...Lê Thị Thanh Huyền_.pdf

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘIKHOA KHÍ TƯỢNG SINH VIÊN: KHÓA LU ĐÁNH GIÁ M KHÍ TƯ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN ---o0o--- S

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KHÍ TƯỢNG

SINH VIÊN:

KHÓA LU

ĐÁNH GIÁ M

KHÍ TƯ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

-o0o -

SINH VIÊN: LÊ THỊ THANH HUYỀ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆ

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HẠN

TƯỢNG Ở TỈNH NGHỆ AN

Hà Nội-2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

THANH HUYỀN

ỆP

ẠN

AN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KHÍ TƯỢNG THỦ

SINH VIÊN:

KHÓA LU

ĐÁNH GIÁ M

KHÍ TƯ

CHUYÊN NGÀNH: KHÍ T

Người hướng d

Mã sinh viên

Lớp

Khóa

Hệ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

-o0o -

SINH VIÊN: LÊ THỊ THANH HUYỀ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆ

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HẠN

KHÍ TƯỢNG Ở TỈNH NGHỆ AN

CHUYÊN NGÀNH: KHÍ TƯỢNG HỌC

ớng dẫn : TS HOÀNG LƯU THU TH

Mã sinh viên : DC00101689

: ĐH1K

: 1 (2011- 2015) : CHÍNH QUY

Hà Nội-2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

THANH HUYỀN

ỆP

ẠN

Ệ AN

ỌC

U THU THỦY

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này, em đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, chỉ bảo cũng như những lời động viên của các quý thầy cô,

gia đình và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn TS Hoàng Lưu Thu Thủy,Viện Địa lý,Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, người đã hướng dẫn em hoàn thành khóa luận Cảm ơn cô đã tận tình chỉ bảo, hỗ trợ và động viên em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận này

Đồng thời em cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đến tất cả các quý thầy cô Khoa Khí tượng Thủy văn, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức cũng như những kinh nghiệm quý báu cho em trong suốt quá trình học tập tại trường

Cảm ơn tập thể lớp ĐH1K, các bạn đã giúp đỡ mình trong những tháng ngày ngồi dưới giảng đường đại học

Cuối cùng, con rất biết ơn gia đình đã luôn ở bên giúp đỡ, ủng hộ và động viên con để cố gắng hoàn thành khóa luận

Tuy đã cố gắng hoàn thành bài khóa luận nhưng cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định trong quá trình thực hiện, rất mong được sự thông cảm và chia sẻ quý báu của quý thầy cô và bạn bè

Em xin gửi đến các quý thầy cô, cùng toàn thể các bạn lời chúc sức khỏe và thành công

Lê Thị Thanh Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

CHƯƠNG 1 9

TỔNG QUAN 9

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về hạn hán 9

1.1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu hạn hán trên thế giới 9

1.1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu hạn hán ở Việt Nam 10

1.1.3 Tình hình hạn hán ở Việt Nam 13

1.2 Các tác động của hạn hán……….17

1.2.1 Tác động về mặt kinh tế……… 18

1.2.2 Tác động đối với môi trường……… 20

1.2.3 Tác động đối với xã hội……… 21

1.3 Cơ sở số liệu……….23

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 24

CHƯƠNG 2 26

NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI 26

TÌNH HÌNH HẠN HÁN Ở TỈNH NGHỆ AN 26

2.1 Điều kiện tự nhiên 26

2.1.1 Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình, địa mạo 26

2.1.2 Đặc điểm thủy văn và tài nguyên nước 29

2.1.3 Các yếu tố khí tượng 32

2.1.4 Hiện trạng rừng 36

2.2 Ảnh hưởng của các hoạt động kinh tế - xã hội 38

CHƯƠNG 3 40

ĐẶC ĐIỂM HẠN KHÍ TƯỢNG TỈNH NGHỆ AN 40

3.1 Chỉ số khô hạn và phân bố chỉ số khô hạn 40

3.1.1 Chỉ số khô hạn năm 40

3.1.2 Chỉ số khô hạn tháng 43

3.1.3 Chỉ số khô hạn mùa 44

3.1.4 Tần suất hạn tháng và phân bố tần suất hạn tháng 44

3.2 Thành lập bản đồ phân vùng hạn khí tượng tỉnh Nghệ An 46

3.2.1 Mục tiêu phân vùng khô hạn 46

3.2.2 Nguyên tắc 46

3.2.3 Hệ thống chỉ tiêu 47

3.2.4 Bản đồ phân bố chỉ số khô hạn năm tỉnh Nghệ An 48

KẾT LUẬN 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Thiệt hại do hạn hán tại tỉnh Nghệ An 16

Bảng 2: Tác động tiêu cực của hạn hán đối với nền kinh tếnói chung…… 19

Bảng 3: Tác động của hạn hán đối với xã hội……….21

Bảng 4: Danh sách trạm khí tượng 23

Bảng 5: Danh sách trạm thủy văn và đo mưa 23

Bảng 6: Phân loại khô hạn tháng theo chỉ số khô hạn 24

Bảng 7: Thống kê các điểm, khu vực đã tìm kiếm thăm dò nước dưới đất 31

Bảng 8: Trữ lượng khai thác tiềm năng nước dưới đất tỉnh Nghệ An 31

Bảng 9: Tổng lượng bốc hơi Piche trung bình tháng và năm (mm) 32

Bảng 10: Tổng lượng mưa trung bình tháng và năm (mm) 34

Bảng 11: Chỉ số khô hạn tháng và năm tỉnh Nghệ An 40

Bảng 12: Chỉ số khô hạn năm trong giai đoạn 1980-2013 41

Bảng 13: Tần suất hạn tại các khu vực (%) 44

Bảng 14: Đặc điểm các vùng hạn, tiểu vùng hạn 48

DANH MỤC HÌNH Hình 1: Bản đồ hành chính tỉnh Nghệ An 27

Hình 2: Biến trình năm của bốc hơi Piche tại một số trạm khí tượng 33

Hình 3: Biến trình năm của tổng lượng mưa tại một số trạm khí tượng 35

Hình 4: Biến trình và xu thế tuyến tính của chỉ số khô hạn giai đoạn 1980-2013 43

