Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014 (Khóa luận tốt nghiệp)

Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến sử dụng đất nông nghiệp và đời sống người dân tại thị trấn Bắc Sơn, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn năm 2010 2014

Khóa h c : 2011 – 2015

Thái Nguyên, n m 2015

Gi ng viên h ng d n : GS TS Nguy n Th ng

Thái Nguyên, n m 2015

L I C M N

Th c t p t t nghi p là giai o n h t s c quan tr ng trong toàn b quá trình h c

t p, rèn luy n c a m i sinh viên V i ph ng châm “h c i ôi v i hành, lý thuy t

g n li n v i th c ti n”, th c t p t t nghi p s giúp cho sinh viên c ng c và h

th ng hóa l i toàn b ki n th c ã h c, áp d ng m t cách sáng t o, linh ho t vào

th c t nh m nâng cao n ng l c chuyên môn sau khi ra tr ng có th áp ng

hoàn thành khóa lu n này, bên c nh s n l c c g ng c a b n thân, em ã

xin bày t lòng bi t n chân thành n các th y cô giáo trong khoa Qu n lí tài

chân thành c m n UBND Th tr n B c S n, Phòng TN

,

h ng d n em trong quá trình nghiên c u

Do th i gian có h n, kinh nghi m và trình c a b n thân còn h n ch nên khóa lu n t t nghi p c a em không tránh kh i nh ng thi u sót Em r t mong nh n

c nh ng ý ki n óng góp ý c a các th y cô và các b n tài c a em c hoàn thi n h n

Xin trân tr ng c m n!

L ng s n, ngày tháng n m 2014

Sinh viên

D ng Th H nh

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 2.1: Dân s ô th và t l % dân s s ng khu v c ô th n m 1970, 1990 và

2025 7

B ng 2.2: Dân s ô th các n c kinh t phát tri n qua các n m 8

B ng 4.1: C c u hi n tr ng s d ng t th tr n B c S n n m 2014 26

B ng 4.2: Tình hình bi n ng t ai c a th tr n B c S n t n m 2010 n n m 2014 31

B ng 4.3: K t qu giao t th tr n B c S n giai o n 2010 – 2014 32

B ng 4.4: Di n tích, c c u t nông nghi p n n m 2014 34

B ng 4.5: M t s thông tin c b n v các ch h 35

B ng 4.6 Thu nh p bình quân c a h t 2010- 2014 36

i thu nh p do tác ng c a ô th hóa 38

B ng 4.8: Tình hình ngh nghi p c a h tr c và sau ô th hóa 39

B ng 4.9: K t qu ào t o ngh và gi i quy t vi c làm 40

B ng 4.10: Các lo i tài s n trong gia ình ng i nông dân 41

B ng 4.11: Tình hình s d ng ngu n ti n b i th ng t ai c a h 42

B ng 4.12: Thay i thu nh p c a h qua quá trình ô th hóa 44

B ng 4.13: Tác ng c a ô th hóa n xã h i và môi tr ng 45

DANH M C HÌNH

Trang

Hình 4.1 B n th tr n B c S n 17 Hình 4.2: Lao ng th tr n B c S n giai o n 2010-2014 24 Hình 4.3: C c u s d ng ti n b i th ng t ai c a h 42

M C L C

Trang

L I C M N i

DANH M C CÁC B NG ii

DANH M C HÌNH iii

DANH M C CÁC KÍ HI U VI T T T iv

M C L C v

Ph n 1 : M U 1

1.1 Tính c p thi t c a tài 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.2.1 M c tiêu t ng quát 2

1.2.2 M c tiêu c th 3

1.3 Ý ngh a c a tài 3

Ph n 2 : T NG QUAN TÀI LI U 4

2.1 C s khoa h c c a tài 4

2.1.1 C s pháp lý 4

2.1.2 C s lý lu n và th c ti n 5

2.2 Th c ti n ô th hóa 7

2.2.1 Tình hình ô th hóa trên th gi i 7

2.2.2 ô th hóa m t s n c phát tri n trên Th gi i 8

2.3 Nghiên c u trong và ngoài n c v ô th hoá và tác ng c a nó n t ai và i s ng con ng i 10

Ph n 3 : I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 13

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 13

3.1.1 i t ng nghiên c u 13

3.1.2 Ph m vi nghiên c u 13

3.2 a i m và th i gian ti n hành nghiên c u 13

3.3 N i dung nghiên c u 13

3.3.1 i u ki n t nhiên, kinh t xã h i và tình hình s d ng t Th tr n B c s n,

huy n B c S n, t nh L ng S n 13

3.3.2 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i qu n lý, bi n ng s d ng t trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n 14

3.3.3 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i i s ng c a ng i dân trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n 14

3.3.4 Thu n l i, khó kh n và xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý, s d ng t nông nghi p và nâng cao i s ng ng i dân tr c s phát tri n c a ô th 14

3.4 Ph ng pháp nghiên c u 14

3.4.1 Ph ng pháp thu th p tài li u s li u 14

3.4.2 Ph ng pháp x lý s li u 15

3.4.3 Ph ng pháp ch n i m nghiên c u 15

3.4.4 ph ng pháp chuyên gia 16

Ph n 4 : K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 17

4.1 i u ki n t nhiên, kinh t xã h i và tình hình s d ng t th tr n B c S n huy n B c S n t nh L ng S n 17

4.1.1 i u ki n t nhiên c a th tr n B c S n 17

4.1.2 c i m kinh t xã h i 20

4.1.3 Nh n xét chung v i u ki n t nhiên - tài nguyên thiên nhiên và c nh quan môi tr ng 25

4.1.4 Tình hình s d ng t t i th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n 25

4.2 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i qu n lí t ai trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n 29

4.2.1 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i qu n lí t ai t i th tr n B c S n 29

4.2.2 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i bi n ng s d ng t và tình hình s d ng t nông nghi p 30

4.3 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i i s ng c a ng i dân trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n 35

