Bài viết đề xuất các nguyên tắc, lộ trình phân loại chất thải rắn sinh hoạt đô thị và phương án cải thiện hoạt động thu hồi, tái chế chất thải rắn sinh hoạt nhằm giúp cho tỉnh Quảng Ninh có thể đạt được các mục tiêu theo quy hoạch quản lý chất thải rắn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của tỉnh đã đặt ra.
Trang 1* ĐH Kiến Trúc Hà Nội
TS Nghiêm Vân Khanh*
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN PHÂN LOẠI TẠI NGUỒN VÀ CẢI THIỆN HOẠT ĐỘNG THU HỒI TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN
SINH HOẠT ĐẾN NĂM 2030
(Khảo sát tại tỉnh Quảng Ninh)
Tại Quảng Ninh, chất thải rắn được quản lý theo cách tiếp cận “Quản lý tổng hợp chất thải rắn”, ưu tiên theo thứ tự: Phòng ngừa, giảm thiểu, tái sử dụng, thu hồi vật liệu, thu hồi năng lượng trước khi đến bước
xử lý cuối là chôn lấp hợp vệ sinh Đến năm 2030, để giảm bớt khối lượng chất thải rắn phải chôn lấp nhằm kéo dài tuổi thọ của khu xử lý, tăng cường tỷ lệ tái chế
Tóm tắt: Việc phân loại chất thải rắn tại nguồn
là một việc làm có ý nghĩa rất lớn, mục đích cơ bản
là tách chất thải hữu cơ, tách thành phần nguy hại,
phần còn lại đưa đi chôn lấp Chất thải hữu cơ có
thành phần chủ yếu là các chất dễ phân hủy và là
những chất có độ ẩm cao, tạo lượng nước rác lớn
cùng với mùi hôi gây ô nhiễm môi trường, chúng có
thể xử lý làm phân bón hoặc đốt thu hồi năng lượng,
nên không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn giải
quyết nhiều vấn đề về môi trường Bài báo đề xuất
các nguyên tắc, lộ trình phân loại chất thải rắn sinh
hoạt đô thị và phương án cải thiện hoạt động thu
hồi, tái chế chất thải rắn sinh hoạt nhằm giúp cho
tỉnh Quảng Ninh có thể đạt được các mục tiêu theo
quy hoạch quản lý chất thải rắn đến năm 2030, tầm
nhìn đến năm 2050 của tỉnh đã đặt ra.
Từ khóa: Chất thải rắn sinh hoạt, phân loại tại
nguồn, thu hồi, tái chế.
Summary: The classification of solid waste at
the source is of great significance Its fundamental
aims are to separate organic waste, hazardous
elements, the rest is dumped Organic waste has
a major component of biodegradable substances
and is a high humidity substance that produces
large quantities of garbage water and bad odors
polluting the environment, which can be treated
to be fertilizers or can be heated to collect energy
This is not only economically meaningful but also
solves environmental problems The article proposes
principles, routes to classify urban domestic solid
waste and solutions to improve the activities of
collecting, recycling domestic waste so as to help
Quang Ninh province to achieve its aims of planning
the solid waste management up to the year 2030,
vision 2050.
Key words: Domestic solid waste, classify at
source, collect, recycle
Nhận ngày 10/7/2017, chỉnh sửa ngày 20/7/2017,
chấp nhận đăng ngày 27/7/2017
Trang 2và sản xuất phân hữu cơ, đốt thu hồi năng lượng, chất
thải rắn sinh hoạt cần được thực hiện phân loại tại nguồn
theo 2 giai đoạn, giai đoạn 1 từ 2017 đến 2020 và giai
đoạn 2 từ 2020 đến 2030 Đây là một trong những giải
pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải
rắn Dưới đây là các nguyên tắc, lộ trình cần xây dựng kế
hoạch để tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn người dân về
phân loại chất thải rắn ngay tại nguồn phát sinh cũng
như các phương án cần xem xét để cải thiện tốt hơn hiệu
quả của hoạt động thu hồi, tái chế chất thải rắn trên địa
bàn tỉnh
NGUYÊN TẮC PHÂN LOẠI TẠI NGUỒN
Chất thải rắn sinh hoạt cần được phân loại tại nguồn
thành 3 loại sau:
- Chất thải hữu cơ: Các loại rau, củ quả, trái cây, thức
ăn thừa đựng bằng túi nylon màu xanh, thể tích túi trên
10 lít (chứa từ 3,5 - 4kg) Các loại chất thải này sẽ được
chuyển tới nhà máy chế biến phân hữu cơ
- Chất thải có thể tái chế: Giấy, nhựa, kim loại, thuỷ
tinh sử dụng túi nylon màu tối Sau khi qua phân tách
cụ thể tại điểm trung chuyển, chất thải tái chế từng loại sẽ
được tiếp tục chuyển tới các cơ sở tái chế
- Chất thải khác: Không còn khả năng tái chế, tái sử
dụng bao gồm cao su, xỉ than, đất đá, sành sứ vỡ Để lưu
giữ chất thải này sẽ vận động nhân dân dùng chính các
túi nylon phế thải hoặc các đồ chứa có sẵn trong dân
Những thành phần này sẽ được xử lý bằng biện pháp
chôn lấp hợp vệ sinh
Việc phân loại tại nguồn được thực hiện thông qua
các thiết bị thu gom phân loại tại nguồn với sự phối hợp
chặt chẽ của cộng đồng dân cư, các doanh nghiệp và đơn
vị thu gom chất thải rắn Phương thức thu gom chung đối với chất thải rắn đô thị áp dụng như sau:
Chất thải rắn sinh hoạt từ hộ gia đình: Trong mỗi gia
đình có hai thùng đựng rác, một loại đựng rác thải hữu
cơ (hoa, rau, quả, thức ăn thừa, bã chè, cà phê, lá cây, cây thân cỏ…) và một loại đựng rác thải vô cơ (xương, cành cây, vỏ sò, hến, sành sứ, vải, than tổ ong, mẩu thuốc lá,
tã bỉm…) Thùng đựng rác phải có nắp đậy kín, đảm bảo
vệ sinh mỹ quan Mỗi gia đình có thế sử dụng túi lót bên trong thùng đựng rác, là loại túi đựng rác không thu hồi (túi được làm bằng giấy hoặc bằng chất dẻo), kích thước màu sắc của túi được tiêu chuẩn hóa để tránh sử dụng túi vào mục đích khác, túi màu xanh đựng chất thải hữu cơ, túi màu vàng đựng chất thải vô cơ
Hệ thống lưu chứa, thu gom chung cho các khu dân cư được quy hoạch ở những nơi thuận tiện trên toàn bộ khu vực có dịch vụ thu gom, các loại thùng lưu chứa rác thải
có bánh xe được đặt cố định tại các vị trí quy hoạch Tại
vị trí cố định thu gom rác sẽ được đặt hai thùng rác màu sắc khác nhau, thùng rác màu xanh đựng rác thải hữu cơ, thùng rác màu vàng đựng rác thải vô cơ Do các thùng này được đặt tại các vị trí cố định nên các hộ gia đình có thể đổ rác thải vào bất kỳ thời gian nào trong ngày
Chất thải rắn sinh hoạt của các cơ quan, trường học, cơ
sở dịch vụ: Tuỳ theo tính chất các cơ quan, trường học, cơ
sở dịch vụ và khối lượng rác tích luỹ hàng ngày mà chọn thời gian thu gom và thùng chứa thích hợp Đối với nhà hàng, khách sạn lớn, khối lượng rác nhiều có thể đặt cả
xe đẩy để đổ rác trực tiếp vào đó, sau 1 ngày rác đầy sẽ đổi xe
Chất thải rắn sinh hoạt của các khu vực công cộng như
chợ, đường phố, công viên, các khu vui chơi giải trí…: Rác thường chiếm một tỷ trọng khá lớn và gặp nhiều khó khăn Tuỳ vị trí và khối lượng cụ thể của từng khu vực mà đặt các thùng đựng rác có nắp dung tích 60l, 120l, 200l dọc theo các đường phố, với đường phố trung tâm các thùng đặt cách nhau 100 - 200m, các đường khác các thùng đặt cách nhau 300 - 400m
Tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn người dân về phân loại chất thải rắn
ngay tại nguồn phát sinh
Tuỳ vị trí và khối lượng cụ thể của từng khu vực mà đặt các
thùng đựng rác có nắp dọc theo các đường phố
Trang 3XÁC ĐỊNH LỘ TRÌNH PHÂN LOẠI TẠI NGUỒN
Việc xác định lộ trình thực hiện việc phân loại chất
thải rắn tại nguồn đối với từng đô thị phụ thuộc vào các
yếu tố:
- Tình hình phát triển kinh tế- xã hội của đô thị
- Tốc độ đô thị hoá
- Năng lực xử lý chất thải rắn
Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh chưa thực hiện phân loại
tại nguồn Để đạt được các mục tiêu theo quy hoạch
quản lý chất thải rắn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm
nhìn đến 2050 đặt ra thì đến năm 2020, tỉnh Quảng Ninh
sẽ phải thực hiện tuyên truyền giáo dục trong cộng đồng
dân cư và các trường học, công sở Triển khai thí điểm
phân loại rác tại 1 hoặc một số phường của thành phố
Uông Bí theo mô hình 3R, triển khai thí điểm tại một số
trường học, cơ quan để dần hình thành ý thức trong cộng
đồng sau đó nhân rộng ra các địa phương khác Các đô
thị còn lại sẽ thực hiện sau năm 2020 [2]
Bảng 1 thể hiện lộ trình phân loại chất thải rắn tương
ứng với các giai đoạn phát triển của các đô thị được đề
xuất theo mô hình tại hình 1
Kết hợp với mục tiêu và mức độ ưu tiên về công tác phân loại chất thải rắn tại nguồn đối với từng đô thị theo quy hoạch bảo vệ môi trường [1] được thể hiện ở bảng 2
Hình 1 Sơ đồ tổng quát về mô hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại
các đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh [2]
Bảng 1 Đề xuất lộ trình thực hiện phân loại chất thải rắn tại nguồn
Bảng 2 Mục tiêu và mức độ ưu tiên về công tác phân loại chất thải rắn tại nguồn đối với từng đô thị vào năm 2020 và 2030
TT
1 2 3 4 5 6 7 8 9
10
Nguồn phát sinh chất thải rắn
Nhà ở, hộ gia đình Trường học, cơ quan, công sở Nhà hàng, khách sạn, quán ăn
Khu di tích lịch sử văn hóa, khu vui chơi giải trí
Bệnh viện, cơ sở y tế (chỉ tính chất thải rắn thông thường)
Chợ Trung tâm thương mại, siêu thị Các cơ sở dịch vụ, buôn bán
Các cơ sở sản xuất công nghiệp (chỉ
tính riêng phần chất thải rắn sinh hoạt)
Đường phố
Lộ trình phân loại tại nguồn
Từ 2017- 2020
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
2 nhóm (1 và 2)
Sau 2020
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
2 nhóm (1 và 2)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
3 nhóm (1, 2A, 2B)
2 nhóm (1 và 2)
Khu vực
TP Hạ Long
TP Móng Cái
TP Cẩm Phả
TP Uông Bí Huyện Bình Liêu Huyện Tiên Yên Huyện Đầm Hà Huyện Hải Hà Huyện Ba Chẽ Huyện Vân Đồn Huyện Hoành Bồ Huyện Đông Triều T.X Quảng Yên Huyện Cô Tô
