Tuần 14. Thực hành về lựa chọn trật tự các bộ phận trong câu

-Cùng 1 câu nếu ở trạng thái tồn tại riêng thì có nhiều khả năng sắp xếp, nhưng khi nằm trong 1 ngữ cảnh thì phải chọn cách sắp xếp tối ưu  Khi nói hay viết bằng tiếng Việt, người ta k

Tổ 2

Tiếng việt: THỰC HÀNH VỀ LỰA CHỌN TRẬT TỰ CÁC BỘ PHẬN

A.Tìm hiểu chung

*Tại sao khi nói( hoặc viết) lại cần lựa chọn

và sắp xếp các trật tự từ trong câu?

-Cùng 1 câu nếu ở trạng thái tồn tại riêng thì

có nhiều khả năng sắp xếp, nhưng khi nằm

trong 1 ngữ cảnh thì phải chọn cách sắp

xếp tối ưu

 Khi nói hay viết bằng tiếng Việt, người

ta không thể tự do, tuỳ tiện sắp đặt từ ngữ trong câu mà phải sắp xếp phù hợp với

Cho ví dụ veà caâu ñôn?

Ví dụ:

Hoa/rất héo

Hà Nội /là thủ đô của nước Việt Nam

Bọn trẻ /chưa đi đâu xa nhỉ?

Khái niệm về câu đơn ?

Câu đơn là câu có kết 1 cấu C-V

CN: nêu sự vật, hiện tượng

B.Luyện tập

I.TRẬT TỰ TRONG CÂU ĐƠN

1.Ôn tập

1.Đọc đoạn trích,chú ý trật tự các bộ phận in đậm trong câu:

Hắn móc đủ loại túi, để tìm một cái gì, hắn giơ ra:

đó là một con dao nhỏ, nhưng rất sắc.Hắn

nghiến răng nói tiếp:

-Vâng, bẩm cụ không được thì con phải đâm chết

dăm ba thằng, rồi cụ bắt con giải huyện.

(Nam Cao,Chí Phèo)

2.Bài tập

Có thể sắp xếp phần in đậm

theo trật tự ”RẤT SẮC, NHƯNG NHỎ” mà câu văn

vẫn phù hợp với mạch ý trong đoạn văn được

không???

-Nếu sắp xếp theo trật tự “rất sắc nhưng nhỏ” thì

nội dung của câu không thay đổi nhưng sự liên

kết ý với các câu đi sau không phù hợp

(mục đích của chí là uy hiếp và hăm dọa Bá Kiến)

Do đó đặc tính rất sắc của con dao cần được đặt

vào vị trí có hiệu lực mạnh-

vị trí cuối câu, sau đặc tính nhỏ.

Tác dụng:

-Dồn trọng tâm thông báo vào cụm từ rất sắc(phù hợp với mục đích đe dọa, uy hiếp của Chí)

 Phù hợp với sự liên kết ý với câu đi sau trong đoạn

b.Việc sắp xếp theo

trật tự “NHỎ,

NHƯNG RẤT SẮC”

có tác dụng như thế

nào đối với sự thể hiện

ý nghĩa của câu và sự

liên kết ý trong đoạn

văn

c So sánh với trật tự từ của các từ

ngữ “Hắn móc đủ loại túi, để tìm

một cái gì, hắn giơ ra: đó là một

con dao nhỏ, nhưng rất sắc Hắn

nghiến răng nói tiếp:/ /” trong

trường hợp:”Hắn có một con dao

rất sắc nhưng nhỏ Dao ấy thì làm

sao chặt được cành cây to này?”

c Trong ngữ cảnh “c”, thì sắp xếp

theo trật tự rất sắc

nhưng nhỏ lại thích hợp ( vì chuẩn bị cho ý phủ định,

mỉa mai ở câu đi sau (phủ định tác dụng của con dao tuy sắc

nhưng không thể chặt cây).

Trong mỗi trường hợp,trật tự sắp xếp các

bộ phận trong câu có mục đích gì??(xét quan

hệ về ý với câu đi trước và sau)

-Trong mỗi ngữ cảnh,tình huống giao tiếp,

mỗi câu có một nhiệm vụ giao tiếp mục đích khác nhau -Đồng thời để người nòi thục hiện những mục đích

khác nhau.

