TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN ---o0o--- LÊ THỊ THANH TÂM ẢNH HƯỞNG CỦA SÓNG ĐÔNG ĐẾN MƯA TRÊN KHU VỰC MIỀN TRUNG Chuyên ngành : Khí tượng h
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN
-o0o -
LÊ THỊ THANH TÂM
ẢNH HƯỞNG CỦA SÓNG ĐÔNG ĐẾN MƯA
TRÊN KHU VỰC MIỀN TRUNG
Hà Nội – 2016
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN
-o0o -
LÊ THỊ THANH TÂM
ẢNH HƯỞNG CỦA SÓNG ĐÔNG ĐẾN MƯA
TRÊN KHU VỰC MIỀN TRUNG
Chuyên ngành : Khí tượng học
NGƯỜI HƯỚNG DẪN : TS THÁI THỊ THANH MINH
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là bài nghiên cứu của riêng tôi và được sự hướng dẫn khoa học của TS Thái Thị Thanh Minh Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài là trung thực và chưa được công bố dưới bất kỳ hình thức nào dưới đây Những
số liệu trong bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn số liệu khác nhau Ngoài ra đồ án còn tham khảo một
số nhận xét đánh giá của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc Nếu phát hiện có bất cứ gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung đồ án của mình
Hà Nội, ngày 28 tháng 06 năm 2016
Sinh viên
Lê Thị Thanh Tâm
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để có được điều kiện thực hiện đồ án tốt nghiệp cũng như hoàn thành chương trình học 4 năm tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, em đã nhận được nhiều sự giúp đỡ, đóng góp ý kiến và chỉ bảo nhiệt tình của quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin gửi đến quý Thầy Cô trong Khoa Khí tượng Thủy văn - Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm em học tập Với vốn kiến thức được tiếp thu trong quá trình học không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu đồ án
mà còn là hành trang quý báu để em bước vào đời một cách vững chắc và tự tin
Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến cô giáo, TS Thái Thị Thanh Minh đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện đồ án tốt nghiệp này Nếu không có những lời hướng dẫn và góp ý, dạy bảo của cô thì em nghĩ đồ án này của
em cũng khó có thể hoàn thành được
Trong quá trình thực hiện và hoàn thành đồ án tốt nghiệp, do chỉ là bước đầu trong việc nghiên cứu vấn đề, kiến thức của em còn hạn chế và còn nhiều bỡ ngỡ nên đồ án khó tránh khỏi những sai sót, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy, Cô và các bạn để kiến thức của em trong lĩnh vực này được hoàn thiện hơn
Sau cùng, em xin kính chúc quý Thầy Cô trong khoa Khí tượng Thủy văn và
Cô giáo Thái Thị Thanh Minh thật dồi dào sức khỏe, nhiệt huyết để tiếp tục sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau và luôn đạt những thành công trong sự nghiệp của mình
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 51
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 2
DANH MỤC HÌNH VẼ 3
DANH MỤC BẢNG BIỂU 6
MỞ ĐẦU 7
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ SÓNG ĐÔNG 8
1.1 Các nghiên cứu ngoài nước 8
1.2 Các nghiên cứu trong nước 17
CHƯƠNG 2 SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20
2.1 Nguồn số liệu 20
2.2 Phương pháp nghiên cứu 21
2.2.1 Phương pháp synop 21
2.2.2 Phương pháp thống kê 21
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ NHẬN XÉT 22
3.1 Phân tích một số đợt sóng đông điển hình trong giai đoạn 2006-2010 22
3.1.1 Đợt sóng đông kéo dài từ 12-13/X/2006 22
3.1.2 Đợt sóng đông kéo dài từ 10-13/X/2008 24
3.1.3 Đợt sóng đông kéo dài từ 14-19/XI/2010 27
3.2 Đặc điểm hoạt động của sóng đông 31
3.3 Ảnh hưởng của sóng đông đến mưa trên khu vực miền Trung 33
3.3.1 Lượng mưa 33
3.3.2 Sóng đông ảnh hưởng độc lập 35
3.3.3 Sóng đông kết hợp không khí lạnh tầng thấp 36
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38
TÀI LIỆU THAM KHẢO 39
PHỤ LỤC 41
Trang 62
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ITCZ Inter tropical convergence zone- Dải hội tụ nhiệt đới
AEJ African Easterly Jet – Dòng xiết Đông Phi
NCEP National Centers for Environmental Prediction - Trung tâm Dự
báo môi trường Quốc gia
NCAR National Center for Atmospheric Research - Trung tâm Quốc gia
nghiên cứu khí quyển của Hoa Kì
NASA National Aeronautics and Space Administration - Cơ quan Hàng
không và Vũ trụ Mỹ
GARP Global Atmospheric Research Program - Chương trình nghiên
cứu khí quyển toàn cầu
GATE GARP Atlantic Tropical Experiment – Chương trình nghiên cứu
khí quyển toàn cầu thí nghiệm vùng nhiệt đới Đại Tây Dương
CAPE Convective Available Potential Energy – Thế năng đối lưu khả
năng
ECMWF European Centre for Medium-Range Weather Forecasts - Trung
tâm Dự báo hạn vừa châu Âu ORL Outgoing Longwave Radiation – Bức xạ sóng dài
ĐTD Đại Tây Dương
TBD Thái Bình Dương
ENE Đông Đông Bắc
ESE Đông Đông Nam
Trang 73
DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1 Mô hình sóng đông của Reihl (1945) 8 Hình 1.2 Hình ảnh sóng đông thu được từ ảnh mây vệ tinh TIROS từ ngày 7-12/7/1967 theo Frank (1969) 9 Hình 1.3 Mô hình dải mây dạng chữ V đảo ngược theo Frank (1969) 10 Hình 1.4 Bản đồ trường đường dòng và trường gió tại mực bề mặt, 850, 700 và 200mb theo Reed (1977) 12 Hình 1.5 Vùng xoáy tại mực bề mặt, 850, 700 và 200mb theo Reed (1977) 12 Hình 1.6 Vùng hội tụ và phân kỳ của nhiễu loạn sóng tại các mực bề mặt, 850mb, 700mb và 200mb theo Reed (1977) 12 Hình 1.7 Chu kỳ hoạt động của sóng đông tại mực 850mb từ tháng 5-10 theo dữ liệu của ERA (1979-93) và số liệu phân tích lại của ECMWF (1994-98) theo C.Thorn và K Hodges (2001) 15 Hình 1.8 Chu kỳ hoạt động của sóng đông tại mực 600mb từ tháng 5-10 theo dữ liệu của ERA (1979-93) và số liệu phân tích lại của ECMWF (1994-98) theo C.Thorn và K Hodges (2001) 15 Hình 1.9 Hình thế sóng đông ảnh hưởng đến lãnh thổ Việt Nam từ mực 700mb (bên trái) và mực 200mb (bên phải) ngày 28/9/2004 18 Hình 3.1 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb ngày 12/10/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 23 Hình 3.2 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb ngày 12/10/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 23 Hình 3.4 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb ngày 10/10/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 25 Hình 3.5 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb ngày 10/10/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 25 Hình 3.6 Phân bố lượng mưa theo thời gian từ ngày 10-13/X/2008 do ảnh hưởng của sóng đông 26 Hình 3.7 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 700mb ngày 14/11/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải).27
Trang 84
Hình 3.8 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 14/11/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 28 Hình 3.9 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 1000mb ngày 15/11/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 28 Hình 3.10 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 700mb ngày 15/11/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 29 Hình 3.11 Phân bố lượng mưa theo thời gian từ ngày 14-19/XI/2010 do ảnh hưởng của sóng đông kết hợp với không khí lạnh 30 Hình 3.12 Lượng mưa trung bình ngày do ảnh hưởng của sóng đông trên khu vực miền Trung từ tháng 7-11 giai đoạn 2006-2010 34 Hình 3.13 Tổng lượng mưa của những đợt sóng đông ảnh hưởng độc lập trên khu vực miền Trung từ tháng 7-11 giai đoạn 2006-2010 35 Hình 3.14 Lượng mưa trung bình ngày của những đợt sóng đông ảnh hưởng độc lập trên khu vực miền Trung từ tháng 7-11 giai đoạn 2006-2010 36 Hình 3.15 Tổng lượng mưa của những đợt sóng đông kết hợp với không khí lạnh trên khu vực miền Trung từ tháng 7-11 giai đoạn 2006-2010 37 Hình 3.16 Tổng lượng mưa của những đợt sóng đông kết hợp với không khí lạnh trên khu vực miền Trung từ tháng 7-11 giai đoạn 2006-2010 37 Hình p.1 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 12/X/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 41 Hình p.2 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb ngày 13/X/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 41 Hình p.3 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb ngày 13/X/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 42 Hình p.4 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 13/X/2006 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 42 Hình p.5 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb từ ngày 11-13/X/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 43 Hình p.6 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb từ ngày 11-13/X/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 44 Hình p.7 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 10-11/X/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 45
Trang 95
Hình p.8 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 12-13/X/2008 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 46 Hình p.9 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 1000mb ngày 14/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 47 Hình p.10 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 1000mb ngày 16/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 47 Hình p.11 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 1000mb từ ngày 17-19/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 48 Hình p.12 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 700mb ngày 16-17/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 49 Hình p.13 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 700mb ngày 18-19/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 50 Hình p.14 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb từ ngày 14-16/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 51 Hình p.15 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 500mb từ ngày 17-19/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 52 Hình p.16 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb từ ngày 14-16/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 53 Hình p.17 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 300mb từ ngày 17-19/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 54 Hình p.18 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb ngày 15-16/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 55 Hình p.19 Bản đồ trường đường dòng và độ cao địa thế vị mực 200mb từ ngày 17-19/XI/2010 dựa trên số liệu phân tích lại NCEP/NCAR (trái) và ECMWF (phải) 56
Trang 106
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Tên trạm và vị trí của 13 trạm ven biển miền Trung Việt Nam (Nguồn: Trung tâm Dữ liệu khí tượng thủy văn) 20 Bảng 3.1 Phân bố theo thời gian (năm, tháng) của các đợt sóng đông ảnh hưởng đến khu vực miền Trung trong giai đoạn 2006-2010 31 Bảng 3.2 Số đợt sóng đông hoạt động trên khu vực miền Trung giai đoạn
2006-2010 32 Bảng 3.3 Tần suất xuất hiện trung bình của các đợt sóng đông trên khu vực miền Trung trong giai đoạn 2006-2010 33