BỆNH SINH sản ở GIA súc cái

BỆNH SINH SẢN Ở GIA SÚC CÁI • Bệnh trong thời gian mang thai: Sẩy thai, Rặn đẻ sớm, Âm đạo lộn ra ngoài, Bại liệt • Bệnh trong khi đẻ: Rặn đẻ yếu, Đẻ khó, Hẹp xương chậu, Tử cung lộn bí

BỆNH SINH SẢN Ở GIA SÚC CÁI

• Bệnh trong thời gian mang thai: Sẩy thai, Rặn

đẻ sớm, Âm đạo lộn ra ngoài, Bại liệt

• Bệnh trong khi đẻ: Rặn đẻ yếu, Đẻ khó, Hẹp xương chậu, Tử cung lộn bít tất, Sót nhau

• Bệnh sau khi đẻ: Viêm âm đạo, tử cung, Sốt sữa, Bại liệt

• Hiện tượng không sinh sản ở gia súc.

• Bệnh ở buồng trứng: Thể vàng tồn tại, u nang buồng trứng

• Bệnh viêm vú

2NHỮNG BỆNH TRONG THỜI

GIAN MANG THAI

BỆNH SẨY THAI

Quá trình gia súc có thai bị gián đoạn, bị cắt quãng được gọi là hiện tượng sẩy thai Bào thai bị đẩy ra khỏi cơ thể khi còn sống hay đã chết Thỉnh thoảng gặp trường hợp bào thai bị tiêu biến đi hoặc bào thai

bị chết và lưu lại ngay trong tử cung tử cung cơ thể mẹ

•Phân loại:

* Căn cứ theo triệu chứng lâm sàng:

•Sẩy thai hoàn toàn

•Sẩy thai không hoàn toàn

BỆNH SẨY THAI

Phân loại dựa vào nguyên nhân bệnh

•Sẩy thai có tính truyền nhiễm:

BỆNH SẨY THAI

• + Sảy thai do dinh dưỡng: chủ yếu do chế độ chăm sóc nuôi

dưỡng, quản lý, khai thỏc và sử dụng gia sỳc cú thai không hợp lý, khẩu phần thức ăn thiếu dinh dưỡng đặc biệt là thiếu vitamin A, B D hay do chế độ sử dụng gia súc quá sức làm giảm sức đề kháng của gia súc mẹ, làm rối loạn mối liên hệ giữa nhau mẹ và nhau con gây hiện tưộng sảy thai

BỆNH SẨY THAI

• + Sảy thai do tổn thương: do các tác động cơ giới, gia súc bị

húc vào bụng, bị đá vào bụng, bị trượt ngó ở lợn do tranh nhau máng ăn, máng uống, bị dồn chuồng Tất cả các nguyên nhân gây hiện tượng vỡ mạch máu ở thành tử cung, màng thai gây những phản xạ co bóp đột ngột của tử cung dẫn tới hiện tượng sảy thai

BỆNH SẨY THAI

+ Sảy thai do gia súc mẹ bị bệnh: tất cả các quá trình bệnh

lý sảy ra ở cơ thể nói chung hay ở cục bộ cơ quan sinh dục nói riêng đều có thể là nguyên nhân gây sảy thai, vd:

- Bệnh ở hệ tim mạch gây rối loạn tuần hoàn giữa nhau thai và bào thai làm bào thai bị thiếu dinh dưỡng

- Bệnh ở hệ hô hấp làm bào thai bị thiếu oxy

- Bệnh ở gan thận làm bào thai bị trúng độc

- Bệnh ở hệ tiêu hóa như chướng hơi, bôi thực dạ cỏ, táo bón ỉa chảy làm tử cung co bóp

- Do gia súc mẹ bị ngộ độc thức ăn nước uống

- Do sử dụng thuốc gây mê, thuốc tẩy hoặc thuốc kích thích

cơ trơn co bóp khi gia súc mẹ mang thai

• - Phù thũng màng thai hay viêm màng thai

• - Dây rốn dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn

• - Nhau thai dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn

• - Dịch thai quá nhiều hay quá it

9Bệnh truyền nhiễm gây sẩy thai

10Bệnh truyền nhiễm gây sẩy thai

11Bệnh truyền nhiễm gây sẩy thai

Phòng bệnh

• - Định kỳ kiểm tra các bệnh gây sẩy thai

• - Thực hiện đúng quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và sử

dụng gia súc có chửa.

• - Thận trọng khi dùng các loại thuốc đối với gia súc có chửa.

• Tách nhỏ đàn, không nuôi chung với gia súc đực.

BỆNH RẶN ĐẺ QÚA SỚM

• Bệnh xuất hiện những cơn co bóp ở tử cung, những cơn rặn

đẻ của con mẹ trước thời gian sinh đẻ bình thường một số tuần hay một vài tháng Còn gọi là bệnh động thai Bệnh thường gặp ở bò, ngựa, dê, cừu.

• Rối loạn nội tiết, vd: chấm dứt thể vàng

• Bệnh đường tiêu hóa: viêm dạ dày, ruột, ỉa chảy, táo bón, kế

phát từ bệnh sa âm đạo

• => bào thai máy động, tử cung co bóp, con mẹ xuất hiện

những cơn rặn

Triệu chứng

• Triệu chứng điển hình nhất là con mẹ xuất hiện các

cơn co bóp, những cơn rặn lúc cơ thể mẹ chưa xuất hiện những triệu chứng điển hình của qúa trình sinh đẻ và chưa đến ngày sinh đẻ (qua kiểm tra sổ sách) như: cơ quan sinh dục bên như âm hộ chưa sưng to chưa phù thũng và nhão ra, chưa có hiện tượng sụt mông, bầu vú chưa căng và chưa có sữa đầu Vật đứng, nằm không yên hai chân cào đất, kêu rống, cong lưng cong đuôi mà rặn, nếu không can thiệp kịp thời thì sẽ dẫn đến hiện tượng sảy thai, đẻ non

Điều trị

• Nguyên lý: Hạn chế đi đến cắt hoàn toàn những

cơn rặn cho con mẹ Tùy thuộc vào mức độ của bệnh và tùy thuộc vào bào thai còn sống hay chết

để quyết định phương pháp điều trị.

• Trường hợp thai chết: Bằng mọi biện pháp đưa

bào thai ra khỏi cơ thể mẹ càng sớm càng tốt

Điều trị

• Cho uống Chloranhydrat 10%

• Đối với trâu bò, ngựa có thể cho uống rượu cồn 500-1000

ml, hoặc gây tê khum đuôi bằng Novocain 3%

• Thuốc nam: bạc hà, ngải cứu, rễ cây gai, ngọn tía tô -> sắc

nước

do phối giống nhầm khi gia súc dã có thai

• + Do các nguyên nhân làm cho cơ thành bụng, cơ tử cung căng lên quá mức

• Tất cả các nguyên nhân trên làm tổn thuơng hệ thống mạch máu giữa nhau mẹ và nhau con dẫn đến xuất huyết tử cung

• 3 Triệu chứng: Triệu chứng chủ yếu của bệnh là có máu

chảy từ cơ quan sinh dục ra ngoài, máu đã mất mầu đỏ và thường có mầu nâu và đã có những cục máu đông, các niêm mạc mắt miệng, mũi nhợt nhạt trắng bệch, con vật run rẩy

co ro đứng không vững sức lực giảm sút nhanh

• 4 Điều trị: + Hộ lý: để con vật vào nơi yên tĩnh ở tư thế đầu

thấp đuôi cao nhằm giảm áp lực xoang chậu, đắp nước lạnh vào vùng hông khum

• + Sử dụng các laọi thuốc sau:

-Tiêm vitamin K 3-5 ml cho gia súc nhỏ 5-8ml cho gia súc lớn

- Adrenaline 0,1% 0,5 ml cho gia súc nhỏ 3-5ml cho gia súc lớn

- Truyền tĩnh mạch nước muối sinh lý 0,9% hay đường Glucoza 5% tuỳ theo trọng lượng cơ thể có thể truyền từ 50 – 500ml

- Cần chú ý tiêm thuốc trợ tim như Cafein hay Spartein cho vật bệnh

20NHỮNG BỆNH TRONG THỜI

GIAN GIA SÚC SINH ĐẺ

21

BỆNH RẶN ĐẺ QUÁ YẾU

• Cường độ co bóp tử cung yếu Khoảng cách giữa 2 lần co bóp

(tần số) quá dài Sự co bóp của tử cung không liên tục.

• 1/ Nguyên nhân

• a Nguyên phát

• + Khẩu phần ăn thiếu khoáng -> không đủ để kích thích hoạt

động của thần kinh

• + Nuôi dưỡng, chăm sóc, sử dụng gia súc cái vào thời kì

mang thai không đúng

• + Dịch thai quá nhiều, thai quá to

• + Dị hình ở cơ quan sinh dục con mẹ hoặc do kế phát từ

bệnh phù thũng xoang bụng do tích nước quá nhiều hoặc do tích mỡ quá nhiều ở xoang bụng

• + Do rối loạn nội tiết

• + Do hẹp đường sinh dục hoặc là thai quá to

• + Bệnh sẩy ra ngoài ở động vật đa thai

đẻ quá yếu thể nguyên phát) Mỗi lần tử cung co bóp khoảng 1-2 giây và khoảng cách giữa mỗi lần co bóp khoảng 20-30 giây

+ Với trường hợp rặn đẻ quá yếu do tư thế chiều hướng của bào thai không bình thường thì lúc đầu các cơn rặn của con mẹ diễn ra một cách bình thường đúng quy luật nhưng sau đó sức rặn của con mẹ yếu dần( rặn đẻ quá yếu thể thứ phát)

• Cần lưu ý rằng sự khác biệt giữa bệnh rặn đẻ quá sớm và bệnh rặn

đẻ quá yếu là ở chỗ các triệu chứng điển hình của cơ thể mẹ lúc gần đẻ chưa xuất hiện ở bênh rặn đẻ quá sớm và đã xuất hiện đầy

đủ ở bệnh rặn đẻ quá yếu

xổ cách con kia 5-10 phút, nếu quá 4 giờ mà thai không xổ, hoặc xổ không hết thì phải can thiệp.

• Cổ tử cung mở đến mức độ nào? Giai đoạn mở tử cung

của trâu bò và ngựa khoảng 6 giờ (1-12 giờ), ở lợn khoảng 3-6 giờ.

• Thai sống hay chết?

• Màng nhung, màng niệu, màng ối như thế nào? Màng

thai đã rách chưa?

• Xem chiều hướng, tư thế của thai đã đúng chưa?

• => Kéo thai, cưa thai, mổ bụng lấy thai

• Dùng thuốc co bóp tử cung Oxytoxin…

BỆNH RẶN ĐẺ QUÁ YẾU

TỬ CUNG LỘN BÍT TẤT

- Âm đạo lộn ra ngoài là bệnh thường sảy ra trong thời gian gia súc cái mang thai với đặc điểm là thành của âm đạo bị lộn trái trở lại và đẩy ra khỏi mép âm môn tùy vào mức độ âm đạo lộn ra ngoài mà người ta chia ra 2 thể:

+ Âm đạo lộn ra ngoài thể không hoàn toàn: có nghĩa là chỉ một phần âm đạo bị lộn trái trở lại

và đẩy ra khỏi mép âm môn

+ Âm đạo lộn ra ngoài thể hoàn toàn: có nghĩa là toàn bộ âm đạo bị lộn trái trở lại và đẩy ra khỏi mép âm môn

Nguyên nhân

• Gia súc ít chăn thả, vận động và luôn được nhốt vào trong

chuồng, con vật thường đứng nằm trên nền quá dốc về đuôi

• Bào thai quá to, đa thai, dịch thai quá nhiều hoặc mắc bệnh

phù thũng nhau thai làm cho thành tử cung quá dãn, cổ và

cả tử cung quá nhão áp lực xoang bụng, xoang chậu quá cao

• Thức ăn qúa kém phẩm chất, kém dinh dưỡng -> con vật suy

dinh dưỡng và không có sức khi sinh đẻ.

Nguyên nhân (tt)

• Cơ tử cung quá nhão ở gia súc già và sinh đẻ quá nhiều lần

• Trong quá trình đẻ do dịch thai ít, đường sinh dục quá khô mà

lại rặn đẻ quá mạnh

• Trong trường hợp đẻ khó khi can thiệp bằng kéo thai không

đúng kĩ thuật hoặc phương pháp dùng thuốc kích đẻ không đúng liều lượng

• Kế phát từ bệnh đẻ khó và bại liệt

Triệu chứng

+ Thể âm đạo lộn ra ngoài thể không hoàn toàn (Prolapsus Vaginae Partialis) Phần âm đạo lộn ra ngoài mầu hồng hình quả lê to bằng nắm tay, bộ phận này chỉ nhìn thấy khi con vật nằm xuống, còn khi con vật đứng lên và vận động thì phần âm đạo đó lại thụt vào trong xoang chậu

Triệu chứng

+ Âm đạo lộn ra ngoài thể hoàn toàn (Prolapsus VaginaeTotallis) phần âm đạo lộn ra ngoài mầu hồng hình quả lê to bằng quả bóng, bằng cái sô, nhìn rõ cổ tử cung và hiện tượng đóng nút dịch của cổ tử cung, con mẹ rặn liên tục bộ phận âm đạo lộn ra ngoài ngày một to lên -> Viêm nhiễm -> Nhiễm trùng -> Trúng độc.

