Giáo án ngữ văn 11: Chí Phèo

- Phương pháp và kĩ thuật+ Phương pháp: dạy học nêu vấn đề, đàm thoại gợi mở, vấn đáp + Kĩ thuật: động não, nghiên cứu, học cá nhân - Tiến trình GV cho HS thời gian xem lại bài chuẩn bị

Ngày soạn: 28/10/2017

Ngày giảng:

CHÍ PHÈO

(Nam Cao)

Phần II: Tác phẩm

I Mục tiêu bài dạy

1 Kiến thức

- Hiểu và phân tích được các nhân vật trong truyện Qua đó hiểu được giá trị nội dung và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ trong tác phẩm

- Nắm được giá trị nghệ thuật đặc sắc: nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình

- Suy nghĩ, nhận thức về tư tưởng của Nam Cao đối với bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người Hiện tượng Chí phèo trong xã hội ngày nay

2 Kĩ năng

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Phân tích nhân vật trong văn bản tự sự

3 Thái độ

- Học tập và rèn luyện kĩ năng để phân tích, đánh giá các tác phẩm khác ngoài chương trình

- Biết lắng nghe với tinh thần cầu thị, có sự cảm thông với con người trong xã hội cũ

- Có lòng yêu thương giữa người với người

4 Năng lực

- Năng lực tự học, sử dụng ngôn ngữ giao tiếp

- Phát triển cho học sinh năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề

- Phát triển năng lực cá nhân như đóng kịch, vẽ tranh, xử lý tình huống…

II Chuẩn bị của GV và HS

- GV: SGK, SGV, thiết kế bài học, tài liệu tham khảo, máy chiếu…

- HS: SGK, vở soạn…

III Tổ chức các hoạt động dạy – học

A Ổn định tổ chức (1 phút)

B Kiểm tra bài cũ (2-3 phút)

C Dạy và học bài mới

I Hoạt động khởi động (3-5 phút)

- Mục tiêu: tạo tâm thế cho HS hứng thú hơn trước khi bắt đầu vào bài học

- Phương pháp và kĩ thuật + Phương pháp: đàm thoại gợi mở, nghiên cứu + Kĩ thuật: động não, hoạt động nhóm

- Tiến trình

GV tổ chức cho HS trò chơi: ô chữ

Chia lớp thành 2 đội lần lượt mở các

ô hàng ngang để tìm từ khóa

HS: Trả lời

Câu hỏi:

1 Tác giả truyện ngắn Lão Hạc?

(6 ô)

2 Với Nam Cao văn chương phản

ánh cuộc sống như thế nào? (8 ô)

3 Nam Cao thuộc tầng lớp nào

trong xã hội? (12 ô)

4 Nam Cao đoạn tuyệt với dòng

văn lãng mạn để đến với dòng

văn học nào? (15 ô)

5 Những trí thức nghèo trong sáng

tác rơi vào bi kịch gì?(8ô)

6 Đề tài sáng tác của Nam Cao

trước CMT8? (12 ô)

7 Nam Cao có hứng thú khám phá

điều gì trong con người? (8ô)

N A M C A O

H I Ệ N T H Ự C

T R Í T H Ứ C N G H È O

H I Ệ N T H Ự C P H Ê P H Á N

T I N H T H Ầ N

N Ô N G D Â N N G H È O

C O N N G Ư Ờ I

II Hoạt động hình thành kiến thức ( phút)

1 Hoạt động 1: Giới thiệu chung về tác phẩm

- Mục tiêu: Giới thiệu cho học sinh những nét cơ bản về tác phẩm (hoàn cảnh

ra đời, đề tài, nhan đề)

