Dạy học theo chủ đề là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục. Thông qua việc dạy học theo chủ đề giúp học sinh nắm được kiến thức một cách tổng hợp, sâu rộng, khắc sâu kiến thức. Từ đó, rèn cho học sinh những năng lực cần đạt của bộ môn Ngữ văn.
Trang 1Tên chủ đề: Ngữ văn 7
ĐỨC TÍNH GIẢN DỊ CỦA BÁC HỒ
I GIỚI THIỆU CHUNG
1 Cơ sở xây dựng chủ đề
Dạy học theo chủ đề là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Thông qua việc dạy học theo chủ đề giúp học sinh nắm được kiến thức một cách tổng hợp, sâu rộng, khắc sâu kiến thức Từ đó, rèn cho học sinh những năng lực cần đạt của bộ môn Ngữ văn
2. Nội dung chủ đề:
Giản dị là đức tính nổi bật ở Bác Hồ: giản dị trong đời sống, trong lời nói và bài viết Ở Bác, sự giản dị hòa hợp với đời sống tinh thần phong phú, với tư tưởng cao đẹp
3. Mục tiêu của chủ đề
a Kiến thức : Giúp học sinh:
- Sơ giản về tác giả Phạm Văn Đồng
- Cảm nhận được qua bài văn, một trong những phẩm chất cao đẹp của Chủ tịch
Hồ Chí Minh là đức tính giản dị: giản dị trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm, trong lời nói và bài viết
- Nhận ra và hiểu được nghệ thuật nghị luận của tác giả trong bài, đặc biệt là cách nêu dẫn chứng cụ thể, toàn diện rõ ràng, kết hợp với giải thích và bình luận ngắn gọn mà sâu sắc; cảm nhận được giọng văn sôi nổi nhiệt tình của tác giả
b Kĩ năng:
- Đọc - hiểu văn bản nghị luận xã hội.
- Trình bày, phân tích được những biểu hiện của đức tính giản dị của Chủ tịch
Hồ Chí Minh
- Đọc diễn cảm và phân tích nghệ thuật nêu luận điểm và luận chứng trong văn
bản nghị luận
Trang 2- Tự nhận thức được đức tính giản dị bản thân cần học tập ở Bác Làm chủ bản
thân: xác định được mục tiêu phấn đấu, rèn luyện về lối sống của bản thân theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh
c Thái độ:
- Kính yêu và tự hào về Bác.
- Có ý thức rèn luyện đức tính và thói quen sống giản dị ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh
d Năng lực cần đạt: Giải quyết vấn đề, tư duy, sáng tạo, giao tiếp tiếng Việt
4 Phương pháp, kỹ thuật dạy học được sử dụng:
- Phương pháp hoạt động nhóm, hoạt động cặp đôi, hoạt động chung
- Kĩ thuật nêu vấn đề, đàm thoại, thuyết trình
II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHÍNH ĐƯỢC HÌNH THÀNH THÔNG QUA CHỦ ĐỂ
1 Bảng mô tả
thấp
Vận dụng cao
Tác giả Nhớ được
chính về tác giả: Cuộc đời,
sự nghiệp…
Tác phẩm Nhớ được
những nét chính về đoạn trích: Xuất xứ, phương thức biểu đạt, bố cục
Nhận xét về
bố cục của văn bản
Viết phần kết cho đoạn trích
Giá trị nội
dung
Nhận biết một
số chi tiết tiêu biểu trong đoạn trích
Chỉ ra được giá trị nội dung, tư tưởng của đoạn trích
- Cảm nhận được ý nghĩa của một số chi tiết đặc sắc trong đoạn trích
- Trình bày
- Vận dụng tri thức của văn bản
để hình thành, rèn luyện giá trị sống của bản thân
- Biết tự đọc và khám phá giá trị
Trang 3được cảm nhận, ấn tượng
cá nhân về giá trị nội dung của đoạn trích
nội dung của văn bản mới cùng thể loại
Giá trị nghệ
thuật
Nhận biết một
số đặc điểm cơ bản của văn nghị luận được thể hiện trong đoạn trích
Chỉ ra được giá trị nghệ thuật trong đoạn trích
- Trình bày
nhận, ấn tượng
cá nhân về giá trị nghệ thuật của đoạn trích
- Biết tự đọc và khám phá giá trị nghệ thuật của văn bản mới cùng thể loại
2 Câu hỏi và bài tập minh họa
a Nhận biết
- Hãy giới thiệu vài nét về tác giả Phạm Văn Đồng?