Ghi chú
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
Dự án ưu tiên
BCL
◎
-◎
-◎
-◎
◎
-◎
◎
3R
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
◎
2020
BCL
-◎
-◎
◎
◎
◎
-◎
-◎
-3R
-2030
Trang 4Ghi chú:
◎: Hoàn thành dự án; “BCL” bao gồm cả hệ
thống xử lý nước rác và thiết bị bãi rác
PHƯƠNG ÁN CẢI THIỆN HOẠT ĐỘNG THU
HỒI – TÁI CHẾ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT
Vai trò của ngành tái chế không chính thống,
tự phát các phế liệu thu hồi hiện còn bị hạn chế
bởi thực tế là hiện có rất ít hộ dân thực hiện phân
loại chất thải rắn thải tại nguồn Khi hoạt động
phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn được
thực hiện, tỷ lệ các phế liệu có thể tái chế sẽ được
tách ra từ dòng thải dao động từ 12 – 18% trọng
lượng của chất thải Các thành phần khác ít có giá
trị kinh tế thì không thu hồi để tái chế
Duy trì hoạt động thu hồi các vật liệu tái chế
từ chất thải rắn sinh hoạt theo phương thức hoạt
động không chính thống tập trung chủ yếu tại
các đô thị Hạ Long, Cẩm Phả, Móng Cái, Hoành
Bồ, Đông Triều, Quảng Yên
Xu hướng sau năm 2020, hoạt động này sẽ cần
được Ủy ban nhân dân của các đô thị tổ chức lại
với sự phát triển hoạt động phân loại tại nguồn
trên toàn bộ các đô thị thuộc tỉnh
Hai cách tiếp cận cơ bản để cải thiện công tác
thu hồi phế liệu từ chất thải tại các đô thị trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh bao gồm:
- Cải thiện vận hành của ngành thu hồi, tái chế
không chính thống/quy mô nhỏ với trọng tâm lâu
dài trong việc lồng ghép cùng với hoạt động của
thu gom, xử lý
- Phần lớn các hoạt động thu hồi và tái chế phế
liệu từ chất thải được thực hiện bởi khối tư nhân
Các trợ giúp tài chính và kỹ thuật nhằm mục đích
cải thiện điều kiện làm việc
- Mở rộng năng lực hiện có của các công ty môi
trường đô thị/công ty quản lý công trình đô thị
bao gồm cả hoạt động thu hồi tái chế Như vậy,
các hoạt động thu hồi và tái chế chất thải của khối
tư nhân sẽ được trao cho khối doanh nghiệp công
ích, mở rộng các chức năng của hệ thống quản lý
chất thải rắn do công ty môi trường đô thị/công ty
quản lý công trình đô thị đảm nhiệm
Việc so sánh hai phương án cải thiện thu hồi
phế liệu từ chất thải rắn được thể hiện ở bảng 3
Phương án 1: Cải thiện vận hành của ngành thu hồi, tái chế không chính thống/ quy mô nhỏ
Phương án 2: Mở rộng năng lực hiện có của các công ty môi trường đô thị/công
ty quản lý công trình đô thị bao gồm cả hoạt động thu hồi tái chế
Ưu điểm
Nhược điểm
Những liên can tài chính
Ưu điểm
Nhược điểm
Những liên can tài chính
Sử dụng được nguồn lực hiện có của ngành thu hồi tái chế đang hoạt động trên địa bàn các đô thị của tỉnh Quảng Ninh và đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu khối lượng rác thải tại các bãi chôn lấp Triển vọng mang lại hiệu quả cao hơn vì có ít trở lực hơn so với khối doanh nghiệp công ích
Dịch vụ còn nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của các công ty môi trường đô thị/công ty quản lý công trình đô thị, dịch vụ do khối này cung cấp hiện được vận hành theo cách thức hỗn tạp và không chính thống
Rủi ro về tài chính của dịch vụ được loại trừ hoàn toàn
Có sự dung hòa khá lớn cho thành phố khi khối tư nhân có trách nhiệm làm tăng thêm vốn đầu tư cần thiết để vận hành dịch vụ Sẽ có đòi hỏi về quỹ dành cho giáo dục cộng đồng
Dịch vụ nằm trong tầm kiểm soát trực tiếp của các công ty môi trường
đô thị/công ty quản lý công trình đô thị Các yếu tố ảnh hưởng bên ngoài được giảm thiểu)
Có sự liên quan với các Sở ban ngành khác của thành phố Các chiến dịch giảm thiểu /tái chế chất thải được thuận lợi hơn so với phương
án khác
Dịch vụ sẽ gây ra hậu quả làm mất kế sinh nhai của những người nhặt rác Điều này gây ra những liên can nghiêm trọng về tài chính và những bất lợi về tài chính và xã hội cho những người trong cộng đồng Cần thiết phải có sự bao cấp của UBND Tỉnh để thu hồi chi phí
Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là yếu tố quyết định, nhằm đảm bảo hiệu quả cho các khâu thu gom, vận chuyển, trung chuyển, thu hồi, tái chế và xử lý đạt được tối ưu nhất Hiện nay, tại tỉnh Quảng Ninh việc phân loại chất thải rắn tại nguồn chưa được thực hiện Vì vậy, để tạo được sự thành công ngay từ đầu, tỉnh cần xây dựng được lộ trình và lựa chọn phương án thực hiện công tác phân loại chất thải rắn tại nguồn theo quy hoạch, gắn với đặc thù
cụ thể tại mỗi đô thị trong địa bàn tỉnh
Tài liệu tham khảo