-Vì thế, cần xác định trọng tâm thông báo của câu ở

mỗi tình huống

2.Một học sinh THCS còn lưỡng lự trong việc chọn giữa 2 cách viết sau đây Hãy giúp bạn đó lựa chọn

cách viết tối ưu và giải thích lí do?

a.Bạn em nhỏ người nhưng rất thông minh. Thầy giáo đã chọn bạn ấy bào đội tuyển học sinh giỏi

b.Bạn em rất thông minh, nhưng nhỏ người Thầy giáo đã chọn bạn ấy bào đội tuyển học sinh giỏi

Trong ngữ cảnh đó, cách viết A là tối ưu

-cụm từ thông minh là trọng tâm thông báo,là luận

cứ quan trong để dẫn đến kết luận”đưa vào đội tuyển

hs giỏi”  vì thế “thông minh” cần đặt sau đặc

điểm “ nhỏ người”.

3.Trong những đoạn trích sau đều có

những câu văn có bộ phận biểu hiện thời gian, nhưng bộ phân đó được đặt ở những

vị trí khác nhau trong câu (đầu, giữa, cuối câu).hãy phân tích tác dụng cuả mỗi cách

xếp???

a Một đêm khuya, Mị nghe tiếng gõ vách/…/.Mị vừa bước ra, lập tức có mấy người choàng đến, nhét vào miệng Mị rồi bịt mắt, cõng Mị đi.

Sáng hôm sau, Mị mới biết mình đang ngồi trong nhà thống lí Pá Tra

(Tô Hoài, Vợ chồng A Phủ)

-Câu đầu bắt đầu kể về một sự kiện cụm từ chỉ thời

gian ở đầu câu là phù hợp với việc nêu hoàn cảnh,

sau đó mới thuật lại sự kiện

-Câu tiếp theo cũng đặt cụm từ chỉ thời gian ( sáng hôm

b.Nhưng mà biết đứa nào đẻ ra Chí Phèo?

Có trời mới biết!Hắn không biết, cả làng

Vũ Đại cũng không ai biết…

một anh đi thả ống lươn, một buổi sáng tinh sương, đã thấy hắn trần truồng và xám ngắt

c.Nhưng rồi hỏi ra mới rõ cô ấy

không phải con gái nhà Pá Tra: cô ấy

là vợ A Sử, con trai thống lí Pá Tra

Cô Mị về làm dâu nhà Pá Tra đã mấy năm.

(Tô Hoài, Vợ chồng A Phủ)

-Cụm từ chỉ thời gian(đã mấy năm) đặt ở cuối câu

vì nó biểu thị phần tin mới,phần trọng tâm thông báo -Cho nên ở câu này “Mị về làm dâu nhà Pátra”

tuy là thành phần chính của câu nhưng cũng

là thông tin cũ đã biết ở câu trước

-Cụm “đã mấy năm” tuy là thành phần phụ về ngữ pháp, nhưng là thành phần quan trọng nhất thông

Tin về thời gian làm dâu

 Do vậy phải đặt ở cuối câu

II- TRẬT TỰ TRONG CÂU GHÉP

Khái niệm câu ghép?

• Câu ghép là câu chứa 2 hay nhiều hơn kết cấu

a)Chí Phèo đoán chắc rằng một người đàn

bà hỏi một người đàn bà khác đi bán vải ở Nam Định về Hắn lại nao nao buồn, là vì mẩu chuyện ấy nhắc cho hắn một cái gì rất xa xôi Hình như có một thời hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải

(Nam Cao, Chí Phèo)

b)Thưa cụ, việc đó là việc riêng của chị

cháu Tùy ý chị cháu cư xử Cháu không

có quyền lạm bàn tới, tuy đối với chị

cháu cũng như đối với quan huyện,

cháu vẫn là ngưới chịu ơn.

