Kiến thức: - Cảm nhận đợc bi kịch của con ngời khi phải đặt vào cảnh sống nhờ, sống tạm thời, trái tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu thanh cao bị nhiễm độc, tha hóa trớc sự lấn át của thể
Trang 1Ngày soạn: 29.3.2010
Ngày dạy:
Tiết: 86+87
Hồn trơng ba, da hàng thịt
Lu Quang Vũ
I Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận đợc bi kịch của con ngời khi phải đặt vào cảnh sống nhờ, sống tạm thời, trái tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu thanh cao bị nhiễm độc, tha hóa trớc sự lấn át của thể xác th” lỗ, phàm tục
- Thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn ngời lao động trong cuộc đấu tranh chống lại
sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền sống đích thực, khát vọng hoàn thiện
2 Kỹ năng:
Phân tích mâu thuẫn và xung đột trong tác phẩm kịch
3 Thái độ:
- Căm ghét cái xấu, cái ái, bênh vực cho cái tốt
- ý thức sâu sắc giá trị sự sống: sống đúng là mình, luôn tự mình đấu
tranh với những nghịch cảnh để hoàn thiện nhân cách
II Chuẩn bị của GV và HS
1 Giáo viên: SGK, SGV, bài soạn, t liệu tham khảo.
2 Học sinh:Vở soạn, vở ghi,SGK
III Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ:
Cuộc chiến giữa ông lão Xan-ti-a-gô và con cá kiếm gợi lên cho em những suy nghĩ gì?
2 bài mới:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Tiết 1
HĐ 1: Hớng dẫn đọc hiểu phần
tiểu dẫn
- HS dựa vào tiểu dẫn tóm tắt
những nét chính về tác giả?
- HS trả lời
- GV nhận xét khái quát kiến thức
cơ bản.
Trình bày những hiểu biết của em
về tác phẩm?
HS: trả lời
- GV giới thiệu cốt truyện dân
gian-> h cấu từ đoạn Hồn Trơng
Ba từ khi nhập vào xác hàng thịt
và bao phiền toái đã xảy ra
- GV nhấn mạnh vở kịch có 7
cảnh và nội dung từng cảnh cụ
thể (Theo SGV )
I.Tiểu dẫn
1 Tác giả:
Lu Quang Vũ (1948-1988)
- Quê gốc: Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ
- Xuất thân trong một gia đình trí thức -> năng khiếu nghệ thuật bộc lộ từ nhỏ
- Trớc khi đến với kịch ông từng làm thơ, sáng tác truyện ngắn, vẽ tranh
- Nhà viết kịch tài năng của văn học Việt Nam hiện đại
- Năm 2000 đợc nhận giả thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
- Tác phẩm chính: SGK
2 Tác phẩm: Hồn Trơng Ba, da hàng thịt
- Xuất xứ:
+ Viết năm 1981, đến 1984 mới công diễn +H cấu sáng tạo từ một cốt truyện dân gian
- Thể loại: Kịch nói
- Giá trị:Là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lu Quang Vũ
+ Đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa t tởng , triết lý và nhân văn sâu sắc + Có sức hấp dẫn, thu hút mạnh mẽ đối với khán giả trong và ngoài nớc
Trang 2HĐ 2: Hớng dẫn HS đọc và tốm
tắt đoạn trích.
GV hớng dẫn học sinh đọc kịch
theo cách phân vai
HS đọc văn bản-> nhận xét
Tóm tắt nội dung đoạn trích?
GV lu ý tóm tắt theo các màn đối
thoại
HĐ 3: Hớng dẫn HS tìm hiểu
chi tiết
- Trớc khi diễn ra cuộc đối thoại
hồn Trơng Ba ở trong tâm trạng
nh thế nào?
- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV nhận xét, chốt lại nội dung.
- Trong cuộc đối thoại đó thế
mạnh thuộc về ai?
Lời của Trơng Ba?
Lời của xác hàng thịt?
- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV nhận xét, chốt lại nội dung.
- Bao gồm 7 cảnh.(tóm tắt SGK)
3 Đoạn trích
- Vị trí:Trích từ cảnh VII và đoạn kết của vở
kịch
-ý nghĩa: Bộc lộ sâu sắc những mâu thuẫn, xung đột từ bên trong của con ngời, thể hiện nội dung t tởng tác phẩm
II Đọc- hiểu đoạn trích
1 Đọc và tóm tắt:
2 Tìm hiểu đoạn trích:
a Màn đối thoại giữa hồn Trơng Ba với xác hàng thịt.
