PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHUYÊN ĐỀ “TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐỂ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG GIỜ TOÁN 6 ” NĂM HỌC 2021 2022 NÀM NHÓM TOÁN TRƯỜNG THCS THÁNG 03 NĂM 2022 A Đăt vấn đề Năm học 2021 – 2022 là năm học có ý nghĩa hết sức quan trọng, là năm đầu tiên thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh (HS) Môn Toán góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán họ.
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
- -CHUYÊN ĐỀ
“TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐỂ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP
CHO HỌC SINH TRONG GIỜ TOÁN 6 ”
NĂM HỌC: 2021-2022
NHÓM TOÁN TRƯỜNG THCS
Trang 2THÁNG 03 NĂM 2022
A Đăt vấn đề.
Năm học 2021 – 2022 là năm học có ý nghĩa hết sức quan trọng, là năm đầu tiên thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh (HS) Môn Toán góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học cho HS Nội dung môn Toán thường mang tính logic, trừu tượng, khái quát nên dẫn đến nhiều học sinh (HS) có tâm lý sợ, không có hứng thú học tập Do đó, yêu cầu người giáo viên (GV), phải đổi mới phương pháp dạy học, biết tạo hứng thú học tập cho các em, lôi cuốn các em vào các hoạt động học tập Trò chơi học tập là một hoạt động mà các em tham gia sôi nổi và hào hứng Thông qua các trò chơi có nội dung Toán học lý thú và bổ ích phù hợp với nhận thức, các em sẽ lĩnh hội các kiến thức Toán học một cách dễ dàng, củng cố khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú học tập Chính vì vậy tôi nghiên cứu và xây dựng giải pháp: “Tổ chức trò chơi để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong giờ Toán 6”
B NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
I Cơ sở lý luận
- Toán học có vai trò rất quan trọng đối với đời sống và các ngành khoa học khác Đặc điểm về môn toán nội dung nhiều, công thức tính nhiều, bài tập thì đa dạng (có khó, có dễ, có phức tạp) Vì thế nếu không tìm cách tổ chức một giờ dạy sao cho hợp lý, sinh động hấp dẫn thì rất khó có thể lôi cuốn được học sinh, giờ học sẽ tẻ nhạt, mang tính chất công thức khô khan
- Trong những năm gần đây, định hướng đổi mới PPDH đã được thống nhất theo
tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của HS dưới sự tổ chức hướng dẫn của GV: Học sinh tự giác chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức kỹ năng đã thu nhận được
- Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
- Theo chương trình GDPT 2018 môn Toán, học sinh cần đạt những năng lực sau: + Năng lực giải quyết vấn đề toán học
Trang 3+ Năng lực giao tiếp toán học.
+ Năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán
+ Năng lực tư duy và lập luận toán học
+ Năng lực mô hình hoá toán học
- Dạy học tích cực theo định hướng phát triển năng lực bằng các phương pháp dạy học tích cực:
+ Phương pháp trải nghiệm toán học
+ Phương pháp dạy học theo nhóm
+ Phương pháp vấn đáp (đàm thoại)
+ Phương pháp giải quyết vấn đề toán học, tiếp cận kiến thức mới
II Thực trạng vấn đề
Đối với đặc thù môn Toán, việc phủ nhận những phương pháp dạy học truyền thống là điều thiếu thoả đáng Nhưng điều đó cũng không có nghĩa chúng ta có quyền “ khư khư ” với những gì đã có Một học sinh đã quá nhàm chán với kiểu học thầy giảng, trò nghe, ghi chép thụ động, thỉnh thoảng rụt rè trình bày ý kiến theo gợi ý của thầy… nảy sinh thực trạng học đối phó, thụ động, thậm chí chán học bộ môn
