tiet 85.86.Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Mục tiêu bài học Qua giờ giảng, nhằm giúp HS: Cảm nhận được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ, sống tạm và trái tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu và thanh cao

Tiết 85 86

HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT

(Trích) Lưu Quang Vũ

Ngày soạn: 4.3.09

Ngày giảng:

Sĩ số:

A Mục tiêu bài học

Qua giờ giảng, nhằm giúp HS:

Cảm nhận được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ, sống tạm và trái tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu và thanh cao bị nhiễm độc và tha hoá trước sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục; vẻ đẹp tâm hồn người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo về quyền được sống đích thực và khát vọng được hoàn thiện nhân cách

Thấy được kịch Lưu Quang Vũ đặc sắc trên nhiều phương diện: sự hấp dẫn của kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu, sự kết hợp giữa tính hiện đại với giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng

B Phương tiện thực hiện

- SGK, SGV

- Giáo án, bài soạn

- Thiết kế bài giảng

- Kĩ năng đọc hiểu văn bản Ngữ văn 12

- Hướng dẫn học và làm bài Ngữ văn 12

C Cách thức tiến hành

- Đọc hiểu

- Đàm thoại phát vấn

- Thuyết giảng

D Tiến trình dạy học

1 Ổn định

2 KTBC

3 GTBM

4 Hoạt động dạy học

Hoạt động của Thầy và Trò Yêu cầu cần đạt

GV: Dựa vào phần chuẩn bị bài, em hãy cho

biết những hiểu biết của mình về tác giả Lưu

Quang Vũ?

HS trả lời GV ghi bảng

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Lưu Quang Vũ (1948 - 1988), quê: Đà Nẵng, sinh ở Phú Thọ trong một gia đình tri

GV: Cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận,

nờn từ nhỏ ụng đó bộc lộ thiờn hướng và

năng khiếu nghệ thuật

GV: với những vở đặc sắc nh: Sống mãi

tuổi 17, Hẹn ngày trở lại, Lời thề thứ 9,

khoảnh khắc và vô tận, Bệnh sĩ, Tôi và chúng

ta, Hai ngàn ngày oan trái, Hồn Trơng Ba, da

hàng thịt,…

GV: Hóy trỡnh bày những hiểu biết ban đầu

của em về vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng

thịt của Lưu Quang Vũ?

HS phỏt biểu Gv ghi bảng

GV: nội dung chớnh của vở kịch?

HS: túm tắt nội dung

GV: Vị trớ của đoạn trớch?

GV: đúng vào lúc xung đột trung tâm của vở

kịch lên đến đỉnh điểm Sau mấy tháng sống

trong tình trạng "bên trong một đằng, bên

ngoài một nẻo", nhân vật Hồn Trơng Ba ngày

càng trở nên xa lạ với bạn bè, ngời thân trong

gia đình và tự chán ghét chính mình, muốn

thoát ra khỏi nghịch cảnh trớ trêu

GV: phần vai cho HS đọc (chỳ ý đến diễn tả

lời thoại), nhận xột

GV: 1 vở kịch thường cú cỏc phần: thắt nỳt,

thức

- 1965 vào bộ đội -> 1970 xuất ngũ (làm nhiều nghề)

- 1978 là biờn tập viờn tạp chớ Sõn khấu và bắt đầu sỏng tỏc và trở thành một hiện tượng đặc biệt của sõn khấu kịch những năm 80

- Lu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ,

vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,… nhng thành công nhất là kịch Ông là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại

- Năm 2000 được tặng giải thưởng Hồ Chớ Minh về văn học nghệ thuật

2 Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt

- Vở kịch được viết vào năm 1981 và đến

1984 được cụng diễn

- Được coi là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ

- Nội dung: SGK (T143)

3 Đoạn trớch

- Cảnh VII và phần kết

phát triển, cao rào và mở nút Đoạn trích này

thuộc phần cao trào và mở nút

GV: có thể nói cái chết của Trương Ba rất vô

lí, nó là do sự vô tâm và tắc trách của Nam

Tào Nhưng sự sửa sai của Nam Tào là cho

hồn Trương Ba trú nhờ trong thể xác người

khác đã đẩy Trương Ba vào một nghịch cảnh

rất chớ chêu

GV: trước khi đối thoại với xác mà mình phải

trú ngụ tác giả đã để Trương Ba đọc thoại

như thế nào?Qua lời độc thoại đó em có nhận

xét gì về hồn Trương Ba?