- Do sự vụ tõm và tắc trỏch của Nam Tào,
Trương Ba phải chết một cỏch vụ lớ, Nam Tào sửa sai bằng cỏch cho hồn Trương Ba sống nhờ thể xỏc anh hàng thịt
- Linh hồn nhõn hậu, trong sạch, bản tớnh thẳng thắn của Trương Ba dần dần bị xỏc thịt thụ phàm anh hàng thịt sai khiến, bị nhiễm độc
- í thức được điều đú, linh hồn Trương
Ba dằn vặt, đau khổ: "- Khụng Khụng! Tụi khụng muốn sống như thế này mói!”
- Hồn Trương Ba quyết định chống lại bằng cỏch tỏch khỏi xỏc để tồn tại độc lập, khụng cũn bị lệ thuộc
- Trong cuộc đối thoại với xỏc anh hàng thịt, hồn Trương Ba ở vào thế đuối lớ, bất lợi vì sự thật mà xác hàng thịt gợi lại: đứng
cạnh vợ anh hàng thịt, xao xuyến trớc những món ăn, tát con tóe máu mồm
- Xỏc biết rừ những cố gắng của Trương
Ba là vụ ớch nờn đó cười nhạo cỏi lớ lẽ mà
hồn đưa ra để ngụy biện "Ta vẫn cú một đời sống riờng: nguyờn vẹn, trong sạch, thẳng thắn,…"
- Xỏc lờn mặt dạy đời, chỉ trớch, chõm chọc: tuyờn bố sức mạnh õm u, đui mự ghờ
Trang 3- Xác định hàm ý tác giả muốn
gửi gắm qua màn đối thoại giữa
hồn Trơng Ba và xác anh hàng
thịt?
Củng cố, dặn dò tiết 1
- Tác giả? Tóm tắt tác phẩm?
- Màn đối thoại giữa hồn Trơng
Ba và xác hàng thịt?
Tiết 2:
- GV nhắc lại kiến thức tiết 1
- HS tiếp tục theo dõi đoạn đối
thoại giữa hồn với ngời thân
Thảo luận nhóm (theo bàn)
- Ngời thân của Trơng Ba đã phản
ứng nh thế nào với Trơng Ba?
Vợ? Cháu gái? Con dâu?
HS thảo luận, trả lời.
GV nhận xét, chốt lại nọi dung.
Trơng Ba đã có thái độ nh thế
nào?
HS suy nghĩ, trả lời
GV: Trơng Ba trơ trọi một mình
với nỗi đau khổ, tuyệt vọng lên
đỉnh điểm, một mình đối diện với
sự thật chua chát
- HS theo dõi màn đối thoại giữa
hồn Trơng Ba với Đế Thích
Chỉ ra sự khác nhau trong quan
niệm của Trơng Ba và Đế Thích
về ý nghĩa sự sống?
- Vì sao Trơng Ba kiên quyết trả
lại xác cho anh hàng thịt, không
đồng ý nhập hồn vào xác cu Tị?
gớm của mỡnh,có khả năng điều khiển, làm
át đi linh hồn cao khiết
- Xỏc cũn ve vón hồn thoả hiệp vỡ:
“chẳng cũn cỏch nào khỏc đõu”, “cả hai
đó hoà nhau làm một rồi”
- Trước những “lớ lẽ đờ tiện” của xỏc:
+ Ban đầu, hồn Trương Ba nổi giận, khinh bỉ, mắng xỏc thịt hốn hạ
+ Sau đú, hồn ngậm ngựi thấm thớa nghịch cảnh của mỡnh nờn chỉ núi những lời thoại ngắn với giọng nhỏt gừng kốm theo những tiếng than, tiếng kờu
+ Cuối cựng, hồn đành phải nhập trở lại vào xỏc trong sự tuyệt vọng
- í nghĩa của đoạn đối thoại:
+ Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng lại là một cuộc sống đỏng hổ thẹn vỡ phải sống chung với sự dung tục và bị sự dung tục đồng hoỏ
+ Tỏc giả cảnh bỏo: khi con người phải sống trong dung tục thỡ tất yếu sẽ bị dung tục ngự trị, lấn ỏt và sẽ tàn phỏ những gỡ trong sạch, đẹp đẽ, cao quý trong con người
-> Hồn và xác có quan hệ hữu cơ với nhau, phải có sự hòa hợp và thống nhất giữa hồn
và xác thì con ngời mới làm chủ đợc bản thân và nhân cách của mình
b Màn đối thoại giữa hồn Trơng Ba với ngời thân.
- Vợ Trơng Ba buồn bã và đau khổ, đò bỏ đi nhờng chồng cho cô vợ anh hàng thịt
- Cháu gái phản ứng quyết liệt không nhận
ông nội vì ông nội bây giờ thô lỗ và vụng
về trong thể xác anh hàng thịt
- Con dâu thấu hiểu, xót thơng cho hoàn cảnh của bố nhng cũng thấy bố ngày một
đổi khác
-> Trơng Ba đau khổ, bế tắc, tuyệt vọng khi vỡ ụng mà tất cả những người thõn phải đau đớn, vỡ ụng mà nhà cửa tan hoang
- Trương Ba cũnh nhận thấy những thay đổi của mỡnh nờn đấu tranh quyết liệt để giành giật lại bản thõn mỡnh, dẫn tới hành động chõm hương gọi Đế Thớch
c Màn đối thoại giữa hồn Trơng Ba và
Trang 4- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV nhận xét, chốt lại nội dung.
