I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức Phát biểu được khái niệm sự rơi tự do. Nêu được ví dụ về sự rơi tự do. 2. Kỹ năng Quan sát thí nghiệm để từ đó rút ra nhận xét. Giải thích được một số hiện tượng về sự rơi tự do. Giải được một số dạng bài tập đơn giản có liên quan. 3. Thái độ Có thái độ hứng thú đối với bài học, sôi nổi, hào hứng trong giờ học. Có tinh thần hợp tác cao. Liên hệ kiến thức vật lí với thực tiễn cuộc sống, tích cực tìm hiểu, sáng tạo, say mê vật lý. II. CHUẨN BỊ 1. Giáo viên Các thí nghiệm mô phỏng bằng phần mềm Flash. 2. Học sinh Ôn lại bài chuyển động thẳng biến đổi đều. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1: Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ. (3 phút) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp. Kiểm tra: Câu hỏi: 1. Phân biệt chuyển động thẳng và chuyển động thẳng biến đổi đều? 2. Nêu các đặc điểm của véc tơ gia tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều. Yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời của bạn. Nhận xét và đánh giá điểm. 1. Phân biệt: Chuyển động thẳng là chuyển động có quỹ đạo là đường thẳng. Chuyển động thẳng biến đổi đều là chuyển động có quỹ đạo là đường thẳng và có độ lớn của vận tốc tức thời hoặc tăng đều, hoặc giảm đều theo thời gian. 2. Các đặc điểm của véc tơ gia tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều: Gia tốc a của chuyển động thẳng biến đổi đều là đại lượng không đổi. Chuyển động thẳng nhanh dần đều: a cùng dấu với v0. Chuyển động thẳng chậm dần đều: a ngược dấu với v0. Hoạt động 2: Đặt vấn đề vào bài mới. (2 phút) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Trong cuộc sống quanh ta thì sự rơi của các vật là một hiện tượng rất phổ biến mà chúng ta thường thấy, chẳng hạn như chiếc lá khô từ trên cây rơi xuống đất, quả xoài, quả ổi rơi… Yêu cầu học sinh dự đoán vật nào sẽ rơi xuống đất trước khi thả một đồng xu và một tờ tiền giấy cùng một lúc ở cùng một độ cao? Tiến hành thả rơi hai vật. Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Tại sao đồng xu lại rơi xuống đất trước? Vậy liệu rằng ý kiến đó đã chính xác chưa? Và sự rơi của đồng xu, tờ tiền giấy được gọi là gì? Muốn biết được điều đó và để hiểu rõ hơn thì hôm nay chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu bài: “Sự rơi tự do”. Đồng xu sẽ rơi xuống đất trước. Vì đồng xu có trọng lượng lớn hơn trọng lượng của tờ tiền giấy.
Trang 1GIÁO ÁN GIẢNG DẠY Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO
(SGK Vật lý 10 – cơ bản)
Ngày dạy: 10/11/2015
Sinh viên: Ngô Thị Bích Quyền
Lớp : Sư phạm Vật lý K35
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Phát biểu được khái niệm sự rơi tự do
- Nêu được ví dụ về sự rơi tự do
2 Kỹ năng
- Quan sát thí nghiệm để từ đó rút ra nhận xét
- Giải thích được một số hiện tượng về sự rơi tự do
- Giải được một số dạng bài tập đơn giản có liên quan
3 Thái độ
- Có thái độ hứng thú đối với bài học, sôi nổi, hào hứng trong giờ học
- Có tinh thần hợp tác cao
- Liên hệ kiến thức vật lí với thực tiễn cuộc sống, tích cực tìm hiểu, sáng tạo, say mê vật lý
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
Các thí nghiệm mô phỏng bằng phần mềm Flash
2 Học sinh
Ôn lại bài chuyển động thẳng biến đổi đều
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ (3 phút) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp.
- Kiểm tra:
* Câu hỏi:
1 Phân biệt chuyển động thẳng và
chuyển động thẳng biến đổi đều?
2 Nêu các đặc điểm của véc tơ gia tốc
1 Phân biệt:
- Chuyển động thẳng là chuyển động
có quỹ đạo là đường thẳng
Trang 2trong chuyển động thẳng biến đổi đều.
- Yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời
của bạn
- Nhận xét và đánh giá điểm
- Chuyển động thẳng biến đổi đều là chuyển động có quỹ đạo là đường thẳng
và có độ lớn của vận tốc tức thời hoặc tăng đều, hoặc giảm đều theo thời gian
2 Các đặc điểm của véc tơ gia tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều:
- Gia tốc a của chuyển động thẳng biến đổi đều là đại lượng không đổi
- Chuyển động thẳng nhanh dần đều: a cùng dấu với v0
- Chuyển động thẳng chậm dần đều: a ngược dấu với v0
Hoạt động 2: Đặt vấn đề vào bài mới (2 phút) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Trong cuộc sống quanh ta thì sự rơi
của các vật là một hiện tượng rất phổ
biến mà chúng ta thường thấy, chẳng
hạn như chiếc lá khô từ trên cây rơi
xuống đất, quả xoài, quả ổi rơi…
- Yêu cầu học sinh dự đoán vật nào sẽ
rơi xuống đất trước khi thả một đồng xu
và một tờ tiền giấy cùng một lúc ở cùng
một độ cao?
- Tiến hành thả rơi hai vật
- Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Tại
sao đồng xu lại rơi xuống đất trước?
Vậy liệu rằng ý kiến đó đã chính xác
chưa? Và sự rơi của đồng xu, tờ tiền
giấy được gọi là gì? Muốn biết được
điều đó và để hiểu rõ hơn thì hôm nay
chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu bài: “Sự rơi
tự do”
- Đồng xu sẽ rơi xuống đất trước
- Vì đồng xu có trọng lượng lớn hơn trọng lượng của tờ tiền giấy
Trang 3Hoạt động 3: Tìm hiểu sự rơi của các vật trong không khí (20 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Yêu cầu học sinh tập trung quan sát
các thí nghiệm sau:
Lưu ý học sinh: ở các thí nghiệm này
đều đồng thời thả nhẹ hai vật rơi xuống
từ cùng một độ cao
- Tiến hành các thí nghiệm:
+ Thí nghiệm 1: Thả nhẹ một hòn sỏi
và một tờ giấy (trong đó hòn sỏi nặng
hơn tờ giấy)
Yêu cầu học sinh cho biết vật nào
rơi xuống đất trước? Vì sao?
Yêu cầu học sinh nhận xét
+ Thí nghiệm 2: Thả nhẹ một hòn sỏi
và một tờ giấy như thí nghiệm 1 nhưng
tờ giấy vo tròn và nén chặt lại
Yêu cầu học sinh cho biết vật nào
rơi xuống đất trước ?
Hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét
từ thí nghiệm trên
+ Thí nghiệm 3: Thả nhẹ hai tờ giấy
cùng kích thước, nhưng một tờ để
phẳng, một tờ vo tròn lại
Yêu cầu học sinh cho biết vật nào
rơi xuống đất trước?
+ Thí nghiệm 4: Thả nhẹ hòn sỏi nhỏ
và một tấm bìa phẳng đặt nằm ngang
(trong đó tấm bìa nặng hơn hòn sỏi)
Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: vật
nào rơi xuống đất trước?
Hướng dẫn học sinh rút ra nhận xét
qua thí nghiệm trên
- Yêu cầu học sinh chỉ ra điểm giống
- Hòn sỏi rơi xuống đất trước, vì hòn sỏi nặng hơn tờ giấy
- Nhận xét: vật nặng luôn rơi nhanh hơn vật nhẹ
- Hai vật chạm đất gần như cùng lúc
- Nhận xét: hai vật có khối lượng khác nhau rơi nhanh như nhau
- Tờ giấy vo tròn rơi xuống đất trước
- Hòn sỏi rơi xuống đất trước
- Nhận xét: vật nhẹ rơi nhanh hơn vật nặng
Trang 4nhau khi tiến hành các thí nghiệm trên?
+ Gợi ý cho học sinh: lưu ý đến môi
trường làm thí nghiệm
- Nhận xét
- Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi C1
- Nhận xét và góp ý
- Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: có
phải vật nặng luôn rơi nhanh hơn vật
nhẹ hay không?
- Hướng dẫn học sinh rút ra kết luận qua
các thí nghiệm trên
- Nhận xét, góp ý
- Giống nhau: đồng thời thả nhẹ hai vật
ở cùng một độ cao và đều thực hiện thí nghiệm trong môi trường không khí
- Gồm các ý:
+ Ở thí nghiệm 1: vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ
+ Ở thí nghiệm 4: vật nhẹ rơi nhanh hơn vật nặng
+ Ở thí nghiệm 3: hai vật nặng như nhau lại rơi nhanh chậm khác nhau
+ Ở thí nghiệm 2: hai vật nặng nhẹ khác nhau lại rơi nhanh như nhau
- Không
- Kết luận: không thể nói trong không khí vật nặng bao giờ cũng rơi nhanh hơn vật nhẹ
Hoạt động 4: Tìm hiểu sự rơi của các vật trong chân không (15 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Giới thiệu Niu-tơn _ một nhà bác học
thiên tài người Anh, người đầu tiên
nghiên cứu loại trừ ảnh hưởng của
không khí lên sự rơi của các vật
- Yêu cầu học sinh giới thiệu sơ lược về
ống thí nghiệm Niu-tơn
- Nhận xét, bổ sung nếu chưa đầy đủ
- Tiến hành thí nghiệm và yêu cầu học
sinh quan sát trong hai trường hợp:
+ Trường hợp 1: trong ống chứa đầy
- Ống Niu-tơn gồm một ống thủy tinh kín, trong ống có chứa một hòn bi chì và một lông chim
Trang 5không khí.
