BÀI GIẢNG điện cơ bản THỰC tế

Bài 1: LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN CHIẾU SÁNG CƠ BẢN A. Mục tiêu bài học: Học xong bài này học viên có khả năng: Mô tả đúng cấu tạo và công dụng của: đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang, cầu chì và công tắc thông thư¬ờng. Vẽ đ¬ược sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản: 1 cầu chì, 1 công tắc và 1 đèn. Chọn vật tư¬ linh kiện thích hợp công việc. Lắp đ¬ược mạch điện đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang đạt các yêu cầu về kỹ thuật lắp đặt, kỹ thuật an toàn điện và thực hiện công việc một cách cẩn thận nghiêm túc. B. Nội dung chính Đèn sợi đốt Các loại khí cụ điện điều khiển và bảo vệ: cầu dao, áptômát, công tắc, cầu chì Sơ đồ nguyên lý mạch điện chiếu sáng cơ bản: 1 cầu chì, 1 công tắc và 1 đèn sợi đốt hoặc một đèn huỳnh quang Thực hành lắp đặt mạch điện đèn cầu thang 1.1. Đèn sợi đốt Bóng đèn: Bóng đèn sợi đốt, bộ đèn huỳnh quang. Sơ đồ mạch điện: Vẽ sơ đồ mạch điện sau: Gồm 1 cầu chì, 1 công tắc 1 cực 1 chiều, 1 bóng đèn sợi đốt và dây dẫn Sơ đồ nguyên lý: Sơ đồ lắp đặt(đi dây): Sơ đồ đơn tuyến: 1.2. Các loại khí cụ điện điều khiển và bảo vệ: cầu chì, công tắc, cầu dao, côngtăctơ 1.2.1. Cầu chì Là thiết bị dùng để bảo vệ các thiết bị điện, điện tử mắc nối tiếp sau cầu chì. Nguyên tắc hoạt động: Khi điện áp nguồn tăng lên quá định mức của cầu chì thì cầu chì nóng lên và tự đứt làm ngắt mạch điện, các thiết bị được bảo vệ. Một số cầu chì thực tế:

Trang 1

Bài 1:

LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN CHIẾU SÁNG CƠ BẢN

A Mục tiêu bài học:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Mô tả đúng cấu tạo và công dụng của: đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang, cầu chì vàcông tắc thông thường

- Vẽ được sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản: 1 cầu chì, 1công tắc và 1 đèn

- Chọn vật tư linh kiện thích hợp công việc

- Lắp được mạch điện đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang đạt các yêu cầu về kỹ thuật lắpđặt, kỹ thuật an toàn điện và thực hiện công việc một cách cẩn thận nghiêm túc

B Nội dung chính

- Đèn sợi đốt

- Các loại khí cụ điện điều khiển và bảo vệ: cầu dao, áptômát, công tắc, cầu chì

- Sơ đồ nguyên lý mạch điện chiếu sáng cơ bản: 1 cầu chì, 1 công tắc và 1 đèn sợi đốthoặc một đèn huỳnh quang

- Thực hành lắp đặt mạch điện đèn cầu thang

1.1 Đèn sợi đốt

Bóng đèn: Bóng đèn sợi đốt, bộ đèn huỳnh quang

Sơ đồ mạch điện: Vẽ sơ đồ mạch điện sau: Gồm 1 cầu chì, 1 công tắc 1 cực 1 chiều, 1bóng đèn sợi đốt và dây dẫn

Sơ đồ nguyên lý:

Sơ đồ lắp đặt(đi dây):

Trang 2

Sơ đồ đơn tuyến:

1.2 Các loại khí cụ điện điều khiển và bảo vệ: cầu chì, công tắc, cầu dao, côngtăctơ 1.2.1 Cầu chì

- Là thiết bị dùng để bảo vệ các thiết bị điện, điện tử mắc nối tiếp sau cầu chì

- Nguyên tắc hoạt động: Khi điện áp nguồn tăng lên quá định mức của cầu chì thì cầu chìnóng lên và tự đứt làm ngắt mạch điện, các thiết bị được bảo vệ

Trang 3

- Một số cách đấu nối công tắc.