4.3.1 nh h ng c a s phát tri n ô th n thu nh p và vi c làm c a ng i dân 35

4.3.2 nh h ng c a s phát tri n ô th n i s ng xã h i c a ng i dân 41

4.4 Thu n l i, khó kh n và xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý, s d ng t nông nghi p và nâng cao i s ng ng i dân tr c s phát tri n c a ô th 45

4.4.1 Thu n l i 45

4.4.2 Khó kh n 47

4.4.3 M t s gi i pháp c b n nh m t ng c ng vai trò qu n lý c a Nhà n c i v i t ai và xu t các gi i pháp trong s d ng t, nâng cao i s ng h nông dân trong quá trình ô th hóa th tr n B c S n 49

PH N 5 : K T LU N VÀ KI N NGH 54

5.1 K t lu n 54

5.2 M t s ki n ngh 56

TÀI LI U THAM KH O 58

h n v di n tích ngày càng b thu h p, ng th i làm gi m màu m và gi m tính

b n v ng trong s d ng t Ngoài ra, v i quá trình ô th hoá làm cho qu t nông nghi p ngày càng gi m, trong khi kh n ng khai hoang t m i và các lo i t khác chuy n sang t nông nghi p l i r t h n ch Do v y, nh h ng c a ô th hóa n

thái và phát tri n b n v ng ang tr thành v n mang tính ch t toàn c u, c các nhà khoa h c trên th gi i c bi t quan tâm i v i m t n c có n n kinh t nông nghi p là ch y u nh Vi t Nam, nghiên c u, ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th n s d ng t nông nghi p và i s ng ng i dân càng tr nên c n thi t h n bao gi h t.( Nguy n ình C , 1997) [4]

Th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n là th tr n mi n núi phía ông B c n c ta, ang trong quá trình ô th hoá, công nghi p hoá và hi n i hoá

v i t c nhanh Quá trình phát tri n ô th di n ra trên bình di n r ng, ã làm bi n

i b m t kinh t , v n hoá, xã h i và ki n trúc c a c huy n

Hoà theo xu th ó, t c phát tri n ô th ã và ang nh h ng m nh m

t i quá trình s d ng t nông nghi p t i huy n B c S n nói chung và th tr n B c

S n nói riêng Quá trình phát tri n ô th ã làm cho di n tích t nông nghi p t i

Th Tr n có nh ng thay i áng k : Di n tích t cho s n xu t nông nghi p khu

v c nông thôn b thu h p d n nh ng cho di n tích t khu ô th t ng lên nhanh chóng, quan h kinh t t ô th c ng c ti n t hóa theo quy lu t c a kinh t th

tr ng Quan h s d ng t ô th có nh ng phát sinh ph c t p mà nhi u khi ã

v t ra ngoài t m ki m soát c a Nhà n c ó là tình tr ng t ý chuy n m c ích s

d ng t trái phép, s quá t i c a h t ng k thu t ô th , ô nhi m môi tr ng, thi u

v n u t … c bi t, ô th phát tri n không úng nh h ng, m c tiêu c a Nhà

n c do công tác xây d ng và qu n lý quy ho ch ch a t t Giá c t ô th trên th

tr ng b t ng s n có nh ng bi n ng r t ph c t p, gây ra nh ng khó kh n cho phát tri n kinh t - xã h i Do bi n ng c a quan h s d ng t trong quá trình phát tri n ô th , tình hình chính tr xã h i c ng có nh ng bi u hi n x u nh : Kho ng cách giàu nghèo ngày càng l n do ô th hoá, tình tr ng khi u ki n ngày càng gia t ng, c bi t khi u ki n trong l nh v c t ai chi m t l l n

Xu t phát t th c ti n trên, c s ng ý c a Ban ch nhi m khoa Qu n lý

t n tình c a th y giáo GS.TS Nguy n Th ng, em ti n hành nghiên c u tài:

“ nh h ng c a s phát tri n ô th n s d ng t nông nghi p và i s ng

ng i dân t i th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n giai o n n m

2010 - 2014”

1.2 M c tiêu nghiên c u

1.2.1 M c tiêu t ng quát

ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th n s d ng t nông nghi p và

i s ng ng i dân t ó xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao hi u qu qu n

lý, s d ng t nông nghi p và nâng cao i s ng ng i dân tr c s phát tri n ô

th trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n

1.3 Ý ngh a c a tài

giá nh h ng c a s phát tri n ô th n qu n lý, s d ng t nông nghi p và i

s ng, vi c làm c a ng i dân

- Ý ngh a th c ti n: xu t chính sách t ng c ng hi u qu qu n lý, s

t nh L ng S n và các a ph ng có i u ki n t ng t

- C n c Ngh nh s 197/2004/N -CP ngày 03 tháng 12 n m 2004 c a Chính ph v b i th ng thi t h i, h tr tái nh c khi Nhà n c thu h i t

- C n c Thông t s 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 n m 2009 c a

B Tài nguyên và Môi tr ng quy nh chi ti t v b i th ng, h tr , tái nh c và trình t , th t c thu h i t, giao t, cho thuê t

2.1.1.2 Các v n b n c a t nh L ng S n

- Quy t nh s 33/2008/Q -UBND ngày 22 tháng 12 n m 2008 c a UBND

t nh L ng S n v vi c quy nh h n m c giao t , h n m c công nh n t trên

a bàn t nh L ng S n

- Quy t nh s 09/2012/Q -UBND ngày 20 tháng 04 n m 2012 c a UBND t nh

L ng S n v vi c ban hành quy nh c ch , chính sách b i th ng, h tr và tái nh ckhi nhà n c thu h i t trên a bàn t nh L ng S n

2.1.2 C s lý lu n và th c ti n

2.1.2.1 ô th

Vi t Nam, theo i u 6 ngh nh s 42/2009/N /CP [6] ngày 07 tháng 5

n m 2009 c a chính ph v vi c phân lo i ô th , có tiêu chu n c b n v phân lo i

ô th , vi c phân lo i c xem xét, ánh giá trên c s hi n tr ng phát tri n ô th

t i n m tr c li n k n m l p d án phân lo i ô th ho c th i i m l p án phân

lo i ô th , bao g m :

