Thực hành quyền công tố đối với tội giết người theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh tiền giang (tt)

Bên cạnh những kết quả đạt được, từ thực tế giải quyết các vụ án về tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang nói chung và tội giết người nói riêng, chú

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ HỒNG PHƯƠNG

THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI

TỘI GIẾT NGƯỜI THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG

Công trình được hoàn thành tại: Học viện khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: TS Đinh Thị Mai

Phản biện 1: TS Võ Thị Kim Oanh

Phản biện 2: PGS TS Hoàng Thị Minh Sơn

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

họp tại: Học viện Khoa học xã hội

vào lúc 09 giờ ngày 11 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, Tiền Giang đã đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa Bên cạnh đó tình hình tội phạm cũng gia tăng, diễn biến phức tạp, với tính chất phạm tội ngày càng nghiêm trọng hơn đặc biệt là tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người Bên cạnh những kết quả đạt được, từ thực tế giải quyết các vụ án về tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang nói chung và tội giết người nói riêng, chúng tôi nhận thấy từng lúc, từng nơi các cơ quan tố tụng có nhận thức pháp luật khác nhau, chưa có sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng pháp luật khi giải quyết vụ án, vì giữa lý luận, pháp luật thực định và thực tiễn có sự khác nhau, đặc biệt là các quy định liên quan đến chức năng THQCT của VKS Ngoài ra một số KSV được phân công nhiệm vụ THQCT chưa nắm vững các quy định của pháp luật, năng lực trình độ tổng hợp, phân tích, đánh giá chứng cứ còn hạn chế, thiếu toàn diện dẫn đến hệ quả như: Việc định tội danh sai; Tòa án xét xử khác tội danh, khung hình phạt VKS truy tố; Vụ

án bị Tòa án cấp trên tuyên hủy án điều tra lại còn xảy ra… đã ảnh hưởng nhiều đến công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm trên địa bàn tỉnh thời gian qua Vì vậy, việc nghiên cứu, làm rõ thực trạng, qua đó đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác THQCT đối với tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang trong thời

gian tới là một yêu cầu có tính cấp bách, có ý nghĩa cả về mặt lý luận

và thực tiễn

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Thực

hành quyền công tố đối với tội giết người theo pháp luật tố tụng hình

sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang” làm luận văn Thạc sĩ Luật

học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đề tài “Thực hành quyền công tố đối với tội giết người theo

pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang” là

đề tài nghiên cứu THQCT chuyên sâu về một tội danh và suốt quá trình giải quyết vụ án Dạng đề tài này được một số tác giả nghiên cứu và các công trình khoa học đã được công bố như: Cơ sở lý luận, thực trạng của điều tra và truy tố các tội phạm về ma túy của Nguyễn Thị Mai Nga.THQCT đối với tội Buôn lậu từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Đỗ Thị Quí Nguyên nhân, điều kiện của tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang của tác giả Trần Chí Tâm Các công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Mai, Đỗ Thị Quí mặc dù đã đề cập đến THQCT về tội danh cụ thể nhưng lại nghiên cứu đối với vụ án buôn lậu, ma túy Trong khi đó luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Chí Tâm nghiên cứu về tội Giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang nhưng lại đánh giá tình hình, nguyên nhân

và giải pháp phòng ngừa đối với tội giết người, phục vụ cho công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm, mà không đề cập đến chức năng, nhiệm vụ, cũng như chưa đi sâu làm rõ về mặt lý luận của VKS về

THQCT đối với tội giết người trong suốt quá trình giải quyết vụ án

từ khi tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; trong giai đoạn điều tra; truy tố và xét xử

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và pháp luật về THQCT tội giết người theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam; đánh giá đúng thực trạng công tác THQCT đối với tội giết người từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang, từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng THQCT tội giết người trong thời gian tới phù hợp với thực tiễn tỉnh Tiền Giang

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm làm rõ một số vấn đề về lý luận và pháp luật về THQCT đối với tội giết người; Thực trạng của công tác THQCT đối với tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang từ năm

2012 đến 2016; Làm rõ nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong hoạt động THQCT đối với tội giết người người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang; từ đó đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm đảm bảo thực hiện đúng quy định THQCT đối với tội giết người trong thời gian tới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và pháp luật về THQCT, thực trạng áp dụng những quy định về THQCT theo BLTTHS năm

2003 vào thực tiễn giải quyết đối với tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu về lý luận và thực tiễn công tác THQCT ở các giai đoạn giải quyết nguồn tin tội phạm; giai đoạn khởi tố, điều tra; giai đoạn truy tố; giai đoạn xét xử sơ thẩm đối với tội giết người theo quy định BLTTHS năm

2003 trên địa bàn tỉnh Tiền Giang trong 05 năm (từ năm 2012 đến năm 2016)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng về nhà nước và pháp luật nói chung và tổ chức, hoạt động của VKS nhân dân nói riêng

Để thực hiện các nội dung nghiên cứu, tác giả sử dụng các phương pháp cụ thể như: phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê để làm sáng tỏ các vấn đề cần nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài hy vọng góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về THQCT; Trên cơ sở khảo sát thực tế, đánh giá, phân tích thực trạng công tác THQCT đối với tội giết người ở tỉnh Tiền Giang, luận văn tìm ra các giải pháp nâng cao chất lượng THQCT đối với các VAHS nói chung và đối với các vụ

án giết người nói riêng Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập và nghiên cứu liên quan đến

hoạt động THQCT cũng như đối với các nhà hoạch định chính sách pháp luật và đặc biệt là cán bộ VKSND tỉnh Tiền Giang trong công tác thực tiễn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về THQCT đối với tội giết người

Chương 2: Thực trạng THQCT đối với tội giết người theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang Chương 3: Giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật về THQCT đối với tội giết người

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬNVÀ PHÁP LUẬT VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI GIẾT NGƯỜI 1.1 Những vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố đối với tội giết người

1.1.1 Khái niệm thực hành quyền công tố đối với tội giết người

Qua nghiên cứu những khái niệm về THQCT và các quan điểm khác nhau cũng như quy định pháp luật hiện hành, tác giả luận

văn có thể đưa ra khái niệm THQCT như sau:“Thực hành quyền

công tố là hoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi cơ quan có thẩm quyền điều tra (Cơ quan điều tra,

Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành hoạt động điều tra) giải quyết nguồn tin về tội phạm và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự”

Tội phạm giết người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Điều 93 BLHS năm 1999 (Điều 123 BLHS năm 2015) do người có đủ năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện một cách cố ý xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng của người khác được Hiến pháp và pháp luật hình sự ghi nhận, bảo vệ

Từ các phân tích nêu trên tác giả luận văn mạnh dạn đưa ra khái niệm THQCT tội giết người như sau:

“Thực hành quyền công tố đối với tội giết người là hoạt động của VKS trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Điều 93 của BLHS 1999 (Điều 123 BLHS năm 2015), xâm phạm đến quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng của người khác; được thực hiện từ khi cơ quan có thẩm quyền điều tra giải quyết nguồn tin về tội phạm và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy

tố, xét xử vụ án; nhằm đảm bảo không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội”

1.1.2 Đặc điểm của thực hành quyền công tố đối với tội giết người

Thứ nhất, THQCT đối với tội giết người chỉ do VKS tiến hành Các

cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng khác không có chức năng này

Thứ hai, hoạt động THQCT đối với tội giết người chỉ tồn tại

trong lĩnh vực TTHS, không có trong lĩnh vực kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ ba, Quyền công tố chỉ là một dạng quyền năng và được cụ

thể hóa trong các quy phạm pháp luật Để thực hiện có hiệu quả chức năng THQCT phải do Hiến pháp, Luật tổ chức VKSND và BLTTHS quy định

Thứ tư, THQCT đối với tội giết người không chỉ thực hiện việc

buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội mà còn không làm oan người vô tội

Thứ năm, trong số các vụ án hình sự mà VKS THQCT thì tội

giết người là một trong các tội có tính chất đặt biệt nghiêm trọng với mức án cao nhất là tử hình Giết người là tội phạm mà người phạm tội thường sử dụng để thực hiện các tội phạm khác

1.1.3 Đối tượng, phạm vi thực hành quyền công tố đối với tội giết người

* Đối tượng của thực hành quyền công tố đối với tội giết người nói chung là tội phạm và người phạm tội

* Phạm vi thực hành quyền công tố đối với tội giết người

Bắt đầu từ khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng giải quyết nguồn tin về tội phạm và chấm dứt khi bản án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng cáo, kháng nghị, hoặc khi vụ án bị đình chỉ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự

1.1.4 Mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong quá trình giải quyết vụ án giết người

Giữa hoạt động THQCT và KSHĐTP trong quá trình giải quyết vụ án giết người có mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng với nhau, có tác dụng hỗ trợ cho nhau Xét góc độ chung nhất cả hoạt động THQCT và KSHĐTP có chung một mục đích bao quát là nhằm bảo đảm cho hành vi phạm tội giết người được xử lý kịp thời, việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử được đúng

người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt người phạm tội, không làm oan người vô tội

1.2 Nội dung thực hành quyền công tố đối với tội giết người

1.2.1 Thực hành quyền công tố trong việc giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố tội giết người

Bao gồm: Phê chuẩn, không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp, gia hạn tạm giữ và các biện pháp khác; Hủy bỏ quyết định tạm giữ; Đề

ra yêu cầu kiểm tra, xác minh và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thực hiện; Hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ trong trường hợp quyết định tạm đình chỉ giải quyết tin báo không có căn cứ; Trực tiếp giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà VKS nhân dân đã yêu cầu nhưng không được khắc phục