- Đoạn trích rút từ tác phẩm nào ?
- Văn bản được viết theo phương thức biểu đạt nào?
- Bài văn nghị luận về vấn đề gì?
- Theo em, bố cục của văn bản được chia làm mấy phần? Nội dung của từng phần?
- Chỉ ra luận điểm chính của văn bản trong đoạn mở bài?
- Để chứng minh cho luận điểm chính ở phần nêu vấn đề tác giả đã phát triển thành những luận điểm nhỏ nào ở phần thân bài?
- Để làm rõ Bác giản dị trong đời sống, đoạn văn đã nêu những dẫn chứng nào? Chỉ ra những lời bình luận ngắn gọn cuối mỗi dẫn chứng?
- Sau khi chứng minh Bác rất giản dị, tác giả đã có lời giải thích và bình luận như thế nào?
- Để làm rõ sự giản dị trong cách nói và viết của Bác, tác giả đã đưa ra những dẫn chứng nào?
- Tác giả đã có lời bình luận như thế nào về tác dụng của cách nói giản dị ấy ?
b Thông hiểu
- Em có nhận xét gì về bố cục văn bản?
- Em có nhận xét gì về cách trình bày luận điểm chính?
- Trong lời giải thích và bình luận tác giả đã cắt nghĩa vì sao Bác sống một đời sống giản dị Theo em, nhận xét như thế đã chính xác chưa? Vì sao?
Trang 4- Vì sao tác giả nói đó là đời sống thực sự văn minh?
- Em có nhận xét gì về các dẫn chứng và cách lập luận của tác giả khi chứng
minh Bác giản dị trong đời sống?
- Vì sao trong cách nói và viết, Hồ Chí Minh lại giản dị như vậy ?
- Nhận xét về dẫn chứng và cách lập luận của tác giả ở đoạn văn cuối?
- Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật nghị luận của bài viết?
- Qua văn bản, em hiểu gì về tình cảm của tác giả đối với Bác ?
c Vận dụng thấp
- Bên cạnh việc nêu luận điểm chính, ở phần mở bài còn có câu văn: “Thật kì diệu… tuyệt đẹp” Em hãy cho biết vai trò và ý nghĩa của câu văn đó?
- Trình bày cảm nhận của em về Bác Hồ?
d Vận dụng cao
- Qua văn bản Đức tính giản dị của Bác Hồ, em học được gì từ tác giả Phạm Văn Đồng khi viết văn nghị luận chứng minh?
- Viết phần kết bài cho đoạn trích?
III KẾ HOẠCH DẠY HỌC
1 Kế hoạch chung
Thời
gian
Tiến trình dạy
học
Hoạt động của GV và HS Kết quả / sản phẩm dự
kiến Tiết 1 I Tìm hiểu
chung: Giới thiệu
tác giả, tác phẩm
-GV tổ chức hoạt động cho học sinh
HS hoạt động theo hướng dẫn của GV
- Những nét chính về tác giả: Cuộc đời, sự nghiệp…
- Những nét chính về đoạn trích: Xuất xứ, phương
thức biểu đạt, bố cục
II Tìm hiểu văn
bản
1 Nhận định về
đức tính giản dị
của Bác Hồ
-GV tổ chức hoạt động cho học sinh
HS hoạt động theo hướng dẫn của GV
Sự nhất quán giữa cuộc đời hoạt động chính trị lay trời chuyển đất với đời sống bình thường giản dị
và khiêm tốn của Hồ Chủ Tịch
Tiết 2
2 Những biểu
hiện đức tính giản
dị của Bác Hồ
-GV tổ chức hoạt động cho học sinh
HS hoạt động theo hướng dẫn của GV
- Giản dị trong đời sống: Bữa cơm, cái nhà sàn, việc làm, quan hệ với mọi người
Trang 5- Giản dị trong lời nói và bài viết: Không có gì quý hơn độc lập tự do…
III Tổng kết GV tổ chức
hoạt động cho học sinh
HS hoạt động theo hướng dẫn của GV
- NT: Luận điểm, luận cứ
rõ ràng, rành mạch Dẫn chứng cụ thể, toàn diện, phong phú Kết hợp chứng minh với giải thích, xen những câu bình luận
- ND: Giản dị là đức tính nổi bật ở Hồ Chí Minh
2 Chuẩn bị
2.1 Chuẩn bị của giáo viên:
Bảng phụ và các tranh ảnh có liên quan tới nội dung bài học, máy tính, máy chiếu… lên kế hoạch dạy học
2.2 Chuẩn bị của học sinh
- Xem trước nội dung bài
- Vở ghi, sách giáo khoa
3 Kế hoạch cụ thể
*Hoạt động 1: Khởi động
- Mục tiêu: Tạo tâm thế gây hứng thú cho học sinh vào bài.