1 Quy hoạch môi trường tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030
2 Quy hoạch quản lý chất thải rắn tỉnh Quảng Ninh đến năm
2030, tầm nhìn đến năm 2050
Trang 5Thành phố Melbourne của bang Victoria - Australia đã
phá kỷ lục với danh hiệu “Thành phố đáng sống nhất thế
giới” tới năm thứ 6 liên tục trong bảng xếp hạng những
thành phố đáng sống nhất trên toàn cầu do Economist
Intelligence Unit bình chọn Melbourne có không khí
trong lành, an ninh tốt, nhiều công viên, công trình cổ
được bảo tồn bên cạnh những tòa nhà hiện đại; Nền văn
hóa đa dạng, phong phú nhưng có sự thống nhất; Người
dân thân thiện, thú vị; Các công trình nghệ thuật khắp
nơi; Phương tiện đi lại độc đáo và thuận lợi; Những con
hẻm sôi động với nhiều nơi để nghỉ ngơi vào cuối tuần…
Đặc biệt là chiến lược dài hạn về quy hoạch và phát triển
đô thị bền vững đã góp phần giúp cho thành phố được
đánh giá cao nhất thế giới về giá trị cuộc sống ở đây
Các nhà quy hoạch và kiến trúc sư thành phố
Melbourne đã có kế hoạch mở rộng thành phố để kịp thời
đáp ứng được số dân đang tăng lên nhanh chóng cũng
như bắt kịp xu hướng và sự thay đổi cách sống của người
dân Một số dự án lớn như mở rộng trung tâm thương
mại của nội đô và xây dựng quận thương mại trung tâm
(CBD) của toàn vùng đô thị Melbourne Thành phố này
còn đóng vai trò là trung tâm tài chính lớn của nước Úc
và khu vực Châu Á-Thái Bình Dương Thành phố nổi tiếng
với nhiều hẻm và khu mua sắm có tiếng, những tòa nhà
kiến trúc thời Victoria đến đương đại cũng như nhiều
công viên cây xanh rộng lớn Năm trong số sáu tòa nhà
cao nhất nước Úc cũng đang tọa lại tại thành phố này
Trong những năm gần đây, khu vực này đã nổi lên thành
một thiên đường cho nghệ thuật đường phố
THÀNH PHỐ MELBOURNE VỚI CÔNG TÁC QUY HOẠCH
VÀ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ
Thành Phố Melbourne là thành phố trung tâm về phát triển kinh tế và là đô thị hiện đại của Bang Victoria – nước
Úc Thành phố này đã có nhiều chiến lược trong công tác quy hoạch và đổi mới nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và du khách Chiến lược quy hoạch thành phố bắt đầu từ việc ban hành các văn bản pháp luật quy định những chính sách, điều khoản về sử dụng, phát triển và bảo vệ đất đai Những quy định về quy hoạch phát triển thành phố đề cập đến một phạm vi rộng lớn
về các mặt như: Giới hạn về độ cao của tòa nhà, đảm bảo việc sử dụng đất có trật tự và bền vững Mỗi thành phố của Bang Victoria đều có một Chương trình quy hoạch riêng để quản lý việc sử dụng, phát triển và bảo vệ đất ở địa phương mình dựa trên nhu cầu về sử dụng đất ở thời điểm hiện tại và tương lai Một số dự án quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng quan trọng của thành phố Melbourne được điều hành bởi chính quyền bang Victoria và Chính phủ, một số cơ quan quản lý quốc gia và doanh nghiệp
tư nhân Thành Phố Melbourne là thành phần chủ chốt của các dự án và đóng vai trò đại diện cho người dân của thành phố
Vào tháng 5 năm 2014, Chính quyền Bang Victoria
đã công bố Chiến lược Melbourne, một chiến lược quy hoạch đô thị để hướng sự phát triển của thành phố đến năm 2026 Chiến lược này được xây dựng trên một quá trình tham vấn rộng rãi sau khi công bố bản báo cáo thảo
luận có tên ‘Melbourne, chúng ta hãy nói về tương lai’
Thanh Loan
Trang 6Các buổi họp lấy ý kiến đóng góp từ cộng đồng về bản
Chiến lược Melbourne đã được tổ chức tại các địa điểm
chính trong thành phố Chiến lược này đã phản ánh tầm
nhìn dài hạn về các mặt: Nhà ở, tạo việc làm và ổn định
cuộc sống, tích hợp giao thông công cộng và cơ sở hạ
tầng cũng như giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu Chiến
lược nhằm giải quyết những thách thức về tăng trưởng
dân số và thúc đẩy sự thịnh vượng kinh tế đồng thời bảo
vệ môi trường và di sản của đô thị Melbourne Chiến lược
có các cách tiếp cận tổng hợp trong quy hoạch và phát
triển bao gồm các mặt:
- Sử dụng đất đai
- Giao thông
- Cơ sở hạ tầng xã hội và cộng đồng
Quy hoạch khu dân cư để quản lý phát triển nhà ở
Năm 2011 có hơn 3,848 triệu người chuyển đến sinh
sống và làm việc ở Melbourne 5 năm sau (năm 2016) dân
cư ở đây đã tăng lên 5,200 triệu người và thực tế là ngày
càng có nhiều người coi thành phố này là nhà của họ
Chính vì vậy, năm 2013, Melbourne đã tiến hành công tác
quy hoạch các khu dân cư mới Bộ trưởng Bộ Quy hoạch
Richard Wynne MP, đã chỉ định Ban Tư vấn Quản lý Phát
triển Nhà ở (MRDAC) để xem xét quy trình phân bổ các
khu dân cư mới; thực hiện nhiệm vụ tư vấn điều chỉnh các
