Luận văn tái chế chất thải rắn sinh hoạt

Qua đó, đánh giá hiện trạng xử lý chất thải rắn sinh hoạt  Đánh giá hiện trạng tái chế chất thải rắn sinh hoạt hiện nay trên địa bàn Tp.HCM - Thống kê và phân nhóm các ngành nghề và số

Trong quá trình sản xuất và tiêu dùng của cải vật chất, con người luôn đào thải

ra các chất vào môi trường Ngày nay, với dân số ngày càng đông, tốc độ phát triển

kinh tế-xã hội đô thị hoá nhanh, lượng chất thải rắn phát sinh ngày một nhiều

Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những thành phố dẫn đầu cả nước về lĩnh

vực công nghiệp và dịch vụ Với tốc độ phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa

nhanh, thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm công nghiệp, giữ vai trò trọng điểm

của vùng kinh tế phía Nam và của cả nước Tp.HCM với hơn 7 triệu dân

(4/2006) tập trung tại 24 quận huyện trên diện tích 2.093,7 Km, là nơi tập trung hàng

trăm nhà hàng, khách sạn, khu thương mại, văn phòng, công sở, trường học, chợ,

siêu thị, bệnh viện, các trung tâm y tế, phòng khám đa khoa, và hơn 12.000 cơ sở

công nghiệp ( lớn, vừa và nhỏ), hơn 800 công ty nằm trong và ngoài 12 khu công

nghiệp, 03 khu chế xuất và 01 khu công nghệ cao, hàng ngàn công trình đang xây

dựng và cải tạo…Trong những năm gần đây, tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá tại

Tp.HCM đã gia tăng mạnh mẽ và đang có xu hướng tăng mạnh trong những năm tới,

Trang 2

gây nhiều áp lực nặng nề đối với môi trường và cộng đồng Nhiều vấn đề nan giải,những thách thức lớn được đặt ra trong công tác bảo vệ môi trường nhằm phát triểnổn định và bền vững thành phố Bên cạnh nhiều khó khăn, tồn tại trong việc giảiquyết các vấn đề liên quan đến nước thải và ô nhiễm không khí, vấn đề chất thảirắn đang thật sự là một thách thức lớn, một mối đe doạ khủng khiếp đối với môitrường và sức khỏe cộng đồng Giải quyết vấn đề chất thải rắn đô thị tại Tp.HCM làmột bài toán phức tạp, từ khâu thu gom, phân loại rác tại nguồn, đến việc vậnchuyển xử lý chất thải rắn Mỗi ngày Tp.HCM đổ ra khoảng 6.000 tấn chất thải rắnđô thị, với thành phần chủ yếu là thực phẩm thừa chiếm khoảng 50-90% (khối lượngướt), các chất thải rắn có khả năng tái chế chiếm khoảng 30% và một phần nhỏ cácloại chất thải không có khả năng tái sử dụng, tái chế chiếm khoảng 5-10% ( khốilượng ướt) Bên cạnh đó, còn có khoảng 700-1.200 tấn chất thải rắn xây dựng ( xàbần) và 1.000-1.500 tấn chất thải rắn công nghiệp, trong đó có khoảng 150-200 tấnchất thải nguy hại, 7-9 tấn chất thải rắn y tế ( Nguồn : Phòng Quản lý Chất thải

r ắn- Sở Tài Nguyên và Môi tr ường, năm 2006)

Chất thải rắn và việc xử lý chúng hiện nay là vấn đề bức xúc của nước ta nóichung và của Tp Hồ Chí Minh nói riêng Lượng chất thải rắn thu gom tại các đô thịViệt Nam hiện chỉ đạt khoảng 70% yêu cầu so với thực tế và chủ yếu tập trung tạicác khu vực nội thành Bên cạnh đó, các loại chất thải rắn nguy hại không đuợcphân loại riêng mà trộn lẫn với chất thải rắn sinh hoạt, nếu không được xử lý triệtđể sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, dẫn đến suy thoái môi trường đất, nước,không khí… Chất thải rắn đô thị nói chung và chất thải rắn sinh hoạt nói tiêng hiệnđang thực sự là một mối đe dọa lớn đối với môi trường và sức khoẻ cộng đồng

Trang 3

Tại Tp.HCM hiện nay, phần lớn chất thải được vứt bỏ lẫn lộn, không phân loạitại nguồn và được đưa đến các bãi chôn lấp hợp vệ sinh của thành phố và thậm chícòn đổ xuống các kênh rạch, sông hồ, các khu đất trống gây ô nhiễm môi trường,mất vệ sinh và mất mỹ quan nghiêm trọng Hiện nay, các bãi chôn lấp chất thải rắntại Tp.HCM như bãi chôn lấp Gò Cát, Phước Hiệp, Đông Thạnh đang trong giai đoạnquá tải, và việc xử lý các khí thải cũng như một lượng lớn nước rỉ rác tại đây cũng làvấn đề cấp bách cần được giải quyết Mặc dù các bãi chôn lấp này được đầu tư rấtlớn với công nghệ hiện đại, chúng vẫn luôn tạo ra những áp lực lớn đối với môitrường với một lượng lớn nước rỉ rác ( 800-1.000 m3/ bãi/ngày đêm) và khí thải( 500.000-700.000 m3/ngày đêm), đặc biệt là mùi hôi Ngoài ra, việc xử lý chất thảirắn bằng phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh chiếm diện tích đất chôn lấp rất lớnchưa kể diện tích đất cho các công trình phụ trợ như đường giao thông, trạm cân, sàntrung chuyển, trạm xử lý nước rỉ rác và khí thải, hành làng cây xanh cách ly… vàdiện tích này sẽ khó có thể sử dụng vào mục đích khác trong thời gian dài ( 30-50năm), không những thế, kinh phí để bảo trì và giám sát các bãi chôn lấp này sau khiđóng cửa cũng rất lớn Lượng chất thải rắn phát sinh trên địa bàn thành phố sẽkhông ngừng tăng nhanh với tốc độ tăng trưởng kinh tế và dân số của thành phố.Theo dự báo của Sở Tài Nguyên và Môi trường Tp.HCM, lượng chất thải rắn bìnhquân ở thành phố có thể tăng từ 0,61 Kg/người/ngày năm 1996 lên hơn1kg/người/ngày đến năm 2010, nghĩa là tăng thêm 40% trong vòng 15 năm

Chỉ có một phần nhỏ ( khoàng 20-25%) chất thải rắn sinh hoạt được tái chế tạicác cơ sở tái chế quy mô vừa và nhỏ ở Tp.Hồ Chí Minh ( thu mua phế liệu và táichế) Thực tế Tp.HCM hiện nay có nhiều cơ sở tái chế chất thải rắn, hoạt động từlâu với nhiều loại nguyên liệu được thu mua, tái chế như giấy, thủy tinh, nylon, kim

Như đã biết, môi trường có chức năng là nơi chứa đựng các chất thải do conngười tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất Để góp phần giảm thiểu khảnăng chịu tải của môi trường, việc tái chế chất thải rắn đô thị nói chung và chất thảirắn sinh hoạt nói riêng là rất quan trọng và thiết thực, nhằm giảm thiểu lượng chấtthải rắn đem chôn lấp và xử lý, đồng thời cũng tiết kiệm các nguồn nguyên liệu đểsản xuất ra vật chất mới Mặc khác, tái chế còn là một giải pháp hữu hiệu làm giảmchi phí sản xuất, giảm chi phí xử lý chất thải và do đó hạ giá thành sản phẩm Táichế giúp khôi phục và duy trì một môi trường trong sạch và lành mạnh, nhờ vậygiảm các chi phí chữa bệnh và chi phí do nghỉ ốm do bệnh của cộng đồng ( ngườidân thành phố, người thu gom rác…) Môi trường trong lành cũng giúp phát triểnngành du lịch kéo theo các hoạt động kinh tế khác như nhà hàng, khách sạn, thươngmại, cơ sở hạ tầng… Về lâu dài, việc duy trì sự phát triển bền vững quan trọng hơnnhiều so với tăng trưởng nhanh trong một thời gian ngắn với chất lượng phát triển