Hình 5: Biến trình năm của chỉ số khô hạn 43

Hình 6: Bản đồ phân vùng hạn tỉnh Nghệ An (thu từ tỷ lệ 1/100.000) 50

MỞ ĐẦU

Hạn hán là một loại thiên tai phổ biến trên thế giới Biểu hiện của nó là lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng, kéo dài làm giảm hàm lượng ẩm trong không khí và lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy mặt, hạ thấp mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất… Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) hạn được phân ra 4 loại: Hạn khí tượng (thiếu hụt lượng mưa trong cán cân lượng mưa – bốc hơi); Hạn thủy văn (dòng chảy sông suối giảm rõ rệt, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất hạ thấp); Hạn nông nghiệp (thiếu hụt nước mưa dẫn tới mất cân bằng lượng nước thực tế và nhu cầu nước của cây trồng); Hạn kinh tế - xã hội (thiếu hụt nguồn nước cấp cho các hoạt động kinh tế - xã hội)

Khác với các loại thiên tai khác, hạn hán xảy ra do sự thay đổi của các yếu tố khí tượng (nhiệt độ, gió, độ ẩm tương đối, nắng, mây…) được tích lũy một cách chậm chạp trong một khoảng thời gian dài mà trong đó, nguyên nhân chủ yếu là sự thiếu hụt của lượng mưa và những yếu tố khí tượng đi kèm làm gia tăng sự bốc thoát hơi nước

Hạn hán có ảnh hưởng to lớn đến môi trường kinh tế - xã hội và sức khỏe của con người Hạn hán làm giảm năng suất cây trồng, tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành trong sản phẩm nông nghiệp Bên cạnh đó, hạn hán làm tăng nguy cơ cháy rừng Để phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai do hạn hán gây

ra, cũng như có thể đưa ra những chính sách, giải pháp phù hợp cho các hoạt động kinh tế - xã hội, cần thiết phải làm rõ nguyên nhân hạn, phân vùng hạn, mức độ hạn cũng khả năng dự báo hạn

Nghệ An nằm ở vị trí trung tâm của vùng Bắc Trung Bộ, trên trục giao lưu kinh tế - xã hội Bắc Nam, có toạ độ địa lý từ 18°33’ đến 20°01’ vĩ độ Bắc

và từ 103°52’ đến 105°48’ kinh độ Đông: Phía Bắc giáp tỉnh Thanh Hoá, Phía Nam giáp với tỉnh Hà Tĩnh, Phía Tây giáp với Lào, Phía Đông giáp với biển Đông

Tỉnh Nghệ An có diện tích tự nhiên là 16.498 km², là tỉnh có diện tích lớn nhất nước ta (chiếm 5,1% diện tích cả nước) Dân số trung bình năm 2013

là 2.978.705 người [18] Tỉnh Nghệ An với địa hình đa dạng và phức tạp, các hướng núi chạy theo hướng Tây bắc – Đông nam đã tạo nên cho nơi đây những đặc trưng khí hậu riêng biệt là một vùng nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh và có gió Tây khô nóng vào mùa hè.Và cũng là nơi chịu nhiều tác động mạnh mẽ của thiên tai, đặc biệt là hạn hán Vấn đề hạn hán ở Nghệ An

đã và đang hạn chế sự phát triển nền kinh tế của tỉnh đồng thời tàn phá môi trường, môi sinh tác động mạnh đến đời sống xã hội của tỉnh Để đánh giá

diễn biến, tình trạng khô hạn của tỉnh Nghệ An đề tài: “Đánh giá mức độ

hạn khí tượng ở tỉnh Nghệ An” đã được thực hiện

Đề tài được xây dựng dựa trên cơ sở xử lý thống kê chỉ số khô hạn (K=Piche/R) của các trạm khí tượng trong khu vực tỉnh Nghệ An, xác lập các chỉ tiêu về mùa hạn và số tháng có tần suất hạn đáng kể ≥ 30% và thành lập được bản đồ phân vùng hạn khí tượng tỉnh Nghệ An (tỷ lệ 1/100.000) thông qua chỉ số khô hạn Việc phân vùng hạn ở tỉnh Nghệ An không chỉ góp phần làm sáng tỏ các quy luật của mùa hoàn lưu, mà còn mang ý nghĩa ứng dụng trong đánh giá, phân cấp mức độ khô hạn, làm cơ sở khoa học cho việc sử dụng hợp lý tài nguyên lãnh thổ và góp phần vào công tác phòng tránh và giảm nhẹ hạn

Bố cục của khóa luận bao gồm: Phần mở đầu, 3 chương (1, 2, 3), phần kết luận và tài liệu tham khảo

Chương 1: Tổng quan

Chương 2: Những nhân tố tác động tới tình hình hạn hán tỉnh Nghệ An Chương 3: Đặc điểm hạn khí tượng tỉnh Nghệ An