- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao – dân ca qua những bài ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình và chủ đề tình yêu quê hương đất nước, con người
Trang 1Tiết 9
Tuần: 3
Văn bản CA DAO – DÂN CA (tiết 9)
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp học sinh hiểu rõ
1 Kiến thức
- Hiểu được khái niệm ca dao – dân ca
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao – dân ca qua những bài ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình và chủ đề tình yêu quê hương đất nước, con người
- Thuộc 4 bài trong văn bản và liên hệ thêm được một số bài cùng chủ đề
2 Tư tưởng
- Ca dao bắt nguồn từ đâu?
- Phân biệt ca dao khác dân ca ở chỗ nào
- Học sinh biết kính trọng ông bà, cha mẹ … xác định được đạo làm con phải
như thế nào?
3 Kĩ năng
Rèn luyện kỹ năng đọc, tìm hiểu thơ
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: SGK; SGV; soạn giáo án, TLTK
2 Học sinh: SGK,vở ghi, sưu tầm ca dao – dân ca
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp(1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’) Mỗi lớp 2 em
? Tâm trạng, nỗi lòng của Thành và Thủy khi pải chia tay?
? Tình cảm trong sáng của hai anh em được thể hiện như thế nào?
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Ca dao dân cao là thơ ca trữ tình dân gian nhằm bộc lộ tính chất của nhân dân
ta Nó đã ngân và sẽ vang mãi trong tâm hồn người Việt Nam Tình cảm con người bao giờ cũng bắt đầu từ tình cảm gia đình Đó chính là truyền thống đạo lí của dân tộc
Việt nam
b Ti n trình ho t đ ng ến trình hoạt động ạt động ộng
Hoạt động 1(10’) I Đọc và tìm hiểu chú
thích :
Trang 2Giáo viên đọc diễn cảm 4
bài
Hướng dẫn học sinh đọc
văn bản
- Gọi học sinh đọc ca dao
dân ca trong chú thích –
? Thế nào là ca dao – dân
ca?
GV phân tích
Thể loại trữ tình: Trữ:
bày tỏ, tình: tình cảm
khúc hát có nhạc đệm gọi
là ca; hát trơn gọi là dao
- Bằng hình thức lời ru,
hát ru: ở hát quan hệ
người hát người nghe gần
gũi, ấm áp, thiêng liêng
Hoạt động 2(22’)
? Bài 1 là lời của ai nói
với ai? Vì sao em biết?
? Bài 2 là lời của ai nói
với ai? Tại sao em khẳng
định như vậy?
? Đọc bài 3: lời của bài
ca dao là ai?
- Học sinh đọc
-> HS đọc - Giải nghĩa một số từ khó
* Ca dao: là những bài thơ dân gian do NDLD sáng tạo nên, phần lớn là thơ lục bát phản ánh đời sống, tâm hồn của họ
* Dân ca: là những bài hát trữ tình dân gian của mỗi miền quê Dân ca có lời thơ là ca dao
> cả 2 đều thuộc thể loại thơ trữ tình
- HS chú ý lắng nghe
- Lời của người mẹ khi ru con, nói với con thể hiện
rõ nhất ở câu “Cù lao … ơi”
- Lời của người con gái lấy chồng xa quê nói với
mẹ và quê mẹ , “Trông về quê mẹ”…
- Lời của con cháu nói với ông, bà Vì đối tượng của nỗi nhớ là ông bà, hình ảnh gợi nhớ là “nộc lạt
1 Đọc
2 Chú thích: Khái niệm
ca dao, dân ca (SGK trang 35)
II Tìm hiểu văn bản.
1 Lời của từng bài ca dao
- Lời của người mẹ khi ru con
- Lời của người con gái lấy chồng xa quê nói với
mẹ và quê mẹ
- Lời của con cháu nói với ông bà
- Lời của ông bà hoặc cô
Trang 3? Bài ca dao là lời của ai
nói với ai ?
? Tình cảm mà bài 1
muốn diễn tả là gì?
? Chỉ ra cái hay về âm
điệu của bài?
? Tác giả đã ví công lao
của cha mẹ như thế nào?
