GIAO AN THUC HANH GIS k53

BÀI 1: CÀI ĐẶT PHẦN MỀM MAPINFO VÀ SAO CHÉP DỮ LIỆU VÀO THƯ MỤC THỰC HÀNH Câu 1: Cài đặt phần mềm MapInfo 9.0 Câu 2: Tạo thư mục Thực hành, copy cơ sở dữ liệu bản đồ vào thư mục này bằng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH KHOA ĐỊA LÍ - QUẢN LÍ TÀI NGUYÊN

HỌC PHẦN: HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÝ – GIS

DÙNG CHO SINH VIÊN NGÀNH: QUẢN LÍ ĐẤT ĐAI

Năm học 2013 - 2014GIÁO ÁN THỰC HÀNH

HỆ THỐNG THÔNG TIN ĐỊA LÍ

BÀI 1: CÀI ĐẶT PHẦN MỀM MAPINFO

VÀ SAO CHÉP DỮ LIỆU VÀO THƯ MỤC THỰC HÀNH

Câu 1: Cài đặt phần mềm MapInfo 9.0

Câu 2: Tạo thư mục Thực hành, copy cơ sở dữ liệu bản đồ vào thư mục này bằng

lệnh Save Copy As trong cửa sổ Map

Cách làm:

Câu 1: Cài đặt phần mềm MapInfo 9.0:

Vào biểu tượng:

Hoặc:

XHHT:

Chọn Next, XHHT:

Chọn I accept , sau đó nhấn Next, Next, Next, XHHT:

Có thể thay đổi đường dẫn cho Ổ mình muốn cài đặt, vào Change, hoặc tiếptục nhấn Next

Sau đó chọn Install, màn hình xuất hiện hộp thoại trạng thái cài đặt, sau khicài đặt xong chọn Finish.

Câu 2: Tạo thư mục Thực hành, copy cơ sở dữ liệu bản đồ vào thư mục này bằng

lệnh Save Copy As trong cửa sổ Map:

Bước 1: Vào thư mục lớn chứa cơ sở dữ liệu (D:\Hoctap\GIS), chuột phải, chọnNew\ Folder Đặt tên thư mục (THUC_HANH)

Bước 2: Khởi động phần mềm MapInfo Mở các file cần copy trong thư mục gốc(D:\Hoctap\GIS\VN64tinh) bằng lệnh File\Open

Bước 3: File\Save copy as (Chọn file cần copy, đặt tên, chỉ ra đường dẫn)\ save

* Lưu ý: Ta có thể copy một cách nhanh nhất bằng cách mở nhiều file từnhiều đường dẫn khác nhau Sau đó chọn công cụ đóng gói trang làm việc(Workspace Parkager) để đưa toàn bộ file cần copy vào thư mục của mình

BÀI 2: SỐ HÓA BẢN ĐỒ, CẬP NHẬT THÔNG TIN TỪ CÁC

PHẦN MỀM KHÁC VÀO MAPINFO Câu 1: Chụp Bản đồ Thành phố Vinh trên Google Map và số hóa đường giao thông Câu 2: Số hóa các huyện của tỉnh Nghệ An từ file ảnh BDHCNA300.

Câu 3: Download bảng dữ liệu excell về dân số, lao động, giá trị sản xuất công

nghiệp, giá trị sản xuất nông nghiệp Việt Nam trên trang web www.gso.gov.vn; sửdụng file không gian VN_tinh của phần mềm MapInfo, địa mã hóa cho các bảngExcell

Câu 4: Chuyển cơ sở dữ liệu từ phần mềm Autocad và Microtation sang dạng cơ

sở dữ liệu của MapInfo

Cách làm:

Câu 1: Chụp Bản đồ Thành phố Vinh trên Google Map và số hóa đường giao thông.

Bước 1: Mở ứng dụng Internet, vào Google Map, search Thành phố Vinh, Nghệ

An, Việt Nam, Phóng to, thu nhỏ để lựa chọn hình ảnh thành phố Vinh Sau đóchọn công cụ PrintScr trên bàn phím để chụp lại màn hình

Bước 2: Khởi động phần mềm Paint trong Start\Accessories, nhấn Ctrl + V để dánhình ảnh vừa copy

- Dùng công cụ Select trên Paint để chọn khu vực cần cắt Chọn Ctrl + C,sau đó vào File\New, rồi tiếp tục nhấn Ctrl + V

- File\ Save as (đặt tên, chỉ ra đường dẫn cho file ảnh, chọn đuôi JPG)\ save

* Lưu ý: Đóng cửa sổ Paint nhưng vẫn để nguyên cửa sổ Google Map

Bước 3: Khởi động phần mềm MapInfo, khai báo tọa độ cho ảnh

- File\ Open, XHHT Open

+ Look in: Chỉ ra đường dẫn vào thư mục chứa file ảnh

+ File of type: Raster Image

+ File name: Chọn tên của file ảnh cần mở

+ Open

- XHHT Mapinfo, chọn Register (để đăng ký tọa độ)

- XHHT: Image Registration, trong hộp thoại này:

+ Vào Projection để chọn hệ tọa độ cho file ảnh+ Chọn dấu + hoặc – để phóng to hoặc thu nhỏ ảnh+ Chọn điểm không chế (tối thiểu là 4 điểm, phân bố đều trên toàn bộ ảnh)+ Bấm Add để tạo điểm khống chế, con trỏ xuất hiện dưới dạng dấu +.Tích vào vị trí đặt điểm không chế (điểm khống chế nên là những vị trí dễ nhậnbiết như: ngã ba, ngã tư đường giao thông, các điểm mốc…), XHHT: Edit ControlPoint Để nguyên hộp thoại, chuyển qua cửa sổ Google Map Chọn vị trí tương tựcủa điểm khống chế trên Google Map, Bấm chuột phải, chọn What’s here (Đây làgì?), Google Map sẽ tự động nhập tọa độ kinh, vĩ tuyến của điểm vừa hỏi Lần lượtcopy kinh tuyến và vĩ tuyến để dán vào hộp Map X, Map Y trên hộp Edit ControlPoint\ OK

+ Làm tương tự với các điểm khống chế tiếp theo\OKBước 4: Số hóa bản đồ:

- Editing: Cosmetic Layer

- Dùng công cụ Polygon để số hóa đường giao thông

- Map\ Save Cosmetic Object

- Editing file mới để tiếp tục số hóa

Bước 5: Tạo cấu trúc bảng để cập nhật dữ liệu

- Table\ Maintenance\ Table Structure…

+ Add Field: - Character (Width: 30)

- Decimal

- Integer (ID)

- Float + Đặt tên cho trường vừa tạo\ OK

Bước 6: Nhập dữ liệu: (2 cách)

+ Sử dụng công cụ Info + Sử dụng Browser

* Lưu ý: Sửa sai:

- Chọn đối tượng, Editing đối tượng được chọn

- Reshape: hiện các note (có thể kéo hoặc xoá)

- Add Node: cấy điểm

- Đèn Save sáng - ghi lại nếu thấy cần thiết

- Revert Table nếu muốn lấy lại đối tượng gốc

Câu 2: Số hóa các huyện của tỉnh Nghệ An từ file ảnh BDHCNA300.

Bước 1: Đăng kí tọa độ cho ảnh:

Cách 1: Sử dụng hệ tọa độ của bản đồ Vector tương ứng

- Mở file bản đồ để lấy hệ tọa độ

- File\Open Table \ chọn ở hộp File Format là Raster image, sau đó chọn tênFile hình ảnh cần mở và bấm nút Open, màn hình sẽ hiện ra hộp thoại, chúng tachọn nút Register, khi đó XHHT Image Registration:

+ Xác định hệ toạ độ trùng với hệ toạ độ các điểm đã biết của bản đồthông qua nút Projection

+ Chọn đơn vị toạ độ cho hình ảnh nhập vào thông qua nút Units.+ Chúng ta có thể bấm nút Add để thêm điểm khống chế mới vào bản đồ.+ Pick from map, sau đó dùng chuột để xác định vị trí của điểm khốngchế tương ứng trên cửa sổ bản đồ vector Khi đó trên hộp thoại điểm khống chế sẽhiện ra giá trị toạ độ bản đồ của điểm khống chế chúng ta chọn\ OK

+ Chọn các điểm khống chế đã có trong khung Image Registration vàbấm nút Edit để biên tập lại, bấm nút Remove để xoá đi và bấm nút Find để tìmkiếm các điểm khống chế

+ Bấm nút + hoặc - để phóng to thu nhỏ hình ảnh lạiChọn tối thiểu 4 điểm trên hình ảnh đã biết vào hộp thoại điểm khốngchế (Add Control Point), xác định xong chúng ta bấm Ok để thực hiện hoặc Cancel

để thoát ra

Cách 2: Sử dụng hệ tọa độ có sẵn trên ảnh:

- Mở file bản đồ để lấy hệ tọa độ

- File\Open Table \ chọn ở hộp File Format là Raster image, sau đó chọn tênFile hình ảnh cần mở và bấm nút Open, màn hình sẽ hiện ra hộp thoại, chúng tachọn nút Register, khi đó XHHT Image Registration:

+ Xác định hệ toạ độ bản đồ thông qua nút Projection

+ Chọn đơn vị toạ độ cho hình ảnh nhập vào thông qua nút Units.+ Chúng ta có thể bấm nút Add để thêm điểm khống chế mới vào bản đồ.+ XHHT: Edit Control Point, nhập tọa độ nhìn thấy trên ảnh

+ Chọn các điểm khống chế đã có trong khung Image Registration vàbấm nút Edit để biên tập lại, bấm nút Remove để xoá đi và bấm nút Find để tìmkiếm các điểm khống chế

Bước 2: Số hóa đối tượng

- Editing: Cosmetic Layer (Các thanh công cụ vẽ bật sáng)

- Dùng các công cụ Polygon để số hoá các huyện

- Map\ Save Cosmetic Objects… đặt tên cho Table vừa vẽ\ Save

- Chuyển lại Editing lớp vừa tạo với tên mới

- Tiếp tục vẽ các đối tượng khác

* Lưu ý: Đối với các đối tượng vùng có ranh giới liền nhau, sau khi vẽ xongđối tượng 1, bật Snap để chọn điểm giao nhau giữa đối tượng 1 và đối tượng 2, vẽđối tượng 2 trùm lên đường ranh giới chung với đối tượng 1 và dùng đối tượng 1làm dao cắt để tạo lại ranh giới cho đối tượng 2

Cách làm: + Chọn đối tượng 2\ Objects\ Set Target

+ Chọn đối tượng 1\ Objects\ Erase…\ SaveKhi đó bảng dữ liệu sẽ có 2 dòng biểu thị 2 đối tượng mới.

- Sửa sai:

+ Chọn đối tượng, Editing đối tượng được chọn

+ Reshape: hiện các note (có thể kéo hoặc xoá)

+ Add Node: cấy điểm

+ Đèn Save sáng - ghi lại nếu thấy cần thiết

+ Revert Table nếu muốn lấy lại đối tượng gốc

Bước 3: Khai báo cấu trúc dữ liệu thuộc tính

- Table\ Maintenance\ Table Structure

+ Add Field: - Character ( Width: 30)

- Decimal

- Integer (ID)

- Float+ Đặt tên cho trường vừa tạo\ OKBước 4: Nhập dữ liệu: (2 cách)