(Khái Hưng, Nửa chừng xuân)

1.Trong những câu ghép ở các đoạn trích trên, vì sao vế in đậm lại đặt ở

vị trí sau so với vế còn lại? Khi đặt

vế đó ở vị trí trước thì nội dung của câu và mạch ý của đoạn có gì thay đổi?

a)Vế chỉ nguyên nhân ( “ là vì mẩu chuyện

ấy nhắc cho hắn một cái gì rất xa xôi”) cần đặt sau vế chính (“ hắn nao nao

buồn” ) nêu một hệ quả từ sự việc ở câu trước sau dó mới giải thích nguyên nhân dẫn đến hệ quả

b) Vế hai chỉ nhượng bộ ( “ tuy…” ) và vế chỉ giả thiết nếu đặt sau đó đều là các vế phụ của câu ghép, nhưng đặt sau để bổ sung những thông tin cần thiết

[…] Trong các thời kì khác nhau trước đây, các nhà chính trị, nhà văn lỗi lạc,…

đã phát triển nó và hoàn toàn nắm vững

nó Ví dụ: Na- pô – lê – ông đọc tốc độ

2000 từ/phút, Ban-dắc đọc tốc độ 4000 từ/phút, Mác-xim Go-rơ-ki đọc mỗi trang sách chỉ mất vài giây,…

2.Lựa chọn câu văn thích hợp nhất để dùng vào

vị trí bỏ trống ở đầu đoạn văn sau đây:

A- Các phương pháp đọc nhanh không phải là điều

mới lạ nhưng trong những năm gần đây nó đã được phổ biến khá rộng.

B- Trong những năm gần đây, các phương pháp đọc nhanh không phải là điều mới lạ nhưng nó đã được phổ biến khá rộng

C- Trong những năm gần đây, các phương pháp đọc nhanh đã được phổ biến khá rộng nhưng nó không phải là điều mới lạ.

D- Các phương pháp đọc nhanh không phải là điều mới lạ nhưng nó đã được phổ biến khá rộng trong những năm gần đây.

• Đặt trạng ngữ (“ trong những năm gần

đây”) ở đầu câu để tạo ra sự đối lập với

trạng ngữ ( “ trong các thời kì trước đây” )

ở câu 2.

• Cần bố trí vế câu “ nó không phải là điều mới lạ” ở cuối câu đầu để thể hiện rõ chủ đề của cả đoạn, chủ đề này sẽ được cụ thể hóa

ở những câu sau đó

Vậy Muốn xác định được điều kiện

và tác dụng của một sự sắp xếp trật

tự các bộ phận trong câu, cần:

+Phải đặt câu vào văn cảnh

+ Phải xem xét quan hệ về ý giữa câu đó với

những câu đi trước và sau câu đó.

+Phân tích nhiệm vụ thông báo của từng

câu.

a.xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can

d nhũn nhặn, xanh, thủy chung, ngay thẳng, can

Cây tre Việt Nam! Cây tre Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng

trưng cao quý của dân tộc Việt Nam

(Thép Mới – “Cây tre Việt Nam”)

hãy điền từ còn thiếu vào câu trên

a

nói tới vẻ đẹp và phẩm chất bên trong.

=>đúc kết được phẩm chất đáng quý của cây

tre theo trình tự miêu tả từ hình

Bài tập củng cố

Tình huống Nam và Bắc cùng đi tham gia 1 tiết mục văn nghệ chào mừng ngày 20-11.Gần đến

giờ biểu diễn mà chưa thấy Bắc đây

Lựa chọn câu phù hợp:

1.Nam hớt hải chạy đi tìm Bắc, bỗng Nam gặp Sơn,

Sơn hỏi đầu đuôi câu chuyện, rồi cả hai cùng đi tìm Bắc.

2.Nam hớt hải chạy đi tìm Bắc, Sơn hỏi đầu đuôi

câu chuyện, rồi cả hai cùng đi tìm Bắc, bỗng Nam gặp Sơn.

3.Nam hớt hải chạy đi tìm Bắc, Sơn hỏi đầu đuôi

câu chuyện, bỗng Nam gặp Sơn, rồi cả hai cùng

đi tìm Bắc.

Vì nó thể hiện thứ tự trước sau của diễn biến sự việc