+ Trường hợp 2: trong ống đã hút hết
không khí.- Yêu cầu học sinh trả lời các
câu hỏi:
+ Kết quả của thí nghiệm trong hai
trường hợp như thế nào?
+ Điều gì đã ảnh hưởng đến kết quả thí
nghiệm như vậy?
+ Nếu không có sức cản của không khí
thì các vật rơi như thế nào?
- Thông báo cho học sinh biết về thí
nghiệm của Ga-li-lê ở tháp nghiêng
thành Pi-da và thí nghiệm về sự rơi tự do
trên Mặt Trăng do nhà du hành vũ trụ
Mĩ Đê-vít Xcốt (David Scott) đã làm
- Hướng dẫn để học sinh rút ra kết luận
qua các thí nghiệm trên
- Nhận xét và nhấn mạnh: sự rơi của các
vật trong trường hợp đó gọi là rơi tự do
- Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi:
+ Sự rơi tự do là gì?
+ Hãy lấy ví dụ về sự rơi tự do
- Nhận xét
- Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: có
phải đồng xu và tờ tiền giấy trong thí
nghiệm ở đầu bài đều rơi tự do không?
- Kết quả:
+ Trường hợp 1: hòn bi chì rơi xuống trước lông chim
+ Trường hợp 2: hòn bi chì và lông chim rơi nhanh như nhau, chúng chạm đáy ống cùng một lúc
- Do sức cản của không khí
- Nếu không có sức cản của không khí thì các vật rơi nhanh như nhau
- Rút ra được kết luận: khi không có lực cản của không khí thì các vật có hình dạng và khối lượng khác nhau đều rơi nhanh như nhau
- Sự rơi tự do là sự rơi của một vật chỉ chịu tác dụng của trọng lực
- Không, đồng xu rơi tự do còn tờ tiền giấy không rơi tự do
+ Đồng xu rơi tự do, bởi vì khi đồng
xu rơi, lực cản của không khí lên nó là nhỏ không đáng kể so với trọng lượng của nó
Trang 6- Nhận xét và góp ý.
- Thông báo cho học sinh: đặc điểm của
chuyển động rơi tự do và gia tốc rơi tự
do sẽ tìm hiểu ở tiết học hôm sau
+ Tờ tiền giấy không rơi tự do, vì khi
tờ tiền giấy rơi thì lực cản của không khí
là lớn đáng kể so với trọng lượng của nó bởi diện tích tiếp xúc của tờ tiền giấy với không khí lớn nên nó rơi chậm hơn
so với đồng xu
Hoạt động 5: Củng cố kiến thức và dặn dò (5 phút) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Yêu cầu học sinh làm một số bài tập
trắc nghiệm nhanh
- Nhấn mạnh lại các kiến thức trọng tâm
của tiết học mà học sinh cần nắm
- Yêu cầu học sinh về nhà học bài, làm
một số bài tập trong sách giáo khoa,
sách bài tập có liên quan và chuẩn bị
phần còn lại của bài
IV NỘI DUNG GHI BẢNG
Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO (tiết 1)
I Sự rơi trong không khí và sự rơi tự do
1 Sự rơi của các vật trong không khí
a Thí nghiệm
- Thí nghiệm 1: Thả nhẹ một hòn sỏi và một tờ giấy (trong đó hòn sỏi nặng hơn
tờ giấy)
- Thí nghiệm 2: Thả nhẹ một hòn sỏi và một tờ giấy nhưng tờ giấy vo tròn và nén chặt lại
- Thí nghiệm 3: Thả nhẹ hai tờ giấy cùng kích thước, nhưng một tờ để phẳng, một
tờ vo tròn lại
Trang 7- Thí nghiệm 4: Thả một hòn sỏi nhỏ và một tấm bìa phẳng đặt nằm ngang (trong
đó tấm bìa nặng hơn hòn sỏi )
b Kết quả
- Thí nghiệm 1: Vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ
- Thí nghiệm 2: Hai vật nặng nhẹ khác nhau lại rơi nhanh như nhau
- Thí nghiệm 3: Hai vật nặng như nhau rơi nhanh chậm khác nhau
- Thí nghiệm 4: Vật nhẹ rơi nhanh hơn vật nặng
c Nhận xét
Các vật rơi nhanh hay chậm không phải do nặng nhẹ khác nhau
2 Sự rơi của các vật trong chân không
a Ống Niu-tơn
Đọc sách giáo khoa
b Kết luận
Nếu loại bỏ được ảnh hưởng của không khí thì mọi vật sẽ rơi nhanh như nhau
c Định nghĩa sự rơi tự do
Sự rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực
V RÚT KINH NGHIỆM GIỜ DẠY
………
………
………
………
………
………
………