THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG THƠ LÍ BẠCH SO SÁNH VỚI ĐỖ PHỦ

Thế giới nghệ thuật thơ ông mang những triết lý nhân sinh sâu sắc thể hiện qua không gian, thời gian, hình tượng thơ. Không gian được miêu tả đã cho ta nhận ra những điểm nhìn của lăng kính “tiên thi”. Đó là không gian cao rộng, phóng khoáng như con người nhà thơ, là không gian lý tưởng thể hiện những ước vọng, những phản kháng mạnh mẽ với xã hội đương thời. Gắn với hình ảnh không gian bao là nhiều biểu tượng là thời gian nghệ thuật đặc sắc. Thời gian trong thơ Lý Bạch mang sự tuần hoàn của vũ trụ, sự trăn trở về đời người ngắn ngủi như những sát na đẹp đấy nhưng cũng chóng tàn. Bên cạnh những hình ảnh không thời gian là hình tượng thơ đặc sắc. Hình tượng nghệ thuật trong thơ Lý Bạch tiên sinh tạo dựng lại một thiên nhiên phong phú, con người phóng khoáng với kiếm rượu trăng, đề cao tình bằng hữu. Hình ảnh xã hội loạn lạc cũng được tái hiện qua những trang thơ. Tất cả những không thời gian, những hình tượng nghệ thuật ấy chuyển tải thành công bằng ngôn ngữ, tứ thơ… được trau chuốt một cách tỉ mỉ, giàu tính biểu đạt. Một khi nhắc đến thơ Đường luật một thành tựu rực rỡ của văn học Trung Hoa, không thể không nhắc đến thơ Lý Bạch. Ở đó là cả một chân trời nghệ thuật cần khám phá, tìm tòi và nghiên cứu.

L I M Đ U Ờ Ở Ầ

Tri u đ i nhà Đề ạ ường có v trí khá đ c bi t trong l ch s xã h i Trungị ặ ệ ị ử ộ

Qu c N u nhà Hán là m t tri u đ i có ch đ phong ki n trung ố ế ộ ề ạ ế ộ ế ương t pậquy n v ng m nh đ u tiên c a Trung Qu c thì th i Đề ữ ạ ầ ủ ố ờ ường là th i kì c cờ ự

th nh c a xã h i phong ki n đó Lúc b y gi , Trung Qu c là m t qu c giaị ủ ộ ế ấ ờ ố ộ ốphát tri n, ph n vinh trên t t c các phể ồ ấ ả ương di n kinh t , chính tr , xã h i,ệ ế ị ộvăn hóa Th i đó các ngành ngh thu t đ u phát tri n (h i h a,âm nh c,ờ ệ ậ ề ể ộ ọ ạ

ki n trúc, điêu kh c, văn h c ) trong đó phát tri n nh t là h i h a và vănế ắ ọ ể ấ ộ ọ

h c Trong văn h c thì th là b ph n có thành t u cao nh t Trung Qu c làọ ọ ơ ộ ậ ự ấ ố

m t nộ ước có truy n th ng v th , t kinh thi đ n th hi n đ i, th đ u cóề ố ề ơ ừ ế ơ ệ ạ ơ ề

nh ng đ c s c riêng Ngữ ặ ắ ười Trung Qu c cũng nh th gi i đ u công nh nố ư ế ớ ề ậ

th Đơ ường là đ nh cao c a th ca nhân lo i Th Đỉ ủ ơ ạ ơ ường đ c s c, n i dungặ ắ ộphong phú được th hi n b ng hình th c hoàn mỹ Thành t u trên cácể ệ ằ ứ ự

phương di n c a th Đệ ủ ơ ường đ u đ t đ n đ nh cao Th Đề ạ ế ỉ ơ ường là s kự ế

th a và phát tri n cao đ c a th c đi n Trung Qu c Nó là “T p Đ iừ ể ộ ủ ơ ổ ể ố ậ ạThành” cho nên nh ng phữ ương di n c a thi pháp th c đi n đ u tiêuệ ủ ơ ổ ể ề

bi u Thi pháp th Để ơ ường mà chúng ta đ c p đ n đây thu c v thi phápề ậ ế ở ộ ề

th c a m t th i đ i, m t giai đo n trong ti n trình l ch s th Trungơ ủ ộ ờ ạ ộ ạ ế ị ử ơ

Qu c, thi pháp là h th ng hình th c, h th ng phố ệ ố ứ ệ ố ương ti n ngh thu tệ ệ ậ

c a th H th ng hình th c này b n thân nó là m t m t xích trên ti nủ ơ ệ ố ứ ả ộ ắ ếtrình thi pháp th Trung Qu c.Trong đ tài này, chúng tôi sẽ đi sâu vàoơ ố ềnghiên c u ứ “Th gi i ngh thu t trong th Lí B ch” ế ớ ệ ậ ơ ạ B i r ng, Lí B ch làở ằ ạ

m t trong ba nhà th l n n i ti ng th i th nh Độ ơ ớ ổ ế ở ờ ị ường Ông đã đóng vai trò

r t l n trong vi c phát tri n n n thi ca Trung Qu c, bên c nh đó vi c tìmấ ớ ệ ể ề ố ạ ệ

hi u v th gi i ngh thu t trong th ông còn giúp chúng ta ti p c n vàể ề ế ớ ệ ậ ơ ế ậ

c m nh n sâu s c, th u đáo h n v n i dung trong th Đả ậ ắ ấ ơ ề ộ ơ ường, đ t đó cóể ừcái nhìn sâu s c, kỹ lắ ưỡng, toàn di n v th Lí B ch nói riêng và th Đệ ề ơ ạ ơ ườngnói chung

CH ƯƠ NG 1: CU C Đ I VÀ S NGHI P C A “THI TIÊN” LÝ B CH Ộ Ờ Ự Ệ Ủ Ạ

Lý b ch xu t thân trong m t gia đình thạ ấ ộ ương nhân giàu có Lúc nhỏ

h c đ o, múa ki m, h c ca múa L n lên thích giang h ngao du s n th y,ọ ạ ế ọ ớ ồ ơ ủ

25 tu i “ ch ng ki m vi n du”, đ n núi Nga My ng m trăng, ngâm th r iổ ố ế ễ ế ắ ơ ồxuôi Trường Giang qua H Đ ng Đình, lên S n Tây S n Đông cùng nămồ ộ ơ ơ

ngườ ại b n lên núi Thái S n “ m t u hàm ca” (u ng rơ ẩ ử ố ượu ca hát), người

đ i g i là Trúc khê l c d t (sáu ngờ ọ ụ ậ ườ ẩi n d t trong khe trúc) ậ

Sau đó, được ngườ ại b n ti n c v i Đế ử ớ ường Minh Hoàng, ông v kinhề

đô Tràng An ba năm, nh ng nhà vua ch dùng ông nh m t “ Văn nhân ngư ỉ ư ộ ự

d ng” nên b t mãn, b đi ngao du s n th y.ụ ấ ỏ ơ ủ

Đ n L c Dế ạ ương, g p Đ Ph k t làm b n “vong niên” H cùng Caoặ ỗ ủ ế ạ ọThích vui ch i, thơ ưởng trăng ng m hoa, săn b n đắ ắ ược n a năm R i ông l iử ồ ạ

ti p t c chia tay Đ Ph vi n du v phế ụ ỗ ủ ễ ề ương Nam

Nh ng năm cu i đ i, ông n c Lô S n Tữ ố ờ ẩ ư ở ơ ương truy n năm 61 tu i,ề ổông đi ch i sông Thái B ch, t nh An Huy, u ng say, th y trăng lung linh đáyơ ạ ỉ ố ấ

nước, nh y xu ng ôm trăng mà ch t Nay còn Tróc nguy t đài ( Đài b tả ố ế ệ ắtrăng) huy n Đăng Đ ( An Huy) , là đ a đi m du l ch n i ti ng ở ệ ồ ị ể ị ổ ế

Ngườ ời đ i phong danh hi u cho ông là “Thi tiên” ( ông tiên trong làngệ

th ), Trích tiên ( Tiên giáng tr n), T u trung tiên ( ông tiên trong làngơ ầ ử

rượu)

1.2 S nghi p ự ệ :

Lý B ch làm kho ng 20,000 bài th , nh ng ông không đ tâm c tạ ả ơ ư ể ấ

gi Đ n nay thì th Lý B ch còn trên dữ ế ơ ạ ưới 1000 bài, tác ph m nào cũngẩ

được đánh giá r t cao, nh ng n i ti ng trong dân gian thì có : ấ ư ổ ế T ươ ng Ti n ế