1 Ch c n ng ô th : Là trung tâm t ng h p ho c trung tâm chuyên ngành, c p

qu c gia, c p vùng liên t nh, c p t nh, c p huy n ho c là m t trung tâm c a vùng trong

t nh có vai trò thúc y s phát tri n kinh t - xã h i c a c n c ho c m t vùng lãnh

th nh t nh

2 Quy mô dân s toàn ô th t i thi u ph i t 4 nghìn ng i tr lên

3 M t dân s phù h p v i quy mô, tính ch t và c i m c a t ng lo i ô

th và c tính trong ph m vi n i thành, n i th và khu ph xây d ng t p trung c a

th tr n

4 T l lao ng phi nông nghi p c tính trong ph m vi ranh gi i n i thành,

n i th , khu v c xây d ng t p trung ph i t t i thi u 65% so v i t ng s lao ng

5 H th ng công trình h t ng ô th g m h th ng công trình h t ng xã h i

và h th ng công trình h t ng k thu t:

a) i v i khu v c n i thành, n i th ph i c u t xây d ng ng b và

có m c hoàn ch nh theo t ng lo i ô th

b) i v i khu v c ngo i thành, ngo i th ph i c u t xây d ng ng b

m ng h t ng và b o m yêu c u b o v môi tr ng và phát tri n ô th b n v ng

6 Ki n trúc, c nh quan ô th : Vi c xây d ng phát tri n ô th ph i theo quy

ch qu n lý ki n trúc ô th c duy t, có các khu ô th ki u m u, các tuy n ph

v n minh ô th , có các không gian công c ng ph c v i s ng tinh th n c a dân

c ô th , có t h p ki n trúc ho c công trình ki n trúc tiêu bi u và phù h p v i môi

tr ng, c nh quan thiên nhiên

2.1.2.2 ô th hóa

ô th hóa là m t quá trình phát tri n v dân s ô th , s l ng và quy mô ô

th c ng nh v các i u ki n s ng theo ki u ô th Trong quá trình TH u có sphát tri n v l ng và ch t các ô th c ng nh các i m dân c nông thôn (v c

c u kinh t , c c u dân c , c c u t ch c xã h i và không gian quy ho ch – ki n trúc, hình thái xây d ng,…)

Các nhà khoa h c thu c nhi u b môn ã nghiên c u quá trình TH và a

ra không ít nh ngh a cùng v i nh ng nh giá v quy mô, t m quan tr ng và dbáo t ng lai c a quá trình này

“ ô th hóa là ti n trình kinh t - xã h i th hi n b ng vi c t ng dân thành

th , t p trung m t s l ng l n con ng i t i các thành ph , c bi t là t i nh ng siêu ô th , b ng vi c ph bi n l i s ng thành th t i toàn b h th ng dân c c a c

Siêu ô th hóa c tr ng cho các n c phát tri n còn s TH gi t o c

tr ng cho các n c ang phát tri n Vi t Nam ang ph i i m t v i tình tr ng TH

gi t o và TH theo chi u r ng ch không theo chi u sâu.”

(theo báo t m nhìn tri th c & phát tri n ra ngày 15/7/2012) [14]

Tóm l i, TH là quá trình bi n i và phân b các l c l ng s n xu t trong

n n kinh t qu c dân, b trí dân c , hình thành, phát tri n các hình th c và i u ki n

s ng theo ki u ô th ng th i phát tri n ô th hi n có theo chi u sâu trên c s

hi n i hoá c s v t ch t k thu t

2.2 Th c ti n ô th hóa

Ti n trình TH g n bó ch t ch v i s phát tri n c a l ch s nhân lo i Quá trình này m i là s n ph m c a n n v n minh, v a là ng l c c a nh ng b c ti n

kì di u mà nhân lo i ã t c trong m y thiên niên k qua

i v i Vi t Nam, m t n c nông nghi p truy n th ng v i th c t ô th hóa th p và

ch m trong l ch s ang b c vào th i k m i c a n n kinh t th tr ng, th i k CNH –

H H, vi c nghiên c u tìm hi u di n bi n c a quá trình ô th hóa trên th gi i càng có ý ngh a to l n c v m t nh n th c, lý lu n c ng nh giá tr th c ti n

2.2.1 Tình hình ô th hóa trên th gi i

ô th hoá là hi n t ng mang tính toàn c u và di n ra v i t c ngày m t

t ng, c bi t là các qu c gia kém phát tri n Theo các chuyên gia nghiên c u v

TH thì trong ti n trình ô th hóa t n a sau th k XX có chung m t c i m là: giai o n u, t l dân s ô th trên t ng dân s th p và t c phát tri n dân s

ô th nhanh, nhanh h n r t nhi u so v i các qu c gia phát tri n D i ây là d n

90% và 80% M La Tinh Theo báo cáo c a Liên h p qu c, trong 1/4 th k t i,

vi c t ng dân s h u nh s ch di n ra các thành ph mà ph n l n thu c các n c kém phát tri n n n m 2030, h n 60% dân s th gi i s ng các ô th

2.2.2 ô th hóa m t s n c phát tri n trên Th gi i

v i các n c kinh t phát tri n là các n c ông Âu: 63% dân s s ng khu v c

ô th

B ng 2.2: Dân s ô th các n c kinh t phát tri n qua các n m

Khu v c Dân s ô th (tri u ng i) % dân s ô th

42 106,1 62,4

ph m vi ô th mà ph i bao g m c a bàn nông thôn Chúng ta còn ph i phát tri n

m ng l i ô th h p lý, xây d ng các ô th có quy mô v a ph i, g n k t v i h

th ng ô th v tinh Ngay t bây gi , chúng ta ph i g n TH v i quá trình CNH - H H t n c Khi làm quy ho ch phát tri n m t thành ph c th c n có

k ho ch xây d ng ng b v nhà , k t c u h t ng, h th ng d ch v , h th ng x

lý n c th i,…

2.2.3 Quá trình ô th hóa Vi t Nam

* Th i k ti n công nghi p (tr c th k XVIII)