- Phương pháp và kĩ thuật

+ Phương pháp: dạy học nêu vấn đề, đàm thoại gợi mở, vấn đáp

+ Kĩ thuật: động não, nghiên cứu, học cá nhân

- Tiến trình

GV cho HS thời gian xem lại bài

chuẩn bị ở nhà (1 phút) sau đó mời

2 bạn lên đóng vai một bạn là phóng

viên, 1 bạn là tác giả Nam Cao

=> tạo tình huống giả định về cuộc

trò chuyện giữa phóng viên và tác

giả

Qua đó, nêu được hoàn cảnh sáng

tác, nhan đề, đề tài của tác phẩm

HS: đóng kịch, phân vai

- Cái lò gạch cũ: chi tiết xuất

hiện ở đầu và cuối truyện

 Biểu tượng tất yếu cái

vòng luẩn quẩn trong số phận bế tắc của người nông dân bị tha hóa trước cách mạng Cái nhìn này phù hợp về nội dung nhưng lại thiên về hiện thực, bi quan với cuộc sống Có thể, khiến bạn đọc nhầm tưởng mạch vận động của truyện là quá trình tha hóa Nam Cao đã dành tất cả tài năng, tâm huyết để miêu tả chặng đường hoàn lương, thức tỉnh của Chí

- Chí Phèo: khái quát được súc

tích và đầy đủ nhất về tư

tưởng và nghệ thuật của nhà

văn

I Giới thiệu chung

1 Hoàn cảnh sáng tác

- XH Việt Nam chịu sự áp bức của chế độ nửa thực dân nửa phong kiến

- Dựa vào người thật, việc thật ở làng quê Nam Cao trước

CMT8

2 Nhan đề

- Cái lò gạch cũ: Chí Phèo con

ra đời thể hiện cho sự quẩn quanh, bế tắc của số phận người nông dân

- Đôi lứa xứng đôi (NXB tự

đổi): dựa vào mối tình Chí – thị nhằm mục đích câu khách , gợi

tò mò nhưng không phù hợp với chủ đề

- Chí Phèo: đây là cách nhà văn

thường làm - lấy tên nhân vật chính đặt cho tác phẩm

- Đề tài: số phận bi thảm của người nông dân trước cách mạng bị đẩy vào hoàn cảnh tha hóa

2.Hoạt động 2: Đọc – hiểu văn bản

- Mục tiêu: Hình thành cho học sinh kiến thứ về nhân vật được xây dựng trong tác phẩm từ đó, làm rõ tư tưởng của nhà văn qua nhân vật

- Phương pháp và kĩ thuật + Phương pháp: giải quyết vấn đề + Kĩ thuật: hoạt động nhóm

- Tiến trình

GV tổ chức cho HS đọc hiểu

văn bản

Cho HS chơi trò chơi: ghép các

mảnh giấy chứa nội dung của truyện

Yêu cầu HS ghép cho đúng để ra

một bài tóm tắt hoàn chỉnh mà lại

chứa đủ các nội dung chính

HS: hoạt động

Chia 3 phần

- Phần 1: từ đầu đến “không ai

biết” – giới thiệu hình ảnh Chí Phèo

- Phần 2: tiếp đến ‘không bảo

người nhà đun nước mau lên’:

II Đọc – hiểu văn bản

1 Đọc – chú thích

2 Tóm tắt

3 Bố cục

sau khi Chí ở tù ra

- Phần 3: còn lại: sự thức tỉnh,

hoàn lương của Chí

 Thao tác 1: Hình ảnh làng Vũ

Đại trong tác phẩm hiện lên

như thế nào?

Làng vào loại trung bình ở

đồng bằng Bắc Bộ, có hơn

2000 dân, xa phủ, xa tỉnh Nơi

mâu thuẫn gay gắt, âm thầm

mà quyết liệt, không khí tăm

tối, ngột ngạt giữa địa chủ và

nông dân

Có thế quần ngư tranh thực

(đàn cá tranh mồi)

Địa

chủ,cường

hào: Bá

Kiến, Lí

Cường…

Người nông dân thấp cổ bé họng

bị áp bức, bần cùng, 1 số bộ phận phải tha hóa thành côn

đồ, lưu manh như Năm Thọ, Binh Chức, Chí phèo…

Chế độ nửa

thực dân

phong kiến

 Thao tác 2: phân tích nhân vật

Chí Phèo

Có thể chia cuộc đời Chí làm

3 giai đoạn:

1: Từ khi Chí ra đời đến lúc bị

đẩy vào tù

2: Từ khi ra tù đến khi gặp thị

4 Phân tích 4.1 Hình ảnh làng Vũ Đại

- Không gian nghệ thuật của truyện

- Dân không quá hai nghìn, xa phủ,

xa tỉnh

- Tồn tại nhiều mâu thuẫn

=> Hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước CMT8-1945 (xung đột âm thầm mà quyết liệt)

4.2 Hình tượng nhân vật Chí Phèo a) Quá trình lưu manh hóa của Chí

* Tuổi thơ bất hạnh

- Không cha, không mẹ, không người thân thích, không tấc đất cắm dùi

- Ra đời: trong cái lò gạch cũ bỏ

3: Từ khi bị khước từ tới khi

đâm chết Bá Kiến

GV: dựa vào phần chuẩn bị ở

nhà, em hãy cho biết lai lịch

và tuổi thơ của Chí hiện lên

như thế nào?

Anh đi thả ống lươn nhặt về -> cho

bà góa mù -> bác phó cối

So với chị Dậu trong tác phẩm

“Tắt đèn” chị tuy đã khổ nhưng còn

chút ít tài sản: mái nhà dung thân,

cái chum mẻ, chiếc vại hàn

Còn Chí ngay cả kiếp sống của

một con người cũng không được

thừa hưởng Nam Cao không chỉ có

ý định dừng lại ở việc thể hiện sự

khổ đau, nhục nhã của Chí vì đói

cơm, rách áo mà ngòi bút nhà văn

hướng tới một khía cạnh khác -> bi

kịch của một con người sinh ra là

một con người nhưng không được

làm người

GV: Khi trưởng thành Chí Phèo

là người như thế nào? Nó được thể

hiện qua tính cách, ước mơ và hành

động ra sao? Từ đó bộc lộ tính cách

gì của Chí?

HS: trả lời

không “trần truồng và xám ngắt trong một cái váy đụp”

- Tuổi thơ bơ vơ, hết đi ở cho nhà này đến nhà khác nhưng lại lớn lên trong sự yêu thương của những người dân nghèo

=> Bi kịch bị bỏ rơi

* Khi trưởng thành

- Năm 20 tuổi: Chí đi làm canh điền cho nhà Bá Kiến

- Chí là sản phẩm của con người lương thiện

+ Là anh canh điền hiền lành như đất, làm việc quần quật cho nhà Bá Kiến…

+ Anh đã chọn lối sống nhọc nhằn

về thể xác chứ không chịu sống nhục

- Ước mơ: có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải

=> Bản tính lương thiện, giàu lòng tự trọng, có ước mơ giản dị, lương tâm trong sáng

* Nguyên nhân vào tù

- Chỉ vì cơn ghen tuông của Bá Kiến

Chí cảm thấy nhục nhã khi bà ba gọi

lên bóp chân “nhục chứ sung sướng

gì”

Chí Phèo phân biệt được tình yêu và

thói nhục dục thấp hèn Nghĩa là khi

con người còn lí trí người ta không

chấp nhận sống bản năng thú vật

- GV: Em hãy cho biết nguyên nhân

nào dẫn đến Chí Phèo đi tù? Nó thể

hiện thực trạng gì trong XH bấy giờ?

Sau khi ở tù ra, nhà văn chưa miêu

tả ngoại hình hay hành động của

nhân vật ngay mà đi miêu tả ngôn

ngữ của Chí

GV: cho HS đọc đoạn văn mở đầu

HS: đọc theo yêu cầu

GV: Qua đoạn văn vừa được nghe

cho biết Chí chửi những ai? Tiếng

chửi đó thể hiện điều gì?