HS đọc lại lời đọc thoại ngay đầu đoạn trích

và nhận xét ban đầu về hồn Trương Ba, GV

ghi bảng

GV: Trương Ba bây giờ đâu còn là một người

làm vườn chăm chỉ, hết lòng yêu thương vợ

con, quan tâm đến hàng xòm Bây giờ vụng

về thô lỗ, phũ phàng, hồn của ông cũng càng

lúc càng rơi vào đau khổ và tuyệt vọng

GV: Nhận xét gì về lời kịch, nghệ thuật?

HS: phát biểu Gv chốt lại

GV: điều đó càng được thể hiện qua cuộc đối

thoại của hồn Trương Ba với chính xác người

hàng thịt

GV: qua cuộc đối thoại với xác anh hàng thịt

hồn Trương Ba ở vào thế như thế nào?

II Đọc hiểu văn bản

1 Trước khi Đế Thích xuất hiện

* Lời độc thoại của Trương Ba:

- Lời đọc thoại của Trương Ba, ngồi ôm đầu

hồi lâu rồi vụt đứng dạy: "- Kh«ng Kh«ng!

T«i kh«ng muèn sèng nh thÕ nµy m·i! T«i ch¸n c¸i chç ë kh«ng ph¶i lµ cña t«i nµy l¾m råi! C¸i th©n thÓ ta b¾t ®Çu sî mi, ta chØ muèn rêi xa mi tøc kh¾c!

-> Hồn Trương Ba đang ở trong tâm trạng vô cùng bức bối và đau khổ

+ Bức bối vì không thể thoát khỏi thân xác ghê tởm

+ Đau khổ bời không còn là chính mình

- Nghệ thuật: những câu cảm thán ngắn, dồn dập và những từ ngữ chính xác -> sự đau khổ đến tuyệt vọng của hồn Trương Ba

HS: thua

GV: - Đó là cái đêm khi ông đứng trước vợ

anh hàng thịt với "tay chân run rảy", "hơi thở

nóng rực", "cổ nghẹn lại" và "suýt nữa "

- Đó lần những lần ông tát thằng con ông

-> tất cả đều là sự thật

GV: Thái độ của hồn Trương Ba và xác hàng

thịt qua cuộc đối thoại này?

HS: phát biểu GV chốt lại

GV: qua màn kịch này tác giả muốn nói điều

gì?

HS nhận xét GV chốt lại

GV: có thể nói khi không sống với đúng

mình thì trước người thân sẽ là lúc để hồn

thấy đau khổ nhất

GV: qua lời đối thoại với người thân trong

gia đình, em có nhận xét gì về thái độ của

những người thân trong gia đình Trương Ba?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: với bà đi đâu cũng được còn hơn là thế

này Bà đã nói ra cái điều mà chính ông cũng

đã cảm nhận được

GV: C¸i G¸i yªu quý «ng nã bao nhiªu th×

giê ®©y nã kh«ng thÓ chÊp nhËn c¸i con ngêi

cã "bµn tay giÕt lîn", bµn ch©n "to bÌ nh c¸i

* Màn đối thoại của hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt:

- Trong màn đối thoại này, hồn Trương Ba ở vào thế yếu, đuối lí

+ Xác hàng thịt đã nói những điều mà hồn phải thừa nhận

- Thái độ của hồn Trương Ba: thấy khinh bỉ, mắng mỏ, thấy xấu hổ, cảm thấy mình ti tiện

và đưa ra lí lẽ nguỵ biện: trong sạch, thẳng thắn

- Thái độ của xác anh hàng thịt: cười nhạo, mỉa mai, châm chọc

=> Qua cuộc đối thoại này, tác giả cảnh báo: khi con người phải sống trong dung tục thì tất yếu cái dung tục sẽ ngự trị, thắng thế, sẽ thắng thế, sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp

đẽ cao quý của con người

* Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân

- Người vợ: buồn bã, nhất quyết đòi bỏ đi

- Cái Gái, cháu ông, một mực khước từ ông

xẻng" đã làm "gãy tiệt cái chồi non", "giẫm

lên nát cả cây sâm quý mới ơm" trong mảnh

vờn của ông nội nó Nó hận ông vì ông chữa

cái diều cho cu Tị mà làm gãy nát khiến cu Tị

trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt

đền Với nó, "Ông nội đời nào thô lỗ, phũ

phàng nh vậy" Nỗi giận dữ của cái Gái đã

biến thành sự xua đuổi quyết liệt: "Ông xấu

lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!"