dự án quy hoạch, đề xuất các phương án nâng cấp các
khu dân cư cũng như lắng nghe các ý kiến đóng góp từ
các hội đồng, người dân và các doanh nghiệp đóng trên
địa bàn thành phố MRDAC sẽ mời các hội đồng, các tổ
chức xã hội và người dân đưa ra ý kiến đóng góp và kinh
nghiệm về việc quy hoạch các khu vực dân cư cho hiện
tại và tương lai nhằm đáp ứng được yêu cầu của cả thành
phố và người dân
Chiến lược phát triển thành phố Melbourne dựa trên
quy hoạch khu dân cư trong tương lai của Melbourne, cho
thấy mức gia tăng về dân số sẽ được đáp ứng như thông
qua sự mở rộng phát triển các khu vực đô thị và toàn bộ
khu vực ngoại ô rộng lớn của thành phố Bên cạnh chiến
lược về quy hoạch khu dân cư, sự kết hợp đồng bộ với các
dịch vụ vận tải, dịch vụ cộng đồng và cơ sở hạ tầng đô
thị tốt nhất dựa trên bản sắc văn hoá và lịch sử của thành phố Melbourne sẽ góp phần tạo nên một đô thị hiện đại, văn minh gắn liền cùng bản sắc văn hóa dân tộc
Chiến lược nhà ở cho người dân
Chiến lược xây dựng nhà ở nhằm đáp ứng khả năng chi trả và đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân thành phố Thành phố Melbourne là một trong những thành phố phát triển nhanh nhất ở Úc, chính vì vậy thành phố
đã chuẩn bị kế hoạch cho sự tăng trưởng này Chiến lược nhà ở cho người dân nhằm thực hiện 3 mục đích chính:
- Cung cấp nhà ở giá cả phải chăng hơn cho người có thu nhập thấp và trung bình
- Cải thiện thiết kế và tiêu chuẩn về môi trường của căn hộ mới
- Đảm bảo cho người dân được trang bị kiến thức và thông tin cần thiết về nhà ở chất lượng tốt
Phát triển thành phố là nơi phục vụ cuộc sống của người dân
Vào năm 2015, thành phố Melbourne đã tiến hành
công tác điều tra, nghiên cứu, phân tích khả năng đáp ứng
của thành phố Công tác điều tra về khả năng đáp ứng của thành phố - một khía cạnh quan trọng của tất cả các đô
thị đó là thành phố đã và đang đáp ứng, phục vụ được nhu cầu hàng ngày của người dân hay chưa?
Đây là một quá trình nghiên cứu lâu dài nhằm tìm ra những giải pháp và tìm hiểu xem môi trường đô thị của thành phố đang thay đổi như thế nào? Các nghiên cứu tập trung vào cách thức người dân sử dụng thành phố trong cuộc sống hàng ngày từ các tòa nhà, lối đi bộ, đường phố đến các quảng trường, công viên và cây xanh… từ đó đem đến những dữ liệu cơ bản mới nhất nhằm nâng cao hiểu biết của người dân và của cơ quan quản lý về thành phố Nghiên cứu khả năng đáp ứng cuộc sống của thành phố Melbourne là cách tiếp cận tích hợp và năng động để tìm ra vai trò của thành phố ở hiện tại và tương lai, giúp thành phố trở nên khả thi và dễ tiếp cận hơn với người dân từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân thành phố
Trang 7đưa ra một bản Dự thảo Chiến lược mới của Thành phố (MSS) trong đó nêu lên tầm nhìn dài hạn và chiến lược cho sự tăng trưởng và phát triển đô thị trong
đó xác định Arden-Macaulay là một khu vực luôn luôn đổi mới, giúp thành phố đạt được mục tăng trưởng bền vững từ cộng đồng Điều này đã đảm bảo cho thành phố Melbourne được thiết kế và quản lý tốt, tiếp tục giữ vững là một nơi tuyệt vời để sống và làm việc
Những hướng quy hoạch chính khu vực Arden-Macaulay:
- Phát triển, mở rộng Trung tâm Arden trở thành trung tâm thành phố Melbourne
- Phát triển ba trung tâm lõi của khu vực này hài hòa với các khu vực lân cận
- Mở rộng kết nối giao thông với các tuyến đường nội và ngoại tuyến trong Arden-Macaulay
- Nâng cấp hành lang công viên Moonee Ponds Creek và thành lập 5 công viên mới trong khu vực này
- Làm cho năng lượng, nước và chất thải của Arden-Macaulay trở nên hiệu quả
Quy hoạch lại phía Bắc và Tây thành phố Melbourne
Phục vụ sự gia tăng dân số cũng như việc làm tăng lên đáng kể của thành phố trong 30 năm tới, việc quy hoạch lại phía Bắc và Tây của Melbourne là yêu cầu cần thiết đặt ra đối với chính quyền thành phố Vào đầu năm 2000, Thành phố Melbourne đã xem xét việc cải tiến các không gian mở công cộng ở Bắc và Tây Melbourne Khu vực phía Bắc có diện tích 130 ha bao gồm các đường phố Grattan, Swanston, Victoria, Peel, Capel, Courtney và Harcourt Khu vực này có
sự đa dạng để phát triển kinh tế như: Công nghiệp, thương mại, bán lẻ và đông dân cư cùng với nhiều các tổ chức y tế, giáo dục và trung tâm nghiên cứu lớn
và chợ Queen Victoria
Phía Tây là các khu phố có ít công viên lớn nhưng còn nhiều đất trống ở gần các nút giao thông của các tuyến phố Những khu đất trống này hứa hẹn
sẽ cung cấp nhiều cây xanh hấp dẫn trong khu vực dày đặc các tòa nhà chung