- Qua màn đối thoại trên giúp em
hiểu thêm điều gì? ý nghĩa của
màn đối thoại?
- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV nhận xét, chốt lại nội dung.
Thảo luận nhóm (theo bàn)
Màn kết của vở kịch: Trơng Ba
chấp nhận chết gợi lên trong em
những suy nghĩ gì?
- HS thảo luận, trả lời.
- GV: Cái đẹp, cái thiện đã chiến
thắng
HĐ 4: Hớng dẫn HS tổng kết
- Cảm nghĩ của em sau khi học
xong đoạn trích?
HS phát biểu theo cảm nhận.
GV tổng kết và gọi học sinh đọc
ghi nhớ SGK
Đế Thích.
Hồn Trơng Ba Đế Thích
- Không chấp nhận cảnh sống “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”
và muốn là chính mình một cách
toàn vẹn
- Chỉ rõ sai lầm của
Đế Thích “Ông chỉ nghĩ đơn giản cho tôi sống, nhng sống
nh thế nào thì ông chẳng cần biết”
- Không chấp nhận nhập hồn vào xác
cu Tị, đòi trả xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết
- Khuyên Trơng Ba nên chấp nhận vì thế giới vốn không toàn vẹn “d ới đất, trên trời đều thế cả”
- Xin sửa sai bằng việc cho hồn nhập vào xác cu Tị
- Chấp nhận yêu cầu của Trơng Ba với nhận xét “Con ngời hạ giới các
ông thật kì lạ”
-> Vẻ đẹp tâm hồn con ngời trong cuộc đấu tranh chống lại sự dung tục, giả tạo để bảo
vệ cuộc sống toàn vẹn, hợp lẽ tự nhiên
d Màn kết:
- Trơng Ba trả lại xác cho anh hàng thịt
- Chấp nhận chết và hóa thân vào các sự vật thân thơng, gần gũi để linh hồn đợc trong sạch, tồn tại vĩnh viễn bên ngời thân
-> Cái đẹp, cái thiện đã chiến thắng -> Nhân cách cao thợng của Trơng Ba
III Tổng kết
Qua đoạn trớch và vở kịch, tỏc giả muốn khẳng định:
- Được sống làm người quý giỏ thật, nhưng được sống đỳng là mỡnh, sống trọn vẹn, hài hoà giữa thể xỏc và tõm hồn cũn quý hơn
- Con người phải luụn luụn đấu tranh với nghịch cảnh, chống lại sự tầm thường, dung tục để hoàn thiện nhõn cỏch
3 Củng cố:
GV: Kịch của Lưu Quang Vũ là sự kết hộp nhuần nhuyễn giữa tớnh thời sự
và những vấn đề muụn thuở Vậy đõu là tớnh thời sự của vở kịch? Đõu là những thụng điệp mà Lưu Quang Vũ hi vọng được gửi đến ngời đọc?
-> Khụng chớ cú ý nghĩa triết lớ về nhõn sinh, về hạnh phỳc con người,
rong vở kịch núi chung và đoạn kết núi riờng, Lưu Quang Vũ muốn gúp phần phờ phỏn một số biểu hiện tiờu cực trong lối sống lỳc bấy giờ:
Trang 5Thứ nhất, con người đang cú nguy cơ chạy theo những ham muốn tầm
thường về vật chất, chỉ thớch hưởng thụ đến nỗi trở nờn phàm phu, thụ thiển
Thứ hai, lấy cớ tõm hồn là quý, đời sống tinh thần là đỏng trọng mà chẳng
chăm lo thớch đỏng đến sinh hoạt vật chất, khụng phấn đấu vỡ hạnh phỳc toàn vẹn
Cả hai quan niệm, cỏch sống trờn đều cực đoan, đỏng phờ phỏn
Ngoài ra, vở kịch cũn đề cập đến một vấn đề cũng khụng kộm phần bức xỳc,
đú là tỡnh trạng con người phải sống giả, khụng dỏm và cũng khụng được sống
là bản thõn mỡnh Đấy là nguy cơ đẩy con người đến chỗ bị tha húa do danh và lợi
4 Dặn dũ:
- Tỡm đọc truyện dõn gian Hồn Trương Ba da hàng thịt
- Chuẩn bị bài học mới: Diễn đạt trong văn nghị luận (tiếp)