? Em hiểu gì về câu cuối
của bài ca dao?
? Người con gái lấy
chồng xa quê có tâm
trạng như thế nào?
? Tâm trạng buồn, nhớ
đó được gắn với thời
gian, không gian nào?
Hãy phân tích?
? Người con gái này
đứng ở đâu? Địa điểm đó
gợi cho em sự liên tưởng
nào?
? Sự yêu kính của con
cháu đối với ông bà được
diễn tả như thế nào?
? Chỉ ra nghệ thuật được
mái nhà”
- Có thể là lời của ông bà hoặc cô bác nói với nhau
- Công lao trời biển của cha mẹ đối với con cái và bổn phận trách nhiệm của con cái trước công lao to lớn cuả cha mẹ
- Đây là bài hát ru con, thể hiện tình cảm gần giũ
- Lấy cái to lớn mênh mông vĩnh hằng của thiên nhiên để so sánh
- Tác giả cụ thể hóa về công cha nghĩa mẹ để tăng thêm âm điệu tôn kính nhắn nhủ tâm tình của câu hát
- Nỗi nhớ về mẹ và quê
mẹ nỗi buồn xót xa, sâu lắng đau tận trong lòng,
âm thầm không biết chia
sẻ cùng ai
- Vào những buổi chiều khi công việc đã bớt mọi cảnh vật trở về sự đoàn tụ
- “ngõ sau” nơi vắng lặng, heo hút, gợi nghĩ cảnh ngộ
cô đơn và thân phận người phụ nữ dưới chế độ gia trưởng phong kiến
- Ví với những sự vật, hình ảnh quen thuộc, gần gũi “nuộc lạt, ngó lên, mái nhà”…
- Nghệ thuật so sánh hình ảnh
bác nói với nhau
2 Nội dung của từng bài
a Bài 1:
- Công lao trời biển của cha mẹ đối với con cái
- Bổn phận làm con
- Ngôn ngữ hình ảnh,
âm điệu gần gũi
Dùng phép so sánh
b Bài 2:
- Nỗi nhớ về mẹ và quê
mẹ của người con gái lấy chồng xa quê
- Thời gian, không gian, hành động thể hiện tâm trạng buồn đau, sự cô đơn của người con gái
c Bài 3:
- Diễn tả nỗi nhớ và sự yêu kính đối với ông bà
- Dùng phép so sánh chỉ mức độ, thể hiện tình cảm
và nỗi nhớ sự biết ơn ông bà
Trang 4sử dụng trong bài?
? Tình cảm anh em được
diễn tả như thế nào? Nêu
nghệ thuật diễn tả?
? Tìm thêm một số bài ca
dao nói về tình cảm anh
em?
? Những phép nghệ thuật
nào được sử dụng trong 4
bài ca dao?
Hoạt động 3(3’)
Giáo viên tổng kết, rút ra
kết luận
- Gắn bó gần gũi, thân thiết
- Nghệ thuật so sánh làm nổi bật lên tình cảm gần gũi cùng chung huyết thống
“ Chị em như chuối …”
“Anh em như tay …”
- Nghệ thuật so sánh: dùng hình ảnh so sánh
- Dùng thể thơ lục bát;
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ
- Hình ảnh truyền thống, quen thuộc
- Cả 4 bài đều nói về tình cảm gia đình
- Học sinh đọc Đọc phần đọc thêm
d Bài 4
- Sự gắn bó thiêng liêng của tình anh em
- So sánh tình cảm gắn
bó, gần gũi thân thiết,
3 Nghệ thuật
- Nghệ thuật so sánh: dùng hình ảnh so sánh
- Dùng thể thơ lục bát;
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ
- Hình ảnh truyền thống, quen thuộc
- Cả 4 bài đều nói về tình cảm gia đình
III Tổng kết
Ghi nhớ: SGK
4 Củng cố: (2’)
Học thuộc khái niệm về ca dao – dân ca
5 Dặn dò: (1’)
- Học thuộc 4 bài ca dao, phân tích được giá trị nội dung, nghệ thuật của từng bài
- Soạn trước bài: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
V RÚT KINH NGHIỆM
………
………
………