1 Đối với giáo viên
Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn toán và tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp nhiều năm kinh nghiệm, tôi nhận thấy: Để giờ Toán đạt được kết quả tốt hơn, gây hứng thú học tập và phát huy được tính tích cực của học sinh người thầy phải thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học Một trong những hình thức dạy học đem lại hiệu quả cao là kết hợp tổ chức các trò chơi trong giờ học Toán Hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học cũng đã được nhiều giáo viên quan tâm, giờ học Toán là một môn khoa học có tính thực tế cao, việc xây dựng các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài học trong môn Toán THCS cũng không phải là một vấn đề quá khó
Đối với hoạt động trò chơi chỉ cần từ 5 đến 7 phút là giáo viên có thể tổ chức được một trò chơi phù hợp để dẫn dắt (hoạt động khởi động) hoặc củng cố kiến thức đã học (hoạt động tìm tòi mở rộng) Từ đó giáo dục được thái độ của học sinh trong việc học tập môn Toán học cũng như thúc đẩy việc tự học, tự nghiên cứu của học sinh, gây hứng thú học tập bộ môn, hình thành thói quen nghiên cứu trước bài học, nghiên cứu thông tin liên quan đến nội dung bài học trước ở nhà qua internet, sách, báo và người thân trong gia đình (bố, mẹ, anh chị ) từ đó đem lại thành công cho tiết dạy Toán
Trang 42 Đối với học sinh
Học sinh lớp 6 luôn ham hiểu biết, thích tìm tòi cái mới, muốn thể hiện mình và khẳng định mình, muốn tham gia vào các hoạt động một cách độc lập, muốn thử sức mình, thích học mà chơi, chơi mà học từ đó việc tổ chức các hoạt động trò chơi trong dạy học Toán chắc chắn sẽ gây hứng thú học tập của học sinh, hình thành và phát triển
kỹ năng quan sát, nhận xét, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa kiến thức, khả năng suy luận, rèn luyện tác phong nhanh nhẹn và kỹ năng hoạt động nhóm cho học sinh
III Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề:
1.Mục tiêu của trò chơi
- Trò chơi là một hoạt động của con người với mục đích trước tiên là vui chơi giải trí, thư giãn sau những giờ học, giờ làm việc căng thẳng Thông qua trò chơi trong giờ học toán, người học được rèn luyện thể lực (thông qua việc đi lại), trí lực, rèn luyện các giác quan tạo cơ hội giao lưu và hợp tác với bạn bè, đồng đội trong cùng nhóm, tổ
Đối với hoạt động trò chơi, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn Đối với mỗi tiết học hoặc chương bài, nhóm chương bài, giáo viên phải tìm trò chơi có tác dụng phát huy trí sáng tạo, tích cực của học sinh, nhằm tạo ra những thế hệ năng động, sáng tạo, nhanh nhẹn trong mọi lĩnh vực
Các trò chơi cần khắc sâu được kiến thức vừa học của học sinh Giáo dục được đạo đức, thái độ của học sinh Các câu hỏi của trò chơi phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh, không dễ quá, cũng không khó quá Nội dung đưa ra phù hợp với nhận thức của học sinh
Hoạt động trò chơi có thể tổ chức ở đầu giờ học hoặc cuối giờ học, thời gian của trò chơi phải phù hợp, không làm ảnh hưởng đến chất lượng giờ dạy, lấn át thời gian chính của giờ học
Giáo viên không nên chỉ tập trung vào một số đối tượng học sinh khá giỏi, mà cần tập trung cả vào các đối tượng học sinh yếu Thông thường trên lớp, tôi sẽ tự chọn 1