ô th hóa phát tri n mang c tr ng c a n n v n minh nông nghi p Các ô

th phân tán quy mô nh phát tri n theo d ng t p trung, c c u n gi n Tính ch t

ô th lúc b y gi ch y u là hành chính, th ng nghi p, ti u th th ng nghi p (C m Bá Th ng, 2009) [9]

* Th i k công nghi p ( n n a th k XX)

Các ô th phát tri n m nh, song song v i quá trình CNH Cu c cách m ng công nghi p ã làm cho n n v n minh ô th phát tri n nhanh chóng, s t p trung

s n xu t và dân c ã t o nên nh ng ô th l n và c c l n C c u ô th ph c t p

h n, c bi t là các thành ph mang nhi u ch c n ng khác nhau (n a sau th k XX)

nh th ô thành ph c ng c tr ng c a th i kì này là s phát tri n thi u ki m soát c a các thành ph ( C m Bá Th ng, 2009) [9]

* Th i kì h u công nghi p

S phát tri n c a công ngh tin h c ã làm thay i c c u s n xu t và

ph ng th c sinh ho t c a ô th Không gian ô th có c c u t ch c ph c t p, quy mô l n H th ng dân c ô th phát tri n theo c m và chu i.( C m Bá Th ng,

2009) [9]

T ng quan v quá trình ô th hóa Vi t Nam:

T n m 1990 các ô th Vi t Nam b t u phát tri n, lúc ó c n c m i có kho ng 500 ô th l n nh (t l ô th hóa vào kho ng 17-18%), n n m 2000 con

s này lên 649 và n m 2003 là 656 ô th Tính n nay, c n c ã có 770 ô thbao g m:

- 2 ô th c bi t: TP h Chí Minh, Hà N i

- 15 ô th lo i I nh H i Phòng, à N ng, C n Th , Hu …

- 16 ô th lo i II, 45 ô th lo i III, 66 ô th lo i IV và 626 ô th lo i IV

T l dân s ô th hi n nay 35%,theo quy ho ch phát tri n n n m 2020 t

chi m 50% dân s ô th c n c,t ng ng v i s dân c sinh s ng t i ô thchi m kho ng 52 tri u ng i

M c tiêu ra cho nhu c u s d ng t ô th n m 2025, nhu c u t xây

d ng ô th kho ng 450.000 ha, chi m 1,4% di n tích t nhiên c n c, trung bình

85 m2/ng i ( C m Bá Th ng, 2009) [9]

V i t c phát tri n ô th và dân s ô th nh v y, Vi t Nam s ph i i

m t v i ngày càng nhi u v n ph c t p n y sinh t quá trình ô th hóa c bi t là vùng nông thôn Vi t Nam

2.3 Nghiên c u trong và ngoài n c v ô th hoá và tác ng c a nó n t

nhi u l nh v c c a qu n lý ô th (Bassan, Michel, 2001) [1] Trong n a u th k

XX, các nhà nghiên c u khoa h c ã có nh ng quy t nh khác nhau v các mô hình ô th N m 1925, nhà xã h i h c Ernest Burgess (M ) ã em ra “mô hình làn sóng i n” Theo mô hình này thì thành ph ch có m t trung tâm và 5 vùng ng tâm c i m chung c a mô hình ô th này là t t c các l nh v c u có xu h ng

vào n m 1945 Mô hình ch y u tính i các d ng ô th m i phát sinh do s phát tri n c a ph ng ti n giao thông (Bassand, Michel, 2001) [1] Vào n m 1939, “mô hình phát tri n theo khu v c” do chuyên gia a chính Hamer Hoyt a ra ch y u tính n các d ng ô th phát tri n v i s hi n i hoá các quá trình giao thông và nhi u thành ph n phát tri n theo ki u khu ph Có th nói ây là h th ng hoàn

ch nh nh t vì nó ã tính n các tr c giao thông l n

Có nhi u quan i m khác nhau trong quá trình phát tri n ô th Francois Perrous v i quan i m “thuy t kinh t ch o” hay còn g i là “thuy t v các c c

t ng tr ng”

Ông cho r ng ch trung tâm ô th c a hai vùng có s phát tri n các ngành công nghi p, có s c bành ch ng m nh m i có kh n ng t ng tr ng l n nh t Nông nghi p tr ng tâm ô th y là nh ng c c t ng tr ng ây chính là quan i m phát tri n ô th l y t ng tr ng kinh t làm tr ng tâm Tuy nhiên, theo nghiên c u

c a David C Korkn c n phát tri n ô th l y con ng i làm trung tâm Ông cho

r ng “phát tri n là m t ti n trình quá trình qua ó các thành viên c a xã h i t ng

c kh n ng cá nhân và nh ch c a mình huy ng các ngu n l c, t o ra

nh ng thành qu b n v ng và c phân ph i công b ng nh m c i thi n ch t l ng

cu c s ng phù h p v i cu c s ng c a h ”

Trong n ng n m g n ây các ngành khoa h c xã h i và nhân v n c ng ã có

nh ng công trình nghiên c u v TH Vi t Nam ó là các nghiên c u v “tác

ng kinh t xã h i và môi tr ng c a quá trình ô th hoá i v i các vùng nông thôn xung quanh các ô th l n”, nghiên c u “tri th c, thái hành vi ng x c a

c ng ng i v i v n rác th i, môi tr ng ô th …”