- Sử dụng công cụ Info

- Sử dụng Browser

Câu 3: Download bảng dữ liệu excell về dân số, lao động, giá trị sản xuất công

nghiệp, giá trị sản xuất nông nghiệp Việt Nam trên trang web www.gso.gov.vn; sửdụng file không gian VN_tinh của phần mềm MapInfo, địa mã hóa cho các bảngExcell

Bước 1: Mở ứng dụng Internet Explore, vào trang web www.gso.gov.vn

- Vào mục số liệu thống kê, chọn chỉ tiêu cần lấy dữ liệu

- Bôi toàn bộ khối dữ liệu, Ctrl + C

Bước 2: Khởi động Excell, chọn vị trí đặt khối dữ liệu, Ctrl + V

Chuyển font Unicode sang font TCVN3:

- Chọn toàn bộ dữ liệu

- Ctrl + C

- Mở công cụ Unikey và kích hoạt trên Task Bar

- Chuột phải vào biểu tượng của công cụ Unikey\ Chọn công cụ

- XHHT, chọn nguồn: Unicode, đích: TCVN3

Bấm chọn Chuyển mã (Clip board)

- Ctrl + V

- Sau đó chỉnh lại bảng tính cho giống với cơ sở dữ liệu ở MapInfo

- Save as, đóng file dữ liệu

Bước 3: Mở bảng dữ liệu Ecxel trong MapInfo

- File\ Open, XHHT Open

+ Look in: chỉ ra đường dẫn+ File of Type: *.xls\ Open+ File name: chọn tên file excel cần mở+ Tích vào Create a copy in MapInfo format for read\write

- XHHT:

þ Use Row Above Selected Range for Column Titles+ OK

Bước 4: Địa mã hóa

- Trong MapInfo mở một file có sẵn của MapInfo có trường chìa khoá tương

tự với file Excel, mở file Excel

- Table\ Geocode… XHHT Geocode

+ Geocode table: bảng dữ liệu cần địa mã hoá (bảng excel)+ Using Column: Trường chìa khoá (Ten_tinh)

+ Search Table: Bản đồ VN_tinh+ Using Column: Trường chìa khoá (Ten_hc)

+ Chọn kiểu Symbol cho đối tượng mới bằng cách kích vào biểutượng ngôi sao.

+ OK

- XHHT thông báo số đối tượng đã được Geocode

- Layer Control\ Add Bảng dữ liệu vừa được Geocode

* Lưu ý: Một số đối tượng trong quá trình Geocode không thực hiện được là

do tên của chúng trong 2 trường chìa khoá không trùng khớp với nhau Ta có thểkhắc phục bằng cách Copy tên của đối tượng đó từ trường chìa khoá của bảng này

và Paste đè lên trường chìa khoá của bảng khác hoặc tạo một trường mới trước khisửa tên

Câu 4: Chuyển cơ sở dữ liệu từ phần mềm Autocad và Microtation sang dạng cơ

sở dữ liệu của MapInfo

Chọn Menu Tool - Universal Tranlator để tiến hành trao đổi dữ liệu:

- Trong khung Source:

+ Format: chọn định dạng file dữ liệu (Microstation Design hoặc AutoCad)+ File: mở file dữ liệu nguồn cần trao đổi dữ liệu (chỉ ra đường dẫn)

BÀI 3: LƯỚI CHIẾU BẢN ĐỒ

Câu 1: Copy File MapInfo.Prj vào theo đường dẫn C:\ Program File\ MapInfo\

Professional

Câu 2: Thay đổi hiển thị tạm thời cho lưới chiếu của bản đồ Thế giới từ phép chiếu

Robinson sang phép chiếu Mercator

Câu 3: Thay đổi lưới chiếu vĩnh viễn cho bản đồ Nghệ An, từ lưới Longitude\

Latitude sang lưới chiếu Vn2000 theo bản đồ địa chính, múi chiếu cho các tỉnhNghệ An, Yên Bái, Hà Giang…

Câu 4: Tạo lưới chiếu cho bản đồ Việt Nam

Cách làm:

Câu 1: Copy File MapInfo.Prj vào theo đường dẫn C:\ Program File\ MapInfo\

Professional

Bước 1: Vào thư mục D:\Hoctap\GIS\PhanmemMapInfo, copy file MapInfo.Prj

Bước 2: Vào thư mục C:\ Program File\ MapInfo\ Professional để dán (Ctrl + V)

Bước 3: Mở file Vn_tinh ra để kiểm tra các lưới chiếu của Việt Nam

- Vào Map\Option\ XHHT Map Option, chọn Projection

- XHHT Choose Projection, ở mục Category, di chuyển xuống dưới cùng đểxem danh sách các lưới chiếu của bản đồ Việt Nam

Câu 2: Thay đổi hiển thị tạm thời cho lưới chiếu của bản đồ Thế giới từ phép chiếu

Robinson sang phép chiếu Mercator

Bước 1: mở bản đồ Thế giới

Bước 2: Đổi hiển thị lưới chiếu

- Vào Map\Option\ XHHT Map Option, chọn Projection

- XHHT Choose Projection:

+ Ở mục Category: chọn Projection of the world

+ Ở mục Category Member: Chọn Mercator

+ OK\ OK

Câu 3: Thay đổi lưới chiếu vĩnh viễn cho bản đồ Nghệ An, từ lưới Longitude\

Latitude sang lưới chiếu Vn2000 theo bản đồ địa chính, múi chiếu cho các tỉnhNghệ An, Yên Bái, Hà Giang…

Bước 1: Mở bản đồ Nghệ An

Bước 2: Đổi hiển thị lưới chiếu

- File\ save copy as, XHHT Save copy of table as:

+ Vào Projection

- XHHT Choose Projection:

+ Ở mục Category: chọn Lưới chiếu VN2000 theo Bản đồ địa chính

+ Ở mục Category Member: chọn múi chiếu cho các tỉnh Nghệ An, Yên Bái,

Hà Giang…

+ OK\ OK

Câu 4: Tạo lưới chiếu cho bản đồ Việt Nam

Bước 1: Mở file Vn_tinh

- Thu nhỏ bản đồ

Bước 2: Vào Tool\Tool Manager, chọn Grid Maker, tích vào Loaded và AutoLoadBước 3: Chọn biểu tượng Draw Scale Bar trên thanh Tool

- Tích chuột trái, bao một vùng lớn phủ kín bản đồ Vn_tinh, nhả chuột

- XHHT: Draw Scale Bar

+ Ở Object Type: chọn Straight Polyline

+ Ở Object Style: chọn kiểu đường

+ Ở Spacing between lines: 0.5 degree

+ Đặt lại tên, chọn đường dẫn (Browser)\ OK

XHHT thông báo số ô được tạo\ OK

+ Save Table

BÀI 4: CÁC THAO TÁC CƠ BẢN VỚI TABLE

Câu 1: Tạo thêm trường diện tích và trường mật độ dân số cho file VN_tinh.

Câu 2: Cập nhật dữ liệu cho trường diện tích và mật độ dân số cho file VN_tinh Câu 3: Cho bản đồ VN_tinh và bản đồ Bắc Trung bộ thiếu tỉnh Thanh Hóa Hãy

ghép thêm tỉnh Thanh Hóa vào bản đồ Bắc Trung bộ

Câu 4: Tạo bản đồ Vn_tinh từ bản đồ Vn_huyện

Cách làm:

Câu 1: Tạo thêm trường diện tích và trường mật độ dân số cho file VN_tinh.

