Tuần 10. Đất nước (Nguyễn Khoa Điềm)

Đoạn thơ đầu tiên là một lời định nghĩa về đất n ớc: - Lời định nghĩa bắt đầu bằng hình ảnh bình dị tạo sự gần gũi thân thiết khác với những điều thiêng liêng,trang trọnga. Ta nhận thấy

Chµo mõng c¸c thÇy – c« gi¸o vÒ dù giê, th¨m líp

Tr êng THPT Quỳnh Lưu 2

NGUYỄN KHOA ĐIỀM

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

-Sinh năm 1943 tại Thừa Thiên Huế

- Xuất thân trong gia đình trí thức có truyền thống yêu n ớc

- Ông vừa là một nhà hoạt động chính trị, vừa là

một nhà thơ Thơ ông hấp dẫn bởi cảm xúc nồng nàn và suy t sâu lắng chính luận

mà trữ tình

- Tác phẩm chính: Đất ngoại ô (1972), Mặt đ ờng khát vọng (1974) là tr ờng ca

Em hãy nêu những nét cơ bản

về tác giả Tác phẩm chính ?

Vị trí đoạn trích?

2 xuất xứ

- Đoạn trích “Đất n ớc” thuộc phần đầu ch ơng V của tr ờng ca Mặt đ ờng khát vọng

- Tác phẩm đ ợc viết vào năm 1971, in lần đầu năm 1974, gồm 9 ch ơng

-Nội dung viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ các

đô thị miền Nam về non sông đất n ớc, sứ

mệnh của thế hệ mình đấu tranh thống nhất

đất n ớc

II Đọc hiểu văn bản

Phần 1: từ đầu muôn đời: Khám phá của

Nguyễn Khoa Điềm về đất n ớc Trong cái

nhìn tổng hợp, toàn vẹn

Phần 2: Còn lại: T t ởng cơ bản: Đất n ớc của

nhân dân

1 Bố cục:

Đoạn trích gồm mấy phần? Nội dung cụ thể của từng phần?

2 NghÖ thuËt :

- § îc viÕt theo thÓ th¬ tù do, thuËn lîi cho viÖc thÓ hiÖn c¶m xóc suy t , giéng ®iÖu th¬ tha thiÕt trÇm l¾ng.

- §Æc s¾c cña ®o¹n trÝch lµ chÊt liÖu

d©n gian, nhiÒu liªn t ëng ® îc dùa trªn

chÊt liÖu ca dao truyÒn thèng, gîi nhiÒu liªn t ëng s©u réng

II/ Phân tích

Đề tài đất n ớc xuất hiện ntn trong văn học? Hãy

đọc một số câu thơ nói về hình t ợng đất n ớc?

a Đoạn thơ đầu tiên là một lời định nghĩa

về đất n ớc:

- Lời định nghĩa bắt đầu bằng hình ảnh bình

dị tạo sự gần gũi thân thiết khác với những điều thiêng liêng,trang trọng

+ Sự tồn tại lâu đời "Khi ta lớn "

+ Đất n ớc trong lời kể của mẹ "Ngày x a"  âm

vang câu truyện cổ, huyền thoại

+ Đất n ớc hiện diện trong những sự vật nhỏ bé

"miếng trầu"

Đọc câu thơ, NKĐ nói với chúng ta những

điều gì về đất n ớc? Đất n ớc có tự khi

nào, đất n ớc có ở đâu trong cuộc sống

của mỗi con ng ời?

+ Đất n ớc ở ngay trong phong tục tập quán quen (nh ng "Tóc mẹ thì "

+ đấu tranh dựng n ớc "trồng tre đánh giặc"

+ ở trong tình nghĩa thuỷ chung "cha mẹ th ơng con "

+ Trong tên gọi những sự vật bình dị: kèo, cột

+ Trong nỗi vất vả, lam lũ, truân chuyên Bằng

hình ảnh sự vật bé nhỏ, gần gũi, ngôn từ dân dã mộc mạc  đất n ớc gắn bó với cuộc sống của con

ng ời đằm sâu trong lời ca dao cổ tích khi tác

giả m ợn từ quen thuộc để sáng tạo ý mới, độc

đáo "ngày xửa " "gừng cay " "trồng tre"

