Bài 25. Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích

Bài 25. Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn...

TIẾT 104 : TẬP LÀM VĂN

Vì sao có lụt vào tháng 7, 8 hàng năm?

=> Do mưa nhiều, ngập úng, nước không thoát được

Vì sao lại có hiện tượng nguyệt thực ?

=> Vì mặt trăng không tự phát ra ánh sáng mà chỉ phản quang lại ánh sáng nhận từ mặt trời Trong quá trình vận hành trái đất, mặt trăng và mặt trời có lúc cùng đứng trên 1 đường thẳng Trái đất ở giữa che mất nguồn sáng của mặt trời và lam cho mặt trăng bị tối

Vì sao nước biển mặn ?

=> Nước sông suối có hòa tan nhiều loại muối lấy từ các lớp đất đá trong lục địa, khi ra đến biển mặt biển có độ thoáng rộng nên nước thường bốc hơi, còn các muối ở lại, lâu

ngày muối tích tụ lại làm cho nước biển mặn .

Những vấn đề cần giải thích trong văn nghị luận thường gặp như:

- Thế nào là hạnh phúc?

- “Uống nước nhớ nguồn”

có ý nghĩa như thế nào?

- Thật thà là gì?

là làm cho hiểu rõ những điều

ch a biết trong mọi lĩnh vực.

luận là làm cho ng ời đọc hiểu

rõ các t t ởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ, cần đ ợc giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi d ỡng t t ởng, tỡnh cảm cho con ng ời.

Lòng khiêm tốn

Lòng khiêm tốn có thể được coi là một bản tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế

và đối đãi với sự vật

Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong

xã hội Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thường thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người Vậy khiêm tốn là gì? Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn

hướng về phía tiến bộ, tự khép mình vào những khuôn thước của cuộc đời, bao giờ cũng không ngừng học hỏi Hoài bão lớn nhất của con người là tiến mãi không ngừng, nhưng không nhằm mục đích tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác

Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm, cần được trao đổi, học hỏi thêm nhiều hơn nữa Người có tính khiêm tốn không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại, lúc nào cũng cho sự thành công của mình là tầm thường, không đáng kể, luôn luôn tìm cách học hỏi thêm nữa

Tại sao con người lại phải khiêm tốm như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận,

mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh với mọi người cùng chung sống với mình Vì thế, dù tài năng đến đâu cũng luôn luôn phải học thêm, học mãi mãi

Tóm lại, con người khiêm tốn là con người hoàn toàn biết mình, hiểu người, không tự mình đề cao vai trò, ca tụng chiến công của cá nhân mình cũng như không bao giời chấp nhận một ý thức chịu thua mang nhiều mặc cảm tự ti đối với mọi người

Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời

( Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa sử thế )

Các câu định nghĩa:

* Bài văn: “Lòng khiêm tốn”

- “Lòng khiêm tốn có thể đ ợc coi là một

bản tính với sự vật

- “Khiêm tốn là tính nhã nhặn không

ngừng học hỏi”.

- “Khiêm tốn là th ờng hay tự cho mình là

kém nhiều thêm nữa”.

- “Khiêm tốn là con ng ời hoàn toàn biết

mình đối với mọi ng ời.

=> Là một trong những cách giải

thích Vì nó trả lời cho câu hỏi:

Khiêm tốn là gì?

- Biểu hiện của khiêm tốn: Nhã nhặn, nhún nh ờng, luôn h ớng về phía tiến bộ, tự khép mình vào khuôn th ớc, không ngừng học hỏi

-Đối lập với khiêm tốn: khoe khoang, tự đề cao mình.

=> Cũng là một trong những cách giải thích Vì đó là thủ pháp

nghệ thuật đối lập, nó làm tăng thêm giá trị cho lòng khiêm tốn.

- Chỉ ra cái lợi của khiêm tốn: Khiêm tốn là đức tính tốt nên đ ợc mọi ng ời yêu quí và giúp đỡ.

- Cái hại của không khiêm tốn: Đó là

đức tính xấu, nên bị mọi ng ời xa lánh.

- Nguyên nhân của thói không khiêm tốn: Do con ng ời quá tự đề cao mình, cho rằng thành tích của mình

là quá mĩ mãn…

=> Đ ợc coi là nội dung giải thích.