Xử lý

• Trường hợp tử cung lộn không hoàn toàn

Sát trùng, làm trơn tay bằng dầu nhờn, đưa vào tử cung và cẩn thận đẩy sừng tử cung bị lồng về vị trí cũ Sau đó rửa tử cung bằng các loại thuốc sát trùng, thụt hay đặt kháng sinh vào tử cung

• Trường hợp tử cung lộn hoàn toàn

Kịp thời tiến hành thủ thuật đưa tử cung về vị trí cũ Nếu để lâu, tủ cung càng bị xây xát, tổn thương, nhiễm trùng…

Đối với heo

• Sát trùng tay và phần tử cung lộ ra ngoài bằng dung dịch thuốc tím 0,1% (1g/1 lít nước)

• Rửa sạch chất bẩn dính vào niêm mạc tử cung cũng bằng dung dịch thuốc tím này Đổ lên niêm mạc tử cung dầu nhờn như dầu Parapin hay dầu ăn thực vật Sau đó dùng hai bàn tay cắt ngắn móng nhẹ nhàng, khéo léo đẩy toàn bộ phần sừng và thân tử cung bị lộn ra bên ngoài vào trong xoang chậu.

• Cần chống nhiễm trùng tử cung và cơ thể bằng cách: Thụt rửa tử cung bằng các loại thuốc sát trùng nhẹ Bơm Penicillin

1 triệu đơn vị +1g Streptomycin +20ml nước cất Hoặc có thể dùng kháng sinh dạng mỡ xoa khắp lên niêm mạc tử cung trước khi đẩy vào xoang chậu Mặt khác cần phải tiêm trợ sức trợ lực cho con mẹ bằng dung dịch Glucose; B.complex; Cafein một vài ngày giúp con vật chóng hồi phục.

Đối với bò

•  Thấm novocain toàn bộ bề mặt và lần lượt nhét vào lại

bên trong Bắt đầu nhét lần lượt từ phần sát âm hộ cho đến khi hết Khi nhét vào xong thì dội nước vào tử cung bằng ống nhựa mềm có đường kính từ 27-34 mm gắn với một cái phễu nhằm giúp tử cung trở lại vị trí bình thường Tránh xoắn tử cung khi nhét vào, khi dội rửa

tử cung phải đưa toàn bộ lượng nước đó ra ngoài bằng cách hạ thấp phần gắn phễu xuống sát đất Sau đó đặt kháng sinh vào tử cung Cuối cùng may khép tầng sinh môn của âm hộ Nếu bò rặn nhiều thì gây tê khum đuôi bằng novocain hoặc lidocain 5-10 ml. 

48

BỆNH SÁT NHAU

• Sau khi sinh đẻ sau một thời gian nhau thai phải được tống

ra ngoài Đối với ngựa thời gian sổ nhau: 20-60 phút; trâu bò: 2-4 giờ (tối đa không quá 12 giờ); lợn: 10-60 phút; dê cừu: 30-120 phút

• Quá thời gian kể trên mà nhau thai vẫn nằm trong tử cung

cơ thể mẹ gọi là hiện tượng sát nhau, bệnh sát nhau.

• Tùy vào mức độ của bệnh người ta phân ra các thể sau:

• + Thể sát nhau hoàn toàn: toàn bộ hệ thống nhau thai

con còn dính với niêm mạc tử cung cơ thể mẹ

• + Thể sát nhau không hoàn toàn: phía sừng tử cung

không chứa bào thai ở gia súc đơn thai và phía sừng tử cung chứa ít bào thai ổ gia súc đa thai nhau thai con đã tách khỏi niêm mạc tử cung, phía còn lại nhau thai con còn dính chặt với niêm mạc tử cung cơ thể mẹ

• + Thể sát nhau từng phần: Một phần của màng nhung

và một số ít núm nhau con còn dính với niêm mạc tử cung, còn đa phần nhau thai đã tách khỏi niêm mạc tử cung cở thể mẹ

