Để thực hiện điều đó GV cần phối hợp các xu hướng: tích cực hóa, cá biệt hóa, phân hóa hoạt động nhận thức học tập của HS.. Do đó, để có thể tích cực hóa, cá biệt hóa, phân hóa hoạt động
Trang 1BÁO CÁO HỘI THẢO
Chuyên đề:
SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÓA HỌC TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC LỚP 8
I Đặt vấn đề:
- Trong giai đoạn hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học (ĐMPPDH) theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học đã và đang là
xu thế tất yếu Mỗi học sinh (HS) là một cá thể đầy sáng tạo với nhiều năng lực tiềm ẩn, nhiệm vụ của giáo viên (GV) là khơi dậy những năng lực đó Bản chất của sự đổi mới đó là chuyển từ phương pháp thông báo tái hiện, sang việc tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của HS nhằm phát huy cao độ tính tích cực, tính độc lập, tính sáng tạo của họ, để họ tự chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Để thực hiện điều đó GV cần phối hợp các xu hướng: tích cực hóa, cá biệt hóa, phân hóa hoạt động nhận thức học tập của HS
- Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, vừa mang tính lý thuyết, lại vừa mang tính thực hành Do đó, để có thể tích cực hóa, cá biệt hóa, phân hóa hoạt động nhận thức học tập của HS trong dạy – học Hóa học, đặc biệt đối với HS lớp 8 năm đầu tiên tiếp cận với bộ môn này Ngoài việc đảm bảo chuyển tải được nội dung kiến thức còn bao gồm các nội dung rèn luyện các kỹ năng hóa học cơ bản như thí nghiệm hóa học, giải bài toán hóa học… Đổi mới PPDH ở bộ môn phải được thực hiện một cách toàn diện, xuyên suốt cả quá trình Trong chuyên đề của buổi hội thảo hôm nay, chúng tôi chỉ xin trình bày về vai trò, ý nghĩa của thí nghiệm hóa học (TNHH) trong ĐMPPDH môn Hóa học lớp 8
II Cơ sở lý luận:
- Trong trường phổ thông , thí nghiệm giúp học sinh (HS) làm quen với những tính chất, mối liên hệ và quan hệ có quy luật giữa các đối tượng
Trang 2các sự vật , giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên , trong đời sống và sản xuất
- Đối với bộ môn Hóa học , TNHH giữ vai trò đặc biệt quan trọng như một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy – học Thí nghiệm là cơ
sở của việc học Hóa học và rèn luyện kĩ năng thực hành Thông qua thí nghiệm HS nắm vững kiến thức một cách hứng thú , vững chắc và sâu sắc hơn TNHH được sử dụng với tư cách nguồn gốc , là xuất xứ của kiến thức để dẫn đến lí thuyết hoặc với tư cách kiểm tra giả thiết TNHH bản thân nó là một phương tiện trực quan quan trọng trong dạy học, bởi lời nói rất trừu tượng còn các thí nghiệm thì cụ thể
- TNHH còn có tác dụng phát triển tư duy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và củng cố niềm tin khoa học, HS không ngừng được hình thành, phát huy tâm lí hứng thú, tư duy tích cực để dần dần hình thành tính độc lập trong hoạt động trí tuệ, biết tự mình phát hiện vấn đề, tự lực tìm ra phương án giải quyết vấn đề bằng chính hành động và thao tác của mình, giúp hình thành những đức tính tốt của người lao động mới: Thận trọng , ngăn nắp , trật tự , gọn gàng
- Trong ĐMPPDH, có thể xem TNHH là một trong những phương pháp dạy học tích cực hàng đầu, làm tiền đề quan trọng giúp HS học tập Hóa học một cách chủ động và sáng tạo, nâng cao chất lượng dạy học theo quan điểm của đổi mới trong giáo dục hiện nay
III Cơ sở thực tiễn:
- Hóa học là môn học mà HS chỉ mới bắt đầu làm quen từ năm lớp 8, vì vậy trong thời gian dạy học môn Hóa học 8, chúng tôi nhận thấy HS luôn có yếu tố tâm lí đây là môn học mới, khó và điều này đã làm ảnh hưởng lớn đến tinh thần, thái độ học tập của các em, yếu tố này tất nhiên cũng đã làm hạn chế sự hứng thú, tích cực và chủ động của các em trong việc học tập
bộ môn Hóa học
Trang 3- Trong chương trình Hóa học lớp 8 có 7 bài thực hành, ngoài ra hầu hết trong nội dung các bài ở sách giáo khoa được chuyển tải qua các thí nghiệm
- Trong thực tiễn dạy học, chúng tôi nhận thấy rằng TNHH được sử dụng trong dỵ học Hóa học vừa là phương pháp dạy học tích cực, vừa là phương tiện dạy học hỗ trợ đắc lực cho GV vừa chuyển tải được nội dung bài học theo hướng tích cực, vừa điều khiển được hoạt động nhận thức của