em học sinh bất kỳ và yêu cầu em học sinh đó thành lập đội và có quy ước với “người quản trò” phải chọn cả các bạn có nhận thức yếu để tạo điều kiện cho các bạn rèn luyện tác phong và hòa đồng với tập thể
2 Phương pháp tổ chức trò chơi
a Giai đoạn chuẩn bị
Đây là giai đoạn quan trọng trong hoạt động trò chơi trong giờ dạy Toán, giáo viên phải thiết kế trò chơi sao cho đảm bảo được các mục tiêu của bài học
Giáo viên cần xác định số nhóm chơi, số người chơi trong nhóm, các đồ dùng, dụng cụ cần thiết như mô hình, tranh ảnh, phấn viết (phấn màu), bìa hoặc bảng phụ, hệ thống câu hỏi
Trang 5b Giai đoạn thực hiện
Trình bày trò chơi: Nêu rõ luật chơi ngắn gọn, dễ hiểu, dẫn dắt người chơi từng bước để tạo sự hấp dẫn
GV có thể hướng dẫn mẫu (làm mẫu) hoặc chơi thử để giảng luật chơi đối với những trò chơi có tính phức tạp
Giáo viên yêu cầu học sinh nghiêm túc khi tham gia trò chơi, các thành viên không được tham gia chơi làm “khán giả” quan sát trò chơi, giải nháp để nhận xét bài làm của các đội chơi, cổ vũ các đội chơi tuy nhiên đảm bảo trật tự, không hò reo gây ảnh hưởng tới việc học tập của lớp học khác
Giáo viên công bố rõ thời gian cho mỗi trò chơi (quy định thời gian chơi)
c.Điều khiển trò chơi
- Đề cao tinh thần tự giác, thẳng thắn, trung thực, chơi “đẹp”
- Thông thường với mỗi trò chơi tôi sẽ tìm ra một bạn học sinh khá – giỏi trong lớp làm
“trọng tài” để bắt lỗi của các đội chơi
- Yêu cầu dừng trò chơi đúng lúc khi học sinh có dấu hiệu mệt mỏi chán nản hoặc khi đội chơi đã có kết quả thắng thua rõ ràng hoặc vi phạm thời gian quy định của trò chơi
- Khi chơi, giáo viên cần quan sát học sinh chơi để biết thái độ, cử chỉ, phong cách của từng học sinh từ đó điều chỉnh phong cách cho phù hợp Đôi khi trong quá trình chơi, giáo viên cũng có thể chuyển hướng với những dự kiến để làm không khí lớp học sôi nổi
d Giai đoạn kết thúc
- Giai đoạn này tôi để “trọng tài” làm việc Trọng tài sẽ yêu cầu các bạn học sinh là
“khán giả” nhận xét kết quả của các đội chơi, phân xử thắng thua
- Giáo viên là người đóng vai trò quan trọng nhất trong hoạt động trò chơi, phải xử lý tình huống một cách khách quan, không thiên vị, không dễ dãi
- Giáo viên công bố kết quả chung cuộc chơi, có hình phạt đội thua nhẹ nhàng, thoải mái, khen thưởng các thành viên của đội thắng cuộc bằng quà tặng hoặc khen thường bằng điểm (mang tính chất khích lệ học sinh)
3 Các trò chơi phù hợp trong dạy học môn Toán 6
3.1 Trò chơi “Tiếp sức”
Dùng để dạy một phần kiến thức mới hoặc củng cố cuối bài
- Mục đích: Củng cố, khắc sâu kiến thức của bài học, biết vận dụng linh hoạt,
sáng tạo kiến thức đã học vào trò chơi
Rèn luyện tác phong nhanh nhẹn, phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong nhóm
Giáo dục ý thức tích cực, tinh thần hợp tác trong các hoạt động của tập thể
Trang 6Rèn tính chính xác, cẩn thận trong giải toán (vì nếu làm sai sẽ ảnh hưởng tới thành tích của đội)
- Yêu cầu: Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi
Học sinh được phân công làm trưởng nhóm có trách nhiệm tìm tổ viên của đội chơi
Học sinh được chọn vào đội chơi thì nhanh chóng vào vị trí của đội, vui vẻ và nhiệt tình thực hiện nhiệm vụ
- Chuẩn bị: Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi, mỗi đội khoảng 4-5 thành viên
Chia phần bảng, phấn viết cho các nhóm trưởng
Quy định thời gian chơi: 3 phút (hoặc 4 phút) Trò chơi kết thúc khi có 1 đội chơi hoàn thành phần thi của mình hoặc hết giờ