Trang 5

thấp, gây áp lực lớn lên hệ thống cơ sở hạ tầng và gây ra những vấn đề môi trường

trầm trọng Như đã biết, một xã hội bền vững là xã hội không những đảm bảo được

nhu cầu hiện tại của thế hệ hiện tại mà phải đảm bảo nhu cầu phát triển cho các thế

hệ tương lai Điều này chỉ có thể thực hiện được khi các nguồn tài nguyên được sử

dụng một cách hiệu quả và quan trọng hơn là chúng có thể được tái chế Xét trên

tổng thể, thực hiện tốt việc tái chế chất thải rắn đem lại môi trường trong sạch hơn,

cải thiện sức khỏe cộng đồng và là một trong những giải pháp quan trọng đảm bảo

sự phát triển bền vững của xã hội

Phát triển đô thị hiện đại và tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững là những ưu

tiên phát triển của nước ta nói chung và Tp.HCM nói riêng Để đạt được những mục

tiêu này, chúng ta cần phải từ bỏ mẫu hình tăng trưởng truyền thống “ Tăng trưởng

trước, làm sạch sau” không bền vững về mặt môi trường và chuyển sang mẫu hình

Tăng trưởng xanh (Green Growth) về mặt môi trường

Có rất nhiều giải pháp và phương thức có thể giúp chúng ta đạt được tăng trưởng

xanh Giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế chất thải là một giải pháp hữu hiệu mà các

nước đã và đang phát triển trên thế giới đang nổ lực thực hiện để bảo tồn tài nguyên,

nâng cao chất lượng môi trường và phát triển bền vững

Vì vậy, đề tài “ Nghiên cứu và đề xuất giải pháp thúc đẩy hoạt động tái chế

chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Hồ Chí Minh” là một nhu cầu hết sức bức thiết,

có ý nghĩa sâu sắc trong việc thúc đẩy các hoạt động tái chế chất thải rắn sinh hoạt

a) Phạm vi nghiên cứu :

Đề xuất giải pháp thúc đẩy hoạt động tái chế cho đối tượng là chất thải rắn sinh

hoạt trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, không bao gồm chất thải rắn công nghiệp

và nguy hại

b) Nội dung đề tài

Nội dung đề tài bao gồm :

 Tổng quan về số lượng, thành phần chất thải rắn và tình hình thải bỏ, xử lý chất

thải rắn sinh hoạt hiện nay trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Qua đó, đánh giá

hiện trạng xử lý chất thải rắn sinh hoạt

 Đánh giá hiện trạng tái chế chất thải rắn sinh hoạt hiện nay trên địa bàn

Tp.HCM

- Thống kê và phân nhóm các ngành nghề và số lượng cơ sở tái chế chất thải rắn

- Đánh giá hiện trạng tái chế bao gồm công nghệ tái chế, quy mô sở sản xuất và

hiện trạng ô nhiễm môi trường của các cơ sở tái chế nhựa, giấu, thủy tinh, kim loại

- Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong hoạt động tái chế

 Đề xuất các giải pháp để thúc đẩy các hoạt động tái chế chất thải rắn sinh hoạt

tại Tp.HCM

Nhóm giải pháp về quản lý :

Trang 7

 Công cụ pháp lý : Xây dựng luật tái chế và chính sách hỗ trợ các hoạt động tái

chế chất thải rắn sinh hoạt

 Thúc đẩy và mở rộng chương trình phân loại chất thải rắn tại nguồn

 Giáo dục, đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng trong hoạt động tái chế

 Aùp dụng các công cụ kinh tế khuyến khích hoạt động tái chế

 Khuyến khích sử dụng sản phẩm tái chế

Nhóm giải pháp về công nghệ :

 Giới thiệu một số công nghệ phổ biến để tái chế chất thải rắn sinh hoạt, phân

tích khả năng áp dụng các công nghệ này tại Tp.HCM

 Đề xuất nâng cao công nghệ tái chế cho một số loại chất thải rắn sinh hoạt

(nhựa, kim loại, thủy tinh, giấy)

 Khảo sát, thống kê 98 cơ sở tái chế và 202 cơ sở thu mua phế liệu hiện nay trên

địa bàn thành phố bằng khảo sát thực tế và qua các tài liệu có liên quan

 Tham khảo hệ thống văn bản luật và chính sách Việt Nam liên quan đến quản lý

chất thải rắn

 Tham khảo các chính sách quản lý và khuyến khích hoạt động tái chế chất thải

rắn của các nước tiên tiến ( Nhật, Đài Loan, Hàn Quốc…)

 Phương pháp phân tích hệ thống ( phương pháp SWOT- phân tích điểm mạnh ,

điểm yếu, cơ hội, thách thức)

 Phương pháp tổng hợp tài liệu

Tại Việt Nam, thực hiện chiến lược phát triển bền vững, chiến lược quản lý

môi trường đến năm 2010, chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia giai đoạn 2015

tầm nhìn 2020 đã xác định các đô thị, trong đó có thành phố Hồ Chí Minh, phải tăng

cường công tác tái sử dụng, tái chế và áp dụng công nghệ mới nhằm mục tiêu đến

năm 2010 giảm từ 30-50% lượng chất thải rắn đô thị đưa về các bãi chôn lấp Thực

hiện nội dung chiến lược, trong những năm qua đã có rất nhiều nghiên cứu về lĩnh

vực tái chế nhằm hạn chế lượng chất thải rắn đi đến các bãi chôn lấp cũng như tạo

nguồn nguyên liệu cho sản xuất nhằm tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ sức khỏe cộng

đồng và hướng tới phát triển bền vững

Các nghiên cứu điển hình như : Nghiên cứu công nghệ xử lý và tái chế phế thải

của quá trình luyện cốc làm phụ gia siêu dẻo cho bê tông với mục đích nghiên cứu

chế tạo và thiết lập quy trình cho công nghệ sản xuất phụ gia siêu dẻo cho bê tông

trên cơ sở thu gom, xử lý phế thải công nghiệp luyện cốc ở nhà máy Cốc hoa-Công

ty Gang thép Thái Nguyên nhằm góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường; các

nghiên cứu về tái chế nhựa phế thải, tái chế giấy trên địa bàn Tp.Hà Nội; nghiên

cứu sản xuất compost từ chất thải rắn hữu cơ và xây dựng quy trình công nghệ phù

hợp cho Tp.HCM; nghiên cứu nâng cao hiệu quả hệ thống tái sinh, tái chế tại

Tp.HCM; nghiên cứu các quy định về tái chế rác áp dụng tại Tp.HCM; nghiên cứu

tái sinh năng lượng từ thành phần hữu cơ của chất thải rắn đô thị Tp.HCM; nghiên

cứu điều chế nhiên liệu biodiesel từ dầu thực vật phế thải được thực hiện tại Hà Nội

( Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia) và Tp.HCM ( Đại học

Quốc gia Tp.HCM); nghiên cứu tận dụng cặn từ quá trình súc rửa tàu dầu; nghiên

cứu tận dụng chất thải rắn công nghiệp tôn mạ kẽm; nghiên cứu sản xuất một số sản

Trang 9

phẩm chất lượng cao từ phế thải kẽm nhôm; nghiên cứu xử lý- tận dụng chất thải

hữu cơ nguy hại; nghiên cứu công nghệ xử lý chất thải rắn (rác xây dựng) chế tạo

thành vật liệu xây dựng đã đưa ra được quy trình công nghệ xử lý xà bần và chế tạo

vật liệu xây dựng sản xuất loại gạch xây tường và lát vỉa hè có chất lượng cao và

giá thành phù hợp; nghiên cứu xử lý rác sinh hoạt thành than sạch theo công nghệ

của Mỹ ( Sở tài nguyên và Môi trường Tp.HCM năm 2005); nghiên cứu các khía

cạnh kinh tế, xã hội và môi trường trong phân loại rác tại nguồn và tái chế chất thải

rắn đô thị Tp.HCM do viện Nước-Công nghệ Môi trường chủ trì và TS Trần Hồng

Phú làm chủ nhiệm đề tài, năm 2004.… Gần đây nhất là đề tài “ Nghiên cứu xây

dựng mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải rắn tại Tp.HCM, tháng

9/2006 do CN Huỳnh Thu Hà và ThS Phạm Hồng Nhật làm chủ nhiệm đề tài Mục

tiêu của đề tài là xây dựng cơ sở pháp lý, kỹ thuật và đề xuất mô hình Quỹ tái chế