- Phương pháp: Nêu vấn đề, giải quyết vấn đề….
- Thời gian: 2 phút.
Giáo viên chiếu những hình ảnh về Bác
? Nêu cảm nhận của em về hình ảnh Bác Hồ qua những bức ảnh trên?
* Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
- Mục tiêu
+ Sơ giản về tác giả Phạm Văn Đồng
+ Cảm nhận được qua bài văn, một trong những phẩm chất cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh là đức tính giản dị: giản dị trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm, trong lời nói và bài viết
Trang 6+ Nhận ra và hiểu được nghệ thuật nghị luận của tác giả trong bài, đặc biệt là cách nêu dẫn chứng cụ thể, toàn diện rõ ràng, kết hợp với giải thích và bình luận ngắn gọn mà sâu sắc; cảm nhận được giọng văn sôi nổi nhiệt tình của tác giả
- Phương pháp: Nêu và giải quyết vấn đề, vấn đáp, giải thích, nhóm, cặp đôi.
- Thời gian: 83 phút
* Hoạt động chung: HS đọc chú thích */SGK
và trả lời các câu hỏi
? Hãy giới thiệu vài nét về tác giả Phạm Văn Đồng?
- Giáo viên: Phạm Văn Đồng là nhà cách mạng nổi
tiếng, nhà văn hóa lớn của dân tộc, ông từng giữ
nhiều cương vị quan trọng trong bộ máy lãnh đạo
của Đảng Ông còn là người học trò, người cộng sự
gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh
? Đoạn trích rút từ tác phẩm nào ?
- Đoạn trích rút từ bài “Chủ tịch Hồ Chí Minh tinh
hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời
đại”
- > Diễn văn trong lễ kỉ niệm 80 năm ngày sinh Chủ
tịch Hồ Chí Minh (1970)
- Giáo viên hướng dẫn đọc: Rõ ràng, mạch lạc
- Giáo viên đọc mẫu, gọi học sinh đọc tiếp.
- Chú ý các chú thích sách giáo khoa Ngoài 7 từ khó
sách giáo khoa đã giải nghĩa, các em thấy cần giải
thích thêm từ nào nữa? (nhất quán: thống nhất…)
? Văn bản được viết theo phương thức biểu đạt nào?
? Bài văn nghị luận về vấn đề gì?
- Đức tính giản dị của Bác Hồ
* Hoạt động cặp đôi: Theo dõi toàn bộ văn bản và
trả lời các câu hỏi (Máy chiếu)
? Theo em, bố cục của văn bản được chia làm mấy
phần? Nội dung của từng phần?
- Bố cục 2 phần:
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Phạm Văn Đồng (1906-2000), quê Quảng Ngãi
- Nhà cách mạng nổi tiếng, nhà văn hóa lớn của dân tộc
2.Tác phẩm:
- Xuất xứ: Đoạn trích rút từ bài “Chủ tịch Hồ Chí Minh tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại”
- Phương thức biểu đạt: Nghị luận chứng minh kết hợp giải thích, bình luận
- Bố cục: 2 phần
Trang 7+ Từ đầu…-> tuyệt đẹp: Nhận định chung về đức
tính giản dị của Bác Hồ(Nêu vấn đề -mở bài)
+ Còn lại: Chứng minh sự giản dị của Bác Hồ(Giải
quyết vấn đề)
? Em có nhận xét gì về bố cục văn bản?
- Vì là đoạn trích nên văn bản này không đủ 3 phần
như trong bố cục thông thường của bài văn nghị
luận Bài chỉ có 2 phần mở bài và thân bài
* Hoạt động nhóm: Học sinh đọc phần 1 của văn
bản và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập:
Câu 1: Nêu luận điểm chính của văn bản trong đoạn
mở bài?
Câu 2: Em có nhận xét gì về cách trình bày luận
điểm chính?
Câu 3 Bên cạnh việc nêu luận điểm chính, ở phần
mở bài còn có câu văn: “Thật kì diệu… tuyệt đẹp”
Em hãy cho biết vai trò và ý nghĩa của câu văn đó?
Câu 4: Lời nhận định đó đã thể hiện thái độ gì của
tác giả?
( Học sinh thảo luận nhóm 10 phút, đại diện
nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét, bổ sung,
giáo viên kết luận)
Câu 1: Luận điểm chính của bài văn: Sự nhất quán
giữa cuộc đời hoạt động chính trị lay trời chuyển
đất với đời sống vô cùng giản dị và khiêm tốn của
Hồ Chủ tịch.
Câu 2: Cách trình bày luận điểm chính: Nêu vấn đề
trực tiếp, lập luận tương phản Câu văn gồm hai vế
đối lập, bổ sung cho nhau: “Đời hoạt động lay trời
chuyển đất” và “Đời sống bình thường vô cùng giản
dị…” Điều đó giúp chúng ta hiểu rằng Bác Hồ vừa
là bậc vĩ nhân lỗi lạc, phi thường vừa là người bình
II Tìm hiểu văn bản
1 Nhận định về đức tính giản dị của Bác Hồ
- Sự nhất quán giữa cuộc đời hoạt động chính trị lay trời chuyển đất với đời sống bình thường giản dị và khiêm tốn của Hồ Chủ Tịch
=>Nêu vấn đề trực tiếp, lập luận tương phản
Trang 8thường rất gần gũi thân thương đối với mọi người
Câu 3 : Câu văn: “Thật kì diệu… tuyệt đẹp” có vai
trò: Giải thích, nhấn mạnh phẩm chất cao quý ấy
được giữ nguyên trong cuộc đời 60 năm với nhiều
sóng gió ở nhiều nơi Phẩm chất vừa vĩ đại vừa giản
dị của Bác luôn hướng về nhân dân, gắn bó với hạnh
phúc của nhân dân
Câu 4: Lời nhận định đó đã thể hiện thái độ ngợi ca
cuộc đời và phong cách sống cao đẹp của Bác
TIẾT 2
* Hoạt động chung: Học sinh theo dõi phần 2 của
văn bản và trả lời câu hỏi:
? Để chứng minh cho luận điểm chính ở phần nêu
vấn đề tác giả đã phát triển thành những luận điểm
nhỏ nào ở phần thân bài?
+ Sự giản dị trong sinh hoạt, việc làm, quan hệ với
mọi người của Bác (giản dị trong đời sống)
+ Sự giản dị trong lời nói, bài viết
* Hoạt động cặp đôi: Nhẩm đọc đoạn văn từ Con
người của Bác…Nhất, Định, Thắng, Lợi và trả lời
các câu hỏi trong phiếu học tập
Câu 1: Để làm rõ Bác giản dị trong đời sống, đoạn
văn đã nêu những dẫn chứng nào ? Chỉ ra những lời
bình luận ngắn gọn cuối mỗi dẫn chứng?
Câu 2: Em có nhận xét gì về các dẫn chứng và cách
lập luận của tác giả trong đoạn văn này?
( Học sinh thảo luận 5 phút, đại diện trả lời, học
sinh khác nhận xét, bổ sung, giáo viên kết luận
Câu 1:
+ Bữa cơm: bữa ăn vài ba món, ăn không để rơi vãi,
ăn xong bao giờ cái bát cũng sạch, thức ăn còn lại
được sắp xếp tươm tất (Bình luận: Ở việc làm nhỏ
đó, chúng ta càng thấy Bác quý trọng biết bao kết
quả sản xuất…người phục vụ)
+ Cái nhà sàn vẻn vẹn có vài ba phòng luôn luôn
=>Ngợi ca cuộc đời và phong cách sống cao đẹp của Bác.