cư cao tầng Thành phố Melbourne đã đề xuất thiết kế các khu không gian mở nhỏ và đề xuất 9 địa điểm hứa hẹn nhất đưa ra lấy ý kiến của cộng đồng về mặt quy mô, vị trí của không gian và khả năng của thành phố Melbourne để thay đổi từng vị trí trong khung thời gian ngắn đến trung bình cũng như việc thay đổi sang các vị trí khác xung quanh
Xây dựng khung phát triển cơ sở
hạ tầng công cộng
Thành phố Melbourne cần có một
khuôn khổ vững chắc dựa trên những
bằng chứng, nghiên cứu và thực tiễn
tốt nhất để đưa ra các quyết định về
việc sẽ tài trợ và đưa ra các dự án xây
dựng cơ sở hạ tầng công cộng trong
tương lai Khung phát triển cơ sở hạ
tầng công cộng được xây dựng nhằm
đảm bảo các khu vực tăng trưởng của
đô thị có cơ sở hạ tầng công cộng
đầy đủ được phân bổ một cách công
bằng và hiệu quả Khung quy định
này nhằm xem xét vai trò và trách
nhiệm của công tác lập quy hoạch
và cung cấp cơ sở hạ tầng công cộng
cũng như các nguyên tắc để thành
phố Melbourne có thể đưa ra quyết
định về cơ sở hạ tầng công cộng
trong tương lai Quan trọng nhất là
khung này phải có các cách tiếp cận
sáng tạo về các cơ chế và mô hình tài
trợ, bao gồm cơ hội hợp tác với Chính
phủ, các tổ chức công hoặc các nhà
phát triển để đáp ứng nhu cầu về các
dịch vụ công cộng và cơ sở hạ tầng
trong tương lai
MỘT SỐ DỰ ÁN QUY HOẠCH
THÀNH PHỐ MELBOURNE
Cấu trúc lại khu vực
Arden-Macaulay
Vào năm 2012, thành phố
Melbourne tiến hành Kế hoạch Cấu
trúc, quy hoạch lại khu vực
Arden-Macaulay để khu vực này trở thành
một khu đô thị mới hiện đại, nơi tập
trung nhiều cư dân và tăng trưởng
việc làm trong vòng 30 năm tới Kế
hoạch cấu trúc Arden-Macaulay cung
cấp một tầm nhìn dài hạn nhằm quản
lý bền vững sự đổi mới của khu vực
này Khu đô thị lớn này đã được thiết
kế quy hoạch bài bản từ việc sử dụng
đất hợp lý như: Quy hoạch mới các
không gian mở, cải tiến và xây dựng
những tuyến phố an toàn và hấp dẫn,
phát triển cơ sở hạ tầng bền vững kết
hợp với các phương tiện giao thông
đồng bộ Thành Phố Melbourne đã
Quy họach lại khu vực Arden-Macaulay
Trang 8Các chiến lược và hành động trong
kế hoạch cơ cấu khu vực phía Bắc và
Tây thành phố gồm:
- Các hoạt động lồng nghép để sử
dụng đất phong phú và đa dạng
- Cấu trúc đô thị theo chiều cao
các công trình xây dựng, kiểu dáng và
mật độ các công trình
- Giao thông và kết nối các phương
tiện nhằm đảm bảo sự liên thông và
quản lý được lưu lượng xe tham gia
lưu thông, bãi đậu xe, đi bộ, xe đạp,
phương tiện giao thông công cộng,
phương tiện cá nhân và các tuyến vận
tải khác
- Thiết kế nhiều khu vực không
gian mở công cộng mới để đường
phố trở nên hấp dẫn và an toàn
- Phát triển cơ sở hạ tầng công
cộng để cung cấp các dịch vụ cộng
đồng
- Phát triển cơ sở hạ tầng bền vững
để đảm bảo rằng khu vực phía Bắc
thành phố là một khu vực tự duy trì
có hiệu quả
Xây dựng khu vực không gian
công cộng tại Docklands
Các tổ chức công và tư nhân đều
được mời tham gia các ý tưởng thiết
kế xây dựng khu vực không gian công
cộng tại Docklands Thành phố đã
kêu gọi sự kết nối giữa các tổ chức,
cá nhân nhằm có được kinh nghiệm tốt nhất trong việc tạo ra các khu vực không gian công cộng tại Docklands và các khu vực xung quanh Kế hoạch này thể hiện sự cam kết của thành phố Melbourne trong việc tạo ra không gian và kết nối công cộng tuyệt vời trong toàn thành phố
Các công trình công cộng tại đây cũng đặt ra các yêu cầu về tiêu chuẩn thiết kế kỹ thuật đối với tất cả các công trình dân dụng, cảnh quan và cơ sở
hạ tầng công cộng
Quảng trường Lincoln
Carlton Square của Lincoln là một trong những công viên lâu đời nhất của Melbourne và là nơi có sân chơi công cộng đầu tiên của thành phố
Một trong những nhóm dân số phát triển nhanh nhất tại Melbourne là các hộ gia đình và sinh viên sống trong những căn hộ trên cao và ít được tiếp cận với không gian mở, thì Lincoln Square là một điểm đến phổ biến Giờ đây khu vực quảng trường đã được tu sửa, xây dựng hồ chứa nước mưa, chỉnh trang lại cảnh quan để bảo đảm Lincoln Square đáp ứng được những mong đợi của cộng đồng trong tương lai
Thành phố cũng kêu gọi sự tham vấn của cộng đồng cùng chung tay xây dựng quảng trường Lincoln Square
Nâng cấp khu chợ Queen Victoria và Đại lộ Southbank
Bên cạnh việc giữ lại và khôi phục di sản của khu chợ Queen Victoria đồng thời thành phố đã nâng cấp cơ sở vật chất cho thương nhân, khách hàng
và khách tham quan nhằm đảm bảo tính khả thi đối với các thế hệ doanh nghiệp nhỏ tương lai Thành phố Melbourne nâng cấp khu chợ di sản dưới