Chất thải rắn ở Tp Hồ Chí Minh nhằm đảm bảo hiệu quả của công tác quản lý chất

thải theo chiến lược phát triển bền vững

a) Tính thực tiễn của đề tài

Như đã đề cập trong phần tính cấp bách và cần thiết của đề tài, việc tái chế

chất thải rắn hiện nay rất thiết thực, không những tái chế giúp giảm thiểu khả năng

chịu tải của môi trường mà vai trò của tái chế còn thể hiện như là nguồn cung cấp

nguyên vật liệu giá rẻ, qua đó tiết kiệm tài nguyên, hướng tới phát triển bền vững

Thực tế hiện nay ở Tp Hồ Chí Minh có rất nhiều cơ sở tái chế chất thải rắn sinh

hoạt phát triển tự phát, quy mô hộ gia đình hoạt động lâu đời với nhiều loại nguyên

liệu được thu mua và tái chế như giấy, thủy tinh, nylon, kim loại… Phải nhận thấy

Trang 10

rằng , các hoạt động của các cơ sở thu mua, tái chế này đã phần nào tái chế đượcmột lượng chất thải rắn nhất định Tuy nhiên, cũng phải nhận thấy rằng hoạt độngcủa các cơ sở này hầu như nằm ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý nhànước, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và chất lượng sản phẩm tái chế cònthấp Muốn phát huy thế mạnh của các hoạt động tái chế này, cần xây dựng các giảipháp để thúc đẩy, nhằm đưa hoạt động tái chế thành một ngành nghề, góp phần giảiquyết vấn đề chất thải rắn tại nước ta nói chung và Tp.HCM nói riêng Hoạt độngtái chế chất thải rắn sinh hoạt hiện này cũng cần phải phát triển hơn nhằm đáp ứngchu cầu ngày càng cao của khách hàng về chất lượng sản phẩm và các quy định về

an toàn, môi trường

b) Tính mới của đề tài :

Mặc dù hoạt động tái chế chất thải rắn tại Tp.HCM đã hình thành và phát triểnhơn 30 năm qua nhưng nhìn chung chỉ phát triển một cách tự phát với quy mô sảnxuất nhỏ, Trong những năm gần đây, đã có rất nhiều nghiên cứu trong nước về lĩnhvực tái chế Tuy nhiên các công trình nghiên cứu này chỉ tập trung vào một ngànhnghề tái chế cụ thể hoặc chỉ đi sâu vào nghiên cứu hiện trạng tái chế chất thải rắnmà chưa xây dựng các giải pháp thúc đẩy cho các hoạt động tái chế này Đề tài nàysẽ đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động tái chế tại Tp.HCM hiện nay

Trang 11

Chất thải r ắn sinh hoạt là :

- Dạng vật chất gắn liền với cuộc sống con người, phát thải ở từng cá thể trong

quá trình sinh hoạt

- Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh là chỉ số mức sống của con người

- Bao gồm tất cả các chất thải rắn phát sinh do hoạt động sinh hoạt của con người

được thải bỏ khi không còn hữu dụng hay không mong muốn dùng nữa

Theo điều 3 khoản 2 -Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính Phủ về

Quản lý chất thải rắn : “Chất thải r ắn sinh hoạt là chất thải r ắn phát thải tr ong

sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng”

Hàng ngày, chất thải rắn sinh hoạt được phát sinh từ các nguồn với thành

phần chủ yếu sau đây :

Trang 13

Bảng 2.1 : Nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt

Trong đó, thành phần hữu cơ chiếm khoảng 60-80%, thành phần vô cơ chiếm khoảng

20- 40% Nhìn chung, lượng chất thải rắn sinh hoạt phụ thuộc vào hai yếu tố chính :

- Sự phát triển kinh tế

- Tỷ lệ dân số

- Phong tục tập quán

- Điều kiện địa hình, khí hậu…

Ở các nước phát triển, trung bình mỗi ngày mỗi người thải ra khoảng 2,8

kg/người-ngày ( theo Tổ chức Y tế thế giới, 1996) Số liệu thống kê cho thấy, ở các đô thị lớn

1 Nhà ở, hộ gia đình

Rau quả, thực phẩm dư thừa, giấy, da, vải, nhựa, thủytinh, sành sứ, kim loại…

2 Trường học Giấy, dụng cụ học tập, bao bì, vỏ hộp…

3 Cơ quan, công sở Giấy, đồ dùng văn phòng, nhựa thủy tinh, bao bì…

7 Các cơ sở dịch vụ

Rác sinh hoạt thông thường, những chất thải đặc thùkhác tuỳ theo loại hình dịch vụ sản xuất kinh doanh

8

Các công trình công cộng

(công viên, nhà ga…)

Rác sinh hoạt thông thường, giấy, nhựa, bao bì, vỏ hộp,thực phẩm, cành lá cây khô, xác chết động vật, phânsúc vật…

Trang 14

của nước ta, trung bình mỗi người thải ra khoảng từ 0,8-1,2 kg chất thải rắn/ngày

Còn ở các đô thị nhỏ, tỷ lệ này dao động từ 0,5-0,7 kg chất thải rắn /người/ngày

Chất thải rắn sinh hoạt với thành phần hữu cơ cao ( thực phẩm, rau, quả, thức

ăn thừa…) phân hủy nhanh trong điều kiện nóng ẩm, gây mùi hôi thối khó chịu và

gây mất vệ sinh, thâm nhập vào môi trường không khí dưới dạng bụi hay khí như :

H2S, NH3, CO2 rồi theo đường hô hấp đi vào cơ thể người và động vật

Ngoài ra đối với những chất khó phân hủy (nhựa, nylon…), tồn tại bền vững

trong môi trường, khi thải ra gây tác động xấu đối với các nguồn nước như gây cản

trở giao thông, mất thẩm mỹ, tắc nghẽn các công trình thủy lợi, trạm bơm… Đồng

thời việc xử lý chất thải rắn luôn làm phát sinh những nguồn ô nhiễm mới, vì vậy,

nếu không có biện pháp xử lý thích hợp, chúng ta sẽ biến các chất thải rắn thành

dạng ô nhiễm lỏng hay khí

Hiện nay, tại nước ta nói chung và Tp.HCM nói riêng, công nghệ chủ yếu để

xử lý chất thải rắn sinh hoạt là chôn lấp hợp vệ sinh Tuy nhiên , xử lý chất thải rắn

bằng phương pháp chôn lấp bộc lộ nhiều khó khăn :

- Đòi hỏi diện tích đất lớn để chôn lấp, xây dựng các công trình phụ trợ như đường

giao thông, trạm cân, sàn trung chuyển…

- Chi phí đầu tư cho hệ thống xử lý nước rỉ rác, khí thải rất lớn

- Tốn chi phí bảo trì và giám sát bãi chôn lấp sau khi đóng cửa

Do đó, tái chế, tái sử dụng chất thải rắn sinh hoạt không chỉ là một giải pháp tiết

kiệm và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, mà còn giảm bớt áp lực đối với

Trang 15

các khu chôn lấp Theo quan điểm tiếp cận hiện nay, chất thải rắn đô thị nói chung

và chất thải rắn sinh hoạt nói riêng được coi là tài nguyên

Khái niệm tái sử dụng các chất thải của quá trình sản xuất và sinh hoạt đã có

từ rất lâu Từ xưa, ông cha ta đã tái sử dụng sắt vụn, đồng vụn trong sản xuất nông

cụ và vật dụng sinh hoạt Những hoạt động tái chế sơ khai này đã góp phần làm

giảm giá thành và giúp giải quyết vấn đề khan hiếm nguyên liệu sản xuất thời đó

Ngày nay, trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, vai trò của tái chế như là nguồn cung

cấp nguyên, nhiên liệu giá rẻ càng trở nên quan trọng hơn

Tái chế chất thải rắn là quá trình thu hồi và tái sản xuất các phế liệu, chất thải

bỏ từ các hộ gia đình, các cơ sở công nghiệp, nông nghiệp và kinh doanh để tạo ra

các sản phẩm có ích

Tái chế chất thải rắn sinh hoạt là quá trình thu hồi và tái sản xuất các phế liệu,

chất thải bỏ từ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của các gia đình, các cơ quan, văn

phòng,… để tạo ra các sản phẩm có ích

Tái chế chất thải r ắn bao gồm :