Trang 4

1.2.4 Rơle

+ Khái niệm: Là một công tắc do một tín hiệu điện kích hoạt, nó cho phép một tín

hiệu có dòng điện tương đối thấp (tín hiệu được dùng để kích hoạt rơle) điều khiển một tínhiệu có dòng điện cao hơn

Có các loại sau: Thường mở Normally Open (NO), Thường đóng Normally Closed(NC), hoặc thay đổi (change-over)

Trang 5

- Mạch đèn huỳnh quang sử dụng chấn lưu cuộn dây.

1.4 Thực hành lắp đặt mạch điện đèn cầu thang: Vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện đèn cầu

thang: Dùng 1 cầu chì, 2 công tắc 1 cực 2 chiều, 1 bóng đèn sợi đốt

1.5 Kiểm tra và vận hành thử

- Kiểm tra xem sơ đồ lắp đặt có đúng như sơ đồ nguyên lý chưa rồi mới đóng nguồnvào

1.5.1 Thí nghiệm tại xưởng theo nhóm 2 đến 3 người

- Lắp mạch đèn bật tắt 3 vị trí Thiết bị gồm có: 1 cầu chì, 4 công tắc 1 cực 2 chiều, 2bóng đèn sợi đốt cùng công suất

1.5.2 Thảo luận nhóm về

- Trao đổi về các phương pháp lắp các thiết bị điện thông dụng như đèn sợi đốt, đènhuỳnh quang

C Câu hỏi và bài tập

- Lắp mạch đèn bật tắt 3 vị trí Thiết bị gồm có: 1 cầu chì, 2 công tắc 1 cực 2 chiều, 1

công tắc 2 cực 2 chiều, 2 bóng đèn sợi đốt cùng công suất?

Trang 6

Bài 2:

HÀN NỐI LINH KIỆN ĐIỆN ĐIỆN TỬ BẰNG MỎ HÀN THIẾC

-A Mục tiêu bài học:

- Chọn công suất mỏ hàn điện trở và vật liệu hàn thích hợp

- Hàn nối đạt điện trở tiếp xúc tốt, thiếc hàn tại mối hàn đạt độ ánh kim

- Hàn nối linh kiện điện tử đảm bào chất lượng kỹ thuật không bị thay đổi sau khihàn

- Công dụng

- Cấu tạo mỏ hàn điện trở

- Phương pháp hàn thiếc

- Trình tự các bước hàn nối linh kiện điện tử

- Hàn nối linh kiện điện tử bằng mỏ hàn điện trở

- Kiểm tra chất lượng mối hàn

2.1 Công dụng

Hàn nối các linh kiện điện, điện tử với nhau và linh kiện điện tử với board mạch điện

2.2 Cấu tạo mỏ hàn điện trở

- Mỏ hàn thiếc cấu tạo gồm 4 phần chính

1- Tay nắm bằng gỗ hoặc nhựa

Trang 7

2- Vỏ kim loại bảo vệ dây điện trở tiếp xúc bên ngoài làm hỏng hóc và gây mất an toàn.3- Mủi hàn được lấy nhiệt từ dây điện trở.

4- Dây cấm nguồn

Nhiệt độ tập trung tại mủi hàn lâu, mũi hàn bẩn hoặc không được nhọn cũng làm chonhiệt độ không được tập trung cao, có thể làm dây thiếc không chảy hoặc chảy cục khôngdính tốt

2.3 Phương pháp hàn thiếc

+ Chuẩn bị dụng cụ gồm mỏ hàn, thiếc hàn, nhựa thông

- Làm sạch: loại bỏ lớp oxi hóa, vết bẩn trên mặt kim loại làm cho chất hàn dễ dàngphủ lên được

- Gia nhiệt: Làm bề mặt kim loại tới nhiệt độ hàn thích hợp, rồi cho thiếc trong chấthàn khuêchs tán để tạo ra tầng hợp kim hàn hoàn hảo

- Lượng chất hàn: Cường độ giáp nối của mối hàn là tốt nhất khi độ dầy của tầng chấthàn giữa hai kim loại là 0,08- 0,13mm, chất hàn nhiều quá cũng không tốt