Ng ời ta th ờng giải thích bằng các cách: nêu

định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu với các hiện t ợng khác, chỉ ra các mặt lợi, hại, nguyên nhân, hậu quả, cách đề phòng hoặc noi theo, của hiện t ợng hoặc vấn đề đ ợc giải thích.

- Bố cục của bài văn:

+ Mở bài: Đoạn 1, 2

Đ a vấn đề và chỉ ra đặc

điểm của vấn đề

+ Thân bài: Đoạn 3, 4, 5

Giải thích khiêm tốn

Đặc điểm của tính khiêm tốn Tại sao con ng ời cần khiêm tốn + Kết bài: Đoạn 6, 7

Kết thúc vấn đề giải thích và nêu ý nghĩa

.Bài văn giải thích phải có

mạch lạc, lớp lang, ngôn từ trong sáng, dễ hiểu Không nên dùng những điều không ai hiểu để giải thích những điều ng ời ta ch a hiểu.

Muốn làm đ ợc bài giải

thích tốt, phải học nhiều, đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các thao tác giải thích phù hợp.

Ghi nhớ:

Trong đời sống, giải thích là làm cho hiểu rõ những

điều ch a biết trong mọi lĩnh vực.

Giải thích trong văn nghị luận là làm cho ng ời đọc

hiểu rõ các t t ởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ, cần

đ ợc giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi

d ỡng t t ởng, tỡnh cảm cho con ng ời.

Ng ời ta th ờng giải thích bằng các cách: nêu định

nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu với các hiện t ợng khác, chỉ ra các mặt lợi, hại, nguyên nhân, hậu quả, cách đề phòng hoặc noi theo, của hiện t ợng hoặc vấn đề đ ợc giải thích.

Bài văn giải thích phải có mạch lạc, lớp lang, ngôn từ

trong sáng, dễ hiểu Không nên dùng những điều không

ai hiểu để giải thích những điều ng ời ta ch a hiểu.

Muốn làm đ ợc bài giải thích tốt, phải học nhiều,

đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các thao tác giải thích phù hợp.

- Phân biệt mục đích của phép lập luận giải thích

và mục đích của phép lập luận chứng minh?

- Tìm các văn bản thuộc phép lập luận chứng minh

THẢO LUẬN NHÓM

CHỨNG MINH GIẢI THÍCH

MỤC

ĐÍCH

VĂN BẢN

THỂ HIỆN

Nhằm thuyết phục người đọc tin vào tính chân thật của vấn đề.

Nhằm làm cho người đọc hiểu rõ về một vấn đề chưa biết.

- Tinh thần yêu nước của nhân dân ta.

- Đức tính giản dị của Bác Hồ.

- Sự giàu đẹp của tiếng Việt.

- Ý nghĩa văn chương.

- Tự do và nô lệ

- Óc phán đoán và óc thẩm mĩ.

hiểu rõ tin vào

* Văn bản: Lòng nhân đạo (Lâm Ngữ Đ ờng)

- Vấn đề đ ợc giải thích : Lòng nhân đạo

- Ph ơng pháp giải thích

+ Nêu định nghĩa: Lòng nhân đạo tức là lòng

th ơng ng ời

+ Kể ra các biểu hiện của lòng th ơng ng ời:

ông lão hành khất, đứa trẻ nhặt từng mẩu bánh, mọi ng ời xót th ơng.

+ Đặt câu hỏi: Thế nào là biết th ơng ng ời và thế nào là lòng nhân đạo?

+ Đối chiếu lập luận bằng cách đ a ra câu nói của Thánh

Găngđi : “ Chinh phục đ ợc mọi ng ời ai cũng cho là khó

-> làm sao phát huy lòng nhân đạo đến cùng

và tột độ vậy”

- Học bài cũ :

+ Học thuộc ghi nhớ và nắm được các cách giải thích trong văn nghị luận

+ Đọc thêm hai văn bản: Óc phán đoán và óc thẩm

mỹ, Tự do và nô lệ

- Soạn bài mới: Văn bản Sống chết mặc bay: trả lời các

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