- Thu hồi năng lượng

- Chế biến phân hữu cơ

- Tái chế chất thải rắn thành các vật liệu, sản phẩm và chế phẩm xây dựng

Lợi ích của việc tái chế bao gồm :

Trang 16

- Bảo tồn nguồn lợi sản xuất, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm nhu cầu sử

dụng nguyên liệu thô cho sản xuất

- Ngăn ngừa sự phát tán những chất độc hại vào môi trường

- Cung cấp nguồn nguyên vật liệu có giá trị cho công nghiệp

- Kích thích sự phát triển những quy trình công nghệ sản xuất sạch hơn

- Tránh phải thực hiện các quy trình mang tính bắt buộc như xử lý hoặc chôn lấp

chất thải

- Tạo cơ hội kinh doanh và việc làm

- Sản xuất bằng nguyên liệu tái chế giảm ô nhiễm so với nguyên liệu chính phẩm

Trước thực trạng phần lớn chất thải rắn sinh hoạt mang đi chôn lấp, gây quá tải

và ô nhiễm tại các bãi chôn lấp Trong nhiều năm qua, đã có nhiều áp dụng khoa

học trong lĩnh vực tái chế Chính phủ chủ trương đẩy mạnh việc giảm thiểu, tái sử

dụng và tái chế chất thải, hạn chế tới mức thấp nhất lượng rác thải phải chôn lấp

Một số nhà máy tái chế chất thải đã và đang được thành lập tại Hà Nội, Tp.HCM,

Nghệ An, Ninh Thuận, Thừa Thiên Huế… bằng nguồn vốn đầu tư của nhiều thành

phần kinh tế, kể cả nước ngoài

Thành phần vô cơ trong chất thải rắn sinh hoạt ( chủ yếu là nylon, gỗ, gạch

vụn…) đã được tận dụng để sản xuất vật liệu xây dựng : hỗn hợp bê tông Hỗn hợp

bêtông gồm cát, đá dăm, nước, xi măng và chất thải rắn vô cơ từ chất thải rắn sinh

hoạt, trong đó chất thải rắn vô cơ chiếm tỷ lệ vượt trội hơn các thành phần khác Có

(Nguồn www.3r -hn.vn )

Năm 2004, thành phố Vinh (tỉnh Nghệ An) đã xây dựng nhà máy xử lý rácĐông Vinh với công nghệ Seraphin nhằm xử lý rác thải sinh hoạt đô thị để sản xuấtphân ủ hữu cơ và vật liệu xây dựng Sheraphin và quá trình tái chế, tái sử dụng rácthải sinh hoạt tổng hợp, làm phân ủ hữu cơ, sản phẩm nhựa, vật liệu xây dựng, nhằmgiảm thiểu lượng rác sinh hoạt cần xử lý Nhà máy xử lý rác Đông Vinh có khả năngtái chế được 85% lượng chất thải rắn của thành phố Vinh Sản phẩm của nhà máybao gồm: mùn hữu cơ, phân hữu cơ, hạt nhựa sheraphin, ống cống, tấm copha, xô,chậu… (Nguồn : Bộ Xây Dựng moc.gov.vn/Vietnam/Management )

Trang 18

Tại xã Thủy Phương- tỉnh Thừa Thiên Huế, nhà máy xử lý rác với chu trìnhkhép kín, công suất 160 tấn rác/ngày đã đi vào vận hành vào năm 2005 Đây là nhàmáy áp dụng công nghệ xử lý rác thải sinh hoạt một cách triệt để Rác thải sinh hoạtkhi đưa vào nhà máy được phân loại và xử lý tại các phân xưởng : phân loại hỗn hợphữu cơ; tách tuyển mùn hữu cơ và sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh ; tinh chế, phốitrộn phế thải dẻo và sản xuất sản phẩm nhựa dẻo tái chế Sản phẩm cuối cùng sẽ làphân bón và sản phẩm nhựa dẻo tái chế (Công ty tái chế rác thải tại Ninh Thuận đãsử dụng tới hơn 90% lượng rác thu gom tại thị xã Phan rang-Tháp Chàm làm nguyênliệu cho sản xuất phân hữu cơ vi sinh và các sản phẩm khác, chỉ còn khoảng 10 %không thể sử dụng được mang đi chôn lấp Ngoài sản phẩm phân bón hữu cơ vi sinh,công ty đã tái chế thành công rác sinh hoạt thành gạch cao su và tấm ván ép phụcvụ xây dựng Với công suất xử lý 250 tấn rác/ngày nhà máy này đã không nhữnglàm cho thị xã Phan Rang-Tháp Chàm sạch đẹp hơn, không còn tình trạng ô nhiễmmôi trường mà góp phần giảm chi phí cho hoạt động xử lý môi trường của tỉnh NinhThuận Công ty hiện đang mở rộng địa bàn thu gom rác sang các địa phương lân cận

tr uong/modules/news)

Vừa qua, chương trình thí điểm phân loại rác thải tại nguồn ở Tp.HCM đã thựchiện thành công tại Quận 5 và Quận 6, theo đó rác thải bước đầu được phân thànhhai loại: rác thải thực phẩm và rác thải vô cơ khác Sau đó, tùy theo từng loại, rácthải sẽ được ủ, tạo nhiên liệu sạch, sản xuất phân hữu cơ hay tái chế sản xuất cácsản phẩm khác Sắp tới chương trình này sẽ được nhân rộng trên khắp địa bàn thànhphố Hiện nay, tại Tp.HCM, mô hình sản xuất điện từ chất thải rắn sinh hoạt cũngđang được ứng dụng để phát điện Khí sinh ra từ quá trình phân huỷ chất thải rắn

Trang 19

được thu gom dẫn về trạm thu khí và qua công đoạn tách nước Khí sạch được dẫn

đến máy chiết xuất và máy thổi khí nén trước khi được bơm vào hệ thống động cơ

nổ để chạy máy phát điện Điện sinh ra được đưa qua máy biến thế để tăng áp vào

lưới điện quốc gia Thành phố hiện nay có rất nhiều cơ sở thu mua phế liệu và tái

chế chất thải đã hoạt động từ lâu với nhiều loại nguyên liêu được mua và tái chế

như : giấy, thủy tinh, nylon, kim loại… Vỏ hộp sữa bằng giấy đã được tái chế thành

các loại văn phòng phẩm, giấy cuộn, danh thiếp, túi giấy, một số vật liệu xây dựng

có giá trị kinh tế cao Thành phố hiện đang đầu tư xây dựng 7 nhà máy tái chế và

xử lý chất thải lớn Các loại chất thải rắn đang được thành phố quan tâm tái chế như

: nhựa, giấy, thủy tinh, kim loại…

Tái chế là một hoạt động phổ biến trong lịch sử nhân loại Trước thời kỳ công

nghiệp tại Châu Âu, người ta đã thu nhặt các mảnh vụn làm từ đồng và các kim loại

có giá trị khác, nung chảy để tái sử dụng Ở Anh, tro bụi từ việc đốt gỗ và than được

dùng để làm nguyên liệu gạch Tái chế giấy xuất hiện ở nước Anh vào năm 1921,

khi tổ chức Rác thải Giấy Anh quốc ( British Waste Paper Association) được thành

lập để khuyến khích kinh doanh trong lĩnh vực tái chế giấy

Chiến lược quản lý rác thải đô thị ở Tp Luân Đôn (nước Anh) được ban hành

vào năm 2002 hướng tới Tp bền vững vào năm 2020 Để đạt được mục tiêu dài hạn

này, các thói quen sinh hoạt phải thay đổi sao cho mỗi người thải ra lượng rác thải

tối thiểu Ngành công nghiệp tái chế cũng được thúc đẩy hình thành Chính quyền

Tp Luân Đôn đã đặt ra mục tiêu tái chế và làm phân compost từ rác thải đô thị là

17%, 25% và 33% tương ứng với các năm 2003, 2005 và 2015 Trong năm 2003-2004,

Trang 20

Tp.Luân Đôn đã thải ra 4,34 triệu tấn rác, trong đó 70% được xử lý bằng cách chônlấp hợp vệ sinh, 19% xử lý bằng phương pháp đốt và 11% lượng rác thải còn lạiđược tái chế

