Quản Lí Rủi Ro GMOs (GMOs Rick Manager)

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS GMOS RICK MANAGERS 2 MOGentically Modified Organism theo nghĩa tiếng Việt là sinh vật biến đổi gen-thuật ngữ khoa học để chỉ những sinh vật mà vật liệu di truyền

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

***

Đề tài: Quản Lí Rủi Ro Của GMOs

(GMOs Rick Managers)

GVHD:TS.Trần Thị Dung

Nhóm SV thực hiện:

Châu Phúc Hậu Phạm Thị Tuyết Nghi Nguyễn Trương Khánh Hiệp

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 2

MO(Gentically Modified Organism) theo nghĩa

tiếng Việt là sinh vật biến đổi gen-thuật ngữ khoa

học để chỉ những sinh vật mà vật liệu di truyền của

chúng đã bị biến đổi theo ý muốn chủ quan của con người

Đây là một trong những lĩnh vực gây tranh cãi nhất của khoa

học.Các kỹ thuật di truyền được sử dụng rộng rãi trong nhiều

lĩnh vực, chẳng hạn trong lĩnh vực y tế, tạo chủng E.coli để

sản xuất insulin dùng trong việc chữa trị bệnh tiểu đường Thế nhưng cuộc tranh cải bắt đầu nóng bỏng khi kĩ thuật này được ứng dụng trên thực vật, động vật và đặc biệt là thực phẩm

Trong những cuộc tranh cãi về GMOs đã có rất nhiều ý kiến trái chiều khác nhau Nhiều người cho rằng GMO mang lại nhiều sản phẩm có lợi và mang ý nghĩa lớn Tạo ra các cây trồng có khả năng chống chịu cao với điều kiện môi trường, góp phần cung cấp nguồn thực phẩm thiết yếu trong tương lai,…Và cũng không ý kiến cho rằng nguy hiểm tiềm tàng ẩn chứa trong các thực phẩm từ sinh vật biến đổi gen mà con người có thể chưa biết, sự ảnh hưởng về sự đa dạng sinh học,… Cũng vì những điều vừa nêu trên mà việc quản lí rủi ro GMOs ở thực vật, động vật và thực phẩm có vai trò vô cùng quan trọng và ý nghĩa Đánh giá rủi ro trong việc phân tích rủi ro của GMOs là việc làm vô cùng mật thiết và quan trọng Việc đánh giá rủi ro cần phải đảm bảo bởi ba câu hỏi là Cái gì sẽ xảy ra? Tác hại như thế nào nếu điều đó xảy ra? Khả năng xảy ra là như thế nào? Và việc quản lí các rủi ro có thê xảy ra cần trả lời các câu hỏi được đặt ra là Cần làm gì? Có thể làm gì? Làm như thế nào?

I.Động Vật Biến Đổi Gen (Gentically Modified Animals)

Đây là một khái niệm được hiểu với những cá thể chứa các bản sao của một trình tự gen được thêm vào một cách nhân tạo, các trình tự gen chuyển này được kết hợp với ADN trong NST của con vật nhận gen và nếu việc gen chuyển được giữ ổn định thì việc chuyển gen thành công

*Một số thành tựu về động vật biến đổi gen

Lợn biến đổi gen( lợn thân thiện với môi trường )

Bằng kỹ thuật chuyển gen, các nhà khoa học đã tạo ra

một loại lợn có tên là Enviropig hay Frankenswine

Đây là giống lợn môi trường nó có khả năng trẻ hóa,

xử lý phospho trong phân và nước tiểu của lợn thấp nên không gây ô nhiễm môi trường Để tạo ra loại lợn

này các nhà khoa học đã bổ sung một loại khuẩn Escherichia coli và DNA của chuột vào