Trong 20 n m qua, th c t ã có khá nhi u nhà nghiên c u thu c các c quan, t

ch c phi chính ph , các tr ng i h c trong và ngoài n c n ti n hành nghiên c u các thành ph Vi t Nam M t s ch nghiên c u ã c gi i thi u nh : Vai trò c a

xã h i công dân trong qu n lý môi tr ng ô th , các thành ph n tham gia vào quá ô

th , v n nghèo ói, di dân, tái nh c và quá trình h i nh p cu c s ng m i ô th

Nhìn chung, nh ng nghiên c u ch y u t p trung t i hai thành ph l n Hà N i

và TP.HCM M t s nghiên c u ã phân tích so sánh gi a hai thành ph ho c v i các

n c láng gi ng Th nh ng, cách ti p c n và c p quan sát c a nhi u ngành khi n cho các d li u c nghiên c u và ph bi n Vi t Nam b phân tán

Phát tri n tr thành n c công nghi p, các ô th Vi t Nam ang g i ra nhi u

h ng nghiên c u òi h i các c p quan sát và ti p c n phân tích khác nhau Trong

công trình “ ô th Vi t Nam trong th i k quá ” ã g i m nhi u ch r t áng quan tâm: c n nghiên c u có h th ng v quá ô th làm n i b t nh ng nét c áo c a

m i thành ph nh : Hà N i, TP.HCM và các thành ph lo i hai nh H i Phòng, à

N ng, Hu Các ch n y sinh trong khuôn kh các chính sách ô th , các l nh v c quy

ho ch, thu h i t ai, n bù và tái nh c ; các chính sách trong l nh v c nhà ô thcho m c ích xã h i v n là nh ng l nh v c c n c nghiên c u sâu h n, nh t là i v i

nh ng tác ng c a quá kinh t , c a t do hóa th tr ng nhà và tri n v ng v nhu

c u nhà c a xã h i trong th i k ô th hóa Môi tr ng ô th , di dân và nghèo ói là

nh ng ch r t thú v khi so sánh các v n môi tr ng v i tình tr ng di c và nghèo ói; giao thông ô th và s an toàn: Ph ng ti n i l i, các t n n luôn là v n l n c a

ng i nghèo, ng i thu nh p th p và c ng là gánh n ng cho h th ng y t

Nh ng tài nghiên c u này ã cung c p c s khoa h c cho các c quan liên quan n vi c ho ch nh cu c s ng, k ho ch và quá trình phát tri n ô th nói trên và cu c s ng, quan h phát tri n kinh t - xã h i nói chung Tháng 11/2004, bxây d ng ã t ch c các h i ngh nh m trao i chi n l c phát tri n ô th g n v i xóa ói, gi m nghèo Vi t Nam, ây là m t chi n l c quan tr ng mà Vi t Nam ang tích c c tri n khai th c hi n

Ph n 3

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1.1 i t ng nghiên c u

- t nông nghi p c a th tr n B c S n, huy n B c S n

- i s ng kinh t c a các h dân t i huy n B c S n

3.3.1.3 Nh n xét chung v i u ki n t nhiên - tài nguyên thiên nhiên và c nh quan môi tr ng

- ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i c c u t nông nghi p

3.3.3 ánh giá nh h ng c a s phát tri n ô th t i i s ng c a ng i dân trên a bàn th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n

3.3.3.1 nh h ng c a s phát tri n ô th n thu nh p và vi c làm c a ng i dân

i) nh h ng c a s phát tri n ô th n thu nh p c a ng i dân

ii) nh h ng c a s phát tri n ô th n vi c làm c a ng i dân

3.3.3.2 nh h ng c a s phát tri n ô th n i s ng xã h i c a ng i dân

ii) nh h ng n các v n xã h i khác

3.3.4 Thu n l i, khó kh n và xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý,

s d ng t nông nghi p và nâng cao i s ng ng i dân tr c s phát tri n

- Ph ng pháp i u tra, thu th p s li u th c p: S li u th c p c thu

th p t các phòng, ban, ngành c a a bàn th tr n, huy n, các ngu n tài li u t sách báo, t p chí, các công trình nghiên c u khoa h c có liên quan n quá trình ô th

- Ph ng pháp i u tra, thu th p s li u s c p: S li u s c p c thu th p

t vi c i u tra th c t th c tr ng quá trình ô th hóa, công nghi p hóa di n ra trên

a bàn và nh ng nh h ng c a các quá trình này t i các l nh v c kinh t - xã h i, trong ó có v n s d ng t, bi n ng s d ng t ai và i s ng c a ng i dân trong quá trình TH, CNH thông qua i u tra b ng m u phi u i u tra c xây d ng theo các ch tiêu ánh giá nh t nh

3.4.2 Ph ng pháp x lý s li u

Ph ng pháp th ng kê, so sánh: Là ph ng pháp c s d ng ph bi n trong phân tích xác nh m c , xu th bi n ng c a các ch tiêu phân tích

Ph ng pháp này cho phép ta phát hi n nh ng i m gi ng nhau và khác nhau gi a các th i i m nghiên c u ã và ang t n t i trong nh ng giai o n l ch s phát tri n

nh t nh ng th i giúp ta phân tích c các ng thái phát tri n c a chúng

Ph ng pháp t ng h p: Là ph ng pháp liên k t th ng nh t toàn b các y u t , các nh n xét mà khi s d ng các ph ng pháp có c m t k t lu n hoàn thi n, y , v ch ra m i liên h gi a chúng, khái quát hoá các v n trong nh n th c t ng h p

3.4.3 Ph ng pháp ch n i m nghiên c u

thu nh p s li u c n thuy t ph c cho tài nghiên c u, tôi ã i u tra các

h nông dân b ng ph ng pháp ph ng v n tr c ti p thành viên hi u bi t v nông nghi p c a gia ình, ngoài ra có s óng góp ý ki n c a các thành viên trong gia ình Ch n 4 kh i ph làm i di n i u tra (50 phi u): Kh i ph Tr n Phú, kh i

ph ng Ninh, kh i ph Minh Khai, kh i ph H ng Phong vì có m c ô thhóa, công nghi p hóa m nh N i dung các câu h i ph c v cho tài nghiên c u theo các nhóm thông tin sau:

+ Nhóm thông tin chung v h nông dân c i u tra

+ Nhóm thông tin v tình hình s d ng t và s n xu t nông nghi p c a hnông dân

+ Nhóm thông tin v tình hình i s ng, vi c làm c a h nông dân

+ Các câu h i m v ý ki n ánh giá v tình hình i s ng, vi c làm c a hnông dân

Trong quá trình i u tra nông h chúng tôi k t h p quan sát, tìm hi u và trò chuy n cùng ng i dân n m b t c th c tr ng tình hình d i s ng, vi c làm và tâm lý c a h khi b thu h i t

3.4.4 ph ng pháp chuyên gia

Tham kh o ý ki n các chuyên gia, các cán b , lãnh o các c p, các nông dân s n xu t và t ch c i s ng có hi u qu cao sau khi b thu h i t qua ph ng

v n tr c ti p theo các ch nghiên c u, xin ý ki n v các gi i pháp và mong

mu n, nguy n v ng c a ng i dân n m b t tình hình r ng h n so v i n i dung các phi u i u tra

L ng S n và thành ph thái nguyên Có ranh gi i thi t k là :

+) Phía B c : Giáp xã Long ng huy n B c S n

+) Phía Nam giáp: Xã H u V nh huy n B c S n

+) Phía ông giáp: Xã Qu nh S n huy n B c S n

Th tr n có l i th r t l n v v trí, giao thông v i các vùng lân c n r t thu n

ti n nh có ng qu c l 1B V i i u ki n nh trên s m ra nh ng l i th to l n phát tri n giao l u kinh t , khoa h c k thu t và v n hóa xã h i không ch v i các

xã trong a bàn mà còn v i các a ph ng khác [10]

4.1.1.2 a hình, a m o

ph c t p, a d ng Ch y u là vùng núi á vôi, thung l ng có các dãy núi á bao

b c xung quanh, di n tích núi á chi m 51% di n tích t nhiên toàn th tr n

Toàn b th tr n B c S n là thung l ng th p có cao bình quân 350m 400m, bao quanh th tr n là các dãy núi á vôi cao 520 m - 600 m so v i m c n c

-bi n [10]

4.1.1.3 Khí h u

Th tr n B c S n có khí h u nhi t i gió mùa nóng m Khí h u c chia làm

b n mùa rõ r t: Xuân - H - Thu – ông nên mang tính ch t khí h u chung c a khí

theo mùa, cao nh t vào tháng 7 và tháng 8 lên n 84,5%, th p nh t vào tháng 3 là

- N ng: S gi n ng trung bình n m 1200 – 1600 gi , thu n l i cho vi c phát tri n nhi u lo i cây tr ng và tr ng nhi u v trong n m

- Gió, bão: H ng gió th nh hành là gió ông B c có t c gió không l n

2-4 c n bão b kèm theo m a to và gió m nh, gây nh h ng l n n s n

xu t và sinh ho t c a nhân dân trong vùng, c bi t gây ng p úng cho các vùng

th p tr ng [10]

Nhìn chung, th tr n có khí h u gió mùa nóng m, l ng m a khá phong phú t o

i u ki n thu n l i cho s phát tri n n n nông nghi p a d ng v i nhi u lo i cây tr ng,

v t nuôi và t o i u ki n t t cho thâm canh t ng v Tuy nhiên, nh ng nh

h ng c a thiên tai nh bão, l , l ng m a t p trung theo mùa Gây ng p úng c c b m t s vùng òi h i a ph ng c n c i t o h th ng thu l i, có

- N c m t : Ch y u là n c su i, ao, h Th tr n không có sông ch có m t con

su i xuyên su t các xã (Su i B c s n - Qu nh S n - Long ng - H u v nh - ng ý) M t khác th tr n còn có m ng l i ao h khá dày c là ngu n cung c p, d tr

cung c p n c cho sinh ho t nhân dân

- N c ng m: Th tr n B c S n có ngu n n c ng m khá d i dào nh ng sâu

l n, qúa trình khai thác và s d ng g p nhi u khó kh n và kinh phí l n Ch y u t n

d ng n c m a, n c m t trong sinh ho t và s n xu t.[10]

4.1.1.5 Th c tr ng môi tr ng

- C nh quan: Th tr n B c S n không có c nh quan nào th t s n i b t Hi n

t i th tr n m i có hang g c Lý c UBND t nh L ng S n công nh n là danh

th ng l ch s tuy nhiên vi c khai thác ti m n ng v n còn h n ch , th tr n m i b t

u th i k ô th hoá, c s h t ng còn ch a ng b , ng giao thông nhi u

o n còn h p, các khu dân c c còn nhi u b t c p

- H th ng thoát n c th i không ng b , vào mùa m a có nhi u i m có tình

tr ng ng p úng c c b gây ô nhi m

- Không khí: Do ch y u là i núi có nhi u cây xanh nên không khí trong lành, t i mát

4.1.2 c i m kinh t xã h i

Th tr n B c S n c xác nh là m t trong nh ng khu kinh t , có vai trò quan tr ng trong vi c t o ng l c thúc y s phát tri n kinh t c a vùng Trong

nh ng n m qua, th c hi n chi n l c n nh và phát tri n kinh t – xã h i, th tr n

ã t c nhi u thành t u quan tr ng T c phát tri n kinh t n m sau cao h n

n m tr c

Th tr n B c S n ã tri n khai có hi u qu các ch ng trình, m c tiêu c a Chính ph và t nh, t o th và l c m i cho vi c ph n u hoàn thành th ng l i nhi m

u t thông thoáng cho các thành ph n kinh t phát tri n m t cách bình ng Thu hút c nhi u ngu n l c u t , nh t là khu v c kinh t t nhân

+ V Giáo d c

Các công trình, c s v t ch t giáo d c ã c nâng c p c i t o Giai

o n dài h n c n xây d ng thêm các tr ng m m non, ti u h c t i các khu v c dân c m i