Tại Mỹ, sự đầu tư lớn cho tái chế là vào những năm 1970, do chi phí nhiênliệu tăng Năm 1973, thành phố Berkeley, California ( Mỹ) bắt đầu một trong nhữngchương trình thu gom tại lề đường đầu tiên bằng những lần thu lượm giấy báo từ cáckhu vực dân cư hàng tháng Từ đó nhiều nước đã bắt đầu và mở rộng các chiến dịchthu gom tại nhà Một sự kiện nữa đánh dấu cho nỗ lực tái chế xảy ra vào năm 1989cũng tại thành phố Berkeley, đó là lệnh cấm sử dụng bao gói bằng chất liệupolystyrene để giữ ẩm bánh Hamburger McDonald’s Một tác động của lệnh cấmnày đã tăng cường sự quản lý tại nhà sản xuất polystyrene lớn nhất thế giới (DowChemical), dẫn đến nỗ lực lớn đầu tiên để chứng minh rằng nhựa cũng có thể tái chế.Đến năm 1999, riêng tại Mỹ đã có 1677 công ty tham gia vào ngành công nghiệptái chế nhựa từ rác thải tiêu dùng Năm 2003, lượng chất thải rắn tái chế ở Mỹ ( baogồm sản xuất phân Compost) là 30,6 %; lượng chất thải rắn mang đi chôn lấp là56,4%; còn lại được xử lý bằng phương pháp đốt ( theo www.epa.gov) Mặt khác,để giảm thiểu lượng rác thải phát sinh, nước Mỹ đã có những chính sách hỗ trợ hoạtđộng tái chế và hiện đang có những cố gắng thiết lập xã hội kinh tế tuần hoàn, cácnhà sản xuất phải xét xem sản phẩm của mình có sinh ra ít chất thải hơn không vàcác chất liệu có khả năng tái chế hay không

Tại Đức, năm 1990 Volkwagens đã khánh thành một nhà máy tái sinh xe ô tôvà được chính phủ Đức khuyến khích về việc thực hiện các biện pháp thu hồi phếphẩm

Trang 21

Tại Nhật, những công trình nghiên cứu biện pháp tái sử dụng, tái chế rác thảibắt đầu từ thập kỷ 80 Từ năm 1980, công nghệ tái chế chất thải rắn ở Nhật đã bắtđầu có biến chuyển cùng với việc Chính phủ Nhật thông qua một số đạo luật, nhưLuật xúc tiến việc sử dụng những nguồn tài nguyên có thể tái chế năm 1991 hayLuật cơ bản về môi sinh năm 1993, Luật xúc tiến việc thu gom, phân loại và tái chếbao bì năm 1995….Ở Nhật hiện nay, đối với công việc tái chế, hầu như ai cũngtham gia Đồ nhựa được làm từ nguyên liệu sợi polyeste tái chế; rác thải thực phẩmtrở thành phân bón tổng hợp cho cây trồng; vụn thủy tinh trở thành gạch lát nền…Theo con số thống kế tại Nhật Bản, năm 1995 có khoảng 50% giấy phế liệu đượcthu hồi và tái chế, 100% các chai miểng thủy tinh và 75% tổng lượng vỏ kim loại đồhộp được thu hồi và tái chế (Nguồn: Nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải r ắn tại Tp.HCM, tháng 9/2006)

Năm 2004, lượng giấy tái chế được tiêu thụ tại Trung Quốc là 28,8 triệu tấn.Tỷ lệ tái chế giấy là 33,4% và sử dụng giấy tái chế là 58,2% Năm 2005, có nhiềudự án về tái chế giấy được thành lập cũng như mở rộng tại Trung Quốc Hiện nay,Trung Quốc đang đẩy mạnh việc hình thành các hệ thống thị trường tái chế giấy,đáp ứng nhu cầu thu gom, phân loại, kỹ thuật và các hệ thống máy móc tái chế giấyhiện đại Trung Quốc có thị trường tiềm tàng về tái chế giấy (Theo http://www.chinapaper shanghai.com/wastepaper)

Chính Phủ Đài Loan với chương trình tái chế toàn bộ rác và không chôn rácvào năm 2010 với mục tiêu về tỷ lệ tái chế là 33% vào năm 2007, 67% vào năm

2008 và 100% vào năm 2010 Khái niệm không chôn rác ( Zero Landfill) có nghĩatất cả rác thải đô thị sẽ được tái chế hoặc tái sử dụng, và bao gồm sản xuất rác thải

Trang 22

hữu cơ làm phân compost, tái chế và tái sử dụng tất cả nhựa, giấy kim loại, thủytinh…sử dụng tốt nhất năng lượng tạo ra từ đốt rác và rác phân hủy (Nguồn: Nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải r ắn tại Tp.HCM, tháng 8/2006)

Các nước phát triển hiện nay đang thay đối lối sống là tiêu dùng các sảnphẩm có nguồn gốc tái chế và phát triển ngành kinh doanh tái chế Đặc điểm củahoạt động thu hồi và tái chế chất thải rắn ở nước này là tổ chức các dịch vụ côngcộng có trách nhiệm đẩy mạnh tái chế rác thải bằng ngân sách (Nguồn: Nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải r ắn tại Tp.HCM, tháng 8/2006)

Chiến lược phát quản lý môi trường của các nước ( Mỹ, Anh, Thụy Điển, HàLan, Nhật, Đài Loan, Singapore, Thái Lan… ) đều hướng về mục tiêu 3R (Reduce,Reuse, Recycle) là giảm thải, tái sử dụng và tái chế, trong đó mục tiêu hàng đầu làgiảm lượng chất thải Đồng thời với việc xử lý chất thải rắn cũng được thực hiệntheo hướng giảm thiểu lượng rác chôn lấp do quỹ đất ngày càng thu hẹp, thay dầnbằng công nghệ đối đối với các chất thải rắn không thể tái chế được Để đạt đượcmục tiêu 3R, các nước đã ban hành một hệ thống các chính sách đồng bộ, các quyđịnh cụ thể, chi tiết để thực thi, bao gồm cả việc phân công trách nhiệm trong từngcông đoạn quản lý và xử lý chất thải rắn Các công cụ kinh tế trong quản lý rác thảinhư thuế, phí tái chế được vận dụng khác nhau ở mỗi nước nhằm huy động và sửdụng hiệu quả hợp lý nguồn lực của chính những người sử dụng tài nguyên và ngườigây ô nhiễm để cải thiện môi trường hoặc giảm những hậu quả bất lợi cho môitrường Bên cạnh việc giảm thiểu lượng chất thải rắn, ngành tái chế chất thải hiện

Trang 23

đang được khuyến khích phát triển như một trong những giải pháp sử dụng tiết kiệmvà hiệu quả tài nguyên thiên nhiên trong chiến lược bảo vệ môi trường và phát triểnbền vững Chính Phủ các nước đã đưa ra các chính sách tài chính như giảm thuế lợitức khi đầu tư công nghệ tái chế ( Đan Mạch, Mỹ ), thành lập Quỹ tái chế chất thải( Đài Loan, Nhật…) để phát triển hoạt động tái chế chất thải Đồng thời, các chươngtrình tái chế chất thải đã huy động sự tham gia của tư nhân, cộng đồng dân cư cùngvới chính quyền trong hoạt động tái chế và sử dụng sản phẩm tái chế (Nguồn: Nghiên cứu xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải r ắn tại Tp.HCM, tháng 8/2006)