2 Những biểu hiện đức tính giản dị của Bác Hồ
* Giản dị trong đời sống
- Bữa cơm: Thanh đạm, giản
dị, dân dã
Trang 9lộng gió và ánh sáng, phảng phất hương thơm của
hoa vườn, một đời sống như vậy thanh bạch và tao
nhã biết bao
+ Trong việc làm: Bác suốt đời làm việc, suốt ngày
làm việc, từ lớn đến nhỏ: cứu nước, cứu dân, trồng
cây,…
+ Quan hệ với mọi người: Viết thư cho một đồng chí
Nói chuyện với các cháu miền Nam Đi thăm nhà tập
thể công nhân, đặt tên cho người phục vụ: Trường,
Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi
Câu 2: Dẫn chứng tiêu biểu, phong phú,ngắn gọn cụ
thể, xác thực, toàn diện bằng lời văn kể chuyện nhỏ
nhẹ Xen giữa những lời kể, những dẫn chứng tác giả
bình luận, đánh giá cũng bằng lời văn nhỏ nhẹ, đầy
cảm xúc mà thấm thía Chẳng hạn về cách ăn uống
của Bác, tác giả viêt: “Ở việc làm nhỏ đó…kính
trọng như thế nào người phục vụ” Nhân xét về cái
nhà, phong cách sinh hoạt của Bác, tác giả viết:
“Một đời sống như vậy thanh bạch và tao nhã biết
bao”
* Hoạt động chung: Theo dõi đoạn văn từ Nhưng
chớ hiểu lầm đến thế giới ngày nay và trả lời câu
hỏi:
? Sau khi chứng minh Bác rất giản dị, tác giả đã có
lời giải thích và bình luận như thế nào?
+ Giản dị không có nghĩa là sống khắc khổ, ẩn dật:
“Chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ theo lối nhà
tu hành, thanh tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật.”
+ Đời sống vật chất giản dị của Bác đã hoà hợp với
đời sống tinh thần phong phú, với những tư tưởng
tình cảm và những giá trị tinh thần cao đẹp nhất Đó
là đời sống thực sự văn minh.
* Hoạt động nhóm: Theo dõi lời giải thích và bình
luận của tác giả và trả lời các câu hỏi trong phiếu học
- Cái nhà sàn: Đơn sơ, thoáng mát, tràn ngập cảnh sắc thiên nhiên
- Việc làm: Cẩn trọng, yêu công việc
- Quan hệ với mọi người: Gần gũi, yêu thương, quan tâm tới tất cả mọi người
-> Dẫn chứng tiêu biểu, phong phú, cụ thể, xác thực, toàn diện
Trang 10tập:
Câu 1: Trong lời giải thích và bình luận trên tác giả
đã cắt nghĩa vì sao Bác sống một đời sống giản dị Theo em, nhận xét như thế đã chính xác chưa? Vì sao?
Câu 2: Vì sao tác giả nói đó là đời sống thực sự văn
minh?
(Học sinh thảo luận 10 phút, đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, giáo viên chốt ý)
Câu 1: Trong lời giải thích và bình luận trên tác giả
đã cắt nghĩa vì sao Bác sống một đời sống giản dị Nhận xét trên hoàn toàn chính xác vì:
+ Phân biệt được sự giản dị của Bác với lối sống khắc kỉ của các nhà hiền triết ẩn dật
+ Sự giản dị ấy xuất phát từ chỗ Người “hi sinh tất
cả chỉ quên mình”, đồng cam cộng khổ với nhân dân + Đó là sự giản dị hài hòa giữa đời sống vật chất với đời sống tâm hồn phong phú -> Đó là đời sống thực
sự văn minh
Câu 2: Tác giả nói đó là đời sống thực sự văn minh
vì: Đó là cuộc sống phong phú, cao đẹp về tinh thần, tình cảm, không màng đến hưởng thụ vật chất, không vì riêng mình
- (Tích hợp tuyên truyền, vận động học tập làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.)
* Hoạt động chung
? Qua tìm hiểu luận điểm 1, em có nhận xét gì về cách lập luận của tác giả Phạm Văn Đồng?
? Từ đó giúp em cảm nhận được gì về đức tính giản
dị của Bác?
- GV chuyển ý
Tác giả không chỉ cho chúng ta thấy được sự giản dị trong đời sống, việc làm, quan hệ của Bác Tác giả còn chứng minh Bác giản dị trong lời nói, bài viết
* Hoạt động cặp đôi: Học sinh nhẩm đọc đoạn văn còn lại và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập.