình thức tổ chức hoạt động đồng loạt với hình thức tổ chức thực hành riêng lẻ phù hợp với đặc điểm học sinh ở trường THCS Phú Thuận

 Ưu điểm của hình thức này như sau.

+ Học sinh đỡ lúng túng khi chưa quen kỹ năng thực hành

+ Giáo viên chỉ đạo thuận lợi, dễ dàng

+ Giữa các nhóm có sự trao đổi bàn bạc dẫn đến kết quả chính xác

3 Tiến trình:

* Bước 1: HĐGV

- GV giới thiệu mục đích, yêu cầu bài thực hành; giúp cho học sinh nắm được các kiến thức thao tác thực hành

* Bước 2: Thực hành của HS

- Mỗi nhóm tự thực hiện theo đúng các thao tác trình tự của giáo viên hướng dẫn

- Quan sát tới đâu ghi chép tới đó

* Bước 3: Kiểm tra kết quả quan sát của HS

* Bước 4: Tổng kết, viết tường trình.

4 Kết quả.

- Qua cuộc điều tra theo dõi thu được kết quả như sau: học sinh rất lúng túng với các bài thực hành, vì do cấu trúc chương trình cải cách các bài thực hành mang tính chất tìm hiểu lĩnh hội kiến thức không như những bài thực hành mang tính chất củng cố khắc sâu kiến thức

- Qua kết quả trên cho thấy được giữa lý thuyết và thực hành còn có một khoảng cách rất xa, học sinh chưa nắm được kiến thức, có nhiều yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng tới việc học tập bộ môn như Thiếu thiết bị và dụng cụ thực hành…

*Một số khó khăn khi thực hiện một số bài thực hành trong môn sinh 6 và sinh 8.

Ví dụ: Bài 21-“QUANG HỢP” TRONG MÔN SINH HỌC 6 trang 68

1/ TN1:Xác định chất mà lá cây chế tạo được khi có ánh sáng

- Kiềng nung - Dung dịch iôt loãng 1% - Chậu cây khoai lang có lá

- Cốc thủy tinh 250ml - Cồn 900

- Ống nghiệm 10ml

- Đèn cồn

- Đĩa kính

- Băng giấy đen

*Tiến trình:SGK

*Khó khăn khi thực hiện:

- Màu xanh tím khó nhìn thấy rõ khi nhỏ dung dịch iôt

- Điều kiện ánh nắng gắt 4-6 tiếng; đèn điện công suất nhiều w (500w)

*Hướng giải quyết:

- GV cho học sinh quan sát thí nghiệm biểu diễn Sau đó cho các nhóm thảo luận vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên

2/ TN2:Xác định chất khí thải ra trong quá trình lá chế tạo tinh bột

- 2 Ống nghiệm 10ml - 2 cành rong đuôi chó hoặc (cây thủy sinh khác)

- 2 Cốc thủy tinh

- Túi giấy đen

- Que đóm

- Đèn sáng có chụp

*Tiến trình:SGK

*Khó khăn khi thực hiện:

- Sau 6 giờ lấy cốc B ra và đưa que đóm vào nhưng que đóm vững không bùng cháy được

- Thời lượng để thực hiện ở lớp là khó

*Hướng giải quyết:

- GV cho học sinh quan sát thí nghiệm biểu diễn Sau đó cho các nhóm thảo luận vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên

Ví dụ: Bài 26-“THỰC HÀNH : TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG CỦA ENZIM TRONG NƯỚC BỌT” TRONG MÔN SINH HỌC 8 trang 84.

*Dụng cụ: *Vật mẫu:

- 12 Ống nghiệm nhỏ10ml - Nước bọt hòa loãng(25%) lọc qua bông

lọc

- 2 giá để ống nghiệm - Hồ tinh bột (1%)

- 2 đèn cồn và giá đun - Dung dịch iôt (1%)

- 2 ống đong chia độ 10ml - Thuốc thử strome(3ml dung

- 2 phễu nhỏ và bông lọc dịch CuSO4 2%

- 1 bình thủy tinh( 4-5 lít), đũa thủy tinh,

nhiệt kế,cặp ống nghiệm, may so đun nước.

*Tiến trình:SGK

*Khó khăn khi thực hiện:

- Sự khác nhau về độ trong giữa các ống nghiệm vẫn chưa nhiều nên khó phân biệt

- Chuẩn bị hóa chất,dụng cụ khá nhiều, nhiều thao tác nên các em còn nhiều lúng túng

- Điều kiện bảo quản hóa chất vẫn chưa đáp ứng

- Hiện tượng màu xuất hiện khi dùng thuốc thử đôi lúc chưa rõ.( màu xanh, màu đỏ nâu)

5 Giải pháp.

.-Hai hình thức tổ chức thực hành có thể cũng được phối hợp trong một bài thực hành