Học sinh xếp thành 2 hàng dọc
- Luật chơi: Khi trọng tài hô “Bắt đầu” lần lượt học sinh số 1 của mỗi đội lên
bảng làm bài, sau đó về giao phấn cho học sinh số 2 và về vị trí cuối hàng đứng, cứ vậy làm tiếp cho đến khi hết thời gian quy định hoặc hoàn thành hết các bài tập
Khi học sinh làm sai, học sinh tiếp theo được phép sửa bài, tuy nhiên lần sửa bài được tính là 1 lần chơi, sau khi sửa bài xong không được làm tiếp mà phải trở về vị trí của đội chơi
- Tiến hành: Giáo viên yêu cầu 1 học sinh làm trọng tài Trọng tài làm việc:
Đội nào hoàn thành với số lượng nhiều hơn trong khoảng thời gian đã cho hoặc hoàn thành hết các câu hỏi thì sẽ dừng cuộc chơi
Các thành viên trong đội chơi về chỗ ngồi Trọng tài yêu cầu các bạn “khán giả” nhận xét bài làm của hai đội chơi, thành viên của đội này có thể nhận xét bài làm của đội kia Trọng tài xác định đội thắng thua, báo cáo với giáo viên
Giáo viên chốt, nhận xét và cho điểm đội thắng (hoặc thưởng bằng tràng pháo tay…)
Ví dụ: Củng cố bài phép nhân số nguyên ( Tiết 47, Toán 6 - tập 1)
3.2.Trò chơi hái hoa dân chủ
- Trò chơi thường được dùng trong các kiến thức ôn tập chương
- Đồ dùng: GV chuẩn bị các câu hỏi để củng cố kiến thức trong chương
- Giới thiệu trò chơi:
+ GV nêu tên trò chơi hái hoa dân chủ
+ GV hướng dẫn trò chơi
+ Đồ dùng: GV chuẩn bị các câu hỏi để củng cố các kiến thức trong chương
+ GV giới thiệu trò chơi và hướng dẫn cách chơi
- Mỗi dãy cử ra một đội chơi, học sinh 2 đội lần lượt lên bốc thăm và trả lời GV đánh giá điểm sau mỗi câu và ghi điểm trên bảng
- Tổng điểm của đội nào sau khi hoàn thành cao hơn thì đội đó thắng
Trang 7- GV nhận xét kết quả trò chơi, thái độ người tham dự.
Nhận xét:
- Trò chơi này nhằm củng số các kiến thức trong chương trình, thông qua trò chơi các em có thể ôn tập 1 cách tính cực các kiến thức trong chương
- Cũng như trò chơi 2, trò chơi này cũng giúp các em rèn luyện thêm các phẩm chất đạo đức như: Ý thức trách nhiệm cao, gắn bó với đồng đội, tích cực hoạt động vì danh dự đội nhóm
Ví dụ: Cũng cố bài tập cuối chương 3
3.3 Trò chơi “Lật mảnh ghép” “Lật tranh”, “Đi tìm kho báu”
GV: Chuẩn bị thiết kế 1 bức tranh về chủ đề muốn đề cập tới với nhiều mảnh ghép nhỏ che khuất tranh (có thể sử dụng các màu khác nhau hoặc các số để học sinh lựa chọn mở mảnh ghép)
Cách chơi: HS chọn lựa màu (hoặc con số tương ứng), lật từng mảnh ghép sẽ ra các câu hỏi, trả lời đúng câu hỏi thì sẽ mảnh ghép biến mất làm xuất hiện một góc bức tranh Trả lời sai thì không được điểm và không tiết lộ hình ảnh phía sau
Khi học sinh lựa chọn giải được bức tranh, chính xác nhất sẽ được điểm
Thời gian suy nghĩ cho mỗi mảnh ghép là 30s Đội nào giành tín hiệu trả lời trước đội đó được quyển trả lời
Có thể chơi theo nhóm hoặc tập thể lớp cùng chơi
Đối với chơi theo nhóm: Mỗi mảnh ghép trả lời đúng được 10 điểm, trả lời sai đội bạn được quyền trả lời
Đối với chơi tập thể lớp: Học sinh ra tín hiệu trả lời sớm nhất được gọi trả lời, trả lời sai học sinh khác có quyền trả lời Học sinh nào tìm được chủ đề (tên nhà toán học, tên chủ đề…) thì học sinh đó chiến thắng trong trò chơi
Ví dụ: Lật mảnh ghép ( trong tiết dạy minh họa)
- Ý nghĩa của trò chơi ( trò chơi mang tính giáo dục, tính thực tiễn )
Trang 83.4 Trò chơi xếp hình
Sử dụng khi dạy một nội dung mới hoặc củng cố bài học