G

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 3

phôi bào lợn Quá trình chuyển gen này làm cho lợn xử lý phospho tốt ngay trong quá trình

tiêu hóa nên giảm được tới 75% phospho được thải ra ngoài qua phân và nước tiểu Muỗi chuyển gen-một sinh vật biến đổi gen mới của các nhà

khoa học được tạo ra để kiểm soát bệnh sốt xuất huyết và tiêu

diệt các loài muỗi khác Khi muỗi đực giao phối với muỗi cái,

chúng làm lan truyền các gen tử thần sang muỗi cái và tiêu diệt

“muỗi con” từ trong trứng nước

Bò chuyển gen Bò là động vật nhưng lại sản xuất khí methane trong quá trình tiêu hóa của nó, đây là hóa chất thứ hai sau carbon dioxide (CO2) gây hiệu ứng khí nhà kính Để khắc phục tình trạng này, các chuyên gia

ở Canada đã phát hiện thấy một loại khuẩn, thủ phạm tạo methane trong quá trình tiêu hóa thức ăn, cỏ khô và tạo ra một loại bò có khả năng giảm được tới 25%

lượng khí methane so với loại bò sinh sản bằng phương pháp truyền thống

Các động vật được làm biến đổi gen nhằm phục vụ những mục đích có lợi của con người,

tuy nhiên chúng vẫn có thể tiềm ẩn những rủi ro tác động đến môi trường sinh thái, làm

biến đổi các loài tự nhiên, làm thay đổi các mối quan hệ sinh thái và đặc biệt dẫn đến tình

trạng gây mất cân bằng sinh thái Những rủi ro của GMOs đã gây khá nhiều tranh cải và

các cuộc nghiên cứu và khảo sát đã diễn ra hàng loạt với những sự tác động như:

-Khả năng lây nhiễm và gây bệnh cho người.Trong cuộc

nghiên cứu về việc sử dụng hormone tăng trưởng bò (BGH)

bằng kỹ thuật gen được tiêm cho những con bò để tăng sản

lượng sữa, những nhà sản xuất tuyên bố là việc này giống hệt

với bò tự nhiên Sau đó một nghiên cứu độc lập cho thấy rằng

epsilon-N-acethyllisine đã được thay thế cho lysine trong

hormone được truyền Những thay thế các amino acid có thể

gây những hậu quả không lường trước được đối với cấu trúc và

chức năng của các protein Hiện nay, những kết luận đã được công bố cho rằng sữa từ

những con bò được xử lý bằng hormone BGH có thể góp phần cho rủi ro ung thư tuyến vú

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 4

-Tác động và ảnh hưởng bất lợi của các độc

tố, chất gây dị ứng và các tác nhân sinh học

khác Khi vi khuẩn Bacillus amyloliquefaciens

được sử dụng biến đổi gen để tạo được mức độ tăng hàm lượng amino acid L-tryptophan, mà amino acid này được sử dụng rộng rãi trong thuốc.Trong những thuốc đó, lượng nhỏ của một loại độc tính, đó là phân tử có liên quan đến tryptophan đã được xác định Liệu điều này

có phải là nguyên nhân của hội chứng đau cơ easinophilia (EMS) đã gây ra cho 1.500 trường hợp có dấu hiệu đau thần kinh kinh niên hay không? Vì đây là nguồn gốc biến đổi gen từ vi khuẩn không sẵn có để điều tra

-Tác động đến môi trường sống và hệ sinh thái do

sự biến đổi di truyền Việc sử dụng các loài động vật

biến đổi gen để chăn nuôi cũng rất dễ gây ảnh hưởng

đến môi trường và hệ sinh thái,các loại thức ăn cung cấp

cho chúng hay các loại chất thải (nước tiểu, phân,…)

cũng góp phần không nhỏ gây ô nhiễm môi trường, ảnh

hưởng đến môi trường sống của các loài sinh vật khác

-Vấn đề mặt đạo đức đối với các loài động vật được nghiên cứu Lợn chuyển gen

hormone tăng trưởng đã lớn rất nhanh nhưng sau chúng bị loét dạ dày, hư thận và gan, nhạy cảm với viêm phổi, dễ bị viêm da và mất khả năng sinh sản Cừu chuyển gen tăng

trưởng người và bò cũng dễ bị bệnh tiểu đường, dẫn đến chết sớm

Trước khi có những công bố chính xác về những rủi ro tiềm ẩn về những nguyên nhân trên

từ những tổ chức, cơ quan chuyên môn thì chúng ta cần có một số biện pháp để có thể được những rủi ro