T u, Hi p khách hành, Thanh Bình Đi u, Hành l nan ử ệ ệ ộ

Khác v i Đ Ph , th Lý B ch thích vi n vông, phóng túng, ít đ ngớ ỗ ủ ơ ạ ễ ụ

ch m đ n th s mà thạ ế ế ự ường v n vấ ương hoài c (ổ Phù phong hào sĩ ca, Hi p ệ khách hành, Vi t trung lãm c ệ ổ ), t c nh thiên nhiên tả ả ươ ẹi đ p (C phong, ổ Quan san nguy t ệ ), c m thông cho ngả ười chinh ph (ụ Tr ườ ng can hành, Khuê tình, T d thu ca ử ạ ), v tình b n h u (ề ạ ữ T ng h u nhân, Hoàng H c lâu ố ữ ạ

t ng M nh H o Nhiên chi Qu ng Lăng, Văn V ố ạ ạ ả ươ ng X ươ ng Linh thiên Long Tiêu ), tình trai gái (Oán tình, Xuân t ứ ), nh quê hớ ương (Tĩnh d t , c ạ ứ Ứ Đông S n ơ ) Nh ng nhi u nh t v n là v rư ề ấ ẫ ề ượu (T ươ ng Ti n t u, B t u ế ử ả ử

v n nguy t, 4 bài Nguy t h đ c ch ấ ệ ệ ạ ộ ướ c, Xuân nh t đ c ch ậ ộ ướ c, Đ i t u ố ử ).

2.2 Th gi i ngh thu t trong th Đ ế ớ ệ ậ ơ ườ ng:

Th Đơ ường t p trung ngh thu t tinh t , di u x o Th Đậ ệ ậ ế ệ ả ơ ường l aự

ch n nh ng chi ti t đ c s c, đi n hình, đ t đ n đ tinh x o giàu s c g i,ọ ữ ế ặ ắ ể ạ ế ộ ả ứ ợgiàu s c khái quát, m i ý t thăng tr m, sâu s c đứ ọ ứ ầ ắ ược toát lên t nh ng g iừ ữ ợ

ý này Th Đơ ường thường d n nén nh ng n d tồ ữ ẩ ụ ượng tr ng Nh ng n dư ữ ẩ ụ

tượng tr ng này có s c bùng n lư ứ ổ ượng thông tin l n Các u th c a nghớ ư ế ủ ệthu t tinh t , di u x o đậ ế ệ ả ượ ạc t o ra b i “ ngôn h u h n, ý vô cùng”, nh sở ữ ạ ờ ự

l a ch n và t ch c hình nh mang tính n d cao.ự ọ ổ ứ ả ẩ ụ

2.3 Th gi i ngh thu t trong th Lý B ch: ế ớ ệ ậ ơ ạ

T x a cho t i nay, đã có r t nhi u nhà nghiên c u đi sâu vào tìmừ ư ớ ấ ề ứ

hi u th Để ơ ường nói chung và nhà th Lý B ch nói riêng Song m i ngơ ạ ỗ ười

l i đi tìm hi u nh ng v n đ khác nhau v i nhi u khía c nh và góc đạ ể ở ữ ấ ề ớ ề ạ ộnào đó Trong đó, th gi i ngh thu t trong th Lý B ch cũng đế ớ ệ ậ ơ ạ ược nhi uề

nhà nghiên c u quan tâm và đã khám phá v nó Khi đánh giá v Lý B ch,ứ ề ề ạ

người ta thường xem th ông là đ i di n u tú cho th ca lãng m n th iơ ạ ệ ư ơ ạ ờ

Đường Th ông h p d n ngơ ấ ẫ ười đ c m i th i đ i b i nét phóng khoángọ ọ ờ ạ ởhào hùng, s th hi n m t con ngự ể ệ ộ ười đ y ph c t p và m t gi ng đi uầ ứ ạ ộ ọ ệngôn ng riêng.ữ

2.3.1 Không gian ngh thu t ệ ậ :

2.3.1.1 Không gian cao r ng ộ

B u tr i và thiên nhiên là cái n n c a th Đầ ờ ề ủ ơ ường vì th Đơ ường c tốnêu lên tình hu ng th ng nh t ch y u đó là tính th ng nh t c a conố ố ấ ủ ế ố ấ ủ

ngườ ới v i thiên nhiên cho nên t t y u nó hấ ế ướng v thiên nhiên.ề

Th Đơ ường th hi n tính th ng nh t gi a con ngể ệ ố ấ ữ ườ ới v i thiên nhiên

vì quan ni m ngh thu t v con ngệ ệ ậ ề ườ ủi c a th Đơ ường là con ngườ ứi đ ng

gi a không gian cao r ng T c là con ngữ ộ ứ ười đ ng gi a tr i đ t bao la, làứ ữ ờ ấtrung tâm c a vũ tr , c a m t không gian cao r ng r i nhìn ra m i hủ ụ ủ ộ ộ ồ ọ ướng:

Nước bay th ng xu ng ba nghìn thẳ ố ước

Tưởng dãy ngân hà tu t kh i mây.ộ ỏ

(Xa ng m thác núi L ắ ư)

Hay:

Núi Thiên Môn đ t (thì) sông S mứ ở ở

Nước ch y v đông ( đ n đây) quay ngả ề ế ược lên B cắ

Hai bên b núi xanh cùng hi nờ ệ

Chi c bu m đ n l đ n t chân tr i.ế ồ ơ ẻ ế ừ ờ

(Lên núi Thiên Môn)

Đ n v i th Lý B ch, ta th y đế ớ ơ ạ ấ ược v đ p c a núi sông t m i gócẻ ẹ ủ ừ ọnhìn, v a cao r ng mênh mông, v a xa xôi vô t n Ph i đ ng gi a khôngừ ộ ừ ậ ả ứ ữgian cao r ng c a thiên nhiên và có cái nhìn tinh t m i bao quát độ ủ ế ớ ược toàn

c nh v t t m i phía nh th ả ậ ừ ọ ư ế

2.3.1.2 Không gian lý t ưở ng:

Tuy s ng trong th i suy thoái c a nhà đố ờ ủ ường, song Lý B ch luônạ

s ng v i m t tinh th n l c quan Trong th ông, ta c m nh n đố ớ ộ ầ ạ ơ ả ậ ược m tộtâm h n bay b ng, m t s c m nh tinh th n ph n kháng Tinh th n l cồ ổ ộ ứ ạ ầ ả ầ ạquan, hào phóng, yêu đ i c a ông in đ m trong hình nh nh ng ngờ ủ ậ ả ữ ười phụ

n a hái sen (ữ Thái liên khúc):

M y gái hái sen ven su i Nhấ ố ược

Trong hoa cười nói vang lên trước

Gió lay tà áo thoáng trên không

N ng d i ph n son l ng ánh nắ ọ ấ ồ ước

Hay trong ti ng ca đi u múa c a ngế ệ ủ ười nông dân thu n h u ( ầ ậ T ng ặ Uông Luân), trong hình bóng l ng l y c a ngộ ẫ ủ ười th rèn gi a đêm khuyaợ ữthanh v ng :ắ

ng i hi sinh vì nghĩa, coi tr ng ch tình ạ ọ ữ Hi p khách hành ệ là m t bài th caộ ơ

ng i các b t vung ki m d p nh ng chuy n b t bình, s n sàng làm nh ngợ ậ ế ẹ ữ ệ ấ ẵ ữ

vi c phi thệ ường đ tr nghĩa l n :ể ả ớ

Khách nước Tri u mang d i mũ thôệ ả

Gươm Ngô cao sáng loáng nh sư ương tuy tế

Yên b c r ng chi u ng a tr ngạ ạ ế ự ắ

B i b i l p lánh nh sao xa.ờ ờ ấ ư

(Hi p khách hành) ệ

K t h p v i tinh th n du hi p cùng v i t tế ợ ớ ầ ệ ớ ư ưởng c a đ o gia, Lýủ ạ

B ch đã hình thành cho riêng mình m t kim ch nam trên con đạ ộ ỉ ường chính

tr c a mình Ông t ng t hào “ tài tôi có th giúp nị ủ ừ ự ể ước, c u đ i, khí ti t tôiứ ờ ế

có th sánh v i Sào Ph , H a Do, văn tôi có th bi n đ i phong t c, trí tôiể ớ ủ ứ ể ế ổ ụ

có th hi u m i lẽ c a tr i đ t và con ngể ể ọ ủ ờ ấ ười”