Là phản ứng của Chí với cuộc đời

→ Chí bị đẩy đi tù 7, 8 năm liền

=> Sự bất công với những con người thấp cổ bé họng, kẻ có tiền có quyền lộng hành

* Sau khi ở tù ra

- Tiếng chửi:

Chửi trời → chửi đời → chửi cả làng

Vũ Đại → chửi ai không chửi nhau với hắn → chửi đứa nào đẻ ra hắn

=> Tiếng chửi có trật tự , được sắp xếp từ khái quát trừu tượng đến cụ thể

Bộc lộ tâm trạng bất mãn của một người ít nhiều ý thức được mình đã

bị XH loài người gạt tên

- Ngôn ngữ đa giọng điệu: tả, kể linh hoạt, có sự đan xen các lời kể: lời tác giả, nhân vật, dân làng, lời đối thoại của nhà văn với độc giả

- Ngoại hình biến dạng + Cái đầu trọc lốc + Răng cạo trắng hớn + Mặt thì đen mà rất cơng cơng + Hai mắt gườm gườm trông gớm chết

+ Ngực, tay chạm trổ những nét rồng phượng

GV: Nhận xét ngôn ngữ kể chuyện

của Nam Cao trong đoạn mở đầu?

HS: Trả lời

GV: Sau khi ở tù ra ngoại hình của

Chí biến đổi như thế nào? Những chi

tiết thể hiện điều ấy?

GV: Ngay sau khi ra tù, Chí tới nhà

Bá Kiến nhằm mục đích gì? Để thực

hiện mục đích hắn đã có hành động

như thế nào?

HS: trả lời

GV: Nếu lần đầu tiên Chí đến nhà

Bá Kiến là tự phát thì lần hai dường

như là tự giác Vậy Chí Phèo đã trở

thành người như thế nào?

+ Mặc quần nái đen với cái áo tây vàng

=> Chí bị tha hóa về nhân hình

* Chí Phèo với Bá Kiến

- Đến nhà Bá Kiến lần thứ nhất + Mục đích: ăn vạ

+ Hành động: gây gổ, chửi bới, rạch mặt ăn vạ

+ Kết quả: 1 bữa no, 5 hào, hành nghề rạch mặt ăn vạ

=> Trở thành tên cố cùng, rạch mặt chỉ vì tiền

- Đến nhà Bá Kiến lần thứ hai + Mục đích: xin đi ở tù, hù dọa Bá Kiến

+ Hành động: đến nhà đội Tảo chửi bới, đòi nợ

+ Kết quả: 5 đồng, 5 sào vườn

=> Trở thành tên lưu manh, tay sai đắc lực cho Bá Kiến Hắn trượt dài trên con đường lưu manh hóa

* Chí với dân làng Vũ Đại

- Chí là tên côn đồ độc ác, hung hãn, một “con quỷ dữ” ai ai cũng khiếp sợ

=> Chí bị tha hóa cả về nhân tính

* Nguyên nhân sự tha hóa, lưu manh hóa

- Chính nhà tù thực dân và xã hội lúc bấy giờ khiến cho Chí bị băm vằm bộ mặt người, nhân cách suy đồi trở thành tên lưu manh

=> Giá trị hiện thực làm nổi bật tội ác

- GV: Với dân làng Vũ Đại Chí

Phèo đã có những hành động gì?

Trong con mắt người dân Chí là

người như thế nào?

“ hắn đã phá bao nhiêu cơ nghiệp,

đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp

đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy

máu và nước mắt của bao nhiêu

người lương thiện…”

- GV: Sau khi ra tù, Chí Phèo

tha hóa cả nhân hình lẫn nhân tính

Nguyên nhân nào khiến Chí từ một

anh canh điền hiền như đất trở thành

con quỷ dữ?

HS: Tìm hiểu trả lời

Em hiểu thế nào là tha hóa?

- Khái niệm: Không được sống như

bản chất của mình

Môi trường sống ảnh hưởng đến

nhân cách của Chí nói riêng và con

người nói chung

GV chuyển ý: Viết về trường

hợp nông dân bị lưu manh hóa, với

tư cách là cây bút hiện thực, Nam

Cao đã thể hiện một cái nhìn nhân

đạo bằng cách đi sâu vào nội tâm

nhân vật để phát hiện và khẳng định

của bọn thực dân, địa chủ cường hào đẩy con người vào hoàn cảnh khốn cùng

- Năm Thọ, Binh Chức → Chí Phèo

→ Chí Phèo con: là hiện tượng mang tính quy luật

Gián tiếp tố cáo XH nửa thực dân phong kiến bất công, tàn bạo

=> Nam Cao đã khẳng định một sự thật đau đớn ở Việt Nam trước Cách mạng Hiện tượng người nông dân lương thiện bị cướp đoạt cả nhân hình lẫn nhân tính

bản chất lương thiện của những con người khốn khổ, ngay khi tưởng như

họ đã bị XH cướp mất cả hình người

và tính người

- GV: Có ý kiến cho rằng, sự tha hóa của Chí Phèo là hiện tượng mang tính quy luật? Ý kiến của em như thế nào?

HS: Trả lời

- GV: Thông qua hình tượng Chí Phèo nhà văn muốn nói gì?

Thông qua hình tượng Chí Phèo, tác giả tố cáo XH bất nhân với những định kiến tồi tệ đã đẩy con người vào đường cùng của tội lỗi

Sự lưu manh hóa của Chí là sản phẩm của chính những thứ con người tạo ra: chế độ nhà tù thực dân,

hệ thống cường hài dịch lí, định kiến

XH còn tồi tệ hơn tội ác

Nam Cao tỉnh táo vạch ra những con người như Chí Phèo là một hiện tượng nguy hiểm Những người nông dân bị dồn nén buộc phải bán

cả diện mạo linh hồn, trở thành lực lượng phá làng phá xóm dễ dàng bị bọn thống trị lợi dụng

Nếu như, Nam Cao chỉ dừng lại ở chỗ miêu tả quá trình tha hóa của Chí thì ông không phải nhà văn có những phát hiện mới lạ về người

nông dân Nhà văn đã khám phá

hình tượng này ở chiều sâu mới lạ:

Đó chính là sự thức tỉnh tâm hồn qua

cuộc gặp gỡ giữa CHÍ PHÈO – THỊ

NỞ Tác giả đã khám phá ra điều gì

ta cùng đi tìm hiểu mối tình của hai

người để làm rõ

III Hoạt động luyện tập

- Mục tiêu: giúp HS kiểm tra lại kiến thức vừa thu nạp được

- Phương pháp, kĩ thuật

+ Phương pháp: vấn đáp, nghiên cứu

+ Kĩ thuật: động não, học cá nhân hoặc nhóm

- Tiến trình

GV cho HS làm việc nhóm hoặc giao

bài tập về nhà vẽ sơ đồ tư duy để giờ

sau trình bày

HS: trình bày kết quả

Đảm bảo các nôi dung cơ bản như: lai lịch, ngoại hình và hành động của Chí…

IV Hoạt động ứng dụng

- Mục tiêu: Các em nêu quan điểm cá nhân của mình, có thêm kĩ năng sống

- Phương pháp, kĩ thuật

+ Phương pháp: đàm thoại gợi mở

+ Kĩ thuật: học cá nhân

- Tiến trình

GV cho HS trình bày quan điểm

của mình về hiện tượng Chí Phèo

trong XH ngày nay?

Đảm bảo tính hợp lý, nổi bật được quan điểm cá nhân

HS tự trả lời theo cảm nhận

V Hoạt động tìm tòi, mở rộng

- Mục tiêu: hướng dẫn HS tìm tài liệu tham khảo về tác phẩm để các em nắm được chuyên sâu tư tưởng của nhà văn

- Phương pháp, kĩ thuật:

+ Phương pháp: đàm thoại gợi mở, nghiên cứu

+ Kĩ thuật: học cá nhân

- Tiến trình

GV giao cho HS về nhà tìm đọc hết

tác phẩm ngoài đoạn trích trong SGK

để các em nắm được đầy đủ, trọn vẹn

nội dung ngôn từ của tác phẩm…

D Củng cố (2-3 phút)

E Hướng dẫn học bài

Yêu cầu HS: Chuẩn bị nội dung tiếp theo của bài: Mối tình Chí Phèo – thị

Nở và sự hoàn lương của Chí

Chia nhóm chuẩn bị: 1 nhóm chuẩn bị về mối tình Chí – thị

1 nhóm chuẩn bị nội dung sự thức tỉnh của Chí