2.4 Trình tự các bước hàn nối linh kiện điện tử: Qui trình gồm 5 bước sau:

Trang 9

Hình 1.5

2.6 Kiểm tra chất lượng mối hàn

- Tuy không có phương pháp hoàn hảo để định lượng chất lượng mức độ tốt, xấu củamối hàn, nhưng thông qua quan sat bên ngoài cũng có thể đánh giá một phần chất lượng củanó

- Có 3 điểm dùng để đánh giá là màu sắc và độ bóng, góc ngấu, lượng chất hàn

2.6.1 Màu sắc và độ bóng: Chất hàn có màu sắc và độ bóng đặc trưng giống với màu và độ

bóng của thủy ngân Gia công chất hàn là thành công nếu tạo được màu và độ bóng này

2.6.2 Góc ngấu: Góc ngấu càng nhỏ thì mối hàn càng tốt Đó là do khi đó chất hàn đã

khuếch tán tốt vào kim loại cơ bản Thông thường giới hạn góc hàn tốt nhất là 450 (hình 1.6)

2.6.3 Lượng chất hàn: Chất hàn nhiều, đùn phồng lên là mối hàn xấu, hơn nữa đó còn là

nguyên nhân gây hại cho sản phẩm của mối hàn Ngược lại, chất hàn quá ít thì lại dễ bong vàchỉ là mối hàn trên bên ngoài (hình 1.7)

Nhiều quá

Vun chất hàn nhiều quá khôngchỉ làm tốt chất hàn còn che dinhững mối hàn không tốt

Trang 10

Sinh mặt lõm Chất hàn ngấm tới đáy

Ít quá Chất hàn quá ít, dây có thểbong

2.7 Thí nghiệm tại xưởng theo nhóm 2 đến 3 người

- Hàn các linh kiện điện tử vào mạch điện tử

- Hàn nối các linh kiện điện tử với nhau

2.8 Thảo luận nhóm về

- Phương pháp hàn thiết và chất lượng mối hàn

Bài 1 Công dụng và cấu tạo mỏ hàn điện trở?

Bài 2 Phương pháp hàn thiếc và trình tự các bước hàn nối linh kiện điện tử ?

Trang 11

Bài 3:

HÀN NỐI LINH KIỆN ĐIỆN - ĐIỆN TỬ BẰNG

MỎ HÀN XUNG

A Mục tiêu của bài:

- Chọn công suất mỏ hàn xung thích hợp

- Hàn nối linh kiện điện tử đúng qui trình, mối hàn đạt chất lượng kỹ thuật đáp ứngyêu cầu của công tác sửa chữa mạch điện thuộc phạm vi nghề nghiệp

B Mội dung chính

- Cấu tạo mỏ hàn xung

- Trình tự các bước hàn thiếc bằng mỏ hàn xung

- Hàn nối linh kiện điện tử bằng mỏ hàn xung

- Những chú ý khi sử dụng mỏ hàn xung

3.1 Cấu tạo mỏ hàn xung: Mỏ hàn xung cấu tạo gồm 5 phần chính:

Trang 12

Hình dạng thực tế1- Công tắc nguồn.

2- Hai đầu ra cuộn dây thứ cấp biến áp

3.2 Trình tự các bước hàn thiếc bằng mỏ hàn xung

Trình tự các bước hàn thiếc bằng mỏ hàn xung hoàn toàn giống mỏ hàn điện trở

3.3 Hàn nối linh kiện điện tử bằng mỏ hàn xung

Chuẩn bị dụng cụ gồm mỏ hàn, thiếc hàn, nhựa thông

- Làm sạch: loại bỏ lớp oxi hóa, vết bẩn trên mặt kim loại làm cho chất hàn dễ dàngphủ lên được

- Gia nhiệt: Làm bề mặt kim loại tới nhiệt độ hàn thích hợp, rồi cho thiếc trong chấthàn khuêchs tán để tạo ra tầng hợp kim hàn hoàn hảo

- Lượng chất hàn: Cường độ giáp nối của mối hàn là tốt nhất khi độ dầy của tầng chấthàn giữa hai kim loại là 0,08- 0,13mm, chất hàn nhiều quá cũng không tốt