-Hạn chế sử dụng các thực phẩm từ thịt động vật biến đổi gen mà không rõ nguồn gốc, đây có thể là nguồn động vật bị đột biến bởi các tác nhân hóa học hoặc các sản phẩm từ động vật đã qua xử lí hóa chất mắt thường không thể nhận ra được

-Ưu tiên sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ tự nhiên nếu bạn có các vấn đề hoài nghi

về những loại thực phẩm từ nguồn động vật này

-Cần có các phương pháp để nâng cao ý thức của mọi người về GMO và những rủi ro -Các cơ quan chức năng phải ra sức kiểm nghiệm thật chặt chẽ quản lý kỹ càng các công đoạn trước khi đưa ra thị trường

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 5

II.Thực Vật Biến Đổi Gen (Gentically Modified Plants)

Thực vật biến đổi gen là thực vật mang một, hoặc nhiều gen được đưa vào nhân tạo thay

vì thông qua lai tạo.Những gen được đưa vào có thể được phân lập từ những loài thực vật

có quan hệ họ hàng hoặ từ những loài khác biệt hoàn toàn

*Một số thành tựu tiêu biểu của thực vật chuyển gen

Ngô Bt có thể kháng lại sâu hại lá vì chúng có

chứa protein của một loại vi khuẩn Bacillus

thuringiensis Loại vi khuẩn này tiết ra các

protein độc tố nhưng chỉ có tác dụng với một số loài sâu hại lá mà không ảnh hưởng tới các loại côn trùng, động vật cũng như con người

Lúa gạo giàu Vitamin A và sắt Hạt

lúa biết đổi gen có màu vàng nhạt và có

hàm lượng β-caroten đáp ứng nhu cầu của

con người về vitamin A Tương tự, các

nhà khoa học cũng bổ sung một gen từ

giống đậu của Pháp vào cây lúa để tăng

sản lượng sắt trong gạo lên 3 lần nhằm

khắc phục tình trạng thiếu sắt,thiếu máu ở

phụ nữ có thai, nguyên nhân chủ yếu gây

tử vong ở trẻ sơ sinh

Cà chua Calgen chuyển gen chín chậm.Làm chậm quá trình chín của cà chua,

nhằm ngăn chặn quá trình thối rữa, nhưng vẫn giữ được mùi vị và màu sắc tự nhiên, giúp cho việc bảo quản, vận chuyển được thuận tiện, bởi đây là một trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng gây thiệt hại lớn cho nông dân

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 6

Bông kháng sâu được tạo ra tương tự như ngô kháng

sâu Nó có chứa protein giúp cây kháng ấu trùng cuốn

lá và sâu đục thân Nhu cầu sử dụng sử dụng thuốc

trừ sâu tiêu diệt ác sinh vật gây hại giảm bớt hoặc bị

loại trừ

bọ cạp giống như một loại thuốc trừ sâu tự nhiên Qua đó, người nông dân có thể hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu mà không phải lo lắng việc phòng chống các chủng sâu bọ phá hoại mùa màng nữa

Dù thực vật chuyển gen mang lại nhiều thành tựu lớn cho nông nghiệp, tuy nhiên vấn đề rủi ro của chúng cũng được không ít giới chuyên môn lo ngại

-Khả năng phát tán những gen biến nạp trong cây trồng sang họ hàng thực vật hoang dại -Sâu, bệnh có nguy cơ tăng cường tính kháng với các chất độc tiết ra từ cây chuyển gen

Sự phát tán các gen kháng lại mầm bệnh sang vi khuẩn có trong đất

-Nguy cơ những chất độc này tác động tới sinh vật có lợi đặc biệt là các loài thiên địch -Làm giảm đa dạng sinh học

Trước những rủi ro trên, cần có các biện pháp cũng cách quản lí chặt chẽ các vấn đề liên quan đến thực vật biến đổi gen Nhằm phòng tránh những trường hợp đánh tiếc có thể xảy ra:

-Một số vấn đề liên quan tới thế hệ đầu tiên của cây trồng chuyển gen đã có những biện pháp kĩ thuật,những công nghê chuyển gen mới đang dần loại bỏ các gen đánh dấu kháng thuốc kháng sinh và các gen promoter, một số gen trong đó đã gây lo ngại

-Tạo vùng điệm xung quanh khu vực biến đổi gen để dễ kiểm soát, đặc biệt là khi có sự phát sinh những rủi ro không mong muốn

-Cho phép cơ quan quản lí giám sát hoạt động liên quan đến GMO và cùng với các cá nhân hoặc tổ chức tiến hành các hành động cần tiết nhằm bảo vệ sức khỏe con người, môi trường

và đa dạng sinh học

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 7

III.Thực Phẩm Biến Đổi Gen (Gentically Modified Foods)

Thực phẩm biến đổi gen là thuật ngữ dùng để chỉ những loại thực phẩm có nguồn gốc từ động vật hay thực vật bị biến đổi gen dưới tác

động của con người Hiện nay, trên thế giới có

hai quan điểm khác nhau rõ rệt về thực phẩm biến đổi gen Tại Hoa Kỳ và một số nước thuộc EU, quan điểm về việc sử dụng GMF cần phải đánh giá toàn diện nguy cơ tiềm ẩn

và mức độ rủi ro của GMO,đặc biệt là những nguy cơ mà GMO có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra cho người và vật nuôi, cho môi trường, giảm đa dạng sinh học, gây tổn hại cho ngành kinh tế khác Thế nhưng ở những quốc gia đang phát triển, do sức ép về tăng dân số, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhu cầu về lương thực và thực phẩm lại là một vấn đề cấp thiết và luôn được ưu tiên so với những vấn đề về môi trường, năng lượng và sức khỏe con người nên người dân dễ chấp nhận những sinh vật biến đổi gen Việc đánh giá nguy cơ rủi ro của GMO chỉ tiến hành sau khi được cảnh báo hoặc đã đưa vào sử dụng rộng rãi

Tại Việt Nam, theo Nghị định 69/2010/NĐ-CP về an toàn sinh học đối với sinh vật biến

đổi gen, mẫu vật di truyền và sản phẩm của sinh vật biến đổi gen, thì phải được ít nhất 5

nước phát triển cho phép làm thực phẩm và chưa xảy ra rủi ro ở các nước đó thì mới được

phép sử dụng làm thực phẩm tại nước ta.Thế thì làm thế nào để có thể nhận biết các thực phẩm biến đổi gen? Có 3 cách đơn giản có thể nhận biết thông qua mắt thường của chúng ta:

-Dựa vào hình dạng của sản phẩm Thông

thường nông sản GMO thường có hình dáng,

màu sắc khá bắt mắt, kích thước có sự đồng

đều, có thể không có dấu hiệu côn trùng phá

hoại do sản phẩm biến đổi gen được “cải

tiến” so với giống cũ

-Nhãn kiểm định có trên sản phẩm Trên thị trường

những sản phẩm không có thành phần GMO hay có thể chứa thành phần GMO những không quá 0.9% thì trên các bao bì sẽ xuất hiện nhãn có dòng chữ

"GMO-free" hoặc"Non-GMO”