Mục đích: Học sinh xác định được kết quả ứng với mỗi hình, từ đó có cách sắp xếp đúng
Rèn kỹ năng quan sát tranh, mô hình, tác phong nhanh nhẹn của học sinh
Chuẩn bị: Tranh, đề toán,
Các mảnh bìa nhỏ ghi chú thích, đáp án có dán băng dính ở mặt sau
Hai đội chơi, mỗi đội 3-5 học sinh (tùy nội dung ít hay nhiều) Mỗi đội xếp thành
1 hàng đứng phía trước lớp Giáo viên chiếu hình lên máy chiếu, học sinh quan sát, ghi nhớ và khi có hiệu lệnh bắt đầu thì HS lên gắn vào tranh
Thời gian: 2-3 phút
Vi dụ: Cũng cố bài phép nhân hai phân số ( Tiết 83 , Toán 6 – tập 2)
3.5 Trò chơi “Ô cửa bí mật”
Dùng để “khởi động” hoặc luyện tập, vận dụng cuối bài
Trang 9- Mục tiêu: Tạo không khí vui vẻ, thoải mái để bắt đầu tiết dạy hoặc kết thúc một
tiết dạy thông qua đó tạo ra tình huống có vấn đề để bắt đầu bài học mới hoặc khắc sâu kiến thức của bài
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị hệ thống câu hỏi và thiết kế bài giảng PowerPoint
- Tiến hành: Mỗi đội chọn ra một ô theo ý mình Khi mở ô cửa hiện ra nội dung của câu hỏi Trả lời đúng sẽ được nhận một phần quà khích lệ tinh thần và ô cửa sẽ được mở
ra (nếu sai nhường quyền cho đội khác)
Ví dụ: Mở đầu chương 4 ( một số hình phẳng trong thực tiễn ) khi giải quyết câu hỏi xong học sinh mở được cánh cửa , xuất hiện một số hình trong thực tế, biển giao thông, bàn cờ vua, kim tự tháp
Trong chuyên đề chúng tôi chỉ giới thiệu một số trò chơi minh họa tuy nhiên tùy theo bài mà giáo viên chọn trò chơi cho phù hợp với tiết dạy.
4 Hiệu quả của chuyên đề
Tiến hành dạy học thực nghiệm ở các lớp 6 tại trường THCS Nguyễn Du chúng tôi thu được như sau:
-Học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, thoải mái
-Nâng cao năng lực tư duy, nhanh nhạy, tác phong nhanh nhẹn, có kỹ năng hợp tác -Học sinh tỏ ra hào hứng, chờ đợi tới tiết học và yêu thích bộ môn Toán
-Tạo thái độ hợp tác nhóm, chuẩn bị cho sự phân công lao động hợp tác trong công việc -Bồi dưỡng, giáo dục tinh thần đoàn kết hợp tác giữa các em học sinh trong học tập
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 Kết luận
Trên đây là một số trò chơi đưa vào hoạt động giảng dạy của tổ Toán chúng tôi, qua đó chúng tôi nhận thấy các tiết học có tổ chức trò chơi, các em hứng thú học tập hơn nhiều, kiến thức đã được các em ôn tập, củng cố lại một cách nhẹ nhàng không gò
bó Thông qua các trò chơi các em không chỉ nhận về các kiến thức mà còn có cả các
Trang 10khả năng giao tiếp, phân công, giúp đỡ nhau, rèn khả năng tư duy, hoạt động nhanh, nhạy, chính xác
Theo tôi nghĩ để chuẩn bị, tổ chức các trò chơi này rất đơn giản, sử dụng được nhiều lần và hiệu quả lại rất cao nên tổ Toán trường chúng tôi cũng xin đưa ra vấn đề này để các đồng nghiệp cùng nghiên cứu, trao đổi, áp dụng và rút kinh nghiệm giúp cho học sinh thân yêu của chúng ta được học tập và vui chơi bổ ích Xin chân thành cảm ơn
2 Kiến nghị
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy, chúng tôi thiết nghĩ bậc THCS cần tổ chức chuyên đề cho giáo viên THCS thường xuyên được tiếp cận và trao đổi học hỏi lẫn nhau với phương pháp dạy học tích cực này
Bởi việc dạy cho học sinh các lớp 6 khi sử dụng phương pháp dạy học tích cực này các em dễ dàng tiếp cận với cách học của bậc THCS
Cần phải tăng cường cơ sở vật chất và tạo điều kiện để nhiều tiết học được áp dụng phương pháp này
Tôi xin chân thành cảm ơn.
… , Ngày … tháng … năm 2022
TỔ TOÁN- TIN
