y học tdtt

y học tdtt tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, kinh doa...

KIỂM TRA CHỨC NĂNG HỆ TIM MẠCH

Giáo viên thực hiện:

1 CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA Y HỌC LÂM SÀNG

Là các phương pháp khám bệnh kinh điển trong Y học,

“ Hỏi - Nhìn - Sờ - Gõ - Nghe”

Trong kiểm tra chức năng hệ tim mạch thì phương pháp kiểm tra Y học lâm sàng được tiến hành đầu tiên, trong trạng thái tĩnh, không vận động và loại trừ các kích thích mạnh của môi trường đến cơ thể.

1.1 PHƯƠNG PHÁP THẨM VẤN

Việc thẩm vấn được tiến hành theo ba nội dung chính:

Thấm vấn lý lịch: họ, tên, dân tộc, trình độ văn hóa, nơi cư trú

Thẩm vấn y học: cần biết rõ các bệnh tim mạch đã mắc phải, các bệnh tim mạch trong gia đình, dòng họ

Thẩm vấn lý lịch thể thao: nắm bắt đầu luyện tập, môn thể thao tham gia, thành tích, đẳng cấp đạt được Cảm giác chủ quan về tình trạng sức khỏe khi luyện tập như cảm giác đau vùng ngực, cảm giác ngạt thở, khó thở, rối loạn nhịp tim, đánh trống ngực

Cần chú ý kết hợp với quan sát màu da, niêm mạc

và quan sát đầu ngón tay, ngón chân.

1.3 PHƯƠNG PHÁP SỜ NẮN

 Phương pháp kiểm tra mạch cần xác định 3 trạng thái:

Cường độ nặng hay nhe,

Nhịp đều hay loạn nhịp,

Tần số nhanh hay chậm.

 Tần số mạch còn được dùng làm chỉ số đánh giá khả năng hoạt động thể lực và trình độ luyện tập của VĐV

1.4 PHƯƠNG PHÁP GÕ

 Sử dụng phương pháp gõ để xác định vị trí và giới hạn

của tim

1.3 PHƯƠNG PHÁP NGHE

 Đặt ống nghe lên thành ngực, tương ứng với vị trí của tim thì nghe được tiếng tim Các âm sinh lý của tim thu được là âm I và

âm II ( hay còn gọi là tiếng T1 và T2)

 Trong các trường hợp bệnh lý của tim ta có thể nghe được tiếng bất thường khác, ví dụ:

Âm II tách đôi, tiếng clac mở van hai lá (trường hợp hẹp van hai lá do thấp tim)

Tiếng thổi tâm thu, tiếng thổi tâm trương, tiếng thổi liên tục…

2 CÁC PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA Y HỌC

CẬN LÂM SÀNG

Các phương pháp kiểm tra y học cận lâm sàng thường được sử dụng trong chẩn đoán chức năng tim mạch là:

Chụp, chiếu X quang

Điện tim

Tâm thanh đồ

Siêu âm

3 CÁC NGHIỆM PHÁP CHỨC NĂNG TIM MẠCH 3.1 Thử nghiệm công năng tim

Công năng tim là chỉ số thể hiện sự phản ứng của hệ tim mạch và đặc biệt là của tim đối với lượng vận động chuẩn.

Yêu cầu về trang thiết bị:

3 CÁC NGHIỆM PHÁP CHỨC NĂNG TIM MẠCH

3.1 Thử nghiệm công năng tim

10

2003

2

1 + + −

= f f f

HW

3 CÁC NGHIỆM PHÁP CHỨC NĂNG TIM MẠCH

3.1 Thử nghiệm công năng tim

Biểu đánh giá chỉ số HW như sau:

3.2 Step - Test Harvard

Chuẩn bị cho thử nghiệm:

Bục gỗ có các chiều cao khác nhau (tùy theo độ tuổi của đối tượng thí nghiệm).

Đồng hồ bấm giây

Máy gõ nhịp

3.2 Step - Test Harvard

Phương pháp tiến hành

Đối với người trưởng thành:

• Bục cao 50cm với nam và 43cm với nữ

• Thời gian vận động là 5 phút

• tần số bước bục là 30 chu kỳ/ 1 phút

Đối với người chưa trưởng thành:

• Bục cao 45cm với nam và 40cm với nữ

• Thời gian vận động là 3 - 4 phút Các cháu nhỏ dưới 11 tuổi thì chiều cao bục là 35cm và thời gian bước bục từ 2 - 3 phút.

3.2 Step - Test Harvard

Kết quả được đánh giá theo công thức:

 H: Chỉ số Harvard

 t: Thời gian thực hiện (s)

 f1, f2, f3: Tần số mạch tương ứng tại đầu các phút 2, 3, 4 sau vận động.

3.2 Step - Test Harvard

3.3 Thử nghiệm Letunop

 Phương pháp tiến hành

 Đo mạch, huyết áp trong yên tĩnh, hỏi cảm giác chủ quan của người lập test trước vận động.

 Sau đó cho người lập test thực hiện 3 lượng vận động:

 Đứng lên, ngồi xuống 20 lần trong 30s

 Chạy tại chỗn, nâng cao đùi tối đa 15s

 Chạy 3 phút, tần số 180 bước/ phút, đùi nâng cao

3.3 Thử nghiệm Letunop

 Sau khi thực hiện lượng vận động thứ nhất, đứng lên, ngồi xuống 20 lần/ 30s, sau đó đo mạch và huyết áp ở 3 phút hồi phục

 Lượng vận động thứ 2, chạy tại chỗ, nang cao đùi, tần số tối đa trong 15s, sau đó kiểm tra mạch và huyết áp tại 4 phút hồi phục

 Lượng vận động thứ 3, chạy 3 phút, tần số

180 bước/ phút, nâng cao đùi, sau đó kiểm tra mạch và huyết áp ở 5 phút hồi phục

3.3 Thử nghiệm Letunop

Thời

gian (s) Mạch yên tĩnh

Sau đứng lên, ngồi

31.1 Phương pháp thẩm vấn

(Hỏi):

Việc thẩm vấn được tiến hành theo ba nội dung chính :

- Các thủ tục hành chính cần thiết: Họ tên, tuổi, giới tính, dân tộc, trình độ văn hoá, nơi cư trú…

- Quá trình hoạt động thể dục thể thao: Thời điểm bắt đầu tham gia tập luyện? Môn thể thao tham gia, thành tích, đẳng cấp đã đạt được.

- Các dấu hiệu có liên quan đến bệnh tim mạch như : cảm giác đau vùng ngực, hoa mắt, chóng mặt, khó thở, hay hồi hộp, đánh trống ngực ngất … các dấu hiệu này thường

xuất hiện khi nào? có liên quan đến tập luyện hay không? Đây là những dấu hiệu, triệu chứng hết sức quan trọng trong việc đánh giá chức năng hệ tim mạch, bởi vì đôi khi những cảm giác này không xuất hiện trong trạng thái tĩnh hay trong các hoạt động với cường độ nhỏ.

Kết quả thẩm vấn cho ta định hướng một cách khái quát tình trạng chức năng tim mạch để từ đó có những chỉ định kiểm tra sâu tiếp theo.

quan sát đầu ngón tay ngón chân ở

những đứa trẻ bị bệnh tim bẩm sinh, có thể gặp dấu hiệu (ngón tay dùi trống, ngón chân mặt kính đồng hồ)

PHƯƠNG PHÁP BẮT MẠCH

Trong mỗi lần tâm thu, tim dồn máu vào các động mạch, tạo nên một làn sóng rung động khắp

thành động mạch, làm động mạch phồng lên xẹp xuống nhịp nhàng, ta nhận biết được khi ấn nhẹ ngón tay lên vùng động mạch

(Làn sóng rung động càng lan ra xa càng yếu dần

và đến đầu lưới mao mạch thì không còn nữa nên

ta không thấy hiện tượng mạch đập ở tĩnh mạch.) Tần số mạch đập tương ứng với tần số đập của

tim:

70-80 lần/ phút.

Khi mạch nảy tương ứng với thời kì tâm thu.

Khi mạch chìm tương ứng với thời kì tâm trương

Cách bắt mạch

Bắt mạch ( đếm mạch ) là phương pháp

đơn giản dễ làm và cho ta thông tin đáng tin cậy về trạng thái chức năng hệ tuần hoàn.

Cách bắt mạch

Dùng 2-3 đầu ngón tay (ngón 2, ngón 3 và ngón 4) ấn nhẹ lên động mạch

Trong hoạt động TDTT, tần số mạch là một trong những thông số thường được sử dụng

để đánh gia khả năng hoạt động thể lực và trình độ tập luyện của vận động viên

Bài%2019%20Điều%20hoà%20HĐ%20tim,%20mạch.ppt#13 Slide 13

ĐO HUYẾT ÁP

 Phương pháp ®o huyÕt ¸p:

- Dông cô ®o huyÕt ¸p: lµ huyÕt ¸p kÕ Th êng

dïng huyÕt ¸p kÕ thuû ng©n hoÆc huyÕt ¸p kÕ

Quần túi cao su quanh cánh tay trái, phía trên nếp khuỷu khoảng 2cm rồi bơm hơi vào túi bằng quả bóng bóp cao su cho tới khi áp suất trong túi cao

su cao hơn huyết áp tối đa của động mạch, đè

vao động mạch làm máu không l u thông đ ợc ( lúc

đó bắt mạch quay, không còn thấy mạch nẩy )

Đặt ống nghe ở nếp khuỷu, trên đ ờng đi của

động mạch giữa rồi từ từ xả hơi trong túi ra bằng van điều chỉnh ( Van này đ ợc gắn với quả bóng bóp ) cho tới khi áp suất trong túi cao su ngang

bằng tới huyết áp tối đa của động mạch, thì máu chảy qua đ ợc trong thời gian tâm thu

ta nghe đ ợc tiếng đập dầu tiên của động mạch ( mạch quay nẩy ) nhìn vào áp kế ta biết đ ợc

huyết áp tối đa.

Tiếp tục xả hơi giảm áp trong túi cao su, tiếng

đập nghe đ ợc nhỏ dần và mất hẳn, lúc đó ,nhìn vào áp kế ta biết đ ợc huyết áp tối thiểu.

Cách đo huyết áp

• Bài%2019%20Điều%20hoà%20HĐ%20tim,%20mạch.ppt#13 Slide 13

Đặt ống nghe lên thành ngực, tương ứng với vị trí của tim, ta nghe được tiếng

tim

Trong một chu chuyển tim ta nghe được hai tiếng tim đập ( hai tiếng cách nhau bởi hai khoảng im lặng ngắn và dài).

bởi hai khoảng im lặng ngắn và dài).

 Tiếng tim thứ nhất (T1) :

có âm sắc trầm và dài

T1 được tạo bởi tiếng đóng cùng một lúc của van hai lá và van ba lá phối hợp với tiếng tâm thất co

T1 mở đầu thời kỳ tâm thu.

Sau T1 có một khoảng im lặng ngắn rồi đến tiếng tim thứ 2.

1.avi

3.14 Phương pháp nghe

Tim bình thường ta chỉ nghe

được hai tiếng T1 vàT2.

Trong các trường hợp bệnh lí của tim, ta có thể nghe được

các tiếng bất thường khác,

Ví dụ:

- Tiếng T2 tách đôi,

- Tiếng clăc mở van hai lá

(Trong hẹp van hai lá do thấp

tim)

- Tiếng thổi tâm thu,

- Tiếng thổi tâm trương,

- Tiếng thổi liên tục

Tim bình thường ta chỉ nghe

được hai tiếng T1 vàT2.

- Tiếng clăc mở van hai lá

(Trong hẹp van hai lá do thấp

tim)

- Tiếng thổi tâm thu,

- Tiếng thổi tâm trương,

- Tiếng thổi liên tục

Bài%2019%20Điều%20hoà%20HĐ%20tim,%20mạch.ppt#5 Slide 5

 Tiếng tim thứ hai (T2)

có âm sắc thanh và gọn

 T2 là do tiếng đóng của van động mạch chủ

và van động mạch phổi cùng một lúc tạo

nên

T2 mở đầu thời kì tâm trương

Sau T2 có một khoảng tim lặng dài rồi lại đến T1 của chu kì sau

3.2 Phương pháp kiểm tra

Đây là những phương pháp chẩn đoán chức năng có

độ tin cậy cao, nhưng đòi hỏi phải có máy móc trang

bị hện đại và chuyên môn sâu mới đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn.

Do vậy mà các phương pháp kiểm tra y học cận lâm sàng trong thể thao còn chưa được áp dụng rộng rãi, đặc biệt là trong điều kiện thực tiễn của thể thao

nước ta.

Trong tương lai, các phương pháp cận lâm sàng sẽ là những biện pháp hữu hiệu được ứng dụng trong chẩn đoán chức năng

3.3 CÁC TEST KIỂM TRA CHỨC NĂNG

HỆ TIM- MẠCH

 Các thử nghiệm chức năng hay các Test chức năng tim mạch

là các phương pháp kiểm tra, đánh giá chức năng tim mạch được tiến hành dựa trên các Test vận động và được đánh giá thông qua những biến đổi của các thông số về sinh lí, sinh hoá của hệ tim mạch và hệ máu.

Trong phương pháp này, các thông số sinh lý thường được sử dụng là:

- Tần số mạch đập

- Huyết áp tối đa

- Huyết áp tối thiểu

- Thời gian hồi phục

Ngoài ra còn dựa trên các thông số Sinh hoá

của hệ máu như:

- Phân áp oxy , phân áp C0 2 ;

- Hàm lượng Uê máu,

- Hàm lượng glucoza máu,

- Hàm lượng axit lactic và độ pH máu.

3.3.1 TEST CÔNG NĂNG TIM

( Test Ruffier )

 Công năng tim là chỉ số thể hiện sự phản

ứng của hệ tim mạch và đặc biệt là của tim đối với lượng vận động chuẩn.

 Yêu cầu trang thiết bị:

- Phòng sạch sẽ, thoáng mát diện tích từ 20- 40m 2

- Đồng hồ bấm giây

- Máy đếm nhịp

- Bàn ghế cho người kiểm tra làm việc, ghế cho đối tượng kiểm tra ngồi.

Phương pháp tiến hành TEST

 Xác định tần số mạch đập ở trạng thái tĩnh

 Cho vận động viên ngồi nghỉ 10-15 phút.

 Sau đó bắt mạch lúc yên tĩnh trong 15 giây

kí hiệu là P 0

( Bắt mạch 3 lần liên tục , ta lấy số mạch của hai lần trùng nhau sai lệch một nhịp trở lên, thì cho vận động viên nghỉ tiếp 10 phút, sau

đó đếm mạch lại.)

P 0 là tần số mạch trong 15s ở trạng thái tĩnh

Thực hiện vận động định lượng xong, cho vận động viên ngồi nghỉ trên ghế tựa.

Người kiểm tra nhanh chóng bắt

mạch (ở động mạch quay cổ tay) của vận động viên trong 15 giây Ký hiệu

ở trạng thái vận động

 Xác định tần số mạch đập

ở trạng thái hồi phục

 VĐV ngồi nghỉ 1 phút, Đếm mạch trong 15s đầu của phút thứ 2 sau vận động kí hiệu là

Biểu đánh giá chỉ số HW như sau

Theo các tài liệu tham khảo thì chỉ số công năng tim là chỉ số bắt đầu buộc để tuyển chọn ban đâù cho hầu hết các môn thể thao.

Theo kết quả nghiên cứu của giáo sư A.K

Test công năng tim đơn giản, dễ thực hiện, không đòi hỏi các phương tiện kĩ thuật hiện đại và

phương pháp đánh giá cụ thể, cho ta lượng

thông tin chuẩn xác, đáng tin cậy

Test này rất phù hợp với điều kiện ở nước ta hiện nay.

Step – test Harvard( t est bước bục Harvard) nghiên cứu tốc độ hồi phục của tần số mạch sau vận động với lượng vận động chuẩn.

Trang thiết bị cho thử nghiệm:

 Bục gỗ có các chiều cao khác nhau ( tuỳ

theo độ tuổi của đối tượng thực nghiệm.)

 Đồng hồ bấm giây

 Máy gõ nhịp

Chiều cao của bục gỗ theo đối tượng

thực nghiệm

CỦA BỤC

THỜI GIAN BƯỚC BỤC Nam

Nữ

Trên 18 Trên 18

Cách tiến hành test

Tần số bước bục: 30 chu kì / 1 phút

Mỗi chu kì gồm 4 bước:

Bước nhịp nhàng đều đặn theo nhịp của máy gõ nhịp ( máy gõ nhịp phát ra tần số 120 nhịp / phút ).

Yêu cầu người thực nghiệm giữ tư thế lưng và chân thẳng khi bước lên bục.

Trong thời gian thực hiện test có thể đổi chân một vài lần

Trước khi kiểm tra cần cho đối tượng kiểm tra làm thử.

Cách đánh giá

Bắt đầu mỗi phút hồi phục thứ hai, thứ ba, thứ tư,đếm mạch mỗi lần trong 30 giây kí hiệu tương ứng là f1, f2, f3.

Chỉ số Harvard được tính theo công thức:

t : thời gian thực hiện test ( tính theo giây )

f1, f2, f3 : Tần số mạch tương ứng trong 30 giây của các phút thứ

2,3 và 4 sau vận động

100 : Nhằm thể hiện kết quả test theo số nguyên

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Đối với người trưởng thành khoẻ mạnh, không tập

luyện thường xuyên, kết quả được đánh giá như

sau:

+ H < 55: chức năng tim mạch kém.

+ H từ 55 đến 64: Chức năng tim mạch dưới trung bình.

+ H từ 65 đến 79: Chức năng tim mạch trung bình.

+ H từ 80 đến 89: chức năng tim mạch tốt.

+ H > 90: chức năng tim mạch rất tốt.

Đối với vận động viên:

Do đặc thù của các môn thể thao có sự khác nhau cho nên yêu cầu đối với VĐV chỉ số này cùng có sự khác biệt nhất định.

Chỉ số Harvard trung bình của các vận động viên

các môn thể thao khác nhau như:

Chỉ số Harvard trung bình của các vận động viên các môn thể thao

3.3.3 Test Lêtunôp

Test Lêtunôp còn có thể gọi là thử nghiệm công năng liên hợp của Lêtunốp, được công bố năm 1937.

Thử nghiệm được tiến hành và đánh giá dựa

trên sự biến đổi của tần số mạch đập, trị số

huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu và thời gian hồi phục sau khi thực hiện 3 lượng vận động

Yêu cầu về trang thiết bị cho

Cho người được thử nghiệm thực hiện tuần tự

3 lượng vận động:

1 Đứng lên ngồi xuống 20 lần trong 30 giây

Ngay khi ngừng vận động đếm mạch trong 10

giây và đo huyết áp Đo như vậy từng phút một, trong 3 phút.

2 Chạy nhanh tại chỗ 15 giây với tần số tối đa , ngay khi ngừng vận động, đo mạch ( 10 giây ) và

đo huyết áp, đo từng phút một, trong 4 phút.

3 Chạy tại chỗ 3 phút với tần số 180 bước / 1 phút

Đo mạch và huyết áp ngay khi ngừng vận

động và đo từng phút một trong 5 phút.

Ghi các kết quả đo được vào bảng ghi kết quả của test Lêtunốp.

BẢNG GHI KẾT QUẢ TEST LETUNOP

thời

gian

Mạch

yên tĩnh

sau lượng vận động 1

Đánh giá kết quả

Kết quả thực nghiệm đƯợc đánh giá dựa trên mức biến đổi của các thông số mạch huyết áp tối đa, huyết áp tối thiều và thời gian hồi phục

Qua nghiên cứu người ta nhận thấy có 5 quy luật biến đổi chung của các thông số trên sau vận động và gọi đó là 5 dạng phản ứng tim mạch sau vận động.

3.3.4 Các dạng phản ứng chức năng

tim mạch

 Hệ tim mạch là một hệ cơ quan có phản ứng rất

nhậy bén đối với mọi sự thay đổi của cơ thể.

Sau khi ta thực hiện một lượng vận động bất kì nào

đó, thì các chỉ tiêu sinh lí của hệ tim mạch nh Ư : Tần

số mạch đập,HA max , HA min … đều có sự biến đổi

Qua nghiên cứu qui luật biến đổi các thông số chức năng trên, người ta đã tìm ra 5 qui luật cơ bản và gọi đó là 5 dạng phản ứng chức năng tim mạch.

Ở mỗi một cá thể, ở từng thời điểm nhất định, hệ tim mạch sẽ có một dạng phản ứng nhất định tương

ứng với trạng thái chức năng chung của cơ thể

Như vậy: Tuỳ thuộc vào trạng thái sức khoẻ của cơ thể mà phản ứng

tim mạch sẽ có sự thay đổi