Hình 2.1 : Tỷ lệ tái chế chất thải ở một số nước tr ên thế giới

Từ hình trên cho thấy, hều hết ở các nước trên thế giới đều quan tâm đến tái

chế chất thải, đặc biệt là các nước như : Aùo, Đan Mạch, Ý, Nauy, Tây Ban Nha,

Thụy Sĩ, Anh, Mỹ….Như vậy, hoạt động tái chế chất thải rắn trên thế giới đã được

quan tâm và thực hiện từ lâu đời Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật cũng

như các chính sách quản lý phù hợp, hoạt động tái chế ngày càng tạo được nhiều sản

phẩm có giá trị và chất lượng cao, giúp giảm bớt áp lực cho môi trường và bảo vệ

tài nguyên thiên nhiên

Luật quản lý rác thải ở Hàn Quốc đưa ra các tiêu chuẩn xử lý, bảo quản, vận

chuyển và thu gom rác thải và trách nhiệm của các đối tượng xả thải nhằm xử lý

chất thải rắn hợp ly ùnhất Đối với chất thải rắn sinh hoạt, chính quyền địa phương có

trách nhiệm xử lý hợp lý ; đốivới rác thải nơi kinh doanh, các cơ sở kinh doanh sản

xuất có trách nhiệm xử lý hợp lý…

Trong chiến lược quản lý chất thải rắn vào năm 2002, Chính phủ Hàn Quốc đã

đưa vào quy định hạn chế phát sinh chất thải rắn nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên

thiên nhiên và đẩy mạnh việc tái chế chất thải

Những quy định chủ yếu tr ong luật tái chế và xử lý r ác thải tr ong nước:

Trang 25

- Quy định hạn chế sử dụng sản phẩm dùng một lần : quy định đối với các cơ sở sản

xuất kinh doanh hạn chế sử dụng các sản phẩm dùng một lần và không được cungcấp sản phẩm dùng một lần miễn phí tại các cửa hàng siêu thị, quán ăn…

- Quy định về trả phí rác thải : quy định về phí mà người sản xuất hoặc nhập khẩu

các nguyên liệu, thùng chứa… bao hàm các chất độc hại, khó tái chế phải trả

- Quy định trách nhiệm tái chế đối với người sản xuất : Đưa ra các danh mục bắt

buộc tái chế đối với một số sản phẩm, chất liệu bao bì… sinh ra nhiều rác thải saukhi sử dụng Quy định trách nhiệm đối với người sản xuất hay nhập khẩu sản phẩmtrong việc thu gom, tái chế các sản phẩm này Hoặc những người này phải cótrách nhiệm chi trả phí thu gom, tái chế, xử lý rác thải cho các cơ sở tái chế

Tình hình xử lý chất thải r ắn hiện nay tại Hàn Quốc :

- Đối với chất thải rắn công nghiệp : Các cơ sở sản xuất có trách nhiệm xử lý toàn

bộ ( chôn lấp, tiêu hủy, tái chế) hoặc ủy thác cho công ty chuyên xử lý thực hiện

- Đối với chất thải rắn nông nghiệp : Chất thải rắn nông nghiệp được nông dân thu

gom rồi tập trung về từng khu vực thu gom tại làng, xã Sau đó, Công ty môitrường sẽ thu gom và xử lý toàn bộ

- Đối với chất thải rắn sinh hoạt :

 Chất thải rắn sinh hoạt thuộc loại đem chôn lấp không thể tái chế được đựng

trong các túi nhựa thiết kế theo tiêu chuẩn Các loại chất thải có thể tái chếđược phân loại vào các thùng thu gom Chính quyền địa phương có trách nhiệmthu gom và xử lý

Trang 26

 Đối với các loại chất thải rắn nằm trong danh mục bắt buộc tái chế thuộc trách

nhiệm của các cơ sở sản xuất kinh doanh hay nhập khẩu nguyên liệu (hộp giấy,

chai thủy tinh, hộp kim loại, các loại chai lọ tổng hợp, các loại pin, dầu bồi trơn,

vỏ xe…) sản phẩm đó, các cơ sở này sẽ có trách nhiệm xử lý, tái chế toàn bộ

Chất thải không

Chất thải không

thể tái chế

thể tái chế

Cho vào các

Cho vào các

túi đựng theo

túi đựng theo

tiêu chuẩn

tiêu chuẩn

Chất thải có thể

Chất thải có thể

tái chế

tái chế

Chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương

Phân loại vào

Phân loại vào

các thùng

các thùng

thu gom

thu gom

Chính quyền địa phuơng

Chính quyền địa phuơng

hoặc các doanh nghiệp có

hoặc các doanh nghiệp có

trách nhiệm tái chế

trách nhiệm tái chế

Xã hội Nhật Bản là Xã hội tuần hoàn nguyên liệu, xãhội tuần hoàn nguyên liệu

bao gồm 5 nội dung : Giảm lượng rác thải, tái sử dụng, tái chế nguyên liệu, tái chế

nhiên liệu và chôn lấp chất thải rằn phù hợp

Mục tiêu của Nhật bản cho đến năm 2010 là :

- Giảm 20% lượng chất thải rắn sinh hoạt bình quân đầu người so với năm 2000

- Tăng gấp đôi quy mô thị trường tái chế, sản phẩm tái chế so với năm 1997

- Tăng tỷ lệ tuần hoàn nguyên liệu từ 10% năm 2000 lên 14% vào năm 2010

- Giảm 50% lượng chất thải rắn đem đi chôn lấp vào năm 2010 so với năm 2000

Ngoài ra, Nhật Bản đã hình thành một hệ thống các luật và văn bản pháp lý để

hoàn thành các mục tiêu trên như : Luật tái chế túi bao bì và đồ đựng (1995), Luật

tái chế các đồ điện gia dụng ( tháng 4/2001), Luật tái chế thực phẩm ( tháng 5/2001),

luật tái chế vật liệu xây dựng (tháng 5/2002), luật tái chế xe hết hạn sử dụng (1/2005)

và Luật thu mua xanh ( tháng 4/2001), Luật tái chế rác bếp (tháng 5/2001), Luật

Trang 27

quản lý chất thải (sửa đổi tháng 12/2003), Luật Quản lý chất thải sửa đổi (tháng

12/2003) và luật khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên (tháng

4/2001)….Theo như các luật định này cùng các chính sách và nguyên tắc trách

nhiệm của chủ nguồn thải, Nhật Bản đã thành công trong chiến dịch tái chế, tái sử

dụng và giảm thiểu lượng chất thải phát thải

Năm 2002, Bộ Môi trường và Tài nguyên Singapore xây dựng kế hoạch xanh của

Singapo và đặt mục tiêu tăng tỷ lệ tái chế chất thải từ 44% năm 2002 lên 60% năm

2012 Năm 2004, Singapo đạt được tỷ lệ tái chế chất thải là 48% và phấn đấu tiến

tới “lượng chất thải phải chôn lấp bằng zero”

Để khuyến khích phát triển và áp dụng các công nghệ cải tiến về môi trường, cơ

quan môi trường quốc gia đã xây dựng quỹ 20 triệu Đô để hỗ trợ tài chính cho các

công ty tiến hành thử nghiệm các công nghệ môi trường Năm 2001, cơ quan này đã

phát động chương trình tái chế quốc gia để khuyến khích các hộ gia đình tham gia

tái chế chất thải bằng cách cung cấp cho các hộ gia đình các túi hoặc thùng đựng tái

chế để chia chọn các vật liệu tái chế tại nguồn phát sinh Số hộ gia đình tham gia

chương trình tái chế chất thải gia đình tăng từ 22% năm 2001 lên 54% vào cuối

năm 2004

Ngoài ra, Cơ quan môi trường quốc gia còn phát động các chương trình tái chế

trong các khu công nghiệp và thương mại nhằm khuyến khích tái chế gỗ, hộp giấy,

nhựa tổng hợp và kim loại tại các nhà máy quy mô vừa và nhỏ ở các khu công

nghiệp Cơ quan môi trường còn phối hợp với hiệp hội khách sạn, hiệp hội bán lẻ và

Trang 28

các trung tâm thương mại tiến hành các dự án và chương trình tái chế và giảm thiểuchất thải

Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt tại Tp.HCM khoảng 3.500 đến 4.500 tấn/ngày,

phát sinh chủ yếu từ các hộ gia đình, nhà ở, quán ăn, chợ, các trung tâm thương mại,

văn phòng, công sở… với thành phần chủ yếu là thực phẩm dư thừa chiếm khoảng

50-90% khối lượng, các chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng ( nhựa, nylon,

giấy…) chiếm khoảng 30% và một phần nhỏ các loại chất thải không có khả năng

tái chế chiếm khoảng 5-10% khối lượng

Theo thống kê cho thấy, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên ở Tp.HCM vào khoảng