GV: Chị biết ông khổ lắm, "khổ hơn xa nhiều

lắm" Nhng nỗi buồn đau trớc tình cảnh gia

đình "nh sắp tan hoang ra cả" khiến chị

không thể bấm bụng mà đau, chị đã thốt

thành lời cái nỗi đau đó: "Thầy bảo con: Cái

bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên

trong, nhng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm

thấy, đau đớn thấy… mỗi ngày thầy một đổi

khác dần, mất mát dần, tất cả cứ nh lệch lạc,

nhòa mờ dần đi, đến nối có lúc chính con

cũng không nhận ra thầy nữa…"

GV: thỏi độ của hồn Trương Ba trước phản

ứng của mọi người?

GV: tỡnh huống kịch được đẩy lờn cao, thể

hiện sự dứt khoỏt của hụng Trương Ba, muốn

đũi lại là chớnh mỡnh

GV: cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và

Đế Thớch là nơi tỏc giả gửi ngắm quan niệm

sụng của mỡnh

GV: hồn Trương Ba đó quả quyết với Đế

Thớch như thế nào?

HS tim lời thoại GV ghi bảng

- Người con dõu là người sõu sắc, chớn chắn, chị cảm thấy thương bố chồng trong hoàn cảnh trớ trờu

-> Tất cả những người thõn của hồn Trương

Ba đều nhận ra cỏi nghịch cảnh trớ trờu Họ

đó núi ra thành lời

- Hồn Trương Ba, ở lại một mỡnh, đau khổ và độc thoại quyết liệt: Mày đó thắng thế rồi đấy " cú hành động chõm hương gọi Đế Thớch

2 Hồn Trương Ba khi Đế Thớch xuất hiện

GV: qua lời của hồn Trương Ba, em cú suy

nghĩ gỡ?

HS phỏt biểu tự do GV chốt lại

GV: Khi Trương Ba quyết định trả xỏc cho

anh hàng thịt, Đế Thớch định cho hồn Trương

Ba nhập vào xỏc cu Tị, Trương Ba đó từ chối,

vỡ sao?

- Hồn Trương Ba:

+ Khụng thể tiếp tục mang thõn xỏc

+ Khụng thể bờn trong một đằng, bờn ngoài một nẻo được Tụi muốn được là tụi toàn vẹn + Sống nhờ vào đồ đạc, của cải của người khỏc

-> Con ngời là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi Khi con ngời bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn

-> Sống thực sự cho ra con ngời quả không hề

dễ dàng, đơn giản Khi sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, khi không đợc là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa

=> Những lời thoại của Hồn Trơng Ba với Đế Thích chứng tỏ nhân vật đã ý thức rõ về tình cảnh trớ trêu, đầy tính chất bi hài của mình, thấm thía nỗi đau khổ về tình trạng ngày càng vênh lệch giữa hồn và xác, đồng thời càng chứng tỏ quyết tâm giải thoát nung nấu của nhân vật trớc lúc Đế Thích xuất hiện

- Quyết định dứt khoát xin tiên Đế Thích cho cu Tị đợc sống lại, cho mình đợc chết hẳn chứ không nhập hồn vào thân thể ai nữa của nhân vật Hồn Trơng Ba là kết quả của một quá trình diễn biến hợp lí Hơn nữa, quyết

định này cần phải đa ra kịp thời vì cu Tị vừa mới chết Hồn Trơng Ba thử hình dung cảnh hồn của mình lại nhập vào xác cu Tị để sống

và thấy rõ "bao nhiêu sự rắc rối" vô lí lại tiếp tục xảy ra Nhận thức tỉnh táo ấy cùng tình

th-ơng mẹ con cu Tị càng khiến Hồn Trth-ơng Ba

đi đến quyết định dứt khoát Qua quyết định này, chúng ta càng thấy Trơng Ba là con ngời nhân hậu, sáng suốt, giàu lòng tự trọng Đặc biệt, đó là con ngời ý thức đợc ý nghĩa của cuộc sống

Cái chết của cu Tị có ý nghĩa đẩy nhanh diễn biến kịch đi đến chỗ "mở nút" Dựng tả quá

GV: yờu cầu HS đọc ghi nhớ

GV yờu cầu HS về nhà làm bài tập

trình đi đến quyết định dứt khoát của nhân vật Hồn Trơng Ba, Lu Quang Vũ đã đảm bảo đợc tính tự nhiên, hợp lí của tác phẩm

III Ghi nhớ

SGK (154)

IV Luyện tập

5 Củng cố và dặn dũ

- Nhắc lại kiến thức cơ bản

- Chuẩn bị bài: Diễn đạt trong văn nghị luận (tiếp theo)