Bước 1: Mở file Vn_tinh

Bước 2: Table\ Maintenance\ Table Structure, XHHT: Modify Table Structure:

- Add Field để tạo trường diện tích

- OK, bản đồ Vn_tinh tạm thời mất hiển thị

Bước 3: Hiển thị trở lại bản đồ và bảng số liệu bằng chức năng New Browser vàNew Mapper

Câu 2: Cập nhật dữ liệu cho trường diện tích và mật độ dân số cho file VN_tinh

Bước 1: Cập nhật dữ liệu cho trường Dien_tich:

- Table\ Update Column, XHHT Update Column

+ Table to update: Vn_tinh

+ Column to update: Dien_tich

+ Get value from table: Vn_tinh

+ Value: vào Assist để chọn biểu thức Area trong mục Function

Ta có biểu thức: Area (Obj, “sq km”) hoặc Area (Obj, “hectare”)

+ OK

Bước 2: Cập nhật dữ liệu cho trường mật độ dân số:

- Table\ Update Column, XHHT Update Column

+ Table to update: Vn_tinh

+ Column to update: Dien_tich

+ Get value from table: Vn_tinh

+ Value: vào Assist để lập biểu thức

Ta có biểu thức: dan_so\dien_tich

+ OK

Câu 3: Cho bản đồ VN_tinh và bản đồ Bắc Trung bộ thiếu tỉnh Thanh Hóa Hãy

ghép thêm tỉnh Thanh Hóa vào bản đồ Bắc Trung bộ

Bước 1: Mở bản đồ VN_tinh và bản đồ Bắc Trung Bộ

Bước 2: Chọn tỉnh Thanh Hóa

Bước 3: Table\ Append Row to Table, XHHT Append Row to Table

- Append Table: Selection

- To Table: Bắc Trung Bộ

- OK

Câu 4: Tạo bản đồ Vn_tinh từ bản đồ Vn_huyện

Bước 1: Mở bản đồ Vn_huyen

Bước 2: File\ Save copy as, đặt lại tên (Vn_tinh), save

Bước 3: Close all, mở Vn_tinh

Bước 4: Table\ Combine Objects using Column, XHHT

- Combine Objects from Table: Vn_tinh

- Group Objects by Column: Ten_tinh

- Store Result in Table: Vn_tinh

- Next, XHHT Data Agregation, thay đổi lại giá trị cho các trường (Dân sốchọn hàm sum, mật độ dân số chọn hàm Average)

- OK

BÀI 5: CÁC CHỨC NĂNG PHÂN TÍCH ĐỊA LÍ CỦA MAPIFO

Câu 1: Cho bản đồ VN_tinh, hãy tìm các tỉnh có mật độ dân số trên 700 người/km2

và diện tích trên 1100 km2

Câu 2: Cho 2 file world và worldcap, tạo ra bản đồ có cơ sở không gian là

worldcap và cơ sở dữ liệu của world

Câu 3: Tạo ra hình vành khăn và hình bầu dục từ 2 hình tròn

Câu 4: Tạo bản đồ Việt Nam 63 tỉnh từ bản đồ Việt Nam 64 tỉnh

Cách làm:

Câu 1: Cho bản đồ VN_tinh, hãy tìm các tỉnh có mật độ dân số trên 700 người/km2

và diện tích trên 1100 km2

Bước 1: Mở bản đồ VN_tinh

Bước 2: Query\ Select , XHHT Select:

- Select record from Table: VN_tinh

- That satisfy: Vào Assist để lập điều kiện tìm kiếm, XHHT Expression

Lập biểu thức: MDDS > 700 and Dien_tich > 1000 \ OK

- OK

Bước 3: File\ Save Query (Chỉ ra đường dẫn, đặt lại tên), Save

Câu 2: Cho 2 file world và worldcap, tạo ra bản đồ có cơ sở không gian là

worldcap và cơ sở dữ liệu của world

Bước 1: Mở 2 file world và worldcap

Bước 2: Query\SQL Select, XHHT SQL Select

- Table: worldcap, world

- Column: vào column để chọn các trường dữ liệu của file world

- Where Condition: thiết lập biểu thức xác định chỉ tiêu tìm kiếm

Worldcap.country = world.country

- OK