2.3.1.3 Không gian bi u t ể ượ ng:

Hình nh v ng trăng là m t bi u tả ầ ộ ể ượng trong th Lý B ch, m tơ ạ ộ

m nh sáng nh t trong tâm h n c a nhà th V i Lý B ch, trăng luôn xu tả ấ ồ ủ ơ ớ ạ ấ

hi n m i ch , trong m i hoàn c nh, khi m , khi t , khi khuy t, khi tròn,ệ ở ọ ỗ ọ ả ờ ỏ ế

có khi hùng tráng, hiên ngang trên b u tr i n i quan i:ầ ờ ơ ả

V ng trăng ra núi Thiên Sanừ

Mênh mông nước b mây ngàn sáng soiể

Gió đâu muôn d m ch y dàiặ ạ

Th i đ a trăng sáng ra ngoài Ng c Môn.ổ ư ọ

(Trăng quan san)

Đ i v i Lý B ch, trong m i trố ớ ạ ọ ường h p, hình nh ánh trăng luônợ ảmang v đ p bình d nh ngẻ ẹ ị ư ườ ại b n thân thi t, k đ ng hành trên t ngế ẻ ồ ừ

bước đường phiêu b t nay đây mai đó c a ông Có l n, ông đi trên conạ ủ ầthuy n r i xa Thanh Khê đ t i Nam Giáp, ánh trăng bùi ngùi đ a ti nề ờ ể ớ ư ễtrong dòng nước Bình Khương:

Nga Mi trăng núi n a vành thâuử

Ánh r i Bình Khọ ương nước cu n lâu.ố

(Nga Mi s n nguy t ca ơ ệ )

V ng trăng th t s đã tr thành ngu n c m tác, tr thành linh h nầ ậ ự ở ồ ả ở ồ

th c a Lý B ch Ánh trăng luôn đ ng phía trên nhà th , nó tơ ủ ạ ứ ở ơ ượng tr ngưcho t t c nh ng gì t t đ p nh t con ngấ ả ữ ố ẹ ấ ở ười, nh ng gì con ngữ ườ ầi c n

ph i vả ươ ớn t i Nó còn là khát v ng và m ọ ơ ước cao đ p c a nhà th ẹ ủ ơ

2.3.2 Thời gian – thế giới nghệ thuật độc đáo trong thơ Lý Bạch:

Thời gian nghệ thuật là một bộ phận trong thế giới nghệ thuật Thời giannghệ thuật là khái niệm thi pháp đi liền với khái niệm không gian nghệ thuật,tạo nên khái niệm kép – không thời gian nghệ thuật Đó là hình tượng thời giansinh động, gợi cảm, là sự cảm nhận về thế giới được dùng làm ý thức nghệ thuật

để phản ánh hình tượng, tổ chức tác phẩm Cũng như không gian nghệ thuật,thời gian nghệ thuật là hình tượng thời gian được tác giả sáng tạo nên trong tácphẩm nghệ thuật Trước hết, nó cũng xuất phát từ thời gian tự nhiên với quy luậtvận động theo hướng: quá khứ- hiện tại– tương lai; có tốc độ, nhịp độ, quymô… của thời gian khách quan

Nhưng bên cạnh đó thời gian nghệ thuật cũng có những đặc trưng riêng.Thời gian ấy mang tính chủ quan của tác giả, gắn liền với quan niệm về thế giới– lịch sử, với mơ ước, lý tưởng của mỗi người sáng tác cũng như phù hợp vớihành động tâm lý có liên tưởng, hồi tưởng của con người Thời gian nghệ thuậtlại có thể dồn nén, kéo căng Tất cả tạo nên đặc điểm riêng của thời gian nghệthuật ở mỗi tác giả

Thời gian trong thơ Đường mang nặng tính hoài cổ Các thi nhân muốntìm về quá khứ xa xăm để nhìn nhận thực tại, gởi gắm vào hậu thế Việc giảiquyết thời gian tạo nên nét đặc biệt cho mỗi phong cách của mỗi nhà thơ, đặcbiệt là Lý Bạch

2.3.2.1 Thời gian vũ trụ tuần hoàn:

Thời gian trong thơ Lý bạch là một chân trời nghệ thuật Ở đó là cả quyluật của tự nhiên, vũ trụ, đời người Và chỉ khi mỗi cá nhân được ý thức đầy đủthì con người mới quan tâm đến sự tồn tại Lý bạch chọn phạm trù thời giantuần hoàn vĩnh viễn của vũ trụ để nói lên cảm thức của mình

Cách nhìn nhận dòng thời gian trôi của Lý Bạch tiên sinh rất độc đáo.Ông hay dùng khái niệm “quan hóa” ( xem sự biến đổi) thấy đời trôi vô thườngvẫn rất an nhiên:

Quan hóa dụ vô ngần

(Tống Sầm Vi quân quy Minh Cao Sơn)

(Quan sát sự biến đổi đổi không ngừng)Hay:

Quan hóa nhập liêu thiên

(Đại đình khố)

(Xem sự biến hóa vào cõi mênh mang)

Ta nhận ra một dòng thời gian rất chảy theo một hướng rất quy luật, rấttuần hoàn trong thơ ông Và trong thơ của “thi tiên”, thế giới nghệ thuật quabước đi thời gian của tự nhiên rất đẹp mà cũng rất chân thực:

Thu phong thanh, Thu nguyệt minh

Lạc diệp tụ hoàn tán, Hàn nha thê phục kinh

(Thu phong từ)

(Gió thu thanh, Trăng thu sáng

Lá rụng lúc tụ lúc tán, Quạ lạnh đang đậu bỗng rùng mình.) Hay:

Biệt lai kỷ xuân vị hoàn gia, Ngọc song ngũ kiến anh đào hoa

(Cửu biệt ly)

(Từ chàng ra đi đã mấy xuân không về, Trước cửa ngọc đã năm lần thấy hoa anh đào nở.)

Chịu ảnh hưởng tư duy của triết học cổ, thời gian trong thơ Lý Bạch vậnđộng trong mối liên hệ chặt chẽ với con người Có nhiều khi ông nhấp đôi chénrượu mà ngồi ngẫm lại, chiêm nghiệm lại cái sự chuyển dời của sự vật để rồi ýthức sâu sắc hơn cái sự chảy trôi của thời gian

Tương Tiến Tửu là một bài thơ lớn vì nó đã phơi bày một cách chungnhất của một đời người ngắn ngủi, hiện hữu trong một vũ trụ bao la bất di bấtdịch Bài thơ mở đầu bằng một hình ảnh, một ẩn dụ sinh động triết lý:

(Anh không thấy:

Nước sông Hoàng Hà chảy từ trên trời xuống Chảy ra đến biển không quay trở lại nữa Anh lại không thấy:

Cha mẹ soi gương buồn nhìn tóc bạc Sáng còn xanh mượt, chiều tối đã thành trắng như tuyết.)Ông nhận ra rằng rồi con người cũng sẽ đi đến đoạn cuối của cuộc đời.Nước sông Hoàng Hà từ trên trời chảy lại rồi chảy xuôi về biển và không baogiờ trở lại, và nếu có trở lại chăng thì đâu có còn nguyên vẹn dòng nước banđều Trong bài thơ Thề Non Nước, Tản Đà đã viết:

Nước non nặng một lời thề Nước đi đi mải không về cùng non

Hai nhà thơ Việt và Hoa đã có những tư duy giống nhau về giòng chảycủa thời gian bởi cuộc đời qua tháng năm mới buổi sáng mái tóc còn tơ xanh,buổi chiều đã ngã màu tuyết trắng để rồi đi vào cõi già, cõi chết.

Cuộc đời con người cuối cùng cũng sẽ trôi qua mãi mãi, Lý Bạch tiênsinh âu cũng nhận thức rõ cái khắt nghiệt của thời gian nên trong thơ ông cũngchất đầy những nỗi buồn man mác:

Thiên tuy trường Địa tuy cửu Kim ngọc mãn đường ưng bất thủ Phú quý bách niên năng kỹ hà

Tử niên nhất độ nhân giai hữu

(Bi ca hành)

(Trời tuy trường Đất tuy cửu Vàng ngọc đầy nhà không thể giữ Giàu có trăm năm rồi được gì Đời người một lần ai cũng tử.)

Ai cũng chỉ có sống một lần dẫu cho vũ trụ xoay vần như một con thoi Chỉ kẻ thức thời như nhà thơ mới hiểu được, mới thấu, mới xót xa cho sự tàn khốc của thời gian

Cái quãng thời gian “ba vạn sáu nghìn” của đời người tồn tại chính là ý thức của cá nhân nhà thơ:

Bách niên tam vạn lục thiên nhật, Nhất nhật tu khuynh tam bách bôi

(Tương Dương ca)

(Trăm năm, ngày tròn ba vạn sáu, Một ngày ba trăm chén cũng ừ.) Một đời người “ba ngàn sáu vạn” ngày được đem ra để so với sự vô hạn của nhật nguyệt – thiên thu vạn cổ mà xót xa, nhấm nháp, tiêu sầu cho ta nhận

ra sự ý thức của “Tiên thi” về đời người hữu hạn:

Hô nhi tương xuất hoán mỹ tửu,

Dữ nhĩ đồng tiêu vạn cổ sầu

(Tương tiến tửu)

(Kêu đứa nhỏ ra đem đổi lấy rượu Cùng bạn tiêu mối sầu vạn cổ.)

2.3.2.2 Sự vô thường qua những sát-na sinh diệt:

“Tiên thi” Lý Bạch không chỉ thấy được cái tuần hòa vận động của thờigian mà ông còn nhận ra sự vô thường của “thời gian sinh mệnh thoáng chốc”

( chữ dùng trong luận án Thi pháp thơ Lý Bạch một số phương diện chủ yếu,

Trần Trung Hỷ, 2002) Ông khôn nguôi nỗi ám ảnh của cái thoáng chốc sinhmệnh kia của đời người

Hình ảnh của quãng thời gian “nhân sinh đạt mệnh”, “nhân sinh đắc ý”,

“nhân sinh tại thế”, “đương niên”… được miêu tả như một ánh chớp thoáng quarồi mất hút trong cõi vô cùng:

Dung nhan nhược phi điệnThời cảnh như phiêu phongThảo lục sương dĩ bạchNhật tây nguyệt phục đông(Dung nhan như ánh chớpThời gian như gió thổi

Cỏ xanh nhuốm sương trắngTrời lặn ánh trăng lên)

(Cổ phong số 28)Mấy câu thơ mở đầu của bài Cổ phong 28 đã cho ta cái nhìn của nhà thơ

về hiện thực khốc liệt Rằng dung mạo sẽ phai, cỏ xanh rồi cũng úa tàn, thờigian chảy qua như cơn gió, lướt qua mọi sinh mệnh

Nhà thơ cũng như các nhà thơ phương Đông khác, ít nhắc đến cái chết.Không phải là không nhận thức được mà Lý Bạch muốn tránh đi sự tang

thương, bi lụy về nó Thái độ hư vô, chập chờn giữa còn và mất, giữa tồn tại vàhủy diệt là cách mà Lý Bạch đối xử với sự khắc nghiệt của thời gian:

Thanh hiên đào lý năng kỷ hàLưu quang khi nhân hốt sa đà(Ngoài hiên đào lý khoe sắc được bao lâuTháng ngày trêu người cứ thoáng trôi)

(Tiền hữu tửu trung thành)

Giới hạn trăm năm của đời người chỉ như một sát- na, chớp mắt một cái

đã đi đến bờ bên kia của cuộc đời Các cặp từ đối lập “tạc nhật- kim thành”,

“triệu- mộ”, diễn tả vẻ bồn chồn của nhà thơ trước bước đi của thời gian qua đờingười:

Tạc nhật chu nhan tửKim thành bạch phát thôi(Ngày hôm qua mặt mày còn hồng hàoHôm nay tóc đã giục giã)

(Đối tửu)

Hay:

Triêu như thanh ty mộ thành tuyết(Buổi sớm như tơ xanh chiều đã thành tuyết trắng)

(Tương tiến tửu)

Nhân vật trữ tình như Lý Bạch tiên sinh cảm nhận được sự biến thiên của vạn vật, không gì có thể thoát khỏi cái vòng quẩn quanh sinh diệt, không thoát được vòng luân chuyển với tốc độ ghê gớm ấy:

Tích nhật phù dung hoaKim thành đoạn căn thảo(Ngày xưa nhan sắc như hoa phù dungNay đã thành nắm cỏ đứt gốc)