Ta nhận thấy ngay từ những câu thơ đầu tác giả gợi lên một hình ảnh đất n ớc bình

dị khác với vẻ thiêng liêng trang trọng về

đất n ớc nhh ta đã ghấy trong thơ NĐT, thơ

XD  xoá nhoà khoảng cách  bình dị hoá

đất n ớc, đất n ớc đi vào thế giới thơ ca trở nên hữu hình cụ thể  ấm áp, gần gũi nh lời kể của mẹ, miếng trầu của bà

khô khan mà đ ợc thơ hoá  bay bổng

- Thời gian đằng đẵng: huyền thoại Lạc Long Quân - Âu Cơn, truyền thuyết Hùng V ơng +

ngày giỗ Tổ  nói lên chiều sâu lịch sử của

đất n ớc Việt Nam => Thời gian thấm đẫm

kính, ng ỡng vọng chạm tình cảm cội nguồn

sâu thẳm trong tâm thức ng ời Việt Không

b - Sự cảm nhận đất n ớc từ ph ơng diện

địa lý, lịch sử: chiều rộng không gian, dài thời gian

Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất n ớc không phải

là không gian vật chất theo t duy khoa

học Nhà thơ đã giải thích nh thế nào về

Đất n ớc Cách giải thích ấy tạo cho ng ời đọc

có cảm nhận gì về Đất n ớc?

Không gian mênh mông: gần gũi với con ng ời

+ Không gian rộng lớn: "Đất là nơi con chim

khơi"  núi cao, biển rộng  giàu có, chan chứa

tự hào

+ Không gian gần gũi với cuộc sống mỗi ng ời "nơi

đến tr ờng, tắm "

+ Không gian gắn bó với tình yêu đôi lứa:

"đánh rơi thầm"  định nghĩa đánh thức kỷ niệm ấu thơ  tr ởng thành biết yêu đ ơng hò

hẹn Sự tách yếu tố từ  chiều sâu (sự thống

nhất riêng chung, cá nhân cộng đồng)  tình

yêu lứa đôi hoà tình yêu dất n ớc  không gian

mở ra bay bổng mộng mơ kết tụ thành những câu thơ đẹp bằng áng khăn t ơng t bay qua nỗi nhớ đậu vào lời định nghĩa thấm đẫm chất

dân ca "khăn th ơng nhớ "

+ Không gian sinh tồn của cộng đồng dân tộc

qua bao thế hệ "Những ai đã mai sau"

"Đất là nơi chim về giỗ Tổ"

Đất n ớc bắt nguồn từ

huyền thoại: Lạc Long

Quân, Âu Cơ, truyền

thuyết Vua Hùng, là nơi

con sinh ra lớn lên, từ giã

cõi đời  thế hệ sau nối tiếp mỗi ng ời phải có

trách nhiệm với đất n ớc, nhắc nhở nhau nhớ về cội nguồn

=> Thế giới NT bài thơ

vừa dân dã, mộc mạc, vừa

c - Đất n ớc còn đ ợc phát

hiện trong chiều sâu

văn hoá lịch sử:

"trong anh và em đất n ớc"  sự gắn bó sâu sắc:

- Sự sống của mỗi cá nhân là một phần của

cộng đồng dân tộc bởi mỗi cuộc đời đều đ ợc thừa h ởng di sản văn hoá tinh thần và vật chất của dân tộc, của nhân dân

-Mỗi cá nhân phải có trách nhiệm gìn giữ, phát huy và truyền lại cho thế hệ mai sau

-Đoạn thơ kết thúc bằng một lời nhắn nhủ với

thế hệ trẻ  không phải lời giáo huấn mà nh lời

tự nhủ lòng: "Em ơi em "

d - Đất n ớc kết tinh, hoá thân trong máu

thịt con ng ời:Hình ảnh đất n ớc trong thơ hiện lên đầy

sâu lắng và đ ợc phát hiện vừa mang chiều

rộng của tầm trí tuệ và chiều sâu của cảm

xúc, em hãy chứng minh ?

Tóm lại:

-Lời định nghĩa về đất n ớc của NKĐ vừa

thân th ơng vừa mới mẻ, độc đáo bởi nó đ

ợc dệt bằng chất liệu dân gian nh ng lại

mang yếu tố hiện đại, tạo nên giọng điệu riêng của hồn thơ tác giả Hình ảnh đất n

ớc hiện lên mang chiều sâu của nhiều ph