để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo cho học sinh Muốn vậy phải có kế hoạch chuẩn bị mẫu vật, chia nhóm hợp lý và phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên, có kế hoạch theo dõi và kiểm tra đánh giá

-Nội dung thực hành quan sát cấu tạo ngoài được đưa sang các giờ giới thiệu nội dung kiến thức mới

IV: Ứng dụng vào thực tiễn công tác giảng dạy

1 Quá trình áp dụng

-Khi tiến hành áp dụng ở tất cả các bài thực hành sinh học ở cấp THCS

-Nội dung thực hành quan sát cấu tạo ngoài được đưa sang các giờ giới thiệu nội dung kiến thức mới, đây là những kiến thức dễ nhớ, dễ nhận biết mặt khác đây là nhũng nội dung ở các bài nghiên cứu về đời sống cấu tạo ngoài , học sinh đã được học trên tranh, trên mẫu vật rất kĩ Chính vì vậy không đưa nội dung này vào tiết thực hành để học lại

sẽ làm ảnh hưởng tới thời gian, tiến độ bài thực hành, ảnh hướng tới nghiên cứu nội dung khác, từ đó ảnh hưởng tới kết quả giờ học

-Nội dung các bài thực hành quan sát cấu tạo trong

-Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo… ở những học sinh khá, giỏi và giúp các em yếu trong nội dung thực hành đạt kết quả cao Kết hợp cả hình thức tổ chức thực hành đồng loạt và hình thức tổ chức thực hành riêng lẻ trong nội dung một bài thực hành

Sử dụng linh hoạt phương pháp dạy nội dung các bài thực hành, học đi đôi với hành -Đặc điểm của bài thực hành sinh học , muốn dạy tốt, học tốt thì giờ học phải có đủ tranh ảnh, dụng cụ, mẫu vật… Để phục phụ cho nội dung tiết học

- Tăng cường hoạt động ngoại khóa, hội thảo chuyên đề…Đòi hỏi những thầy cô, am hiểu về tri thức bộ môn, có phương pháp sư phạm, có lòng yêu nghề, nhiệt tình với học sinh

C: KẾT LUẬN:

- Thực hiện đổi mới giáo dục, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, giáo dục đã có nhiều thay đổi, ở nhà trường đã có sự đầu tư nhưng chưa thỏa đáng, cơ sơ vật chất cho các môn học còn thiếu nhiều trong đó có môn sinh học do đặc thù của bộ môn, điều đó dẫn tới chất lượng chưa cao, lý thuyết còn xa với thực tế đối với học sinh

- Mỗi môn khoa học đều có đối tượng và phương pháp nghiên cứu riêng, tương ứng với nó là phương pháp dạy học cũng như phương tiện đặc trưng riêng của bộ môn, Chính vì vậy đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên môn vững vàng thì mới đảm bảo được yêu cầu và chất lượng của bộ môn Đối với môn sinh học là một môn khoa học nằm trong hệ thống các môn học nhằm phát triển toàn diện nhân cách học sinh Đặc thù của bộ môn sinh học là khoa học thực nghiệm chính vì vậy cần được quan tâm đầu tư đúng mức và mỗi một giáo viên giảng dạy cần nhận thức đúng và làm tốt các yêu cầu, nhất là tổ chức dạy giờ thực hành, như vậy sẽ đem lại kết quả cao trong học tập của học sinh

-Với kinh nghiệm ít ỏi của bản thân, cùng với sự giúp đỡ của đồng nghiệp tôi mạnh dạng đề xuất một số biện pháp hướng dẫn kỹ năng thực hành bộ môn sinh học cho học sinh Vì điều kiện thời gian, cũng như tình hình thực tế nhận thức của học sinh của trường và năng lực của bản thân có hạn, nên việc thực hiện đề tài này chắc hẳn không tránh khỏi thiếu sót Kính mong được các đồng nghiệp, trao đổi và góp ý để giúp tôi hoàn thiện hơn trong chuyên môn

D.Kiến nghị

- Xây dựng cơ sở vật chất đầy đủ cho bộ môn theo tính chất đặc trưng của bộ môn Cụ thể cho nội dung thực hành, để giảng dạy, học tập tốt thì dụng cụ phải đầy đủ, phòng thí nghiệm đạt chuẩn… đủ cho một lớp học sinh thực hành

- Đối với giáo viên giảng dạy bộ môn, phải là người có kiến thức về bộ môn, có trình độ chuyên môn vững vàng, luôn trao dồi kiến thức, học hỏi và tiếp cận cái mới của bộ môn Có phương pháp giảng dạy nội dung kiến thức phù hợp đảm bảo gây hứng thú cho học sinh học tập

- Đối với gia đình, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho học sinh đồ dùng,dụng cụ học tập cần rèn luyện cho học sinh tính kỉ luật tốt và đam mê trong nghiên cứu thực hành

Tôi xin chân thành cảm ơn

Phú thuận, ngày 07 tháng 01 năm 2018 Người thực hiện

Nguyễn Văn Hoàng