Nguyên nhân

• + Sau khi sổ thai sức rặn của con mẹ quá yếu cơ tử cung co

bóp quá yếu không đủ sức đẩy nhau thai ra ngoài trường hợp này sảy ra khi trong thời gian có thai gia súc mẹ ít được vận động, thức ăn không đầy đủ, thai quá to với động vật đơn thai hoặc quá nhiều thai với động vật đa thai, dịch thai quá nhiều tử cung dãn quá độ làm giảm đàn tính và co bóp

Nguyên nhân (tt)

• + Do nhau mẹ và nhau con dính chặt vào nhau

trường hợp này sảy ra khi viêm màng thai, viêm nội mạc tử cung làm cho nhau mẹ và nhau con dính chặt vào nhau mặc dù con vật rặn mạnh tử cung co bóp tốt nhưng nhau con vẫn không thể tách khỏi núm nhau mẹ đặc biệt đối với loài nhai lại do mối liên hệ giữa nhau mẹ và nhau con theo hình thức cài răng lược rất chặt chẽ do đó sau khi sổ thai chỉ cần bất kỳ một nghuyên nhân nào đó làm giảm sức rặn của con mẹ đều dẫn tới sát nhau

Triệu chứng

• Ở bò: Sau thời gian sổ thai quá 12 giờ mà nhau thai vẫn

không được đẩy ra ngoài, chỉ có cuống nhau (dây rốn) hoặc một ít núm nhau con được đẩy ra ngoài treo lòng thòng ở mép âm môn, con vật tỏ ra khó chịu luôn cong lưng cong đuôi để rặn, nếu để lâu không can thiệp nhau thai sẽ bị thối giữa, phân huỷ trong tử cung

Triệu chứng (tt)

• ở bò (tt): Từ cơ quan sinh dục luôn được thải ra ngoài một hỗn dịch bao gồm dịch thai, niêm dịch, và các tế bào núm nhau bị phân huỷ và có mùi hôi thối khó chịu, cơ thể dễ lâm vào tình trạng huyết nhiễm trùng hoặc huyết nhiễm độc con vật sốt cao, bỏ ăn, chướng bụng đầy hơi

• Ở lợn : Lợn mẹ không yên tĩnh, hơi đau đớn, lợn khát nước, lợn mẹ rặn,nhiệt độ tăng, từ cơ quan sinh dục của lợn luôn thải ra ngoài một hỗn dịch mầu nâu

Xử lý

+ Dùng phương pháp bảo tồn: Dùng dung dịch sát trùng ở nồng độ thích hợp rửa sạch bộ phận sinh dục bên ngoài Tiêm Oxytocine 5-8 ml vào dưới da

để kích thích tử cung co bóp đẩy nhau thai ra ngoài Thụt vào tử cung dung dịch muối 5-10% từ 3-5 lít

• Đề phòng nhau thối rữa -> thụt penicillin từ 1-2

triệu UI, ngày1-2 lần, trong 2-3 ngày.Hoặc terramycine 1g/ngày, trong 3 ngày.

• Chú ý: Phương pháp bảo tồn dùng cho lợn và cho trâu

bò trước 24 giờ

Xử lý (tt)

• + Phương pháp dùng thủ thuật bóc nhau:

• Trước hết phải móc hết phân ở trực tràng, nhằm tránh phân

ô nhiễm khi bóc nhau.

• cố định gia súc ở nơi sạch sẽ thoáng mát, rửa sạch bộ phận

sinh dục bên ngoài bằng dung dịch sát trùng nhe, thụt nước muối ấm 3% 2-3 lít vào tử cung nhằm kích thích sự tách rời giữa núm nhau con và núm nhau mẹ

Xử lý (tt)

• + Phương pháp dùng thủ thuật bóc nhau(tt):

• Sát trùng tay bằng cồn Iode 1% rồi bôi một lớp Vazơlin Tay không thuận cầm phần nhau ở ngoài nâng lên và kéo nhẹ nhàng Tay thuận luồn vào giữa màng nhau và niêm mạc tử cung, lần vào các núm nhau, tách từng núm nhau con ra khỏi núm nhau mẹ, bằng cách đưa ngón tay trỏ và ngón cái lách vào giữa núm nhau mẹ và núm nhau con Cứ làm như vậy cho đến khi một nữa núm nhau con được tách ra khỏi núm nhau mẹ