HS, phát huy được tính độc lập, tính sáng tạo của các em trong học tập
IV Một số biện pháp giúp dạy học bằng TNHH nâng cao hiệu quả ĐMPPDH:
Trong hoạt động dạy học, vấn đề đặt ra về lí luận cũng như thực tiễn là cần xem xét mối quan hệ thầy - trò, dạy - học, đây là hai nhân tố quan trọng trong quá trình dạy học làm nên chất lượng, hiệu quả của dạy học Vì thế để việc ĐMPPDH thực sự có hiệu quả, người thầy không những cần biết cách động viên, khuyến khích đúng lúc, biết tạo không khí nhẹ nhàng, sinh động trong giờ học, mà còn phải biết cách biến những điều khó khăn, phức tạp thành những điều đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với trình độ HS
Do vậy, để phương pháp dạy học bằng TNHH mang lại hiệu quả, chúng tôi thấy rằng thầy và trò cần chú ý các yêu cầu sau:
1 Yêu cầu đối với GV:
GV là nhân tố quan trọng trong việc quyết định kết quả dạy học theo yêu cầu đổi mới Do đó, nếu GV dạy TNHH không đặt ra yêu cầu tự bồi dưỡng đối với bản thân thì rất khó để có thể điều kiển, hướng dẫn được HS thực hiện các nội dung TNTH một cách đơn giản, dễ hiểu nhất để chắc chắn phương pháp dạy học bằng TNTH đạt được mục tiếu đã đặt ra của bài học Vì thế đối với
GV dạy hóa học cần đặt ra yêu cầu đối với bản thân về kiến thức bộ môn, về
kỹ năng làm thí nghiệm hóa học để từ đó có kế hoạch tự bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nâng cao năng lực thực hành thí nghiệm Muốn vậy
Trang 4- GV cần nghiên cứu nội dung lý thuyết hóa học liên quan cần vận dụng vào các bài TNHH theo hướng đảm bảo tính logic giữa nội dung kiến thức với các thí nghiệm Hóa học, thực hành Hóa học
- GV cần có thao tác thí nghiệm hóa học thành thạo , nhuần nhuyễn , các thí nghiệm được sử dụng trong dạy học cần phải được GV thử nghiệm trước khi dạy cho HS Trong quá trình thử nghiệm, GV cần rút kinh nghiệm kỹ về thao tác, về các yếu tố gây thất bại hay làm thí nghiệm thành công, cũng như rút kinh nghiệm về lượng hóa chất sử dụng Nói cách khác
kỹ năng TNHH của GV phải trở thành kĩ xảo trước khi cho HS sử TNHH làm phương pháp, phương tiện để tìm hiểu kiến thức mới, hay làm thí nghiệm thực hành
2 Sử dụng phương pháp TNHH trong quá trình dạy học hóa học:
- TNHH là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, là tiêu chuẩn để đánh giá tính chân thực của kiến thức và là phương tiện duy nhất để giúp HS hình thành
kỹ năng, kỹ xảo thực hành Hóa học và tư duy kỹ thuật
- TNHH có thể thực hiện được trong tất cả các khâu của quá trình dạy học như: Thí nghiệm biểu diễn của GV sử dụng trong việc nghiên cứu tài liệu mới , trong khâu hoàn thiện kiến thức khi ôn tập, tổng kết
- Tùy theo mục tiêu của mỗi bài học, TNHH có thể:
+ Do một nhóm HS thực hiện để phát hiện một đơn vị kiến thức mới
Ví dụ:
+ TNHH nhằm kiểm chứng một dự đoán, những suy đoán của lý thuyết
Ví dụ:
+ TNHH đối chứng nhằm rút ra kết luận đầy đủ hơn về một qui tắc, một định luật hay về tính chất của chất
Ví dụ:
+ TNHH để giải quyết vấn dề
Ví dụ:
Trang 5Tuy nhiên dù TNHH được sử dụng trong tình huống nào cũng đều cần chú ý những vấn đề sau:
a Đối với GV: Khi chọn thí nghiệm cần đảm bảo;
- Đạt được mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ đối với HS
- Dễ thành công
- An toàn
- Hướng dẫn được HS:
+ Tiến hành thí nghiệm
+ Quan sát thí nghiệm
+ Nêu được hiện tượng, giải thích và rút ra được kết luận
b Đối với HS:
- Biết được mục đích và cách tiến hành thí nghiệm
- Biết chọn và chuẩn bị được dụng cụ, hóa chất
- Tiến hành thí nghiệm theo đúng hướng dẫn của GV
- Quan sát và nêu được hiện tượng thí nghiệm, giải thích và rút ra được kết luận
Kết luận:
Kính thưa
Qua thực tiễn dạy học, chúng ta thấy rằng việc sử dụng TNHH trong mỗi bài học là rất cần thiết, việc sử dụng TNHH một cách thành công theo đúng mục tiêu đặt ra càng phát huy tính tích cực, tính trực quan sinh động và tính tích cực, chủ động học tập của HS thì càng gây ra không khí học tập sôi nổi và càng mang lại hiệu quả cao trong ĐMPPDH
Hội An, ngày , tháng , năm 2017
Người báo cáo
Phan Thị Tuyết Linh