I. ĐẶT VẤN ĐỀ: Nhìn lại nền báo chí nước nhà từ khởi thủy cho đến trước Cách mạng Tháng Tám, chúng ta có thể thấy rằng giai đoạn khởi nguyên của Báo chí Việt Nam đã phát triển rất phong phú với đang dạng các phong cách và khuynh hướng khác nhau. Nếu như có quan điểm rằng: “Lịch sử báo chí như một bộ phận lịch sử dân tộc. Báo chí là người thư kí trung thành của cuộc sống, phản ánh toàn bộ những biến động của lịch sử dân tộc” thì giai đoạn này nền báo chí có nhiều biến động nhất do những nhân tố của lịch sử. Trong suốt thời kì phát triển báo chí Việt Nam trước Cách mạng Tháng tám đã để lại cho những người làm báo đời sau nhiều kinh nghiệm quý báu. Đó là cách làm báo, phương pháp làm báo trong điều kiện cơ sở vật chất, khoa học kĩ thuật còn nghèo nàn lạc hậu, thậm chí mới manh nha xuất hiện. Điều này thể hiện qua một số tờ báo tiêu biểu như Thanh Niên (người sáng lập là Nguyễn Ái Quốc), L’Annam (Nguyễn An Ninh sáng lập), Tiếng Dân (Huỳnh Thúc Kháng và Phan Bội Châu sáng lập)… Trong đó rõ nhất là tờ tạp chí Đông Tây do Hoàng Tích Chu đứng ra xin phép. Có thể coi tờ Đông Tây của Hoàng Tích Chu và Đỗ Văn là cái mốc quan trọng trong lịch sử phát triển nghề làm báo của nước ta. Trên mặt báo, Hoàng Tích Chu đề cập tới những vấn đề thiết thực hàng ngày của số đông dân chúng. Điểm nổi bật ở Hoàng Tích Chu đó là đã biết sử dụng lối văn chương đổi mới đem lại luồng gió mới cho văn phong báo chí giai đoạn khởi thuỷ. Ông còn là người đem đến những cải cách mới trong làng báo chí Việt nam thời khởi thuỷ không chỉ diễn ra trên phương diện hình thức mà còn có sự thay đổi cả về nội dung. Tất cả những quan niệm mang tính cách tân của Hoàng Tích Chu về nghề báo, về người làm báo và cách làm báo, đã được ông thực thi khá triệt để trên tờ Đông Tây. Có người đã ví sự xuất hiện của tờ báo này giống như “một quả tạc đạn ném vào làng báo Việt Nam” đương thời. Để hiểu rõ hơn về nhà báo Hoàng Tích Chu và những đóng góp của ông cho nền báo chí Việt Nam giai đoạn khởi thuỷ, tác giả đã chọn đề tài này làm tiểu luận giữa kỳ bộ môn Lịch sử báo chí Việt Nam nâng cao. Tiểu luận chắc chắn còn những thiếu sót và chưa có cách nhìn toàn diện về một nhà báo chuyên nghiệp đầu tiên được đào tạo tại Pháp và cũng là người đầu tiên đã táo bạo thực hiện một cuộc cách mạng trong nghề báo ở nước ta, bằng cả quan niệm và hoạt động thực tiễn, tác giả mong nhận được góp ý của GS.TS Đỗ Quang Hưng
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Nhìn lại nền báo chí nước nhà từ khởi thủy cho đến trước Cách mạngTháng Tám, chúng ta có thể thấy rằng giai đoạn khởi nguyên của Báo chíViệt Nam đã phát triển rất phong phú với đang dạng các phong cách vàkhuynh hướng khác nhau Nếu như có quan điểm rằng: “Lịch sử báo chínhư một bộ phận lịch sử dân tộc Báo chí là người thư kí trung thành củacuộc sống, phản ánh toàn bộ những biến động của lịch sử dân tộc” thì giaiđoạn này nền báo chí có nhiều biến động nhất do những nhân tố của lịchsử
Trong suốt thời kì phát triển báo chí Việt Nam trước Cách mạngTháng tám đã để lại cho những người làm báo đời sau nhiều kinh nghiệmquý báu Đó là cách làm báo, phương pháp làm báo trong điều kiện cơ sởvật chất, khoa học kĩ thuật còn nghèo nàn lạc hậu, thậm chí mới manh nhaxuất hiện Điều này thể hiện qua một số tờ báo tiêu biểu như Thanh Niên(người sáng lập là Nguyễn Ái Quốc), L’Annam (Nguyễn An Ninh sánglập), Tiếng Dân (Huỳnh Thúc Kháng và Phan Bội Châu sáng lập)… Trong
đó rõ nhất là tờ tạp chí Đông Tây do Hoàng Tích Chu đứng ra xin phép Cóthể coi tờ Đông Tây của Hoàng Tích Chu và Đỗ Văn là cái mốc quan trọngtrong lịch sử phát triển nghề làm báo của nước ta Trên mặt báo, HoàngTích Chu đề cập tới những vấn đề thiết thực hàng ngày của số đông dânchúng
Điểm nổi bật ở Hoàng Tích Chu đó là đã biết sử dụng lối văn chươngđổi mới đem lại luồng gió mới cho văn phong báo chí giai đoạn khởi thuỷ.Ông còn là người đem đến những cải cách mới trong làng báo chí Việt namthời khởi thuỷ không chỉ diễn ra trên phương diện hình thức mà còn có sựthay đổi cả về nội dung Tất cả những quan niệm mang tính cách tân củaHoàng Tích Chu về nghề báo, về người làm báo và cách làm báo, đã đượcông thực thi khá triệt để trên tờ Đông Tây Có người đã ví sự xuất hiện của
Trang 2tờ báo này giống như “một quả tạc đạn ném vào làng báo Việt Nam” đươngthời.
Để hiểu rõ hơn về nhà báo Hoàng Tích Chu và những đóng góp củaông cho nền báo chí Việt Nam giai đoạn khởi thuỷ, tác giả đã chọn đề tàinày làm tiểu luận giữa kỳ bộ môn Lịch sử báo chí Việt Nam nâng cao Tiểuluận chắc chắn còn những thiếu sót và chưa có cách nhìn toàn diện về mộtnhà báo chuyên nghiệp đầu tiên được đào tạo tại Pháp và cũng là người đầutiên đã táo bạo thực hiện một cuộc cách mạng trong nghề báo ở nước ta,bằng cả quan niệm và hoạt động thực tiễn, tác giả mong nhận được góp ýcủa GS.TS Đỗ Quang Hưng
Trang 3II TIỂU SỬ HOÀNG TÍCH CHU:
Hoàng Tích Chu sinh năm 1897 trong một gia đình quan lại, cha đã
có thời làm tri phủ Quê gốc của ông ở làng Phù Lưu, huyện Từ Sơn (tỉnhBắc Ninh) Lúc nhỏ ông được học chữ nho, sau chuyển sang học tiếngPháp
Năm 1921, ông được nhận vào giúp viêc cho tòa soạn tờ NamPhong Cũng vào năm này, Bạch Thái Bưởi cho ra mắt bạn đọc tờ Khai hóa
và mời Hoàng Tích Chu về làm chủ bút Dưới bút danh Kế Thương, nhữngbài báo của Hoàng Tích Chu đăng trên tờ báo này đã bắt đầu gây chú ý chobáo giới và bạn đọc Một năm sau Hoàng Tích Chu rời Khai hóa và nungnấu ý định sang Pháp học nghề báo
Năm 1923, ông vào Nam Kỳ làm phụ bếp trên một con tàu biển, và
đã đến được nước Pháp Thời gian học tại Pháp, Hoàng Tích Chu đã chútâm nghiên cứu vai trò và tác dụng lợi hại của báo chí trong cách mạng tưsản Pháp Bốn năm sau, trước khi về nước, ông đã kịp hoàn thành bản thảochuyên luận "Câu chuyện nhựt trình trong hồi cách mạng nước Pháp" Tậpsách được xuất bản tại Sài Gòn do nhà in Xưa Nay phát hành vào cuối năm
1927
Ở Pháp, Hoàng Tích Chu và người bạn thân Đỗ Văn (sinh viêntrường Cao đẳng Sư phạm) hàng tháng nhận tiền trợ cấp của giáo sư trườngAlbert Sarraut, Lê Hữu Phúc gửi sang Hoàng Tích Chu học nghề làm báo,còn Đỗ Văn học nghề in
Học xong, hai người trở về nước năm 1927 Vừa lúc đó, Lê HữuPhúc sang Pháp học văn chương và triết học, với hy vọng, sau khi Lê HữuPhúc học xong, bộ ba sẽ lập một tờ báo riêng: Hoàng Tích Chu quản lý, LêHữu Phúc chủ bút, Đỗ Văn in và phát hành Tuy nhiên, sau khi học xong,chưa kịp về nước Lê Hữu Phúc chết tại Pháp
Trang 4Năm 1927, Hoàng Tích Chu về nước Tháng 6 năm ấy, Hà Thànhngọ báo của Bùi Xuân Học ra đời, Hoàng Tích Chu được mời về làm biêntập và Đỗ Văn lo in ấn Những cách tân trong cách viết và cách trình bàymới lạ đã chưa thuyết phục được bạn đọc.
Và chỉ 2 năm sau, Hoàng Tích Chu cho xuất bản tờ Đông Tây Bằngngôn ngữ báo chí ngắn gọn, trong sáng, mang hơi thở cuộc sống hàngngày; bằng hàng loạt chuyên mục độc đáo và lối trình bày hiện đại tờĐông Tây đã được bạn đọc và báo giới đón nhận nhiệt thành
Cuối năm 1932, Đông Tây bị thu hồi giấy phép xuất bản Đấy cũng
là lúc tờ Thời báo được xuất bản và Hoàng Tích Chu lại được chọn làm chủbút Toàn bộ các chuyên mục của Đông Tây đã được Hoàng Tích Chuchuyển sang tờ Thời báo, nhưng tờ này cũng chỉ ra được 20 số thì bị thugiấy phép
Cuộc đời của ông thật ngắn ngủi Đúng 30 Tết, thiên hạ đang nô nứcchuẩn bị đón giao thừa, ông từ giã cõi đời ngày cuối cùng năm Quý Dậu(1933), khi mới tròn 36 tuổi (1897 - 1933) Nhưng Hoàng Tích Chu đã đểlại một dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử báo chí Việt Nam
Trang 5III. ĐÓNG GÓP CỦA HOÀNG TÍCH CHU CHO NỀN BÁO
CHÍ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN KHỞI THỦY:
Hoàng Tích Chu đến khi qua đời đã làm chủ bút bốn tờ báo lớn, làmđảo lộn quan niệm cách viết báo đương thời, gây nhiều tranh cãi và hứngnhiều đả kích, nhưng nhiều người đã bắt chước cách viết của ông Có thểcòn có ý kiến trái ngược nhau khi đánh giá về ông, nhưng chúng ta khôngthể không thừa nhận ông đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp phát triểnbáo chí Việt Nam
Điểm nổi bật ở Hoàng Tích Chu đó là đã biết sử dụng lối văn chương đổi mới đem lại luồng gió mới cho văn phong báo chí giai đoạn khởi thuỷ Nếu năm 1922 cả nước có 86 tên, báo tạp chí, trong đó chỉ có
19 tên báo, tạp chí được xuất bản bằng chữ quốc ngữ (chỉ chiếm khoảng22%) thì đến năm 1927 cả nước đã xuất bản 148 tên báo, tạp chí, trong đóbáo, tạp chí Việt văn được xuất bản đã lên tới 36 tên (chiếm 25%)
Như vậy chỉ trong 5 năm (1922 - 1927), số lượng tên báo, tạp chíđược xuất bản đã gia tăng 73%, riêng tên báo, tạp chí Việt văn gia tăng gần90% Nhưng các bài báo vẫn rườm rà, ít lượng thông tin, còn nặng nề vì lốivăn biền ngẫu, đầy chữ nho, điển tích khó hiểu Các bài báo tích giảng giảiluân lý, triết học, học thuật lê thê, rối rắm, chỉ dành cho người am hiểu.Chính vì vậy số lượng người đọc rất ít
Với hiện trạng trên, Hoàng Tích Chu và Đỗ Văn đã thực hiện mộtloạt cải cách Tích Chu sử dụng lối văn mới, gọn gàng, sáng sủa, giàulượng thông tin, khác hẳn lối văn cũ đã mang lại một luồng gió mát mẻ,đầy sinh khí, giàu chất sống cho văn phong báo chí lúc đó Bấy lâu nay cácbáo thường in xã luận dài dòng, chiếm hai cột ngang trên trang nhất, cònHoàng Tích Chu viết xã luận ngắn gọn, sắc bén, hàm súc như khẩu hiệu.Trước kia, phần tin tức chỉ được in ở trang 2, 3, Hoàng Tích Chu cho in ở
Trang 6ngay trang nhất, tin quan trọng được in nổi bật, phản ánh tin sốt dẻo, kịpthời
Ban đầu, người đọc chưa quen, phê phán văn Hoàng Tích Chu laiTây, câu cụt, cộc Tác giả bị xem là kẻ lập dị, khôi hài Hậu quả tai hại làbáo bán bị ế, ít người đọc Ông chủ báo đành phải mời hai nhà canh tânnghỉ việc
Hoàng Tích Chu tự an ủi và đứng ra thành lập một tờ báo của haiông Đó là tờ báo Đông Tây nổi tiếng Số một Đông Tây xuất bản ngày 15tháng 11 năm 1929, Hoàng Tích Chu lấy bút danh là Văn Tôi, để khẳngđịnh một cách chính thức cho một lối hành văn mới trong sáng, gọn gàngbắt kịp cuộc sống đang diễn biến nhanh chóng của xã hội Việt Nam đangchuyển mình vào một cuộc cách mạng mới do Đảng Cộng sản lãnh đạo, tuy
Hoàng Tích Chu không ý thức được đầy đủ như vậy
Trên mặt báo, Hoàng Tích Chu đề cập tới những vấn đề thiết thựchàng ngày của số đông dân chúng Một loạt các mục: Hôm nay, Bia miệng,Chuyện lạ đường rừng, Trắng đen, Cuốn phim phản ánh các khía cạnhmuôn mặt của đời thường làm cho tờ báo giàu lượng thông tin, gắn bó mậtthiết với cuộc sống của nhiều người Báo Đông Tây còn in nhiều tranh ảnh,minh họa hấp dẫn, ngộ nghĩnh
Hoàng Tích Chu được toàn quyền tiến hành cải cách nên báo ĐôngTây đã đáp ứng được phần nào yêu cầu của xã hội, quần chúng hoannghênh Báo Đông Tây được đánh giá là báo bán chạy nhất Bắc Kỳ lúc đó
Hoàng Tích Chu đã coi làm báo là một nghề nghiệp trong xã hội.Trên số 2 báo Đông Tây (2/11/1929) ông viết: "Nghề làm báo ở xứ ta chođến ngày nay vẫn chưa phải là một nghề theo đúng nghĩa của nó, vì ở xứ tachưa có trường dạy về báo chí Chúng ta xem đó là trò tiêu khiển về tinhthần, ký giả chỉ là những người lĩnh lương, tức là những người làm công, vìvậy ký giả làm việc miễn cưỡng"
Trang 7Ông phê phán lối làm báo công khai lúc đó: "Khi lập tờ báo, ông chủchỉ chú ý tới vấn đề tiền bạc, thay vì chú ý tới bộ biên tập" hay "Người chủbút, tuy ở trong nghề nhưng chưa biết tờ nhật báo có vai trò gì? Nhật báođối với họ chỉ là những bài xã thuyết cộng với một vài tin tức lượm lặt ở sởcảnh sát hoặc dịch từ báo Pháp, và không hiểu rằng tờ nhật báo phải đề cậpđến những vấn đề thời sự: tin tức trong và ngoài nước Họ cho tràn vàomấy cột báo bất cứ tin tức nào bắt gặp trong báo Tàu hoặc báo Pháp".
Ông nhận xét đội ngũ người viết báo đương thời: "Chủ báo quanniệm rằng ký giả là người làm công, ngày hai buổi đến tòa soạn để viết xã
luận, dịch tin tức để trám cho đầy cột báo Những người làm công nói trên
tìm ở đâu ra? Đa số là những nhà nho sĩ nghèo và dốt, những người kiếnthức nông cạn nhưng muốn lòe thiên hạ với những câu văn hoa bóng bẩy"
Lối viết báo mới của Hoàng Tích Chu làm một số người chưa quen,một số người khó chịu, một số người đả kích Ngay cả Tản Đà là nhà thơ
cự phách, có nhiều đóng góp cách tân thơ ca, người báo trước phong tràothơ mới, đồng thời là một người làm báo say mê, sáng lập tờ tạp chí vănhọc đầu tiên ở nước ta, cũng hạ bút chê Hoàng Tích Chu: "Ông này gànbướng quá, ai mà chẳng là tôi, người ta phải có tên riêng chứ" (ý nói bútdanh Văn Tôi của Hoàng Tích Chu - An Nam tạp chí số 27 năm 1932) Thếnhưng về sau, chính những người đả kích Hoàng Tích Chu đã chịu ảnhhưởng lối viết của ông Báo Công dân, Nhân loại là một trong những tờchịu ảnh hưởng rõ nhất
Đúng lúc Hoàng Tích Chu được toàn quyền thực hiện hoài bão thìĐông Tây bị thu hồi giấy phép xuất bản Cũng vào dịp này Thời báo đượctái bản, Hoàng Tích Chu được chọn làm chủ bút, Toàn bộ mục Đông Tâylại được đưa sang Thời báo, có người lúc đó đã gọi Thời báo là Đông Tâyđội lốt Thời báo đang giành được uy tín trong người đọc thì lại bị thu hồigiấy phép khi số 20 vừa ra đời
Trang 8Sau khi Thời báo đóng cửa, Hoàng Tích Chu bị ốm rồi mất ngày 30Tết năm Quý Dậu (1933) Trong thời gian ốm, một người bạn đến thăm,ông vẫn tươi cười nói: "Nếu tôi được khỏe, chuyến này tôi sẽ mở một nhàxuất bản lớn như các nhà ấn hành bên Âu - Mỹ, lúc ấy chúng ta lại có cơhội gặp gỡ làng văn ".
Ba năm sau khi ông mất, trên tờ báo Tràng An đã có bài viết:
"Hoàng Tích Chu ông tổ văn mới" Bài báo đánh giá: "Báo Đông Tây đượcngười đọc đón nhận nồng hậu, đem lại cải cách sâu rộng trong làng báo Vềmặt nội dung chưa có gì tích cực, về hình thức là một cuộc cách mạng "
Sau đó các báo Phong Hóa và Ngày Nay đã tiếp tục con đường canhtân của Đông Tây và thành đạt
Nếu gọi Hoàng Tích Chu là ông tổ văn mới có lẽ chưa thỏa đáng vàcòn cần tiến hành nghiên cứu sâu hơn nữa mới xác lập được tính chính xácphần đóng góp của ông Nhưng Hoàng Tích Chu là một trong những ngườiđầu tiên viết văn mới và cách tân báo chí cho hòa nhập với yêu cầu củacuộc sống mới lúc bấy giờ Nhưng đóng góp của ông không thể phai mờtrong lịch sử phát triển báo chí Việt Nam trong những năm 20 của thế kỷchúng ta
Bên cạnh đó, ông cũng cũng có đánh giá và đưa ra quan niệm như thế nào về nghề và người làm báo ở nước ta lúc đó một cách khách quan, chính xác, đem lại cuộc cách mạng mới cho báo chí nước ta thời bấy giờ.
Trong bài báo nổi tiếng Nghề làm báo ngày nay (Đông Tây số 2, rangày 2-12-1929), một bài báo gây sóng gió trong làng báo đương thời,Hoàng Tích Chu đã nói thẳng: “Nghề làm báo ở nước ta cho đến ngày nayvẫn chưa phải là một nghề theo nghĩa đúng của nó vì ở nước ta chưa cótrường dạy về báo chí Chúng ta xem đó là một trò tiêu khiển về tinh thần,
ký giả chỉ là những người lĩnh lương, tức là những người làm công, vì vậy
Trang 9ký giả làm việc miễn cưỡng” Ai sẽ trước hết phải chịu trách nhiệm về thựctrạng này?
Hoàng Tích Chu lúc đó đã rất có lý rằng người chịu trách nhiệm lớn
là các ông chủ báo “Khi lập tờ báo, ông chủ chỉ chú ý tới vấn đề tiền bạc,thay vì chú ý tới bộ biên tập Chủ báo quan niệm rằng ký giả là người làmcông, ngày hai buổi đến tòa soạn viết xã luận, dịch tin tức để trám cho đầycột báo Người chủ báo, tuy ở trong nghề, nhưng chưa biết tờ nhật trình cóvai trò gì? Nhật báo đối với họ chỉ là những bài xã thuyết cộng với vài tintức lượm lặt Có người xem việc lập một tờ báo như mở một tiệm tạp hóa.Chủ báo ít vốn nên không dám chịu tốn kém để mua hoặc tìm tin tức Họchỉ trám vào mấy cột báo bất cứ tin tức nào bắt gặp trong báo Tàu hay báoPháp”, Tích Chu viết Đây là những quy kết xác đáng về trách nhiệm củangười chủ bút - những người sẽ gây ảnh hưởng đặc biệt đến diện mạo vàkhuynh hướng cho mỗi tờ báo
Nhưng vào thời điểm Hoàng Tích Chu đang đề cập phần nhiều chưalàm được việc này Nên nhớ là từ khá lâu trước đó, vào những năm 1907 -
1908, thông qua Văn minh tân học sách, các nhà yêu nước Việt Nam đã đềxuất một trong hai yêu cầu để báo chí có thể góp phần quan trọng thúc đẩyphong trào canh tân xứ sở: các chủ bút phải được lựa chọn từ hàng ngũnhững trí thức Việt Nam ưu tú nhất Đó là một đề xuất đúng đắn, nhất làtrong bối cảnh báo chí thật sự được coi như một phương tiện văn hóa (cùngvới nhà trường) để mở mang dân trí, nâng tầm dân tộc
Hoàng Tích Chu cũng là người luôn đề cao và nhấn mạnh yếu tố vănhóa trong nghề làm báo Trong cách nhìn của ông, mỗi tờ báo cũng đồngthời là một cơ quan văn hóa, bởi vậy những ứng xử nghề nghiệp cũng phảitheo tinh thần đó Nhân một cuộc bút chiến giữa hai tờ Phổ thông và Ngọbáo - cuộc bút chiến có nguy cơ đưa hai cơ quan ngôn luận này rời xa mụcđích đi tìm chân lý mà quay ra hạ bệ nhau với những toan tính cá nhân, vị
Trang 10kỷ - Hoàng Tích Chu đã viết bài Thử ngẫm về cuộc bút chiến giữa hai tờbáo đăng trên Đông Tây số ra ngày 22-10-1930
Sau khi tóm tắt nguyên nhân cuộc bút chiến, trong phần Mối cảmtưởng của tôi, ông viết: “Tờ báo là nơi công chúng quan chiêm, chỉ có takhinh độc giả thì ta mới ăn nói một cách sỗ sàng Một điều tôi rất phànnàn là trong ít lâu nay, làng báo ta thường hay có thói khích bác, bêu riếunhau” Hoàng Tích Chu cho rằng nghề làm báo cũng như nhiều nghề kháctrong xã hội, phải chịu sức ép của luật cạnh tranh, nhưng - nói theo ngônngữ bây giờ - đó phải là sự cạnh tranh lành mạnh, bằng chính chất lượngnội dung và hình thức của tờ báo, “chứ không phải ganh nhau ở cái chỗkhuynh loát bằng những cách đê hèn, soi mói đời tư nhau ra để hòng giảmgiá trị người ta Bất cứ nghề nào cũng vậy, nói xấu nhau là phạm một điều
vô đạo” Kết thúc bài báo đầy ưu tư này, Hoàng Tích Chu kêu gọi các đồngnghiệp: “Muốn tăng trình độ cho người đọc báo, ta nên tự tăng trình độ cho
ta trước” Đã hơn 70 năm từ khi bài báo này xuất hiện, nội dung của nó vẫncòn rất nhiều ý nghĩa đối với các nhà báo hôm nay
Kiểm duyệt báo chí luôn luôn là một vấn đề nhạy cảm trong hoạtđộng của lĩnh vực này Chính sách kiểm duyệt ngặt nghèo của nhà cầmquyền Pháp với báo chí đương thời, đặc biệt là với báo chí quốc ngữ, làđiều khiến cho những nhà báo tâm huyết như Hoàng Tích Chu thấy sẽphương hại đến tính năng động tích cực của báo chí, phương hại đến vai tròthật sự của báo chí đối với đời sống xã hội Dĩ nhiên có rất nhiều nhà báonhận thức được vấn đề này, nhưng quả cảm như Hoàng Tích Chu thì khôngphải ai cũng làm được: ông đã cho đăng trên trang nhất Đông Tây ra ngày12-4-1930 bài Báo quốc ngữ với quyền tự do ngôn luận của tác giảA.E.Babut, đương nhiên cũng là quan điểm của ông và Đông Tây: “Khinào báo chí được tự do, khi nào báo chí có những người xứng đáng chủtrương, thì bấy giờ báo chí đối với dư luận của mọi người sẽ có ảnh hưởng