+ Y t

- Công tác y t trên a bàn th tr n c duy trì và tri n khai t t các ch ng trình y t c ng ng t i các kh i ph T ch c khám, ch a b nh cho 3.416 l t

ng i, qu n lý và i u tr b nh nhân tâm th n 09 ng i T l tr em suy dinh

d ng gi m Các b nh b i li t, thi u vitamin c thanh toán, các b nh phong, bi u

c c phát hi n và i u tr k p th i

bi t là trong d p l v i các c s ch bi n, bán hàng n u ng th c ph m, gi i khát…

Trong 6 tháng u n m ã th c hi n t t công tác k ho ch hoá gia ình, c

th là không có tr ng h p nào sinh con th 3 T ng s c p v ch ng áp d ng bi n pháp tránh thai là 567 c p Tháng 5 n m 2014 Ban dân s gia ình và tr em k t h p

tr m y t t ch c khám s c kh e và c p thu c mi n phí cho 455 tr d i 5 tu i và

tr có hoàn c nh c bi t khó kh n

+ Các dân c , khu :

- Các khu dân c hi n có ã hình thành, ch y u c i t o ch nh trang

- D ki n quy ho ch m i và m r ng 4 khu dân c :

Khu dân c s 1 (phía Tây b c th tr n- ti u khu Tr n ng Ninh ): Di n tích 15 ha

Khu dân c s 2 (khu dân c Lê H ng Phong): Di n tích 10 ha

Khu dân c s 3 (khu dân c H u V nh): Di n tích 15 ha

Khu dân c s 4 (khu dân c giáp xã Qu nh S n ): Di n tích 12 ha [11]

4.1.2.1 Chuy n d ch c c u kinh t

Th c hi n Ngh quy t i h i l n th VIII là y m nh chuy n d ch c c u kinh t theo h ng CNH-H H, nâng cao rõ r t hi u qu s c c ch tranh C c u kinh

t c a th tr n B c S n ã có s chuy n d ch úng h ng và t ng n theo h ng ti u thcông nghi p, xây d ng, th ng m i d ch v và nông nghi p Tuy nhiên kinh t tuy có

t ng tr ng cao nh ng ch a b n v ng, chuy n d ch c c u kinh t còn ch m so v i yêu c u, quy mô s n xu t công nghi p còn nh l , trình công ngh ch a cao nên

hi u qu và s c c nh tranh còn h n ch H n n a l nh v c th ng m i d ch v phát tri n ch a t ng x ng v i ti m n ng th m nh c a a ph ng Công tác qu n lí ô th

và xây d ng c b n còn nhi u h n ch , y u kém, công tác ki m tra giám sát có n i, có lúc ch a ch t ch th ng xuyên Nhìn chung, v n chuy n d ch c c u kinh t còn th

87% so v i k ho ch K ho ch mà i h i ng b l n VIII ra, 6 tháng u

n m 2014 di n tích gieo tr ng v xuân là 39,7 ha, n ng su t t 58,3 t /ha, s n

l ng 145,6 t n, ch y u là lúa,ngô Di n tích thu c lá gieo tr ng 14 ha, n ng xu t

t 20,3 t /ha, s n l ng t 27,4 t n, rau màu di n tích gieo tr ng 5,4 ha

+ Lâm nghi p: Trên a bàn th tr n B c S n di n tích tr ng r ng h n ch vì

ch y u di n tích t r ng là t núi á, hàng n m nhân dân tr ng sen k t i các hgia ình và khu v c s n núi cây tre mai, cây n qu lâu n m nh quýt, mác m t, các cây bóng mát, cây b ch àn và cây hoa hoè t i các v n h Riêng cây hoa hoè

tr ng t i kh i ph V nh Thu n cho thu nh p cao, trong n m 2013 nhân dân kh ph

V nh Thu n ã thu ho ch c 2,8 t n hoa hoè, t ng thu là 462.000.000 /n m Trong s n xu t nông nghi p và xây d ng nông thôn ã xu t hi n ngày càng nhi u h nông dân s n xu t, kinh doanh gi i

t c k t qu trên là do a ph ng ã t p trung ch o chuy n i c c u trong phát tri n nông nghi p nông thôn, phát huy ti m n ng th m nh xây d ng mô hình kinh t v n i, trang tr i, m r ng di n tích cây n qu , góp ph n quan tr ng vào m c

t ng tr ng kinh t c a a ph ng

- Ch n nuôi:

Vi c phát tri n ch n nuôi c H i nông dân và h i viên nông dân quan tâm, chú tr ng, chuy n i ch n nuôi nh : Gi m àn bò sinh s n chuy n sang nuôi bò

th t, cho thu nh p cao và nhanh h n, tính n h t n m 2014 th tr n hi n có t ng s

àn bò 91 con, l n có g n 1.000 con, gia c m có g n 1.600 con, dê có 50 con V

công tác thú y: Tiêm phòng b o v cho gia súc, gia c m c các c p, các ngành thuy n n th tr n quan tâm chú tr ng, trong n m 2013 cán b thú y th tr n ã k t

h p v i Chi c c thú y huy n ti n hành tiêm và kh trùng chu ng tr i ch n nuôi t i các h gia ình và t i các i m gi t m c 423 h trên 2 t phun, tiêm phòng thuy t trùng, l m m long móng cho bò c 34 con, tiêm phòng b nh tai xanh, d ch

t cho l n c 543 con [11]