Kiểm tra chất lượng mối hàn hoàn toàn giống mỏ hàn điện trở

3.5 Những chú ý khi sử dụng mỏ hàn xung

Trang 13

Để có mối hàn chắc chắn phải làm nóng kim loại hàn tới nhiệt độ hàn thích hợp rồi làmchảy vật liệu hàn Việc gia nhiệt không được thừa hay thiếu Vì vậy việc lựa chọn mỏ hànphù hợp là rất quan trọng Thông thường, mỏ hàn tốt là mỏ hàn có tính truyền nhiệt tốt.Nhiệt dung lượng của mỏ hàn được biểu thị theo công suất (W) Nhiệt độ hàn thích hợp caohơn 40- 500C so với pha lỏng Tùy vào tính chất của kim loại giáp nối, kích cỡ, hình dạng sẽ

có mức độ hấp thụ nhiệt khác nhau, nên để duy trì được nhiệt độ hàn cần phải chọn loại mỏhàn thích hợp

Công suất tiêu chuẩn của mỏ hàn: 15W, 25W, 30W, 40W, 50W, 60W, 80W, 100W,200W, 500W

- Hàn các linh kiện điện tử vào mạch điện tử

- Hàn nối các linh kiện điện tử với nhau

 Phương pháp hàn và cách kiểm tra chất lượng mối hàn

 Những chú ý khi sử dụng mỏ hàn xung

Bài 1 Cấu tạo mỏ hàn xung, trình tự các bước hàn thiếc bằng mỏ hàn xung ?

Bài 2 Phương pháp kiểm tra chất lượng mối hàn và những chú ý khi sử dụng mỏ hàn

xung ?

Trang 14

Bài 4:

HÀN NỐI LINH KIỆN ĐIỆN ĐIỆN TỬ

BẰNG MÁY THỔI HƠI NÓNG

- Nguyên lý hàn thiếc bằng phương pháp thổi hơi nóng

- Chọn nhiệt độ, lưu lượng gió thích hợp

- Hàn nối linh kiện điện tử đúng qui trình, mối hàn đạt chất lượng kỹ thuật đáp ứngyêu cầu của công tác sửa chữa mạch điện thuộc phạm vi nghề nghiệp

- Cấu tạo máy hàn thổi nóng

- Quy định về độ nóng chảy của thiếc dùng máy hàn thổi hơi nóng

- Trình tự các bước hàn thiếc bằng máy hàn thổi hơi nóng

4.1 Cấu tạo mỏ hàn thổi hơi nóng

4.2 Quy định về độ nóng chảy của thiếc dùng máy hàn thổi hơi nóng: Quy định về nhiệt

độ được cho trong bảng sau:

Trang 15

95% Pb, 5% Sn 314 310

4.3 Trình tự các bước hàn thiếc bằng máy hàn thổi hơi nóng

+ Điều chỉnh nhiệt độ và lưu lượng gió thích hợp tùy thuộc vào bo mạch cần hàn

+ Cố định linh kiện điện tử cần hàn như các loại IC có kích thước nhỏ, nhiều chân vào bo mạch, ở kỹ thuật này người ta hay sử dụng các hợp chất có tính chất bám dính tốtnhư polyimide, epoxy hoặc keo bạc làm vật liệu hàn khi gắn chíp lên leadframe Sau khi xácđịnh được vị trí tương thích giữa die và cấu hình trên leadframe, die sẽ được đẩy ra khỏi bútchân không, nén lên trên bề mặt của epoxy và quá trình hàn kết thúc

+ Kiểm tra lại vị trí linh kiện trên bo mạch sau đó thổi hơi hàn vào để chất hàn chảy ralàm cố định linh kiện vào bo mạch

Tuy không có phương pháp hoàn hảo để định lượng chất lượng mức độ tốt, xấu củamối hàn, nhưng thông qua quan sat bên ngoài cũng có thể đánh giá một phần chất lượng củanó

Có 3 điểm dùng để đánh giá là màu sắc và độ bóng, góc ngấu, lượng chất hàn

4.4.1 Màu sắc và độ bóng: Chất hàn có màu sắc và độ bóng đặc trưng giống với màu và độ

bóng của thủy ngân Gia công chất hàn là thành công nếu tạo được màu và độ bóng này