sự quản lý nghiêm ngặt Đối với khu vực xung quanh khu chợ, thành phố Melbourne dự định biến khu vực này thành trung tâm phía bắc của thành phố với một loạt những tiện ích như: Không gian công cộng mới xây dựng, bãi đậu xe đại, các căn hộ, các trung tâm chăm sóc trẻ em, phòng trưng bày, trung tâm cộng đồng và khách sạn
Thành phố cho quy hoạch lại hệ thống giao thông giữa hai tuyến đường của đại lộ Southbank Boulevard và Dodds Street để tạo ra 2,5 ha khu không gian công cộng cho Southbank - Ngôi nhà nghệ thuật của Melbourne, khu vực kinh doanh thịnh vượng và nằm ngay phía trước trung tâm của thành
Quy họach lại khu chợ Queen Victoria
Trang 9phố Hiện tại, có hơn 18.000 cư dân sinh sống tại
đại lộ Southbank và con số này dự kiến sẽ tăng lên
45.000 người vào năm 2035 Có khoảng 80.000 người
khách tham quan Southbank mỗi ngày Đây cũng
là một trong những vùng ngoại ô đông dân nhất
ở Melbourne nhưng khu vực này lại không có đủ
không gian công cộng cho người dân Tại Southbank,
mỗi cư dân hiện có 3m2 không gian công cộng, vì vậy
Chiến lược Không gian mở của Thành phố Melbourne
khuyến khích mỗi cư dân sẽ có 20m2 không gian mở
công cộng
Năm 1988, Đại lộ Southbank vận chuyển 40.000 xe
một ngày Hiện tại lưu lượng xe ở đây đã giảm xuống
còn 13.000 xe một ngày sau khi thành phố cho xây
dựng Queensbridge Square năm 2001 Thành phố
tiến hành quy hoạch lại Đại lộ Southbank và Đường
Dodds để tạo không gian công cộng mới, trong khi
vẫn đáp ứng nhu cầu giao thông hiện tại của thành
phố Dự án này là một cơ hội nhằm đáp ứng nhu
cầu về không gian công cộng của người dân đang
gia tăng nhanh chóng về số lượng và tạo ra một loạt
không gian công cộng độc đáo
MELBOURNE ĐỀ RA MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN
THÀNH PHỐ ĐẾN NĂM 2026
Thành phố Melbourne đã xây dựng mục tiêu phát
triển thành phố đến năm 2026 với 9 mục tiêu cơ bản
tạo nền tảng cho những cá nhân và tổ chức quan
tâm đến tương lai của thành phố cùng làm việc theo
mục tiêu chung đó Khuôn khổ của các mục tiêu và
ưu tiên dựa trên những điểm mạnh giúp cho thành
phố Melbourne trở thành thành phố đáng sống nhất
ở thời điểm hiện tại và cho thế hệ tương lai
Mục tiêu đã xác định rõ Melbourne tự hào là một
thành phố có nền văn hoá, tri thức và di sản Thổ dân
Melbourne vinh danh những người dân mở cõi đầu
tiên đã chia sẻ đất của họ cho những người đến sau
Cùng nhau, hậu duệ của những người đầu tiên định
cư ở Melbourne đã chia sẻ những hiểu biết truyền
thống và cập nhật những tri thức mới để có thể đạt được một tầm nhìn về một thành phố bền vững, sáng tạo, hòa quyện sôi động và hưng thịnh
Mục tiêu 1: Thành phố quan tâm đến môi trường.
Tính bền vững là cơ sở của tất cả các mục tiêu trong tương lai của Melbourne Mục tiêu này đòi hỏi các thế hệ người dân lựa chọn cách thức đáp ứng nhu cầu của họ
mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các nhu cầu của những thế hệ trong tương lai
Ưu tiên 1.1: Duy trì sinh quyển đô thị
Ưu tiên 1.2: Thích ứng với biến đổi khí hậu
Ưu tiên 1.3: Không thải ra khí nhà kính
Ưu tiên 1.4: Lưu trữ và tái sử dụng nước mưa
Ưu tiên 1.5: Sử dụng nguồn lực hiệu quả
Ưu tiên 1.6: Ghi nhận các lợi ích bền vững của mật độ
đô thị
Mục tiêu 2: Thành phố vì người dân
Một thành phố luôn luôn chào đón tất cả mọi người Một thành phố mọi người có thể dễ dàng tiếp cận, giá cả phải chăng, an toàn và hấp dẫn Quan tâm đến sức khoẻ của người dân, phúc lợi xã hội, lôi kéo được sự tham gia của cộng đồng và công bằng xã hội Một thành phố mà
ở đó người dân có quyền tự do chính trị, tôn giáo và trí tuệ, nuôi dưỡng một nền văn hoá phong phú và đa dạng Thành phố tôn trọng, tôn vinh và chấp nhận sự đa dạng của con người Mọi người ở mọi lứa tuổi và khả năng đều cảm thấy an toàn và được trao quyền Đưa yếu
tố thân thiện của gia đình trong thiết kế quy hoạch thành phố, đặt con người là trọng tâm
Ưu tiên 2.1: Một nơi tuyệt vời để sống
Ưu tiên 2.2: Một cộng đồng lành mạnh
Ưu tiên 2.3: Thiết kế bởi người dân và cho người dân
Ưu tiên 2.4: Giá cả phải chăng cho tất cả mọi người
Ưu tiên 2.5: Không gian công cộng có chất lượng
Ưu tiên 2.6: Các cơ sở và dịch vụ cộng đồng giá cả phải chăng
Ưu tiên 2.7: Một thành phố toàn diện
Ưu tiên 2.8: Thành phố thân thiện của gia đình
Ưu tiên 2.9: Hỗ trợ người vô gia cư
Mục tiêu 3: Thành phố sáng tạo
Melbourne khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo Thành phố cổ vũ và đánh giá sự sáng tạo từ cộng đồng Thành phố sẽ đầu tư cho các ý tưởng sáng tạo của người dân thuộc mọi nguồn gốc và khả năng trong tất cả các mục đích mà họ theo đuổi Danh tiếng của thành phố Melbourne sẽ thu hút và giữ chân những người tiên phong trong nghệ thuật sáng tạo và đổi mới, giúp họ đóng góp vào sự thịnh vượng của thành phố
Ưu tiên 3.1: Tăng cường sự sáng tạo
Ưu tiên 3.2: Đánh giá có sự sáng tạo của cộng đồng
Mở rộng khu không gian công cộng tại Southbank
Trang 10Ưu tiên 3.3: Tôn vinh sự đa dạng sáng tạo
Ưu tiên 3.4: Thúc đẩy sự thịnh vượng bằng cách đầu
tư vào sự sáng tạo
Mục tiêu 4: Một thành phố thịnh vượng
Ưu tiên 4.1: Một thành phố an toàn và linh hoạt
Ưu tiên 4.2: Thu hút và hỗ trợ các ngành nghề kinh
doanh hiện có và mới
Ưu tiên 4.3: Một thành phố của các sự kiện
Ưu tiên 4.4: Một nơi tuyệt vời để tham quan
Ưu tiên 4.5: Một xã hội từ thiện
Mục tiêu 5: Thành phố của tri thức
Trong một thành phố tri thức, sức mạnh tập thể của
trí tuệ và kinh nghiệm thúc đẩy sự thịnh vượng của thành
phố, khả năng cạnh tranh trên toàn cầu và nâng cao chất
lượng cuộc sống của người dân Thành phố sẽ hỗ trợ một
hệ thống nghiên cứu giáo dục có nguồn lực tốt hợp tác
với doanh nghiệp nhằm tạo ra một lực lượng lao động có
tay nghề cao và có năng lực Xây dựng một nền văn hoá
sống động và hợp tác
Ưu tiên 5.1: Duy trì việc giáo dục sớm
Ưu tiên 5.2: Quan tâm đến giáo dục Tiểu học và
Trung học
Ưu tiên 5.3: Đi đầu trong giáo dục Đại học, nghiên cứu
sinh và đổi mới
Ưu tiên 5.4: Hỗ trợ học tập suốt đời
Mục tiêu 6: Một thành phố được kết nối
Trong một thành phố được kết nối, mọi người và
hàng hoá có thể di chuyển đến và vào thành phố một
cách hiệu quả Để thành phố phát triển và hướng đến sự
thịnh vượng, đòi hỏi thành phố phải có kế hoạch cho một
mạng lưới vận tải hiệu quả và bền vững Công nghệ và
các hình thức chuyển đổi phương tiện giao thông sáng
tạo sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc thay đổi
cách thức di chuyển của con người và hàng hoá Các cơ
quan quản lý sẽ hợp tác với các đơn vị có liên quan để
thực hiện các biện pháp giúp người dân dễ dàng lựa chọn
các phương tiện khi đi du lịch đến và quanh thành phố
như: xe đạp, xe điện, xe buýt, xe lửa hay xe hơi… để giúp
thành phố phát triển bền vững và thông minh hơn
Ưu tiên 6.1: Một thành phố tuyệt vời để đi bộ
Ưu tiên 6.2: Thành phố thuận tiện để đi xe đạp
Ưu tiên 6.3: Cung cấp phương tiện giao thông công
cộng hợp nhất và hiệu quả
Ưu tiên 6.4: Thực hiện vận chuyển đô thị sáng tạo và
có hiệu quả
Ưu tiên 6.5: Chuyển tiếp sang các công nghệ vận tải
trong tương lai
Ưu tiên 6.6: Kết nối khu vực và toàn cầu
Mục tiêu 7: Thành phố thảo luận
Melbourne sẽ thực hiện chính sách khuyến khích sự dân chủ cùng tham gia vào các quyết sách quan trọng Melbourne lắng nghe ý kiến từ cộng đồng: Sẽ có những cuộc đối thoại, thảo luận và hành động có trách nhiệm Khai thác công nghệ thông tin mới cho phép công dân tham gia sâu vào các quy trình quản trị địa phương
Ưu tiên 7.1: Chủ trì dân chủ
Ưu tiên 7.2: Trao quyền cho cộng đồng địa phương
Ưu tiên 7.3: Một thành phố hợp tác
Ưu tiên 7.4: Đảm bảo cam kết của công dân với các công nghệ mới
Ưu tiên 7.5: Mở dữ liệu của chính phủ
Mục tiêu 8: Thành phố quản lý sự thay đổi
Ưu tiên 8.1: Quản lý mật độ gia tăng
Ưu tiên 8.2: Một thành phố trực tuyến
Ưu tiên 8.3: Lập kế hoạch cho cơ sở hạ tầng dài hạn
Ưu tiên 8.4: Đổi mới công nghệ đô thị
Ưu tiên 8.5: Sử dụng dữ liệu để tạo ra một thành phố tốt hơn
Ưu tiên 8.6: Hỗ trợ mọi người chuyển đổi sang công nghệ mới
Mục tiêu 9: Thành phố của những người Thổ dân
Văn hoá, tri thức và di sản của thổ dân sẽ làm phong phú thêm sự phát triển của thành phố Melbourne sẽ luôn là nơi tổ chức các sự kiện quan trọng có ý nghĩa xã hội, giáo dục, thể thao và văn hóa
Ưu tiên 9.1: Nhận thức về bản sắc thổ dân của mình
Ưu tiên 9.2: Được giáo dục về nền văn hoá thổ dân
Ưu tiên 9.3: Thịnh vượng từ sự tập trung của người thổ dân
Ưu tiên 9.4: Thu hút người thổ dân trong quản lý đất
đô thị
Phát triển đô thị bền vững trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng là một nhiệm vụ hết sức cấp bách hiện nay, cần có sự quan tâm tham gia của tất cả các cấp chính quyền
và mọi thành phần xã hội Kinh nghiệm trong các chiến lược quy hoạch và xây dựng thành phố Melbourne (Úc) – Một thành phố đáng sống nhất thế giới đã phần nào giúp nước
ta học tập nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực cho công tác xây dựng và phát triển đô thị.
Tài liệu tham khảo
- http://www.melbourne.vic.gov.au/building-and-development/urban-planning/Pages/urban-planning.aspx
- https://en.wikipedia.org/wiki/Melbourne - Melbourne
- http://www.vietnamplus.vn/thanh-pho-melbourne-la-noi-dang-song-nhat-trong-6-nam-lien-tiep/401681 vnp