* Khu v c kinh t công nghi p, ti u th công nghi p và kinh doanh th ng m i

d ch v

Là m t th tr n có nhi u ti m n ng phát tri n công nghi p, d ch v , có h th ng giao thông thu n l i nh : Tuy n QL1B ch y qua Các ngành công nghi p, ti u th công nghi p liên t c phát tri n, gi vai trò quan tr ng trong s n xu t, góp ph n quan tr ng vào

vi c th c hi n chuy n d ch c c u kinh t c a a ph ng, gi i quy t vi c làm cho hàng

tr m lao ng C th tính n th i i m tháng 10/2014 trên a bàn th tr n

B c S n có 805 c s s n xu t, kinh doanh, d ch v c tính t kho ng 19,5 t

ng T tr ng th ng m i, d ch v và ti u th công nghi p t ng t 19% n m

2010 lên 29% n m 2014

Th c hi n chính sách phát tri n kinh t nhi u thành ph n c a Nhà n c và

ch tr ng c a huy n v phát tri n kinh t trên a bàn, s n xu t công nghi p và

ti u th công nghi p k t h p v i kinh doanh d ch v ã phát tri n nhanh a d ng, thu hút c nhi u thành ph n kinh t tham gia [11]

4.1.2.3 T c phát tri n

Sau 5 n m th c hi n Ngh quy t i h i l n th VIII, n n kinh t c a th tr n B c

S n liên t c phát tri n khá, c c u kinh t ti p t c chuy n d ch úng h ng, t tr ng ngành ti u th công ngh p, xây d ng, kinh doanh d ch v liên t c t ng do a

ph ng ã áp d ng t t nh ng c ch , chính sách nh m thu hút các ngu n v n u t ,

t kinh doanh Các ngành phát tri n nhanh c v

s l ng l n quy mô, lo i hình s n xu t kinh doanh, trong ó n nh và t doanh thu cao là s n xu t v t li u xây d ng, ch bi n lâm s n, n i th t, s a ch a láp ráp và bán xe máy Giá tr s n xu t công nghi p t ng t 14% n m 2010 lên 25% n m 2014, hàng n m chi m t 13 - 14% ch tiêu thu ngân sách T c t ng tr ng GDP 12%, thu

nh p bình quân u ng i 22 tri u ng/ng i g p 2,1 l n n m 2010 N n kinh t c a

th tr n ang t ng b c chuy n d ch c c u theo nh h ng CNH- H H i s ng v t ch t, tinh th n c a nhân dân ngày càng c c i thi n và nâng cao

4.1.2.4 Phát tri n dân s và c c u lao ng

* Dân s

Dân s c a th tr n là 4.995 ng i, 1.260 h , chi m 5,36% dân s huy n, T

l t ng dân s bình quân là: 1,0 %, m t dân s bình quân 1368 ng i/ km2

* Lao ng và vi c làm

N m 2014 dân s trong tu i lao ng 3.125 ng i, chi m 62 % t ng dân s

T l th t nghi p c a th tr n kho ng 5% trên t ng s lao ng, nh t là lao ng nông nghi p; gi i quy t v n này òi h i a ph ng ph i có nh ng bi n pháp tích c c chuy n i c c u s n xu t kinh doanh nh m s d ng lao ng có hi u qu h n, nâng cao thu nh p cho ng i dân

T ng s lao ng

Hình 4.2: Lao ng th tr n B c S n giai o n 2010-2014

Qua hình 4.2 cho ta th y tình hình lao ng qua các n m có s thay i l n,

n m 2010 v i s dân 2971 ng i, có t ng s ng i trong tu i lao ng là 2194

ng i trong ó s lao ng nông nghi p r t cao là 1.220 ng i chi m 55,6 % s lao

ng i lao ng 2850 ng i trong s lao ng thì s lao ng nông nghi p gi m

xu ng còn 1025 ng i chi m 35,96% s lao ng c a n m, lao ng CN-SXCB

t ng lên 812 ng i chi m 28,49%, lao ng d ch v th ng m i và công nghi p xây

d ng ch bi n t ng lên 1013 n n m 2014 v i s dân 4995 ng i t l lao ng

và kinh doanh th ng m i d ch v t ng v t v i 1203 ng i (38,49%) [11]

ng ngh a v i vi c ng i lao ng ã d n chuy n sang lao ng v th ng

m i d ch v , s n xu t ch bi n thay vì s n xu t nông nghi p Do ó thu nh p c a

ng i dân c ng d n c c i thi n và nâng cao

4.1.3 Nh n xét chung v i u ki n t nhiên - tài nguyên thiên nhiên và c nh quan môi tr ng

- Nh ng l i th :

+ V trí a lý Th tr n B c S n có qu t xây d ng khá thu n l i cho vi c xây d ng và phát tri n ô th Có h th ng giao thông thu n l i cho vi c i ngo i

+ Khí h u: B n mùa rõ r t r t thu n l i cho quá trình a d ng hoá c a cây tr ng,

t o i u ki n thu n l i cho vi c luân canh, hình thành các vùng cây tr ng c tr ng c a

a ph ng nh : Rau màu và các lo i cây n qu (cam, quýt )

- Nh ng khó kh n và h n ch

+ Khí h u : Do L ng S n l i n m c a ngõ ón gió mùa mùa ông, n i có gió mùa c c i n s m nh t và k t thúc mu n nh t mi n B c n c ta nên có mùa ông l nh gây nhi u khó kh n và b t l i trong sinh ho t c a ng i dân và trong s n

xu t nông nghi p

+ Ngu n n c: B h n ch do ch có 1 con sông ph c v cho quá trình s n

xu t nông nghi p, n c ng m th ng có sâu l n, qúa trình khai thác và s

d ng g p nhi u khó kh n và kinh phí l n Ch y u t n d ng n c m a, n c m t trong sinh ho t và s n xu t

th c hi n vi c m r ng, nâng c p c i t o và làm m i các công trình h t ng kthu t và h t ng xã h i [11]

4.1.4 Tình hình s d ng t t i th tr n B c S n, huy n B c S n, t nh L ng S n

- Hi n tr ng s d ng t t i th tr n n m 2014: S li u hi n tr ng s d ng

t n m 2014 c th ng kê b ng 4.1

B ng 4.1: C c u hi n tr ng s d ng t th tr n B c S n n m 2014

Di n tích (ha)

C c u (%)

(Ngu n: UBND th tr n B c S n huy n B c S n )[8]