1.2.2 Thực hành quyền công tố trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự

Bao gồm: Ra quyết định khởi tố vụ án hình sự (Điều 104

BLTTHS); Thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự (Điều

156 BLTTHS); Hủy quyết định khởi tố vụ án hình sự (Điều 109

BLTTHS); Phê chuẩn, hủy bỏ quyết định khởi tố bị can, yêu cầu

thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can hoặc trực tiếp ra các

quyết định trên (Điều 126, 179 BLTTHS); Đề ra yêu cầu điều tra;

trực tiếp tiến hành điều tra khi cần thiết ( Điều 112 BLTTHS); Quyết định áp dụng, thay đổi biện pháp năng chặn

1.2.3 Thực hành quyền công tố trong giai đoạn truy tố

Bao gồm các hoạt động sau: 1) Truy tố bị can trước Tòa án bằng bản cáo trạng; 2) Trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung; 3) Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án hình sự

1.2.4 Quy định pháp luật về thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử

Bao gồm: Rút quyết định truy tố (Điều 181 BLTTHS); Công

bố cáo trạng về việc buộc tội đối với bị cáo tại phiên tòa (Điều 206 BLTTHS); Tham gia xét hỏi tại phiên tòa (Điều 207, 209, 210, 211 BLTTHS); Trình bày luận tội tại phiên tòa (Điều 217 BLTTHS năm 2003); Tranh luận, đối đáp với người bào chữa và người tham gia tố tụng khác (Điều 217, 218 BLTTHS ); Kháng nghị bản án hoặc quyết

định của Toà án (Điều 336 BLTTHS)

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI TỘI GIẾT NGƯỜI TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG 2.1 Đánh giá chung tình hình tội phạm giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

Để đáp ứng những yêu đấu tranh phòng chống tội phạm, cơ cấu tổ chức VKSND ngày càng củng cố, được thể hiện dưới các bình diện và đội ngũ cán bộ, KSV ngành Kiểm sát tỉnh Tiền Giang nói chung và KSV Phòng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra và kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự về kinh tế, chức vụ, tham nhũng

và trật tự xã hội (Phòng 2) nói riêng Tuy nhiên, bên cạnh đó còn có một số vụ án giết người khởi tố sai tội danh; phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhiều lần; án bị hủy để điều tra lại

2.2 Thực tiễn thực hành quyền công tố đối với tội giết người tại Tiền Giang

2.2.1 Thực hành quyền công tố trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đối với tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

05 năm thông qua THQCT đối với 81 trường hợp bị bắt, tạm giữ hình sự về hành vi giết người, VKSND phát hiện 01 trường hợp việc bắt người không có căn cứ và ra quyết định không phê chuẩn bắt khẩn cấp, phê chuẩn gia hạn tạm giữ đối với 02 trường hợp

Tuy nhiên vẫn còn hạn chế nhất định: số lượng các trường hợp bắt khẩn cấp, tạm giữ, gia hạn tạm giữ, sau đó trả tự do vì không đủ căn cứ khởi tố, xử lý hình sự về tội giết người 05 trường hợp

2.2.2 Thực hành quyền công tố trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án về tội giết người trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

* Hoạt động THQCT đối với quyết định khởi tố, quyết định không khởi tố vụ án hình sự về giết người

VKSND xem xét căn cứ 109 quyết định khởi tố vụ án hình sự

về tội giết người, 93 quyết định không khởi tố; yêu cầu thay đổi quyết định khởi tố vụ án 02 vụ do Cơ quan tố tụng cấp huyện khởi tố

vụ án chưa đúng tội danh Hạn chế, khó khăn, vướng mắc như sau: + Qua nghiên cứu 109 quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội giết người, có 73 trường hợp việc khởi tố vụ án hình sự chưa kịp thời,, VKS chỉ yêu cầu khởi tố vụ án hình sự 08 trường hợp

+ Khoản 2 Điều 109 BLTTHS quy định: “Nếu quyết định không

khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan có thẩm quyền không có căn

cứ, thì VKS hủy bỏ quyết định đó và ra quyết định khởi tố vụ án” là

chưa phù hợp thực tế

* THQCT đối với hoạt động khởi tố bị can tội giết người

- VKS THQCT đối với 125 quyết định khởi tố bị can về tội giết người, phê chuẩn 123 quyết định khởi tố bị can, hủy bỏ quyết định khởi tố bị can không có căn cứ 02 trường hợp Ngoài ra, VKS

yêu cầu khởi tố bị can 18 bị can có liên quan trong vụ án giết người

- Bên cạnh có những khó khăn nhất định như: