Khám tuyến giáp - BS. Lê Hùng

Độ to của bướu Bướu thể lan tỏa hay nhân Nếu bướu nhân, bướu là đơn nhân hay đa nhân Tính chất bướu Các dấu hiệu xâm lấn hay chèn ép... LOGO Phân biệt bướu giáp lan tỏa và bướu giáp

Giải phẫu tuyến giáp

Giải phẫu tuyến giáp

Tuyến giáp có hai thùy, nối với nhau bởi eo giáp Ngoài ra còn có thùy tháp

Eo giáp vắt ngang khí quản tương ứng với sụn khí quản 1-2

Kích thước : 6 – 3 – 1,5 cm mỗi thùy

Trọng lượng khoảng 30 – 40g

Tuyến giáp cố định vào thanh, khí quản bởi các dây chằng

Giao tiếp giữa BN với thầy thuốc

Giọng nói (rõ hay khàn)

Thái độ khi tiếp xúc (nóng nảy bồn chồn hay thờ ơ ngủ gà)

Khám tuyến giáp

Khám về hình thể

Khám về chức năng

Khám hình thể

BN có bướu giáp?

Độ to của bướu

Bướu thể lan tỏa hay nhân

Nếu bướu nhân, bướu là đơn nhân hay đa nhân

Tính chất bướu

Các dấu hiệu xâm lấn hay chèn ép

Đặc điểm của bướu giáp

Khối nằm hai bên hay trước khí quản

Điều quan trọng nhất: khối di động theo nhịp nuốt

Phân độ bướu giáp

Độ 1: Bướu chỉ sờ thấy

Độ 2: Bướu nhìn thấy khi BN nuốt

Độ 3: Bướu làm biến dạng chu vi cổ

Độ 4: Bướu rất to, giới hạn trước vượt quá cằm, giới hạn bên vượt quá góc hàm, bướu thòng trung thất

LOGO Phân biệt bướu giáp lan tỏa và bướu

giáp nhân khi nhìn

Bướu lan tỏa: hình cánh bướm, bề mặt phẳng

Bướu nhân: bề mặt có khối gồ

Thực tế, để xác định bướu giáp lan tỏa hay

nhân, bắt buộc phải sờ bướu

Kỹ thuật sờ bướu giáp

Từ phía trước

Từ phía sau

Sờ bướu giáp từ phía trước

Người khám ngồi đối diện BN

Sờ bướu giáp bằng mặt múp của các ngón 2,3,4 Khi sờ bướu eo giáp, có thể dùng mặt múp ngón tay cái

Dùng bàn tay phải sờ thùy trái và ngược lại

Dùng ngón cái của bàn tay còn lại tì vào khí quản

để không cho khí quản bị đẩy sang bên đối diện

Sờ bướu giáp từ phía trước

Để sờ eo giáp, dùng ngón cái của bàn tay phải áp vào mặt trước khí quản, ngay dưới sụn nhẫn Di chuyển ngón tay lên xuống

Sờ bướu giáp từ phía sau

Dùng cho các bướu nhỏ (độ 1,2)

Người khám đứng phía sau BN, hai bàn tay ôm vòng quanh cổ, hai ngón cái tì vào vùng chẩm

Khám từng thùy giáp một bằng mặt múp của

các ngón 2,3,4 Các ngón của bàn tay còn lại tì vào khí quản để không cho khí quản bị đẩy

sang đối bên

Sờ hai thuỳ tuyến giáp từ phía sau

LOGO Để có thể phát hiện các bướu giáp

nhỏ, khi sờ nắn thường phải yêu cầu

LOGO Phân biệt bướu lan toả và

bướu nhân khi sờ

Bướu lan tỏa: bề mặt phẳng, mật độ đều

Bướu nhân: bề mặt có một hay nhiều khối gồ, mật độ không đều

Bướu đơn nhân: chỉ có một khối duy nhất trên tuyến giáp

Khi sờ bướu giáp cần xác định

Kích thước (nếu bướu đơn nhân)

Bề mặt

Mật độ

Giới hạn

Tính di động tương đối so với khí quản

Đau (tự nhiên và khi sờ nắn)

Có rung miu hay không (đối với bướu lan toả)

Sờ hạch cổ

Ung thư giáp có thể cho

di căn hạch cổ

Hạch di căn trong ung

thư giáp là hạch thuộc

nhóm cổ trước (dọc theo

và ở phía sau cơ ức đòn

chũm)

Dấu hiệu xâm lấn hay chèn ép

BN nói khàn: bướu xâm lấn thần kinh quặc

ngược

BN khó thở, thở rít: bướu xâm lấn hay chèn ép khí quản

Bướu dính chặt vào khí quản: xâm lấn khí quản

Bướu dính chặt vào các cấu trúc chung quanh (cơ cổ)

Bướu có thòng trung thất?

Cần xác định giới hạn dưới của bướu giáp: nếu lách được ngón tay giữa bờ trên xương đòn, xương ức và

bờ dưới bướu giáp, bướu không thòng trung thất

Xác định vị trí của khí quản ngay trên hõm ức: nếu khí quản nằm giữa, có khả năng bướu không thòng trung thất

Tìm dấu hiệu chèn ép khí quản hay chèn ép trung

thất: BN khó thở, thở rít, phù mặt và cổ…

LOGO Bạn có nhớ các bước thăm

khám hình thể tuyến giáp?

 Quan sát vùng cổ và bảo BN nuốt, nếu có khối cạnh khí quản di động theo nhịp nuốt: BN có bướu giáp

 Đánh giá độ to của bướu giáp (độ 2,3,4)

 Nếu không thấy khối cạnh khí quản, sờ vùng cạnh khí quản (từ phía sau) và bảo BN nuốt, nếu sờ thấy khối

cạnh khí quản di động theo nhịp nuốt: BN có bướu giáp (to độ 1)

 Xác định bướu lan tỏa, đơn nhân hay đa nhân khi sờ

LOGO Bạn có nhớ các bước thăm

khám hình thể tuyến giáp?

 Xác định các tính chất của bướu, đặc biệt chú ý đến giới hạn trên và dưới Nếu bướu đơn nhân, xác định mật độ và kích thước của nhân

 Sờ tìm hạch cổ, đặc biệt nếu bướu đơn nhân

 Tìm các dấu hiệu xâm lấn hay chèn ép

 Tìm dấu hiệu bướu thòng trung thất

 Nghe tìm âm thổi

LOGO Thăm khám chức năng tuyến

giáp bao gồm hai bước…

 Hỏi bệnh sử (khai thác triệu chứng cơ năng)

 Thăm khám lâm sàng

LOGO Triệu chứng cơ năng ở BN có bất

thường chức năng tuyến giáp

Rối loạn kinh nguyệt

Mệt mỏi, suy nhược

Phù niêm

Yếu cơ

Tăng phản xạ gân xương

LOGONhững BN bị cường giáp có bướu giáp khác

…có bướu giáp đơn nhân…

LOGO Các bước thăm khám để đánh giá

chức năng tuyến giáp bao gồm

1-Quan sát tình trạng da, lông, móng ở chi trên

4-Tìm dấu hiệu rung tay

BN cường giáp: tay run

với biên độ nhỏ, quan

sát thấy ở đầu ngón

Để phát hiện lồi mắt

Cần quan sát nhãn cầu

từ phía bên

LOGO Dấu hiệu trễ mi (mất đồng vận mi

Để phát hiện liệt thần kinh vận nhãn, cho BN liếc mắt sang các hướng khác nhau (tốt nhất là cho BN nhìn theo ngón tay của người khám)

và quan sát ở hướng nào thì mắt bị lé

…rung nhĩ,…

…và suy tim

8-Đánh giá phản xạ gân tứ đầu

Ở BN cường giáp, phản xạ gân cơ

tứ đầu đùi tăng

9-Tìm dấu phù niêm trước xương chày

Phù niêm vùng cẳng chân là biểu

hiện của BN bệnh Basedow

BN nhược giáp thường có tình trạng

phù toàn thân

•Nghiệm pháp “ghế đẩu”

•BN cường giáp thường bị yếu cơ, nhất là

các cơ bám vào thân mình Điển hình nhất là yếu cơ tứ đầu đùi

•Cơ tứ đầu đùi bị yếu làm cho BN không thể

tự đứng lên sau khi đã ngồi xuống BN phải chống tay vào một chỗ tựa như thành ghế để

có thể đứng lên

Nghiệm pháp “ghế đẩu”

Trong trường hợp trên, nghiệm

pháp “ghế đẩu” âm tính

LOGO Bạn có nhớ các bước thăm khám

chức năng tuyến giáp?

9-Tìm dấu phù niêm

10-Thực hiện nghiệm pháp “ghế đẩu”

Bạn hiểu thế nào

là thăm khám tuyến giáp đúng

kỹ thuật