2%/năm, trong khi tỷ lệ tăng chất thải rắn lại đến gần 40 %/năm Tức cứ tăng 1%

dân số (chưa tính yếu tố tăng dân số cơ học) thì lượng rác tăng tương ứng khoảng

Các hộ gia đình sử dụng thùng chứa chất thải rắn bằng nhựa, một số gia đình sử

dụng thùng chứa bằng kim loại hoặc vỏ tre nứa Phổ biến nhất, người dân thường sử

dụng các loại túi xốp, nilon chứa chất thải rắn Ở nhiều nơi, các hộ gia đình sử dụng

Trang 30

chung một thùng chứa hoặc chứa trong các loại túi rồi đổ thành đống tại một điểm

nhất định Khi đến thời gian giao rác, thông thường các hộ đem thùng chứa hoặc túi

nilon để trước cửa để người thu gom rác dễ dàng thu gom Đối với những hộ không ở

nhà vào thời gian thu gom rác, thường bỏ rác vào các bọc nilon buộc chặt, để trước

cửa Đối với các loại chất thải rắn có giá trị, thông thường được người dân lưu giữ

trong nhà và bán cho những người thu mua phế liệu dạo

Tại các chợ, hầu hết chất thải rắn phát sinh đều được thải bỏ ngay tại các lối đi

trong chợ Sau khi tan chợ, công nhân vệ sinh sẽ thu gom rác trong chợ Đối với các

siêu thị, hầu hết chất thải rắn được lưu giữ trong các thùng chứa 240l

Đối với trường học, công sở, nhà hàng, khách sạn, chất thải rắn được lưu giữ

trong các thùng chứa nhỏ được trang bị trong đơn vị Sau đó, chất thải rắn được

chuyển ra đổ vào thùng 240l

Công tác thu gom, vận chuyển chất thải rắn do Công ty Môi trường đô thị thành

phố cùng với Công ty dịch vụ công ích các Quận huyện và lực lượng tư nhân

thực hiện

Hằng ngày, chất thải rắn được thu gom bằng xe đẩy tay và tập trung tại các điểm

hẹn Trên địa bàn thành phố hiện này có 300 điểm hẹn trên đường, chuyển chất thải

rắn từ xe đẩy tay sang xe cơ giới; 39 trạm và bô trung chuyển rác Phương tiện thu

gom, vận chuyển chất thải rắn trên địa bàn thành phố hiện có 4.128 xe thô sơ, 1.037

xe cơ giới các loại tải trọng từ 4 đến 13 tấn, ngoài ra còn có 10 tàu gỗ, 30 chiếc ghe

là phương tiện thực hiện công tác vớt chất thải rắn và ven kênh rạch với khối lượng

Biện pháp áp dụng để xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Tp.HCM hiện nay chủ

yếu là chôn lấp tại các bãi chôn lấp được thiết kế hợp vệ sinh Chất thải rắn khác từ

các hộ gia đình, công sở… chưa được phân loại tại nguồn, trong tình trạng trộn lẫn,

sau khi được thu gom được chất lên xe tải lớn tại các trạm trung chuyển của thành

phố và chở tới các bãi chốn lấp đang trong giai đoạn cuối cùng là Bãi chôn lấp Gò

Cát ( Bình Tân) và Bãi chôn lấp Phước Hiệp (Củ Chi)

Bãi chôn lấp Gò Cát ( Bình Tân)

- Diện tích : 25 ha

- Công suất tiếp nhận : 2000 tấn/ngày

- Nhận rác từ tháng 1/2002, khối lượng chất thải rắn xử lý đến nay là hơn 4,5 triệu

tấn, hiện đang tăng công suất tiếp nhận từ 2000 tấn/ngày lên 3000-3500 tấn/ngày

do bãi chôn lấp Phước Hiệp phải giảm công suất tiếp nhận từ 3000 tấn/ngày xuống

còn 1.200-1.500 tấn/ngày do bãi chôn lấp này đang bị sự cố

- Xử lý nước rỉ rác : Do sự cố kỹ thuật hệ thống xử lý nước rỉ rác đã ngưng hoạt

động từ đầu năm 2006

Bãi chôn lấp Phước Hiệp (Củ Chi)

- Diện tích : 43 ha

- Công suất tiếp nhận : 3000 tấn/ngày

- Nhận rác từ 01/2003, khối lượng chất thải rắn xử lý đến nay là hơn 3 triệu tấn ,

Trang 32

giảm công suất tiếp nhận hiện nay từ 3000-3500 tấn/ngày xuống 1.200-1.500

tấn/ngày do sự cố sụt lún

- Xử lý nước rỉ rác : đến tháng 5/2006 tổng khối lượng nước rỉ rác sau xử lý là

- Việc xây dựng các bãi chôn lấp chưa được quy hoạch từ trước nên hiện nay phát

sinh một số vấn đề như : Bãi chôn lấp Gò Cát không có khu vực cách ly do người

dân lấn đất làm nhà sát hàng rào bãi chôn lấp; bãi chôn lấp Phước Hiệp lựa chọn

vịï trí không hợp lý như trên nền đất yếu, nằm trong vùng ngập lũ… ngoài ra việc

lựa chọn công nghệ thích hợp để xử lý nước rỉ rác cũng là một tồn tại, trở ngại lớn

hiện nay

- Việc giảm thiểu chất thải tại nguồn chưa được quan tâm Và hầu hết chất thải rắn

sinh hoạt trên địa bàn Tp.HCM hiện nay chưa được phân loại tại nguồn và đều

được xử lý bằng phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh Phương pháp chôn lấp hợp vệ

sinh đòi hỏi diện tích đất rất lớn để chôn lấp chưa kể diện tích đất cho các công

trình phụ trợ như đường giao thông, trạm cân, sàn trung chuyển, trạm xử lý nước rỉ

rác, khí chôn lấp, hàng cây xanh cách ly… Ngoài ra các bãi chôn lấp này cần được

bảo trì và giám sát với kinh phí hàng năm sau khi đóng bãi là khá lớn Bên cạnh

đó, phương tiện thu gom và vận chuyển rác vẫn chưa đáp ứng cho lượng chất thải

rắn phát sinh

- Mỗi năm ngân sách thành phố phải chi trả khoảng 500-600 tỉ đồng, các hộ dân

phải trả phí thu gom trực tiếp cho các hệ thống thu gom rác dân lập khoảng 120 tỉ

đồng, chưa kể đến chi phí mà các cơ sở kinh doanh (nhà hàng, khách sạn, chợ…)

Trang 33

phải trả cho các công ty dịch vụ công ích các quận huyện Hàng năm, thành phố

phải đầu tư hàng trăm tỉ đồng để xây dựng, bảo trì các bãi chôn lấp hợp vệ sinh,

nhà máy xử lý chất thải rắn, đầu tư và trang bị cho các phương tiện vận chuyển

và thu gom chất thải rắn Mặc dù, hàng năm phải chi trả một số tiền lớn để quét

dọn, thu gom, trung chuyển và vận chuyển, xử lý chất thải rắn, nhưng thành phố

vẫn phải đối phó với vấn đề vệ sinh môi trường như rác thải bừa bãi trên đường

phố, đổ rác xuống kênh rạch… do ý thức cộng đồng về giữ gìn vệ sinh đô thị kém,

ô nhiễm môi trường tại nơi lưu trữ, trong quá trình vận chuyển, tại bãi

chôn lấp…

- Với tốc độ tăng trưởng kinh tế và dân số của thành phố như hiện nay, lượng chất

thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng nhiều, chất thải rắn chưa được phân loại tại

nguồn Phí thu gom chất thải rắn sinh hoạt chưa được tính toán và thu gom đầy đủ

Thành phố đang phải chi trả kinh phí rất lớn cho vấn đề này

Hoạt động tái chế tại Tp.HCM đã có từ lâu đời, rất đa dạng và phong phú Kết

quả khảo sát tại 202 cơ sở thu mua phế liệu và 98 cơ sở tái chế tại Tp.HCM đã cung

cấp một hình ảnh khá tổng quan về tình hình tái chế chất thải rắn hiện nay tại

Tp.HCM Các loại hình tái chế chất thải rắn sinh hoạt phổ biến gồm… loại hình cơ

bản sau đây :

- Thu mua phế liệu

- Tái chế giấy

- Tái chế thủy tinh

Trang 34

- Tái chế kim loại (lon nhôm)

- Tái chế nhựa

Bảng 3.1 : Số lượng cơ sở tái chế đã khảo sát phân bố tr ên địa bàn 22

quận/huyện Tp.HCM (nguồn : báo cáo tổng hợp về nghiên cứu và xây dựng

mô hình tổ chức và hoạt động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

Từ bảng trên cho thấy, trong các loại hình tái chế hiện nay, loại hình tái chế nhựa

chiếm tỷ lệ cao nhất với 67/98 cơ sở chiếm 68,3%, tiếp theo là loại hình tái chế thủy

tinh với 15/98 cơ sở chiếm tỷ lệ 15,3%, kế đến là loại hình tái chế kim loại với 9/98

Loại hình

tái chế

Thu mua phế liệu

Tái chế nhựa

Tái chế kim loại

Tái chế giấy

Tái chế thủy tinh

Tổng số các

cơ sở tái chế

Trang 35

cơ sở chiếm tỷ lệ 9,1 % Loại hình tái chế xếp thứ tư là loại hình tái chế giấy với

7/98 cơ sở chiếm 7,3%

Quận 11 có số cơ sở tái chế tập trung nhiều nhất (72/98 cơ sở) với các loại hình

tái chế tập trung chủ yếu là tái chế nhựa, tái chế thủy tinh

Kết quả khảo sát cho thấy hiện nay hầu hết các cơ sở thu mua các chất thải có

thể tái chế và các cơ sở tái chế đều là những cơ sở có quy mô vừa và nhỏ Các cơ sở

sản xuất vừa và nhỏ là các cơ sở sản xuất có tổng vốn đầu tư không quá 10 tỷ đồng

Việt Nam hoặc tổng số nhân công lao động hàng năm không quá 300 người

(theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP)

Bảng 3.2 : Số lượng cơ sở tái chế theo Quy mô (nguồn : báo cáo tổng hợp về nghiên cứu và xây dựng mô hình tổ chức và hoạt

động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

Các cơ sở thu mua phế liệu thường có vốn đầu tư nhỏ ( số cơ sở thu mua phế liệu

có vốn đầu tư nhỏ hơn 25 triệu đồng chiếm khoảng 80%) Các cơ sở này, lực lượng

lao động chủ yếu là người trong gia đình và chỉ thuê 1-2 nhân công phụ giúp Các cơ

Trang 36

sở thu mua phế liệu có vốn đầu tư lớn chiếm một tỷ lệ khá nhỏ, cơ sở có vốn đầu tư

trên 100 triệu chiếm 1,5 %, vốn đầu tư từ 50-100 triệu là 9,9 % và vốn đầu tư từ

25-50 triệu là 8,4%

Kết quả khảo sát cho thấy hiện nay hầu hết các cơ sở tái chế đều là những cơ sở

có quy mô vừa và nhỏ ( 95/98 cơ sở chiếm tỷ lệ 97% ), trong khi đó số cơ sở có quy

mô lớn là rất ít với tỷ lệ chỉ chiếm 3% trong tổng số 98 cơ sở tái chế đã khảo sát

Nhìn chung, đa số các cơ sở thu mua và tái chế chất thải có số vốn đầu tư nhỏ hơn 25

triệu đồng ( chiếm 69,6 % trong số 300 cơ sở)

Trang 37

Bảng 3.3 : Số lượng lao động theo từng loại hình tái chế (nguồn : báo cáo tổng hợp về nghiên cứu và xây dựng mô hình tổ chức và hoạt

động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

Nếu căn cứ theo tiêu chí số lao động làm việc trong cơ sở đánh giá quy mô hoạt

động của cơ sở thì tất cả các cơ sở thu mua và tái chế chất thải đều thuộc loại quy

mô vừa và nhỏ vì theo thống kê không có cơ sở nào có tổng số lao động hàng năm

lớn hơn 300

Về hiện trạng mặt bằng sử dụng, hiện nay tỷ lệ các cơ sở thu mua và tái chế phải

thuê đất để hoạt động là khá cao chiếm 59,3% so với 40,7 % các cơ sở có đất sở hữu

Bảng 3.4 : Hiện tr ạng mặt bằng sử dụng (nguồn : báo cáo tổng hợp về nghiên cứu và xây dựng mô hình tổ chức và hoạt

động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

Kết quả khảo sát cho thấy, các vấn đề môi trường chưa được các cơ sở quan tâm,

có đến 295 cơ sở không có nhân viên về môi trường ( chiếm 97,7 %), 296 cơ sở

(chiếm 98% ) không có hệ thống xử lý nước thải và khoảng 286 cơ sở (chiếm 95%)

không có hệ thống xử lý khí thải

Ngoài ra, các cơ sở tái chế còn không đảm bảo về an toàn lao động và phòng

cháy chữa cháy Công nhân làm việc trong điều kiện an toàn lao động kém, trang

thiết bị không an toàn và quá cũ kỹ, dụng cụ phòng cháy chữa cháy không được

Hiện nay, các loại chất thải được thu gom bởi một mạng lưới thu mua khắp thành

phố nhằm có thể tận thu tối đa những chất thải có thể tái chế Trong 202 cơ sở thu

mua phế liệu, hầu hết đều thu mua các phế liệu như nhựa, giấy, thủy tinh, nhôm,

sắt… một số cơ sở chỉ thu mua một loại phế liệu như giấy hoặc nhựa…Các vựa

phế liệu này đa số thu mua từ những người lượm ve chai dạo, hoặc phế liệu từ các

cơ quan xí nghiệp, hàng thanh lý, những cá thể ở gần vựa đem lại bán…

Ngoài những nguồn phế liệu từ các cơ sở thu mua lớn, các cơ sở tái chế cũng tự

thu mua phế liệu, các cơ sở tái chế có thế mạnh là giá thu mua cao hơn và do biết rõ

được nhu cầu chất thải tái chế nên việc thu mua phế liệu cũng dễ dàng hơn Vì vậy,

lượng phế liệu được bán trực tiếp cho các cơ sở tái chế cũng nhiều Các loại phế

liệu mà các cơ sở tái chế thu mua là : các loại phế liệu cần số lượng lớn như khi tái

chế nhựa, giấy…, các loại phế liệu ít người thu gom như thủy tinh Trong khi đó,

Trang 39

các cơ sở thu mua phế liệu có thế mạnh trong việc thu mua các phế liệu có giá trị

cao như sắt, nhôm, đồng , số lượng ít và rải rác như ve chai, chỉ vụn…

Bảng 3.5 Số cơ sở khảo sát chỉ thu mua một loại và thu mua nhiều loại phế liệu

(nguồn : báo cáo tổng hợp về nghiên cứu và xây dựng mô hình tổ chức và hoạt

động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

- Tất cả các cơ sở thu mua phế liệu đều có quy mô vừa và nhỏ ( theo Nghị định

90/2001/ND-CP ) và hình thành chủ yếu trên cơ sở quan hệ gia đình

- Cơ sở hạ tầng các cơ sở thu mua phế liệu rất kém, ít nhân công để phân loại

- Các cơ sở vẫn chưa coi trọng công tác bảo vệ môi trường và tất cả các cơ sở

khảo sát không có nhân viên môi trường cũng như hệ thống xử lý nước thải,

khí thải…

- Về nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước, các cơ sở thu mua phế liệu cũng chưa thực

hiện đầy đủ, chỉ có khoảng 50 % cơ sở hoạt động có đóng thuế Điều này cũng

chứng tỏ rằng sự quản lý của nhà nước đối với các cơ sở thu mua phế liệu cũng

chưa được chặt chẽ

Giấy phế liệu

Giấy phế liệu

động quỹ tái chế chất thải ở Tp.HCM, tháng 8/2006)

- Trên đây là sơ đồ tái chế giấy điển hình Có thể nhận xét về công nghệ tái chế

giấy của các cơ sở tái chế được khảo sát như sau :

- Hầu hết các thiết bị tái chế đều cũ và thô sơ (nhiều thiết bị sử dụng vài chục năm)

- Đa số các thiết bị máy móc đều không đồng bộ ( như thiết bị nghiền, lắng,

lọc…)Một số thiết bị được các chủ cơ sở tái chế lại

- Các cơ sở này đa phần đều thải ra một lượng nước thải khá lớn nhưng hầu như là

không được xử lý, lượng nước thải thải ra môi trường gây ô nhiễm sông rạch gần

nơi sản xuất