TIỂU LUẬN tìm hiểu về trung á

Nằm ở trung tâm lục địa Á Âu gồm 6 quốc gia, có diện tích khoảng 5,6 triệu km2. Với vị trí này các nước Trung Á có nhiều thuận lợi để giao lưu với các nước trong khu vực và trên thế giới, khu vực này có con đường tơ lụa đi qua nên được tiếp thu nhiều giá trị văn hoá của phương Đông và phương Tây. Là khu vực giàu có về tài nguyên thiên nhiên: Dầu mỏ, khí tự nhiên và than đá có ở hầu hết các nước, ngoài ra còn có vàng, kim loại hiếm, muối mỏ… Địa hình chủ yếu là núi và cao nguyên, có nhiều hoang mạc, sa mạc. Khí hậu mang tính lục địa sâu sắc, do vị trí địa lí: là khu vực nằm sâu trong lục địa lại có nhiều núi cao bao bọc. Dân số năm 2005 là 61,3 triệu người, mật độ dân số thấp chỉ đạt 10,9 người km2, dân số phần lớn theo đạo Hồi. Về tự nhiên: khu vực có khí hậu khô hạn nhưng có vị trí mang tính chiến lược, giàu có tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là dầu mỏ, khí tự nhiên. Về xã hội: là khu vực còn tồn tại những mâu thuẫn liên quan đến vấn đề tranh chấp quyền lợi về đất đai, tài nguyên dẫn đến các xung đột tôn giáo, sắc tộc và nạn khủng bố.

Bài kiểm tra Học trình: Tìm Hiểu về Trung Á

Tìm hiểu về biến động địa chính trị Trung Á

Bản đồ hành chính Trung Á

Nằm ở trung tâm lục địa Á- Âu gồm 6 quốc gia, có diện tích khoảng 5,6 triệu km2 Với vị trí này các nước Trung Á có nhiều thuận lợi để giao lưu với các nước trong khu vực và trên thế giới, khu vực này có

"con đường tơ lụa" đi qua nên được tiếp thu nhiều giá trị văn hoá của phương Đông và phương Tây

Là khu vực giàu có về tài nguyên thiên nhiên: Dầu mỏ, khí tự nhiên và

than đá có ở hầu hết các nước, ngoài ra còn có vàng, kim loại hiếm, muối mỏ…

Địa hình chủ yếu là núi và cao nguyên, có nhiều hoang mạc, sa mạc Khí hậu mang tính lục địa sâu sắc, do vị trí địa lí: là khu vực nằm sâu trong lục địa lại có nhiều núi cao bao bọc

Dân số năm 2005 là 61,3 triệu người, mật độ dân số thấp chỉ đạt 10,9 người/ km2, dân số phần lớn theo đạo Hồi

Về tự nhiên: khu vực có khí hậu khô hạn nhưng có vị trí mang tính chiến lược, giàu có tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là dầu mỏ, khí tự nhiên

Về xã hội: là khu vực còn tồn tại những mâu thuẫn liên quan đến vấn

đề tranh chấp quyền lợi về đất đai, tài nguyên dẫn đến các xung đột tôn giáo, sắc tộc và nạn khủng bố

3 Một số vấn đề của khu vực Trung Á

1) Vai trò cung cấp dầu mỏ

- Trung Á có trữ lượng dầu mỏ lớn

- Giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp dầu mỏ cho thế giới Trong giai đoạn hiện nay Trung Á Nàm bên cạnh Tây Nam Á là khu vực có lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, trong khi đó lượng tiêu thụ ở đây ít, chính vì vậy phần lớn lượng dầu khai thác để xuất khẩu, Tây

Nam Á chiếm tới >50% trữ lượng dầu mỏ của thế giới

Riêng ở khu vực Tây Nam Á đã chiếm tới trên 50% trữ lượng của thế giới ( 5000 tỷ thùng) Trong đó các quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới là: Ảrập xêut, Iran, Irắc, các tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất

2) Xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo và nạn khủng bố.

* Hiện tượng:

Luôn xảy ra các cuộc chiến tranh, xung đột giữa các quốc gia, các dân tộc và tôn giáo, nạn khủng bố

Luôn xảy ra các cuộc chiến tranh, xung đột đặc biệt là nạn khủng bố

Mở rộng: Tính đến năm 2007,hai khu vực nàynơi tập trung nhiều loại mâu thuẫn gay gắt nhất, cũng là "điểm nóng" nhất thế giới, biểu hiện bằng cả chiến tranh, xung đột vũ trang, bạo lực khủng bố, khủng

hoảng hạt nhân, khủng hoảng chính trị, khủng hoảng nhân đạo

Tập trung nhất vẫn là ở I-rắc Hơn 4 năm sau ngày Mỹ tiến công I-rắc, đất nước này vẫn chưa im tiếng súng, chiến tranh và xung đột vũ trang, bạo lực khủng bố vẫn tiếp diễn hằng ngày giữa quân nổi dậy với quân

Mỹ và đồng minh chiếm đóng, giữa các phe phái Hồi giáo dòng Si-ai, dòng Săn-ni, Hồi giáo Gi-hát và cả người Cuốc

Ngay từ đầu năm 2007, Tổng thống Mỹ But đã có điều chỉnh chiến lược về I-rắc, tăng thêm quân và tăng cường xây dựng, củng cố chính quyền I-rắc, nhưng vẫn không có được một nhà nước I-rắc đủ mạnh để

ổn định tình hình, để quân Mỹ có thể rút dần về nước

Cũng như I-rắc, từ năm 2006 cho đến nay, Li-băng đã trở thành chiến trường khốc liệt tranh giành ảnh hưởng giữa hai phái Săn-ni và Si-ai bằng bạo lực khủng bố, và xung đột vũ trang giữa Héc-bô-la với

I-xra-en

* Nguyên nhân:

- Do tranh chấp quyền lợi: Đất đai, khoáng sản, môi trường sống

- Do sự khác biệt về tư tưởng, định kiến về tôn giáo

- Do sự can thiệp của các thế lực bên ngoài nhằm vụ lợi

* Hậu quả:

- Đời sống nhân dân bị đe doạ và không được cải thiện, kinh tế bị huỷ hoại và chậm phát triển

- Ảnh hưởng tới giá dầu và phát triển kinh tế thế giới, môi trường bị huỷ hoại…

4 Cuộc chơi lớn ở Trung Á

Trong thập kỉ vừa qua, thế giới đã bắt đầu quan tâm hơn tới Trung Á Đối với Mỹ và đồng minh, khu vực này là một trung tâm hậu cần quý báu cho cuộc chiến tại Afghanistan Đối với Nga, đây là một đấu trường để gây ảnh hưởng chính trị…

Đối với Trung Quốc (TQ), khu vực là một nguồn cung năng lượng

và là một đối tác trọng yếu cho ổn định và phát triển khu tự trị Tân Cương ở phía tây

Một số nhà bình luận đã nhắc tới những động thái mới đây tại khu vực này của Washington, Mátxcơva và Bắc Kinh và coi đây là sự lặp lại của "Cuộc chơi Lớn" thời hiện đại Nhưng khác với thời tranh giành ảnh hưởng của đế chế Anh và Nga trước đây, các chính phủ Trung Á đang tận dụng những can thiệp từ bên ngoài mới để củng cố quyền tự chủ của họ, đẩy lùi những yêu sách gây nhiễu và củng cố sự kiểm soát chính trị trong nước Trung Á ngày nay đang là nơi thể hiện sự trỗi dậy của những đối tác mới và sự suy giảm ảnh hưởng của phương Tây trong một thế giới đa cực

Bài học đầu tiên rút ra từ sự can thiệp của TQ, Nga và Mỹ ở Trung Á

là việc khu vực đã củng cố được vị trí của các nhà lãnh đạo, những người có thể chơi trò thăng bằng nhằm thu lợi nhuận kinh tế và sự ủng

hộ chính trị khi có thể Đơn cử năm 2009, Tổng thống Kurmanbek Bakiyev của Kyrgyzstanđã châm ngòi cho một cuộc chiến đấu thầu giữa Mỹ và Nga bằng việc doạ đóng cửa căn cứ Manas Kết quả, Kyrgyzstan đã thu được hàng trăm triệu đôla từ Nga và Mỹ

Bài học thứ hai là tính đa cực trong khu vực đã xói mòn ảnh hưởng kinh tế của phương Tây Trong suốt thập kỉ qua, TQ đã trỗi dậy như một cường quốc kinh tế dẫn đầu ở Trung Á Năm 2009, TQ đã ký những gói cho vay đổi lấy năng lượng với các quốc gia giàu năng lượng Kazakhstan vàTurkmenistan Đồng thời, Bắc Kinh cũng cam kết xây dựng các đường ống dẫn dầu mới để vận chuyển năng lượng của Trung Á sang phía đông Những gói hỗ trợ này cũng tương tự các thỏa

thuận cho vay đổi lấy năng lượng với Angola, Brazil, Ecuador, Nga, Nam Sudan, Sudan, và Venezuela Ở các nước nghèo hơn như Kyrgyzstan và Tajikistan, Bắc Kinh đã trở thành một nhà đầu tư lớn và nhà cung cấp hỗ trợ phát triển Trước thềm hội nghị thượng đỉnh SCO 2012, Ngân hàng Xuất-Nhập khẩu TQ đã là chủ nợ lớn nhất của Tajikistan

Bài học thứ ba là giới lãnh đạo ở Trung Á đang ngày càng chống đối các giá trị và chương trình nghị sự của phương Tây Giới lãnh đạo Trung Á cũng thường xuyên chỉ trích phương Tây bởi áp dụng tiêu chuẩn kép về nhân quyền và nhấn mạnh rằng những xâm phạm về nhân quyền của phương Tây phải được đưa vào như một phần của các cuộc đối thoại

Một số nhà bình luận đã kêu gọi các nhà hoạch định chính sách Hoa

Kỳ và châu Âu vứt bỏ những chỉ trích và tiếp tục can dự Tuy nhiên, viễn cảnh can dự của phương Tây đã đem lại cho các nước đang phát triển đòn bẩy trong giao thiệp của họ với các cường quốc đang trỗi dậy như Nga và TQ Giáng cấp hay bỏ lửng những cam kết mang tính quy tắc tại Trung Á, cũng như tại các khu vực khác, cũng là dấu hiệu cho thấy Brussels và Washington bị thuần phục bởi thế giới hậu phương Tây, chứ không phải can dự thành công

Cạnh tranh Nga - Mỹ tại Trung Á

Cuộc đua Nga-Mỹ tranh giành ở Trung Á có xu hướng gia tăng khi Nga đang trở lại khu vực một cách nhanh chóng với các dự án lớn về

quân sự và kinh tế, trong khi Mỹ sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đạt các mục tiêu quan trọng tại đây

“Báo Độc lập” (Nga) ngày 24/9 đăng bài của tác giả Anton Barbashin – nhà nghiên cứu chính trị thuộc Trung tâm thẩm định khu vực Xibêri

“Hiện đại hoá”, bình luận về mục đích chuyến thăm Cưrơgưxtan của Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa qua và sự tranh giành ảnh hưởng giữa Nga và Mỹ ở khu vực Trung Á như sau:

Ngày 20/9 Tổng thống Putin đã tới thăm Cưrơgưxtan Trong chuyến thăm này, Nga và Cưrơgưxtan đã ký Hiệp định về gia hạn thời gian hiện diện của căn cứ quân sự của Nga và thỏa thuận về việc xây dựng nhà máy thủy điện trên lãnh thổ Cưrơgưxtan Sau một thời gian không xác định, Biskếch đang trở lại quan hệ đối tác ổn định với Nga

Cưrơgưxtan xác định là đồng minh địa chính trị với Nga, có nghĩa là các vị trí của Mỹ - đấu thủ quan trọng thứ hai trong khu vực - bị suy giảm Tại cuộc họp báo với Tổng thống Putin, Tổng thống Cưrơgưxtan Almazbek Atambayev một lần nữa khẳng định rằng căn cứ không quân Manas của Mỹ sẽ chấm dứt sự tồn tại vào năm 2014 Còn năm

2017 ở thành phố Osh, một căn cứ quân sự mới của Nga - Cưrơgưxtan

sẽ được mở ra với thời hạn ít nhất là 15 năm Căn cứ quân sự mới sẽ

bổ sung cho sự hiện diện vốn đã rất ấn tượng của quân đội Nga trên lãnh thổ Cưrơgưxtan, cụ thể là – bổ sung cho căn cứ không quân Kant, căn cứ thử nghiệm vũ khí chống tàu ngầm ở khu vực Issyk-Kul, đầu mối liên lạc số 338 của Hải quân (trạm Prometheus) và trạm đo địa chấn hoạt động cùng với các đơn vị tên lửa chiến lược

Nga tăng cường sự hiện diện của mình không chỉ với các căn cứ quân

sự, mà cả với các cơ sở kinh tế, cụ thể là xây dựng Nhà máy thuỷ điện Kambarata-1 (với sự tham gia của Công ty điện của Nga "Inter RAO")

và xây dựng đập thượng Naryn của Nhà máy thuỷ điện (với sự tham gia của Công ty điện lực "RusHydro" của Nga), có thể cùng xây dựng lại Nhà máy nhiệt điện Biskếch – 1 Những công trình này sẽ cho phép Cưrơgưxtan không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng của mình, mà còn có thể xuất khẩu Triển vọng xây dựng thành công đập thượng Naryn của Nhà máy thủy điện có thể sẽ đưa Nga tham gia thị trường xuất khẩu năng lượng vượt ra ngoài giới hạn khu vực Trung Á - đi qua Pakixtan và Ápganixtan đến Ấn Độ

Còn nếu tham gia các dự án ở Cưrơgưxtan làm tăng khả năng Nga có thể tham gia việc xây dựng Nhà máy thủy điện Rogun ở Tátgikixtan, thì về nguyên tắc, Mátxcơva sẽ thay đổi bản đồ năng lượng của khu vực Thoả thuận mới đây về việc gia hạn sự hiện diện của Căn cứ quân

sự 201 trên lãnh thổ Cưrơgưxtan thêm 20-30 năm nữa là tiền đề cho quyết định quan trọng trong vấn đề Nga tham gia “Dự án thế kỷ” Như vậy, chính sách của Nga tại Trung Á đang dần phát triển Hiện nay sự kết hợp các giải pháp kinh tế với các các thỏa thuận quân sự thể hiện rõ ràng sự tăng cường hiện diện của Nga ở Trung Á Định dạng Mátxcơva –Biskếch - Đusanbe đã hiện lên rõ ràng

Mô hình như vậy buộc Oasinhtơn phải phản ứng và tìm những cách thức mới để thực hiện mục tiêu chiến lược của mình Mỹ cần Trung Á

để hỗ trợ việc vận chuyển hàng hoá khi rút quân khỏi Ápganixtan, còn

sau năm 2014 - giám sát sự phát triển ổn định của nước này trong tương lai Đồng thời, nhu cầu tăng lên đối với việc theo dõi các hoạt động của Trung Quốc trong khu vực đòi hỏi Oasinhtơn phải duy trì sự hiện diện quân sự trong các vùng lân cận khu vực Trung Á Hơn nữa, như chính sách của Mỹ trong 50 năm trở lại đây cho thấy Oasinhtơn rất không muốn rút hẳn khỏi những nơi mà binh lính Mỹ đã tới Vì lý

do này, sự "thất bại" trong vấn đề căn cứ Manas đòi hỏi một “trận phục thù” tại một góc khác của khu vực Trung Á Thực chất, đối với Mỹ, đối tác duy nhất còn lại là Udơbêkixtan - đất nước thất bại trong việc thực hiện các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng với sự tham gia của Nga ở các nước láng giềng Hơn nữa, thời gian gần đây các mối quan hệ giữa Nga và Udơbêkixtan xấu đi nhanh chóng Một dấu hiệu rõ ràng về tình hình ngày càng xấu đi trong quan hệ giữa Mátxcơva và Tasken là việc tháng 6/2012, Udơbêkixtan rút ra khỏi Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể (ODKB), và những khó khăn mà các doanh nghiệp của Nga và một

số người dân nói tiếng Nga sống ở nước này gặp phải Những ví dụ về

sự gia tăng căng thẳng từ phía Tasken là một loạt các hành động chống lại một bộ phận công dân Nga và việc Công ty liên lạc di động của Nga tạm ngừng hoạt động trong 3 tháng

Oasinhtơn định đàm phán với Tasken ngay sau khi biết Nga và Cưrơgưxtan có ý định ký hiệp định về các căn cứ quân sự ở Cưrơgưxtan Chính khi đó, ông Robert Blake, người phụ trách các vấn

đề về hợp tác và phát triển ở Trung Á thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, vốn lên kế hoạch đi một tour tới thủ đô các nước khu vực Trung Á, đã hủy

chuyến thăm của mình tới Almaty (Cadắcxtan) và Biskếch mà không tuyên bố lý do và chuyển chuyến công du tới Tasken Rõ ràng, chủ đề của cuộc trao đổi là khả năng triển khai căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ Udơbêkixtan, mặc dù Oasinhtơn chính thức bác bỏ tuyên bố như vậy

Thật không may cho Oasinhtơn, theo sáng kiến của Tổng thống Karimov, ngày 30/8 dự luật cấm triển khai các căn cứ quân sự của nước ngoài trên lãnh thổ Udơbêkixtan, đã được thông qua Nhưng tham khảo kinh nghiệm của Cưrơgưxtan (năm 2009 cơ sở quân sự Manas ở nước này đơn giản được đổi tên thành trung tâm vận chuyển quá cảnh), không loại trừ khả năng Tasken sẽ tìm được lỗ hổng pháp

lý để có thể thành lập căn cứ quân sự của Mỹ Việc tiếp tục xây dựng Nhà máy thuỷ điện có thể sẽ làm trầm trọng thêm quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Mátxcơva và Tasken và đẩy Tổng thống Karimov vào vòng tay của Mỹ

Rõ ràng là Nga đang trở lại Trung Á - và trở lại một cách nhanh chóng với các dự án lớn và mục tiêu rõ ràng Dự án Liên minh Á-Âu đã được tuyên bố sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự tham gia tích cực của các nước trong khu vực, hơn nữa Cưrơgưxtan đã bày tỏ mong muốn là một bộ phận của Liên minh thuế quan Tuy nhiên, lợi ích của Nga không chỉ ở sự phát triển kinh tế và thúc đẩy các dự án liên kết Trong điều kiện việc Hồi giáo hoá ngày càng tăng trong khu vực và quân đội NATO sắp rút khỏi đây, thì đối với Nga, các nhiệm vụ ưu

tiên là an ninh và ngăn chặn ảnh hưởng của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ở biên giới phía Nam nước mình

Đối với Mỹ, Trung Á là khu vực quan trọng không kém, và để đạt được mục tiêu của mình, Oasinhtơn sẵn sàng chấp nhận các rủi ro Rủi

ro chính là ở việc lôi kéo chế độ của Tổng thống Karimov, người nhận thấy Trung Á là khu vực lợi ích của mình và hiện tuyên bố về sự đe dọa của chiến tranh Thời gian sẽ cho thấy liệu Oasinhtơn có thoả thuận được với Tasken mà không gây ra xung đột giữa các nước trong khu vực hay không và liệu Mátxcơva có thể trở thành người sáng tạo

và trung gian trong việc giải quyết các vấn đề của các dân tộc ở Trung

Á hay không?