4.4.2 Góc ngấu: Góc ngấu càng nhỏ thì mối hàn càng tốt Đó là do khi đó chất hàn đã

khuếch tán tốt vào kim loại cơ bản Thông thường giới hạn góc hàn tốt nhất là 450 (hình 1.6)

4.4.3 Lượng chất hàn: Chất hàn nhiều, đùn phồng lên là mối hàn xấu, hơn nữa đó còn là

nguyên nhân gây hại cho sản phẩm của mối hàn Ngược lại, chất hàn quá ít thì lại dễ bong vàchỉ là mối hàn trên bên ngoài (hình 1.7)

Trang 16

Nhiều quá

Vun chất hàn nhiều quá khôngchỉ làm tốt chất hàn còn che dinhững mối hàn không tốt

Sinh mặt lõm Chất hàn ngấm tới đáy

Ít quá Chất hàn quá ít, dây có thểbong

- Hàn nối linh kiện điện tử dùng máy hàn thổi hơi nóng

- Tháo lắp các IC có kích thước nhỏ

- Phương pháp hàn và cách kiểm tra chất lượng mối hàn

- Những chú ý khi sử dụng mỏ hàn thổi hơi nóng

Bài 1 Nêu phương pháp sử dụng máy hàn thổi hơi nóng ?

Bài 2 Phương pháp kiểm tra chất lượng mối hàn và những chú ý khi sử dụng máy hàn

thổi hơi nóng ?

Trang 17

Bài 5:

HÀN NỐI LINH KIỆN ĐIỆN – ĐIỆN TỬ BẰNG

BỂ NHÚNG THIẾC

- Nguyên lý hàn thiếc bằng phương pháp nhúng bo linh kiện vào bể hàn thiếc

- Chọn nhiệt độ, lượng thiếc, loại thiếc dùng cho bể nhúng

- Hàn nối linh kiện điện tử đúng qui trình, mối hàn đạt chất lượng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của công tác sửa chữa, thay thế mạch điện thuộc phạm vi nghề nghiệp

- Cấu tạo bể hàn nhúng thiếc

- Quy định về độ nóng chảy của thiếc dùng cho bể hàn nhúng thiếc

- Trình tự các bước hàn thiếc bằng bể hàn nhúng thiếc

5.1 Cấu tạo bể hàn nhúng thiếc

1- Chì hàn

2- Bể nhúng thiếc

3- Bếp nung

4- Quạt làm mát

5.2 Quy định về độ nóng chảy của thiếc dùng cho bể hàn nhúng thiếc

Vĩ mạch điện cần hàn phải được rá linh kiện đầy đủ và chính xác Mạch phải đượcphủ xanh hoàn toàn chỉ chừa lại những chân linh kiện cần hàn mà thôi để tránh hàn nhữngnơi không cần thiết

Trang 18

Dùng kẹp giữ mạch điện cần hàn cố định từ từ đưa vào bể nhúng, nhúng mạch saocho bề mặt của mạch vừa tiếp với mặt chì hàn loãng trong bể là được không nên nhúng sâu

sẽ làm hư hỏng linh kiện

Sau khi nhúng vào bể nhúng để mạch khoảng 3s sau đó lấy ra cho qua quạt làm mát

để chì hàn tiếp xúc tốt với vĩ mạch

Tương tự phần trên

Trang 19

Bài 6:

QUẤN DÂY MÁY BIẾN ÁP CẢM ỨNG 1 PHA

- Tính toán, sửa chữa và quấn mới được máy biến áp nguồn (máy biến áp cảm ứng)thường dùng cấp nguồn cho các thiết bị điện tử dân dụng

- Tính toán, thiết kế máy biến áp nguồn

- Qui trình quấn dây

- Thực hành quấn dây máy biến áp nguồn 220V/6-9-12V

6.1 Tính toán, thiết kế máy biến áp nguồn: Tính công suất của MBA

- Công suất thứ cấp máy biến áp: Sp2 = U2 I2

- Công suất sơ cấp máy biến áp:

Khd: hệ số hiệu dụng thực tế xét đến độ rỗng khi lắp ghép lõi máy biến áp Khd chọn

từ 1,02  1,05 Lá thép thẳng, lớp sơn mỏng chọn giới hạn dưới

Trang 20

Chọn đúng theo kích thước Stt: Stt = a*b, tiết kiệm vật tư đảm bảo diện tích của sổkhung từ Cửa sổ khung từ rộng dẫn đến lãng phí sắt từ Hẹp dẫn đến không quấn hết dâyquấn

Thông thường a = (0,8  1)b (a càng lớn thì cửa sổ càng rộng)

6.3 Tính số vòng dây cuộn sơ cấp và cuộn thứ cấp.

+ Tính số vòng dây quấn sơ cấp và thứ cấp

- Số vòng dây quấn sơ cấp:

6.4 Tính đường kính dây quấn cuộn sơ cấp và cuộn thứ cấp

6.4.1 Tính dòng điện ở 2 dây quấn:

a Dòng điện sơ cấp:

b Dòng điện thứ cấp:

6.4.2 Tính kích thước hai dây quấn:

a Đường kính dây quấn sơ cấp:

Trong đó là tiết diện dây dẫn sơ cấp

b Đường kính dây quấn thứ cấp:

Trong đó là tiết diện dây quấn thứ cấp

6.5 Tính cửa sổ lõi thép

Gọi Qcs: là diện tích cửa sổ khung từ Qcs = C.h (mm2)

Trang 21

Qdq: là diện tích dây quấn nằm trong cửa sổ

6.6.2 Công dụng của khuôn:

- Dùng để quấn các cuộn dây, tạo ra cho cuộn dây có một hình dáng phù hợp với lõithép và để bảo vệ dây quấn, đảm bảo cách điện giữa cuộn dây với lõi thép

- Làm khuôn bìa cách điện

6.6.3 Vật liệu làm khuôn:

- Yêu cầu: Đảm bảo cách điện, độ cứng vững và dễ gia công

- Vật liệu làm khuôn: bìa cách điện, nhựa, gỗ, mê ca…

6.6.4 Kích thước của khuôn

Căn cứ vào kích thước của lõi thép ta có thể xác định được kích thước của khuôn Bềdày của bìa phù hợp với hình khối của lõi thép Nếu mỏng quá không đảm bảo độ cứngvững Nếu dày quá thì làm chật cửa sổ khung từ

6.6.5 Phương pháp gia công khuôn:

Có nhiều loại khuôn gia công với các phương pháp khác nhau

+ Gia công khuôn bằng bìa:

Cấu tạo của khuôn gồm 2 phần ghép lại với nhau, nắp chắn khuôn hai đầu và thân khuôn

+ Thân khuôn: Từ các kích thước của lõi thép ta xác định kích thước của thân khuôn.Thân khuôn có hình khai triển như sau:

Trang 22

Mặt A là mặt song song với lá thép Mặt B là mặt vuông góc với lá thép Mặt A' (là mặtdán chồng lên mặt A tạo nên hình khối chắc chắn)

Lượng dôi a và b chọn sao cho đảm bảo trụ từ có thể lắp vào thân khuôn dễ dàng.Nếu a và b lớn quá dẫn đến kích thước khuôn lớn hơn kích thước trụ từ, làm giảm diệntích cửa sổ khung từ

Lượng h được chọn tính đến việc dôi ra trong quá trình quấn dây, làm khuôn khôngchính xác Trường hợp sau khi quấn xong mà chiều cao của khuôn lớn hơn (h) dẫn đến việcghép lá thép chữ E và I không sát nhau, làm mạch từ không khép kín

Mặt giáp mối định hình thân khuôn phải là mặt A’ vì nó không ảnh hưởng đến diện tíchcửa sổ khung từ (Nừu dán ở mặt B sẽ ảnh hưởng đến diện tích cửa sổ khung từ

+ Nắp chắn khuôn hai đầu

Từ kích thước của lõi thép và của thân khuôn ta có các kích thước hình khai triển nắpchắn như hình 5-3

c là số gia để đảm bảo sao cho nắp bìa vừa vào cửa sổ khung từ

Định dạng
Số trang	36
Dung lượng	2,99 MB
File đính kèm	BG_DIEN CO BAN MOI.rar (2 MB)