-Mã code được dán trên sản phẩm Theo quy định, các nguyên liệu chế biến được bày

bán trên thị trường hiện nay đều phải có mã code để phân biệt Mã code gồm 5 số thứ tự Nếu như số bắt đầu mã code là 9 để chỉ những sản phẩm hữu cơ thì mã code 8 dùng để chỉ GMF

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 8

Đã có rất nhiều những nhận định trái chiều của giới khoa học về GMO như:

-Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): Thực phẩm biến đổi gen hiện tại có mặt trên thị trường đã được chứng nhận qua quy trình đánh giá khắt khe và không cho thấy bất cứ nguy hại nào khác đối với sức khỏe con người so với thực phẩm thông thường

-Trong báo cáo "10 năm nghiên cứu sinh vật biến đổi gen" được bảo trợ bởi Liên minh

châu Âu khẳng định: Tính đến thời điểm hiện tại, không có bất cứ bằng chứng khoa học

cho thấy mối liên hệ giữa sinh vật biến đổi gen với những rủi ro lớn hơn đối với môi trường

và sự an toàn của thực phẩm, thức ăn chăn nuôi so với các sinh vật và cây trồng truyền thống

-Một nghiên cứu xuất bản năm 2013 trong Journal of Organic Systems cho thấy, nhóm

lợn tiêu thụ thức ăn chứa đậu tương, ngô GMO bị viêm dạ dày nặng hơn so với nhóm lợn nuôi Non GMO Lợn cái ăn GMO có tử cung trương nặng hơn 25% so với lợn cái nuôi Free GMO Điều đáng nói của nghiên cứu này là được tìm thấy trong chăn nuôi thực tế chứ không còn đơn thuần là trong phòng thí nghiệm

Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích mà GMOs mang lại Tuy nhiên rủi ro về thực phẩm được làm từ sinh vật biến đổi gen vẫn được giới khoa học quan tâm, đặc biệt là những rủi ro gây ảnh hưởng đến sức khoẻ con người Theo nhiều nhà khoa học thế giới, thì loại thực phẩm này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe cộng đồng Cục quản lí Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kì đã từng nêu ra các vấn đề đặc biệt quan trọng trong việc sử dụng thực phẩm biến đổi gen đó là:

Biến đổi vật chất di truyền: Vật chất di truyền biến đổi phải có tính trạng tốt, đảm bảo

bất kỳ gen đưa vào cũng không mã hóa tạo ra sản phẩm có hại và nó phải ổn định khi được chèn vào hệ gen của thực vật và làm giảm đến mức tối thiểu sự thay đổi không thích hợp của sự biến đổi di truyền

Dinh dưỡng: Liệu rằng thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật hay động vật biến đổi gen có

bị thay đổi giá trị dinh dưỡng so với nguồn nguyên liệu truyền thống

Dị ứng: Trong thực phẩm hằng ngày của chúng ta có hàng ngàn loại protein khác nhau

Trong quá trình biến đổi vật chất di truyền của kĩ thuật di truyền, có thể tạo nên những protein mới có khả năng gây dị ứng.Theo một thống kê ở Hoa Kỳ, tình trạng dị ứng thực phẩm ở trẻ em dưới 18 tuổi đã tăng từ 3,4% vào năm 1997 – 1999 lên tới 5,1% vào năm 2009-2011 Nhưng đến hiện nay chưa có những bằng chứng khoa học cụ thể đề cập rằng tình trạng dị ứng thực phẩm có liên quan tới thực phẩm biến đổi gen, tuy nhiên cần thêm những nghiên cứu để làm sáng tỏ mối quan hệ trên

Kháng kháng sinh: Khi truyền những gen kháng lại kháng sinh vào trong thực vật,

sẽ làm tăng khả năng thực vật truyền loại gen này vào vi khuẩn gây bệnh có trong đất Ngoài ra,các loại gen kháng kháng sinh được sử dụng để đưa vào các giống ngô và

đậu nành nhằm mục đích nông nghiệp cũng có những mối lo ngại có thể liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh trên người

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 9

Thức ăn của động vật: Nguồn thức ăn của động vật đặc biệt là trong chăn nuôi để phục

vụ cho con người cũng cần được chú ý

Ung thư và những mối quan ngại khác: Vào năm 2013, tạp chí Food and Chemical

Toxicology đã rút lại một bài báo với nội dung rằng ngô biến đổi gen và thuốc diệt cỏ Roundup là nguyên nhân gây ung thư và chết non trên mô hình chuột, và cho rằng kết quả của bài báo là chưa thuyết phục Tổng biên tập của tạp chí cũng nói rằng nghiên cứu này

sử dụng quá ít chuột thí nghiệm và giống chuột được sử dụng này lại rất nhạy cảm với bệnh ung thư

Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO), Cục quản lý Dược Phẩm và Thực Phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã thiết lập ra các hệ thống quy chuẩn để đánh giá và quản lý an toàn của thực phẩm biến đổi gen Mọi thực phẩm biến đổi gen đều phải

được chứng nhận không có nguy cơ về sức khỏe với con người dựa trên Tiêu chuẩn Thực

phẩm quốc tế (Codex) thiết lập bởi WHO mới được đưa ra thương mại hóa

Tại Việt Nam, thực phẩm từ GMO tràn khắp

trên thị trường Tuy nhiên những khái niệm và

kiến thức về GMO của đại bộ phận người tiêu

dùng vẫn còn rất hạn chế mặc dù loại thực

phẩm này đã du nhập vào thị trường nước ta từ

năm 2010 với nhiều loại cây trồng khác nhau

Một thống kê vào năm 2010 cho thấy có

khoảng 111/323 mẫu nông sản là có nguồn gốc

từ GMO (chiếm gần 34.4%) Trước những

nghiên cứu về rủi ro và hiện trạng GMF có mặt

khắp thị trường hiện nay thì cần phải có các biện pháp quản lí nghiêm ngặt về vấn đề này Thật sự những rủi ro về GMF đến nay vẫn chưa có công bố rõ ràng Thế nhưng chúng ta cũng không thể không quan tâm đến vấn đề này, vì nếu rủi ro thật sự xảy ra thì hậu quả khó mà kiểm soát được Việc quản lí các loại thực phẩm biến đổi gen nói riêng và GMOs nói chung phải được thực hành nghiêm ngặt để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra Một

số quốc gia trên thế giới đã có cách riêng để quản lí về vấn đề này

Hoa Kỳ: Các tổ chức quốc tế của quốc gia này đã hợp tác với nhau để đánh giá và soạn

thảo các tài liệu có liên quan để về vấn đề này, nhằm tạo ra một nguồn nghiên cứu hữu ít

và tạo ra sự tiếp cận với nhiều quốc gia trên thế giới

Argentina: Chính phủ nước này đã đàm phán với các quốc gia trong khu vực và trên thế

giới nhằm thống nhất về các vấn đề liên quan đến GMOs và đưa ra sự thống nhất về các biện pháp an toàn sinh học

QUẢN LÍ RỦI RO CỦA GMOS (GMOS RICK MANAGERS) 10

Trung Quốc: Bộ Nông nghiệp đã tuyên bố 3 quy định thực thi mới về quản lý an toàn

sinh học, thương mại và dán nhãn các sản phẩm nông trang biến đổi gen Những quy định này có hiệu lực từ 3/2002

Còn tại nước ta, trong các văn bản luật hiện hành của Việt Nam vẫn chưa có quy định nào

về việc sử dụng sản phẩm biến đổi gen Bộ Y tế mới đang xây dựng hướng dẫn sử dụng sản phẩm này, đưa vào Dự thảo Luật An toàn thực phẩm.Theo Dự thảo này, đối với thực phẩm nhập khẩu, nếu là thực phẩm biến đổi gen phải có giấy chứng nhận lưu hành tự do hoặc giấy chứng nhận an toàn cho sức khỏe con người do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp