Vệ sinh Y học TDTT

Kháiăni m :Ki mătraăyăh căth ăthaoălƠăm tăb ăph năc uăthƠnhăc aăyăh căTh ă d căTh ăthaoăs ăd ngăcácăcáchăth căcóăđ ăđ ătinăc yătrênăc ăs ăc aăkiếnăth căyăsinhă h căđ ăđánhăgiáătìnhătr ng[r]

TR NGăĐ IăH CăPH MăVĔNăĐ NG

Lời nói đầu

Để đáp ứng các yêu cầu đổi mới trong công tác đào tạo theo hệ thống tín chỉ và

nâng cao chất lượng giáo dục đồng thời giúp cho sinh viên có được những tài liệu

và nắm chắc những kiến thức có thể vận dụng trong quá trình công tác ở trường phổ thông sau này, chúng tôi tổ chức biên soạn đề cương bài giảng môn vệ sinh và

y học Thể dục thể thao dành cho sinh viên hệ cao đẳng – ngành giáo dục thể chất trường Đại học Phạm Văn Đồng sử dụng trong quá trình học tập với hình thức lưu hành nội bộ

Nội dung đề cương bài giảng gồm 2 phần:

Phần I: Vệ sinh học thể dục thể thao gồm 5 chương Phần này bao gồm những

kiến thức cơ bản về vệ sinh học như Vệ sinh cá nhân, vệ sinh dinh dưỡng, vệ sinh môi trường, vệ sinh học đường và vệ sinh thể dục thể thao

Phần II: Y học Thể dục thể thao gồm 4 chương nhằm cung cấp kiến thức cơ bản

nhất về y học thể dục thể thao,chấn thương trong hoạt động thể dục thể thao, một

số trạng thái bệnh lý thường gặp trong luyện tập và thi đấu thể dục thể thao, xoa bóp thể thao và thể dục chữa bệnh

Để có được đề cương bài giảng này chúng tôi đã dựa trên cơ sở bộ giáo trình qui định của bộ giáo dục và đào tạo , các tài liệu , sách tham khảo liên quan, đồng thời để phù hợp với khả năng và trình độ của sinh viên chúng tôi cố gắng cô đọng những nội dung chính cần thiết nhất theo hướng rút gọn nhưng vẫn đầy đủ theo nội dung chương trình Đồng thời để nâng cao năng lực tự học của sinh viên, sau mỗi phần hoặc mỗi bài chúng tôi có soạn một số câu hỏi ôn tập và thảo luận để hướng sinh viên vào những vấn đề trọng tâm của bài học, sinh viên có thể tập tự giải quyết những tình huống có thể xảy ra trong luyện tập và giảng dạy thể dục thể thao sau này

Thông qua học tập bộ môn này chúng tôi mong muốn sinh viên nắm được những kiến thức để vận dụng vào thực tiễn giảng dạy và hoạt động thể dục thể thao

PH Nă 1: V ăSINHăH CăTH D CăTH ăTHAO

Ch ng 1 V ăSINHăCÁăNHỂN

M CăTIểU:

- N măđ căc ăs ăkhoaăh căc aăcácăph ngăphápăv ăsinhăcáănhơn

- Biếtăcáchăgi ăgìnăv ăsinhăthơnăth ,ăbiếtăphòngăch ngăm tăs ăb nhăth ngăg păđ ă

b oăv ăc ăth ăm tăcáchăcóăhi uăqu

N IăDUNG:

Bài 1 V ăSINHăB OăV ăDA

1.1 M tăs ăđi măv ăch cănĕngăsinhălỦăc aăda

Daăthu căh ăc ăquanăb oăv ăngo iăvi.ăDaăbaoăb cătoƠnăb ăc ăth (ăcóădi nătíchă1,4ăậ 1,7m2)ă vƠă chiếmă 7%ă tr ngă l ngă c ă th ă ng i).ă Daă lƠă b ă m tă tiếpă xúcă v iă môiă

tr ng,ălƠăc ăquanăcóănhi u ch cănĕngăquanătr ng:

- Ch cănĕngăcheăch ăvƠăb oăv

1.2 V ăsinh b oăv ăda:

- Th ngăxuyênăt măr a,ănh tălƠăsauăkhiălaoăđ ngăvƠăluy năt pă Th ăd căth ăthaoăă(TDTT)

- T măr aă,ăngoƠiăvi călƠmăs chădaăcònălƠmăchoătuyếnăm ăhôiăđ căthôngăv iăbênăngoài,ăth iăđ căch tăđ căquaăm ăhôi,ălƠmăđi uăhòaăthơnănhi tăh iăph căs căkh e.ăMùaăhèănênăt măr aăth ngăxuyên(ăítănh tă1ăl n/ngƠy.ăMùaăđôngăítănh tă2ăl nă/ă

tu n.)

- Ph iăb oăđ mănh ngăyêuăc uăv ăsinhăkhiăt m nh :

+ Khôngăt măngayăsauăkhiăvừaălƠmăvi căn ng.Khi luy năt p,ăm ăhôiăraănhi u,ăc nă

ph iănghỉăchoăđ ăm t,ăráoăm ăhôi r iăm iăt m

+ Không nên t măkhiăm iăĕnănoăho căkhi quáăđói

+ Khôngăt măkhiăđangăquáăm tăho căđangă m

+ Khôngăt măsauăkhiăvừaău ngăr uăbia,ăho cădùngăcácăch tăkíchăthíchăkhác

- MáiătócăđẹpălƠămáiătócăg năgƠng,ăs chăsẽ.ăĐ uătócăc năđ că g iăth ngăxuyên ,

gi ăs chă,ăkhôăđ ătránhăn mătóc

- Nếuădaăb tổnăth ng,ăxơyăăxátă,ăch yămáu,ăc nătuơnăth ănguyênăt căvôătrùngăvếtă

th ng.ăB ăb nhăngoƠiădaăph iăkhámă,ch aăk păth i

CỂUăH IăỌNăT P

1 ụănghĩaăvƠătácăd ngăc aăvi căchĕmăsócăb oăv ădaă?

2 Cáchăv ăsinhăchĕmăsóc b oăv ădaătrongăluy năt păTDTT

Bài 2 V ăSINHăTRANGăPH C

NgoƠiăv năđ ăthẩmămỹ,ătrangăph căc năb oăđ măcácăyêuăc uăsau:

2.1 Trangăph c(ăqu năáo,ăgiƠyădép,ămǜầ)ăph iăcóătácăd ngăb oăv ăc ăth ăvƠă tácăd ngăđi uăhòaănhi tăđ ăc ăth :

- MùaăHèănênăm căqu năáoăbằngăch tăli uăv iăd ăth măm ăhôi,ăd ăthoátănhi t,ămƠuăsáng,ăr ngărưi

- MùaăĐôngă,ăđ ăgi ănhi tăđ ăc ăth ăc năm căchoăđ ă m(ălen,ăd ă,ăbông).Qu năáoăcóă

th ăbóăsátăng iănh ngăkhôngăquáăch t,ăl aăchonătrangăph cămƠuăs m,ănênăgi ă mă

đ u,ăcổ,ăng căvƠăchơn,ăqu năáoăph iăluônăkhôăráo

2.2 Trangăph căph iăb oăđ măchoădaăđ căs chăsẽ,ăch ngănhi măkhu n:

- Th ngăxuyênăgi tăqu năáoăbằngăxƠăphòng,ăph iăkhôăn iăcóăn ng,ăcóăđi uăki năthìănênă i,ălƠătr căkhiăm c

- Khôngădùngăchungăqu năáoăv iăng iăkhác,ăd ălơyăb nhăngoƠiăda

2.3 Trangăph căph iăphùăh păv iătínhăch tăcôngăvi c:

- Trangăph căph iăt oăđi uăki năthu năl iăchoăho tăđ ngăvƠăb oăv ăng iălaoăđ ng

- Áoăqu n,ăgiƠyăTh ăthaoăph iăg nănhẹ,ăv iăb n,ăcóătínhăch tăcoăgi năt t.ăNếuăch tăquá sẽă nhăh ngăđếnătu năhoƠnăvƠăhôăh p,ăh năchếăv năđ ng.ăNếuăr ngăquáăsẽăkhóă

th căhi năđ ngătác

- Giày ,t t(v )ăph iăkhô,ăs ch.ăKhôngăđiăgiƠyăquáăch tăho căgu c,ădépăcaoăgótă(nh tălƠăđ iăv iătrẻăem)

1.ăăTrangăph căc năcóănh ngăyêuăc uănƠoăngoƠiătínhăthẩmămỹ?

2.ăăTrangăph căTDTTăc năcóănh ngăyêuăc uăriêngănƠoăđ phùăh păv iătínhă

- C uăt oătrong:ăTừăngoƠiăvƠoătrongăg măcóă:ăL pămenărĕng, ngƠărĕng,ăt yărĕng.ă

* Ch cănĕng : Cóă3ăch cănĕngăchính:

- Ĕnănhai(ăc năxéă,ănhai,ănghi năth căĕn)

- Giúp cho quá trình phát âm

- Thẩmămỹ

3.2 V ăsinhărĕngămi ng:

3.2.1.ụănghĩaăv ăsinhărĕngămi ng:ăMi ngălƠăc aăngõăc aăđ ngătiêuăhóa,ăđóălƠăm tă

h căl nănằmătr căngưăt ăh uănênăvi căv ăsinhărĕngămi ngăliênăquanăđếnăc mũi,ă

đ ngăhôăh păvƠătiêuăhóa

3.3.2 NguyênănhơnăsơuărĕngăvƠăcáchăv ăsinhărĕngămi ng:

Nguyênănhơnăsơuărĕng:ăDoăv ăsinhărĕngămi ngăkém,ăviăkhuẩnălênămenăth căĕnă

bámă ărĕng,ăpháăh yămenărĕng,ăĕnăsơuăvƠoăngƠărĕngăr iăt yărĕng

Phòngăb nhăsơuărĕng:

- Hi nănayăn cătaăápăd ngă4ăchínhăsáchăl năđ ăphòngătránhăb nhăsơuărĕngăchoă

- Floăhóaăn cău ng:ăChoăthêmăFloăvƠoăn cămáyăthƠnhăph ăv iătỷăl ăphùăh p

- S năxu tăvƠăkhuyếnăkhíchăs ăd ngăkemăđánhărĕngăcóăFlo

- Ĕnăđ ngăítăl nătrongăngƠyăvƠăch iărĕngăngay

- TiếnăhƠnhăcôngătácănhaăh căđ ngăg mănh ngăn iădung:

+ăGiáoăd căv ăsinhărĕngămi ng:ăCh iărĕngăhƠngăngƠyăvƠoălúcăsángăs măkhiăth căd yăvƠătr călúcăđiăng ăChúăýăch iăc ă3ăm tărĕngăv iăkemăcóăFlo

+ăTổăch căsúcămi ngăbằngăn căcóăphaăFloă(ă0,2ăgăFlo/1 lítăn c),ăsúcămi ngă2ă

l n/tu n

+ Khámărĕngăđ nhăkỳă6ătháng/l năPhát hi năs mănh ngăemăcóărĕngăsơuăđ ăch aătr ă

k păth i.ăRĕngăs aăb ăsơuănênănhổăs măđ ărĕngăm căđ u,ăđúngăv ătrí,ăchúăýăn năcácărĕngăl chăl căkhiătrẻăđổiărĕngăs a

+ă Nếuă th yă cóă d uă hi uă viêmă l iă ,viêmă mi ngă ph iă đếnă bácă sĩă khám ngay, súc

mi ngăbằngăn cămu iăphaăloưng

- C năquanătơmăđếnăchếăđ ăĕnău ngăc aăcácăbƠămẹămangăthai(ăcóăđ yăđ ăcan-xi)ăđ ăthaiănhiăphátătri năt t.ăTrẻăemăc năđ cănuôiăbằngăs aămẹăcóăđ yăđ ăcan-xiăsẽăgiúpă

m mărĕngăphátătri năthu năl i

CỂUăH IăỌNăT P

1 S ăl căc uăt oăc aărĕngăvƠănêuănguyênănhơnăsơuărĕng

2 Côngătácănhaăh căđ ngăg mănh ngăn iădungăgì?

Bài 4 V ăSINHăTAIăậ MǛIăậ H NG

4.1 Kháiăquátăv ăTai-Mǜi-H ng (TMH):

- TMHălƠăcácăc ăquanăc măgiácăgi ăcácăch cănĕngăr tăquanătr ngănh ănghe,ăng i,ă

phátăơmăvƠăc măgiácăthĕngăbằngăchoăc ăth

- TMHăcònălƠăc aăngõăc aăcácăgiácăquanăquanătr ngăkhácănh ătiêuăhóaăvƠăhôăh p

- TMHălƠăcácăh căthôngăv iănhau,ăt tăc ăđ uăđ călót,ăph ăb iăniêmăm c.ăCácăb nhă

c aătaiămũiăh ngăth ngăb tăđ uătừăniêmăm cănênăb nhăcóăth ălanănhanhătừăh cănƠyăsangăh căkiaăvƠălanăxu ngăđ ngăhôăh păvƠătiêuăhóa.ăDoăv yămƠătừăviêmăh ngăcóă

th ăd năđếnăviêmămũi,ăviêmăxoang,ăviêmătaiăgi a,ăth măchíălƠăviêmămƠngănưo,ăviêmă

ru tầ

4.2 V ăsinhăb oăv ămǜiăh ng:

- Dùngăkhĕnăs chăđ ălauămũi,ăkhiăxìămũiă,ănênăb tăbênănƠy,ăxìăbênăkia.ăKhôngăxìă2ăl ămũiăcùngălúcăvìăviăkhuẩnăcóăth ăvƠoătaiăgi a(ăthôngăquaăvòiăEustachi)ălƠmăviêmătaiă

gi aăho căviêmăxoang

- Khôngăhítăn cămũiăvƠoăvìăcóăth ăgơyăviêmăh ng, đ ngăru t

- Khôngăng iăcácălo iăhóaăch tăđ c:ăAxităm nh,ă,ăcácăh păch tăcóăch aăClo,ăBrômă

ầăcóăth ăgơyănhi măđ c

- C năcóăkhẩuătrangăkhiătiếpăxúcăv iămôiătr ngăđ căh i

- Rènăluy năthơnăth ăđ ănơngăcaoăs căđ ăkháng,ăc ăth ăthíchănghiăv iăth iătiếtăthay

- Viêmătaiăgi aăc năđ căkhámă,ăch aătr ăngay

- Khiăcóăd ăv tăr iăvƠoătaiăkhôngănênăt ăl yăraămƠăc năđếnăc ăs ăyătếăđ ăkhámăvƠăx ă

lý

- Khôngădùngăcácăbi năphápădơnăgian,ăl căh uăđ ăch aătr ăviêmătai

- Khiăcóăápă su tăkhôngăkhíăthayă đổiăl n,ănhanh,ăđ tăng t(ătiếngănổăl n,ălênă cao,ă

xu ngăth p), nênăb tă2ătai,ăháămi ng,ălƠmăđ ngătácănhai,ănu tăđ ătránhăápăl căm nhătácăđ ngălênămƠngănhĩ lƠmăù,ăđiếcătai

CỂUăH IăỌNăT P

1 Nêuănh ngăyêuăc uăv ăsinhăb oăv ătai

2 Nêuănh ngăyêuăc uăv ăsinhăb oăv ămũiăậ h ng

Bài 5 V ăSINHăM T

5.1 S ăl căc uăt oăc aăm t:

- Nhưnăc u

- Cácăb ăph năph ăthu căb oăv ăm t

- Võngăm căvƠăđ ngăd nătruy năth năkinh

5.2 Gi ăv ăsinhăm t:

- Gi ăv ăsinhăm t,ăphòngăch ngăcácăb nhăviêmănhi măm tăr tăđ năgi nănh ngăc nă

cóăýăth căt tăvƠătổăch căt tăv ăsinhăxưăh i

- M iăng iăc năcóăkhĕnăm tăriêng,ădùngăn căs chăđ ăr aăm tăho căt mă.ăKhĕnă

m tăvƠăch uădùngăph iăs ch,ădùngăxongăph iăph iăkhĕnă ăn iăcóăn ng

- Khiăcóăd chăđauăm tăkhôngădùngăkhĕnăch uăchung,ăkhôngădùngăkhĕnăbẩnălauăm tă,ălauăm t, khôngăd iătayăbẩnălênăm t.ăkhiăb ăđauăm tănênădùngăthu cătheoăs ăh ngă

d năc aăth yăthu c

- Khôngădùngăcácăph ngăphápăch aătr ătheoădơnăgianănh ăđánhăqu mă,ăđ păthu că

khôngăanătoƠnăho căt ăphaăchếăthu cănh ăm t

- Th căhi năcácănguyênăt căanătoƠnălaoăđ ng,ăquiătrìnhăb oăh ălaoăđ ng(ăcóăkínhăcheă

ch n,ăb oăh )

- Tránhăcácătròăch iănguyăhi m:ăsúngăcaoăsu,ăđánhăkhĕng,ănémăđ tăđáăvƠăcácăv tăs că

nh n

- Cóăchếăđ ăĕnău ngăđ ăvitaminăA

5.3 Cácăb nhăth ngăg pă ăm t:

5.3.1 Đauăm tăđ :

Doănhi uănguyênănhơnăgơyănên(ăviărút,ăviăkhuẩn,ăn mầ)ă,ăch ăyếuălƠădoăm tă

b ănhi măbẩn,ăkíchăthíchăng a,ăd iăm tăgơyăb iănhi măd năđếnăđauăm t,ăviêmăm t

Lo iăđauăm tăđ ădoăvi-rút gơyănên,ăcóăth ăthƠnhăd chăl nă(ăcóăth ăkèmăcácătri uă

ch ng:ăs t,ăviêmăh ngă,ăm tăm i).ăD uăhi uăch ăyếuălƠăchói,ăs ăánhăsáng,ăc mărát,

ch yăn căm t,ănhi uăd ăm t.ăB nhăđauăm tăđ ălơyălanădoăv ăsinhăkémăquaăđ ngă

n căbẩn,ăch uă,ăkhĕnăm t,ăb ăb i,ăaoăh ,ătayăbẩn,ăb iăăbẩnầ

Tri uăch ng:ăMiăm tăc m,ăcóăítăd ă,ăbênătrongămiăm tăcóăcácăh tănh ăl măt m,ăcóă

n c,ănhi uănh tă ănếpăg păvƠă2ăgócămiătrên.ăH tăl năd năvƠăv ăra,ăthƠnhăsẹoăr iălành( theo 4ăgiaiăđo n)

Cũngăcóăth ăcóănh ngăbiếnăch ngădoăb iănhi m,ăkémăv ăsinh :ăSẹoăcoăqu păkéoălôngămiăgơyălôngămiăxiêu,ălôngăqu m,ăgơyăng a,ăd iăm t,ăc ăxátăvƠoăgiácăm căgơyă

m ăđ c,ăsinhămƠngăm ngăho căviêmăb ămiăgơyătoétăm t,ăkhôăm tă,ăt căl ăđ o.ăNếuăkhôngăch aăsẽăd năđếnămùălòa

5.4 T tăc năth ăvƠăphòngăch ngăc năth ătrongănhƠătr ng

C năth ălƠăm tăt tăkhúcăx ăc aăm tălƠmăcho m tăchỉăth yăđ căv tă ăg nămƠăkhôngănhìnăth yăv tă ăxa

5.4.1 C ăch ăc năth :

Cóăth ăvíăm tănh ăm tăth uăkínhăh iăt ,ăth uăkínhănƠyăluônăthayăđổiăđ ăcongă

đ ă biếnă đổiă m că chiếtă quangă Doă đóă m iă v tă ă xa,ă g nă m iă hi n rõ trên võng

m c.C ăchếănƠyălƠădoănhơnăm t(ăth ăth yătinh)ăph ngălênăhayădẹtăxu ng(ăg iălƠăđi uătiết).ăCóă2ătr ngăh p:

- Tr ngăh pă1:Vìăm tălýădoănƠoăđóămƠănhơnăm tăph ngălênăquáăm c,ăkhôngădẹtăl iă

nh ăbìnhăth ngăthìă nhăc aăv tăcũngăhi nătr căvõngăm c,ăgơyănênăc năth

- Tr ngăh pă2: Nếuănhưnăc uăkhôngăcóăhìnhăc uănh ăbìnhăth ngămƠăcóăhìnhăb uă

d c đ ngă kínhă tr că sauă dƠiă quáă 23mmă ă thìă nhă c aă v tă cũngă hi nă tr că võngă

m cc năth

5.4.2 Nguyênănhơnăgơyănênăc năth :

5.4.2.1 Nguyên nhân b măsinh:ăChiếmă30%ăcácătr ngăh păc năth

Trẻ emăm iăsinhăraăđưăcóăđ ăchiếtăquangăcaoăhayănhưnăc uăhìnhăb uăd c

5.4.2.2.Nguyên nhân m căph iătrongăquáătrìnhăs ng:ăChiếmă70%ă tr ngăh pă

c năth

Ch ăyếuălƠădoăthiếuăýăth căgi ăgìnăv ăsinhăb oăv ăm t,ălƠăt tăphổăbiếnătrongăh căsinhăvƠănh ngăng iăđ cănhi uăsách

- Doăt ăthếăng iăh căkhôngăđúng,ăthóiăquenănhìnăg n,ăcúiănhi u

- Đ căsáchăkhiăthiếuăánhăsáng,ădoăgi yăx u,ăm tăđ ăch ănhi u

- M tăph iăt pătrung,ăcĕngăthẳng,ăm tăph iăđi uătiếtănhanhătrongăth iăgianăkéoădƠi(ălàm vi căv iămáyătínhă,ăch iătròăch iăđi năt )

- Doăm tăs ăyếuăt ăkhácănh ăsauăkhiăm căcácăb nhăcúm,ăs iă,ăđ uầ,ăkhẩuăph năĕnăthiếuăvitaminăA

5.4.3 Bi năphápăphòngăch ngăc năth :

+ăC năchúăýăgi ăv ăsinhăm tăkhiăh căvƠălƠmăvi c,ăđ măb oăánhăsángăkhiăh c

+ăChúăýăđếnăngu năsángăthiênănhiên:ăDi nătíchăphòngăh c,ăquiăcáchăc aăl nă,ăc aă

sổ Dùngăđènăđi năđ ăsáng,ăkhôngăquáăchói,

+ăTrangăb ăbƠnăghếăh căt păđúngăquiăcách

+ăC iătiếnăch tăl ngăsáchăv ,ăb ngă,ăph nầ

+ăKhôngănằmăkhiăđ căsách,ăkhôngăđ căsáchăkhiăđangăđiătrênătƠu,ăxe,ăkhôngăđ căngoƠiătr iăn ng

+ Phòng ngừaăb nhăt tă,ăd chăb nhăchoăh căsinh Khẩuăph năĕnăc năđ ăch t,ănh tălƠăvitaminăA.ăĔnăthêmătr ng,ăcáă,cƠ- r t,ăd uăcáầ

+ăKi mătraăth ăl căth ngăxuyênăchoăHS đ ăphátăhi năc năth ăNh ngăemăc năth ă

ph iăchoămangăkínhăphùăh p

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyăs ăl căc uăt oăc aănhưnăc u

2 Kháiăquátăv ăb nhăđauăm tăđ ăvƠăm tăh t

3 Nêuănguyênănhơn,ăc ăchếăgơyănênăc năth ăCácăbi năphápăphòngăch ngăt tă

c năth ătrongătr ngăh c

Bài 6 V ăSINHăV ăGI CăNG

6.1 Tácăd ngăsinhălỦăc aăgi căng :

- V ănưoăđi uăhòaăm i ho tăđ ngătrongăc ăth lƠmăchoăc ăth ăthƠnhăm tăkh iă

th ngănh tăvƠăthíchănghiăv iămôiătr ngăbênăngoƠi

- Ho tăđ ngăc aăv ănưoăg mă2ăquáătrình:ăh ngăph năvƠă căchế

+ăQuáătrìnhăh ngăph nălƠmăchoăcácăc ăquanăho tăđ ngătíchăc c,ătếăbƠoănưoă

m tăm iăvƠătiêu haoănhi uănĕngăl ng

+ăQuáătrìnhă căchếălƠăquáătrìnhălƠmătr ăng iăho călƠmăch măs ăkhuếchătánă

c aăh ngăph n.ăCácătếăbƠoănưoăch ăđ ngăchuy năsangătr ngătháiă căchếă.QuáătrìnhăcăchếălƠmătếăbƠoănưoăph căh iăvƠătíchălũyănĕngăl ng

Hai quá trình này liên quanăm tăthiếtăv iănhauălƠmăđi uăhòaăl nănhauăb oăđ măchoă

v ănưoăho tăđ ngăbìnhăth ng

- Ng ălƠăquáătrìnhă căchếătoƠnăb ăv ănưo,ăcóătínhăch tăb oăv ăcácătếăbƠoăv ănưoăkh iăb ăcĕngăthẳngăquáăm că(ădoăh ngăph năkéoădƠi)ăcóăth ăh yăho iătếăbƠo

- Thiếuăng ăcóăth ăd năđếnăsuyănh căth năkinh:ănh căđ u,ăm tăng ,ăgi mătríă

nh ,ătínhătìnhăthayăđổiăm tăt pătrung,ăhi uăqu ăcôngăvi căsútăgi m

- Cóăth ăđánh giáăs căkh eăconăng iăquaăgi căng ă:ăkh eăthìăd ăng ăvƠăng ăsay,ăkhiăth căd yăth yătỉnhătáo,ănhanhănhẹnă,ănĕngăl căh iăph căđ yăđ

- M tăng ălƠăd uăhi uăth ngăg păc aănhi uătr ngătháiăb nh lý vƠăm tăm iăquáăm c Đ iăv iăv năđ ngăviên,ăb ăkhóăng ăthìăc năxemăl iăchếăđ ăsinhăho t,ăgi mă

l ngăv năđ ng, tĕngăc ngănghỉăng iătíchăc c

6.2 ăM tăs ăđi măv ăsinh gi căng :

HƠngăngƠyă,ăm iăng iăc năhaiăgi căng :ăng ăđêmăvƠăng ătr a.ăGi căng ătr aătuyăng nă(ăkho ngătừă15ăphútăăđếnă1ăgi )ănh ngăr tăc năthiết,ănh tălƠăđ iăv iăVĐV

Th iăgianăgi căng ăph ăthu căvƠoăl aătuổiă,ătìnhătr ngăs căkh eăvƠăđ căđi măcáănhơn:ătrẻăemăcƠngăbé cƠngăc năng ănhi u,ăng iă măyếu,ăm iă măd yăho cătrẻăhiếuăđ ngăc năcóăth iăgianăng ănhi uăh n

+ăTrẻăd iă7ătuổiăc năng ă12ăgi /ăngƠyă,đêm

+ăTrẻătừă9ăậ 15ătuổiăc năng ă9ăđếnă11ăgi /ăngƠy,ăđêm

+ăNg iăl năc năng ă6ăậ 8ăgi ă/ăđêm

Đ iăv iăVĐVătrongăth iăkỳăt păluy năvƠăthiăđ uăth iăgianăng ăc nădƠiăh năvƠă

b oăđ măch tăl ngăgi căng ăt t

Đ ăb oăđ măgi căng ăăcóăch tăl ng,ăc năth căhi năcácăyêuăc uăsau:

- T oăthóiăquenăđiăng ăvƠăd yăđúngăgi

- Đ mă b oă cácă đi uă ki nă v tă ch tă nh ă gi ngă chiếuă ,ă chĕnă mƠnă s chă sẽ Phòngă ng ă thoángă mát,ă yênă tĩnh,ă khôngă sángă quá.ă Qu nă áoă ng ă ph iă r ng,ă nhẹăkhôngătrùmăchĕnăkínăđ uăkhiăng

- Tr căkhiăđi ng ăkhôngăluy năt păn ng,ăkhôngăĕnăno,ăchỉănênăđiăb ănhẹănhƠngă,ăhítăth ăsơu,ăt măn că m

- Khôngădùngăcácăch tăkíchăthíchănh ătrƠăđ m,ăcƠăậ phê ,ăthu căláăầăvƠoălúcă

- Chỉăđ cădùngăthu căanăth năkhiăcóăs ăchoăphépăc aăbácăsĩ.ăĐ căbi tăđ iă

v iăVĐV,ăkhiădùngăthu căph iăcơnănh că,ăth nătr ngăb iă1ăs ăthu căanăth năcóăth ă

đ căxemălƠăDopingă.ăTrongăth iăgianăt păn ng,ăthiăđ uăcĕngăthẳngăcóăth ăs ăd ngă

thêmăVitaminănhómăBă(ătheoăs ăchỉăd năc aăBácăsĩ)

- Nh ngăng iălƠmăvi căbanăđêmă,ăng ăbanăngƠyăcũngăph iătuơnătheoăyêuă

c uăv ăsinhăgi căng

- Khiăm tăng ăkéoădƠiăc năđiăkhámăđ ăxácăđ nhărõănguyênănhơnăvƠăcóăbi nă

phápăx ălýăthíchăh p

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyătácăd ngăsinhălýăc aăgi căng

2 Đ ăcóăm tăgi căng ăt tăc năcóănh ngăyêuăc uăv ăsinhănƠo?

Bài 7 M TăS ăĐI MăV ăV ăSINHăN ăGI I

7.1 ụănghĩaăc aăvi căv ăsinhăc ăth ăn :

Doăc uăt oăgi iăph uăvƠăch cănĕngăsinhălý,ăb ăph năsinhăd căc aăn ăgi i ph că

t păchoănênăvi căgi ăgìnăv ăsinhăb oăv ăs căkh eăng iăph ăn ăcũngăph căt păh nă

namăgi i

M tăkhác,ădoăquanăđi măphongăkiếnăc aăxưăăh iăcũăđ ăl iăcònăn ngăn ănênăng iă

taăth ngătránhăđ ngăch măđếnăv năđ ătếănh ăcóătínhăch tăkhoaăh cănƠy

Ph ăn ăth ngăkínăđáo,ăeăthẹnăvƠăch uă nhăh ngăc aănh ngăquanăđi măkhôngă

khoaăh căv ăv năđ ănƠyăvìăv yămƠătrangăb ănh ngăkiếnăth căkhoaăh căv ăs căkh eă

cho m iăng iăvƠănh tălƠăch ăemăph ăn ălƠăr tăc năthiếtăđ ăph ăn ăbiếtăv năd ngăvƠă

v năd ng,ăt ăgiácăv ăsinhăb oăv ăs căkh eămình

7.2 V ăsinhăn ăgi i:

Trongă th iă giană cóă kinhă nguy tă khôngă đ că ngơmă mìnhă trongă n că (b iă l i) ,

khôngăđ căđ ăbẩnăb ăph năsinhăd c,ph iăthay r aănhi uăl năbằngăn căs chă(mùa

đôngădùngăn că m)

Cóăth ăđauăb ngăd iădoăs ăcoăth tăcácăc ă ăt ăcung.ăC nătránhăđ ngătácănháyăho că

vaăch măb ngăcóăth ăgơyăbênhăt ăcungăvƠăch yămáu.ăTránhăcácăho tăđ ngăn ngă,ă

kéoădƠiầ

Hu năluy năviênăho căgiáoăviênăc năcóănh ngăhi uăbiếtăđ ăcóăth ăcho cácăemăt pă

nhẹăho cănghỉ.ăKhôngăđ cădùngăs cănhi uăsẽă nhăh ngăkhôngăt tăđếnăs căkh e

Trongănh ngăngƠyăhƠnhăkinhăkhôngănênăĕnănh ngăth căĕnăcay,ănóng,s ăd ngăcácă

ch tănh ăr uăbia,ăcƠăphêầăvƠăkhôngănênăth căkhuya

CỂUăH IăỌNăT P

1 ụănghĩaăc aăvi căv ăsinhăc ăth ăn ?

2 Nh ngăv năđ ăl uăýăv ăv ăsinhăn ăgi i

C h ngă2:ă V ăSINHăDINHăD NG

M CăTIểU

- Hi uărõăv ăcácăthƠnhăph nădinhăd ngăc aăth căĕn

- Biếtăcáchăđi uăchỉnhăchếăđ ăĕnăm tăcáchăh pălý,ăkhoaăh căphùăh păv iătình tr ngă

s căkh e,ăđi uăki năho tăđ ngă,ălaoăđ ngăc aăc ăth

N IăDUNG

Bài 1 V AIăTRọăVẨăNHUăC UăC AăCÁCăCH TăDINHăD NG

- Đ că đi mă chínhă c aă c ă th ă s ngă lƠă s ă traoă đổiă cácă ch tă v iă môiă tr ngăxungăquanh.ăC ăth ăl yătừămôiătr ng:ăoxy,ăn căvƠăth căĕn

- Ĕnău ngălƠăm tătrongănh ngănhuăc uăsinhăh căc ăb năc aăconăng i.ăC ă

th ă chúngă taă nh nă đ că cácă ch tă dinhă d ngă c nă thiếtă choă s ă phátă tri nă vƠă sinhă

tr ngăcũngănh ăcácăho tăđ ngăc aămìnhătừăth căĕn

- Th căĕnăcóăch aăProtein,ăGluxit,LipitălƠănh ngăch tăsinhănĕngăl ng.ă

- CácăVitamin,ămu iăkhoángăvƠăn căkhôngăsinhănĕngăl ngăănh ngăr tăc năthiếtăchoăc ăth

- Khiăchuy năhóaă,ăGluxităphơnăh yăthƠnhăGlucoza, Glucoza vào máu và là

ch tăchoănĕngăl ngăkhiăb ăđ tăcháy(ăph nă ngăoxyăhóaăkh )

-Gluxit vô cùng quan tr ngăđ iăv iăv năđ ngăviênăvìănó cungăc pănĕngăl ngă

t căth iăcũngănh ătrong cácăho tăđ ngăg ngăs c

1.1.2 Ngu năcungăc păGluxit choăc ăth :

Ngu năcungăc pătừăth căv t lƠăch ăyếuă,ătrongăđ ngăv tăcóăr tăít Trongăt ănhiênăGluxită ăd iăd ng:

+ Monosaccarit:ăg măglucoza,ăFructozaăvƠăGalactozaă(glucoza,ăFructozaăcóă

trongăhoaăqu ,ăGalactozaăcóătrongăs a)

+ Disaccarit:ăSaccaroza(ăđ ngăĕn,ăcóătrongămíaăvƠăc ăc iăđ ng),ălactozaă(ăcóătrongăs a)MonosaccarităvƠăDisaccarităcóăv ăng t

+ Polysaccarit:ăG mătinhăb tă,ăGlycozenăvƠăXenluloza

Tinhăb tă:ăCóătrongăcácălo iăngũăc c nh ăg oăngôăkhoaiăs nă:

Glycozenă:ăGluxităc aăcácătổăch căđ ngăv t

Xenlulozaă:LƠătổăch căchínhăc aăth căv t, khôngăcóăvaiătròăsinhănĕngăl ngănh ngăcóătácăd ngătĕngănhuăđ ngăru t, gópăph năquanătr ngătrongăquáătrìnhătiêuăhóa

1.1.3 Nhuăc uăGluxităđ iăv iăc ăth

Nhuăc uăGluxităb oăđ măcungăc pă50%ă- 60%ănĕngăl ngătrongăkhẩuăph nă,ătrongăđóăl ngăGluxitătinhăchếăkhôngăđ căquáă1/3ăGluxităkhẩuăph n.ăC ăth ăc nă10gam/ă1kgăc ăth /ăngƠy

1.2 Lipită(ăM ă,ăd uă):

1.2.1 Vai trò:

- LƠăthƠnhăph năth căĕnăcungăc pănhi uănĕngăl ngănh tăcho c ăth ă(ăOxyăhóaă1găLipităsẽăchoă9,3ăKcală(ăg păđôiăProteinăvƠăGluxităchỉăcóă4,1ăKcal)

- LƠădungămôiăchoăcácăVitaminătanătrongăd uă:ăA,ăD,ăE,ăK

-Trongăc ăth ăng iătr ngăthƠnhăcóă10% tr ngăl ngălƠăm ăLipităt pătrungă

ăl păm ăd iăda, xungăquanhăph ăt ngă cóătácăd ngăb oăv ăvƠăs ăd ngăkhiăc năthiết

- Lipităcònăcóăvaiătròăt oăhình,ănóăcònăcóătrongătếăbƠoănưo,ătếăbƠoătim,ăgan,ătuyếnă sinhă d c,ă thamă giaă vƠoă thƠnhă ph nă cácă hormonă cortizol,ă testosterol,ăandosterol,ăhormonăsinhăd c,ăm ăcònăbaoă quanhăcácăt ng,ăcóătácăd ngăch ngăl iă

m iăchuy năđ ng

- Lipită(ăCholesterol)ăđ căc ăth ăs ăd ngătổngăh pănênăm tătrongătúiăm tầ

1.2.2 Ngu năcungăc păLipit trongăth căph m lƠătừăm ăđ ngăv tăvƠăd uăth căv t

+ăM ăđ ngăv tă(ăch ăyếuălƠăcácăAxităbéoăno)

+ăD uăth căv tă(ăAxităbéoăch aăno)

+ăM ăcáăvƠăđ ngăv tăbi nă(ăAxităbéoăch aăno)

D uăth căv t,ăm ăcá,ăm ătrongăs a,ălòngăđ ătr ng,ălƠăngu năLipităt tăv iăc ăth

1.2.3 Nhuăc uăLipit

- Đ iăv iătrẻăem,ăthanhăthiếuăniên,ăng iălaoăđ ngătỉăl ănĕngăl ngădoălipităcungăc păkhôngănênăquáă35%ătổngăs ănĕngăl ng

- N căta,ăvi nădinhăd ngăđ ăngh ălipităkhẩuăph năchỉănênă ăm că15-20% tổngăsổănĕngăl ng(ătrungăbìnhălƠă18%)trongăđóăỮălƠălipităth căv t

- Nhuăc uăkho ngă1g/1Kgăc ăth /ngƠy.ă

Trongăkhẩuăph năĕnătỉăl ăLipităvƠăProteinănênăcóătỉăl ălà 1:1

m iăch cănĕngăs ngăc aăc ăth

- ProteinălƠăngu n cungăc pănĕngăl ngăchoăc ăth Oxy hóa 1gam Protein cho 4,1Kcal

- Proteinăcóătácăd ngăkíchăthíchăs ăthèmăĕn

- ThiếuăProteinăc ăth ăsẽăb ăsuyădinhăd ng,ăt oăraăcácăr iălo năquanătr ngă

nh ă c ă th ă ch mă l nă ,ch mă phátă tri n,ă m ă hóaă gan,ă r iă lo nă cácă ho tă đ ngă c aătuyếnăn iătiết,ăs cămi năd chăgi m,ătĕngăc măth ăv iăcácăb nhănhi măkhuẩn,ăgi mănĕngăl căho tăđ ngăc aăc ăb păvƠătríăóc

- Proteinăth căĕnăvƠoăc ăth ă,ăd iătácăd ngăc aăcácămenătiêuăhóaăđ căphơnă

gi iăthƠnhăcácăAxităaminăđ ăc ăth ăcóăth ăs ăd ng.ăTếăbƠoăc ăth ăs ăd ngă20ălo iăAxităaminăđ ătổngăh păcácălo iăProteinăđ căthùăchoăc ăth ăng i,ătrongăđóăcóă8ălo iăaxităaminăc ăth ăkhôngătổngăh păđ cămƠăph iăthuănh nătừăth căĕn,ăđóălƠăcácăaxităaminăkhôngăth ăthayăthế

1.3.2 Nhuăc uăProteinăđ iăv iăc ăth : Ph ăthu căvƠoăđ ătuổi,ătìnhătr ngăs căkh e

vƠăch tăl ngăProtein

- L ngăPrôtein c năchoăng iăl nălƠă1- 1,5ăgam/Kgăth ătr ng/ngƠy.L ngăProtein nƠyăb oăđ măcungăc pă12%ătổngăs ănĕngăl ng/ăngƠy,trongăđóă30%ăph iălƠă Protein đ ngăv t

- Đ iăv iătrẻăemăc nă3,5-4găProteină/Kgăth ătr ngă/ngƠy

- Đ i v iăv năđ ngăviênă(VĐV) nh tălƠăVĐVătrẻănhuăc uăProteinăc năcaoă

h n (kho ngă2g/Kgăth ătr ngă/ăngƠy)

-Trongăkhẩuăph năĕnăc aăVĐVăc năl uăýăđ măb oătỉăl ăgi aăProtein đ ngăv tă

và Protein th căv tălƠă2:ă1

1 4.Vitamină(ăSinhăt ):

- VitaminălƠănh ngăh păch tăh uăc ăkhôngăchoăc ăth ănĕngăl ngă,ăkhông cóăvaiătròăt oăhìnhănh ngăl iăcóăvaiătròăr tăquanătr ngă.ăM iălo iăVitaminăcóăm tă

ch cănĕngăsinhăh căriêngăkhôngăth ăthayăthếăchoănhauăđ c

-CácăVitaminăr tăc năthiếtăchoăc ăth ătuy chỉăc năm tăl ngăr tăítă(ăVitaminălƠă c uă thƠnhă c aă cácă enzimă ho că thamă giaă tr că tiếpă vƠoă ph nă ngă xúcă tácă b iăenzim).ăThiếuăho căthừaăm tălo iăănƠoăđóăđ uăcóăh iăchoăc ăth

- Đ aăvitaminăvƠoăc ăth ăt tănh tălƠăbằngăconăđ ngăth căĕnăvìănóăt ănhiên,ă

d ăh păthuăvƠăítăkhiăquáănhuăc uăc năthiết

- Các Vitamin chia làm 2 nhóm:

+ăNhómăVitaminătanătrongăn c:ăVitaminăCăvƠăVitaminănhómăB +ăNhómăVitaminătanătrongăch tăbéoă:ăViatminăAă,ăD,ăE,ăK

KhiăthừaăVitaminătanătrongăn căthìăsẽăđ căđƠoăth iăquaăn c ti u,ăthừaăVitaminătanătrongăch tăbéoăsẽătíchăt ă ăcácătổăch căm ,ăgơyăđ c

1.5 CácăKhoángăch t:

- Cácăch tăkhoángălƠănhóm ch tăr tăc năthiết,ăkhôngăsinhănĕngăl ngănh ngă

gi ăvaiătròătrongănhi uăch căph năquanătr ngăc aăc ăth

- C ă th ă ng iă taă cóă kho ngă 60ă nguyênă t ă hóaă h c.ă m tă s ă ch tă cóă hƠmă

l ngă l nă đ că xếpă vƠoă nhómă cácă yếuă t ă đaă l ngă nh ă Canxi(1,5ă %),ă photphoă(0,05%),ăKali(0,35%),Natri(0,115%).ăCácăyếuăt ăcóăhƠmăl ngănh ăđ căxếpăvƠoănhómăcácăyếuăt ăviăl ngălƠăI,ăF,ăCu,ăCo,ăMn,ăFe,ăZn

L ngătroăc aăm tăng iătr ngăthƠnhăkho ngă2Kgă(ăchi mă4%ătr ngăl ngă

c ăth ).ăKho ngăm tăn aăl ngăch tăkhoángăđóălƠăyếuăt ăt oăhình c aăcácătổăch că

x ngăvƠătổăch căph năm m,ăph n cònăl iănằmătrongăcácăd chăth

1.5.1 Vaiătròădinhăd ngăc aăcácăch tăkhoáng:

- Cácămu iăphotphatăvƠăcarbonatăc aăCaăvƠăMgălƠăthƠnhăph năc uăt oăx ng,ărĕng

- CanxithamăgiaăvƠoăquáătrìnhăđôngămáuăvƠăgi măkíchăthíchăth năkinhăc

- PhotphoăthamăgiaăvƠoăc uăt oăcácătổăch căm m (não) Photpho là thành

ph năc aăm tăs ămenăquanătr ngăthamăgiaăchuy năhóaăProtein,ăLipităvƠăGluxit

- NaClă vƠă KClă đ mă b oă duyă trìă cơnă bằngă ápă l că thẩmă th uă gi aă khuă v cătrongăvƠăngoƠiătếăbƠo.ăNaăcònăthamăgiaătraoăđổiăn c

M tăs ăkhoángăch tăthamăgiaăthƠnhăph năm tăs ăh păch tăh uăc ăcóăvaiătròă

đ căbi t.ăS tăv iăhemoglobinăvƠănhi uăenzimăoxiăhóaătrongăhôăh pătếăbƠo.ăThiếuăs tăgơyă thiếuă máu I- t v iă Thiroxină lƠă hormonă c aă tuyếnă giápă tr ng,ă thiếuă i- tă lƠănguyênănhơnăc aăb nhăb uăcổ,ăthi uănĕngătríătu

Hi nănayăvaiătròăc aăm tăs ăch tăkhoáng,ănh tălƠăcácăyếuăt ăviăl ngăch aă

đ cănghiênăc uăvƠăhi uăbiếtăđ yăđ

1.5.2 Ngu năch tăkhoángătrongăth căph m:

- Th căĕnăcungăc pănhi uăyếuăt ăki m(ăK+

,Ca2+,Na+,Mg2+)ănh cácălo iărauălá,ăc ,ăqu ăt i,ăs a (vƠăcácălo iăchếăphẩmăc aăcácălo iăth căĕnănƠy)

- Th căĕn cungăc păăcácăyếuăt ătoană(ăSO

2-, PO42-) nh ăth t,ăcáă,tr ngă,đ uăngũăc c

- R iălo năchuy năhóaăn căth ngăx yăraă ăm tăs ăb nhănh ăs tăcao,ătiêuă

ch y, nônănhi u,ăm tămáu,ăho cădoăt păluy năTDTT,ălaoăđ ngătrongăđi uăki nănóngă

Bài 2 K H UăPH NăVẨăNHUăC UăNĔNGăL NG

2.1 Kh uăph n và tínhăcơnăđ iăc aăkh uăph n

Khẩuăph nălƠăl ngăth căĕnăcungăc păchoăc ăth ătrongăm tăngƠy

M tăkhẩuăph năcơnăđ iă,ăh pălýălƠăkhẩuăph năđóăph iăcungăc păđ yăđ ănĕngăl ngătheoănhuăc uăc ăth ăvƠăcóăđ yăđ ăcácăch tădinhăd ngăc năthiếtă ătỷăl ăcơnăđ iăthíchă

h p

Đ iăv iăn căta,ăm tăkhẩuăph năĕnăh pălýălƠ:ăTrongăkhẩuăph năcóă12%ănĕngă

l ngădoăProteinăcungăc p(ă30%ălƠăProteinăđ ngăv t);ă15-20%ănĕngăl ngădoăLipităcungăc p(ă50%ălƠăLipităth căv t).Ph năcònăl iădoăGluxităcungăc p(ăGluxitătinhăchếăkhôngăđ căquáă1/3ăkhẩuăph n)

2.2 Nhuăc uănĕngăl ng:

Đ ăduyătrìăho tăđ ngăs ngăbìnhăth ngăvƠălaoăđ ngă,ăc ăth ăc năđ căcungă

c pănĕngăl ngăth ngăxuyênăd iăd ngăProtein, Gluxit ,Lipit c aăth căĕn.ăTrongă

c ăth ăcácăch tăProtein, Gluxit , Lipit đ căchuy năhóaăthƠnhănĕngăl ngănh ăph năngăOxyăhóaăkh ăd iătácăd ngăc aăcácăenzim

*Nĕngăl ngătiêuăhao: Nĕngăl ngămƠăc ăth ătiêuăhaoăhƠngăngƠyăg m:

- Nĕngăl ngătiêuăhaoădoăchuy năhóaăc ăb n

- Nĕngăl ngătiêuăhaoădoătácăd ngăđ căhi uăc aăth căĕn

- Nĕngăl ngătiêuăhaoădoăcácăho tăđ ngăkhácănhau,ătrongăđóăph năl nădoăcácă

ho tăđ ngăth ăl c

Đ ătínhătiêuăhaoănĕngăl ngăc ăngƠyăng iătaăl păth iăgianăbi uăho tăđ ngăvƠănghỉăng iătrongă24ăgi

Đ năv ănĕngăl ngătínhăbằngăKcalăă(ă1ăKcală=ă103

Cal ) Theoăh ăth ngăqu cătế,ăđ năv ănĕngăl ngătínhăbằngăJouleă(Jun)ă,ăviếtăt tălƠăJ 1Kcal = 4,184 KJ

Quaă nghiênă c u,ă ng iă taă xácă đ nhă nĕngă l ngă đ că t oă raă doă thƠnhă ph nă dinhă

d ngălƠ:

1 g Protein cho 4,1 Kcal = 16,7 KJ

1 g Gluxit cho 4,1 Kcal = 16,7 KJ

1 g Lipit cho 9,3 Kcal = 37,7 KJ

1ăgăR uăchoăă7ăKcală=ăăăă29,3ăKJ

2.3 Nhuăc uănĕngăl ng:

Theoăm tăs ătƠiăli uăthamăkh oăthìănhuăc uănĕngăl ngăv iătừngăđ iăt ngălaoăđ ngăăcóăkhácănhau:

- Nhómă1ă:ăLaoăđ ngătríăóc:ă40Kcal/1kgăth ătr ng/ăngày

- Nhóm 2 : Laoăđ ngăth ăl cănhẹă:ă43ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă3ă:Laoăđ ngăth ăl cătrungăbìnhă:ă46ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă4ă:Laoăđ ngăth ăl căn ngă:ă53ăKcal/ă1kgăth ătr ng/ăngƠy

- Nhómă5ă:Laoăđ ngăth ăl căr tăn ngă:ă61ăKcal/ă1kgăth tr ng/ăngƠy

2.4 M tăs ăđi măl uăỦăv ăv ăsinhăĕnău ng:

- Chúăýăđếnăv ăsinhăth căphẩm

- Th căĕnăph iălƠnh,ăs chăăD ngăc ăđ ngăth căĕn,ăchếăbiếnăth căĕnăvƠătayăng iăn uă

ph iăs ch

- Th căhi năĕnăchínă,ău ngăsôi

- Ĕnărauăs ngăph iăr aăs ch,ăngơmăthu cătímăho căn cămu iăloưng

- Khôngăĕnăth căĕnăđưăôiă,ăthiu,ă năđ c

- Th căĕnăc năđ yăkỹănh ngăthoángă,ăđ ăvƠoăt ăl nh

- Ĕnăch mă,ănhaiăkỹă.ăKhôngăchanănhi uăn c

- Khôngănênăĕnăquáăno,ăquáăchánă,ăkhóătiêu

- Khôngăc iănóiă năƠo,ăkhôngăđ căsáchăkhiăĕn

- Ĕnănoăxongăkhôngănênăt măngay

- Ĕnăđúngăgi ,ăĕnăthƠnhăb a(ăĐ ăd chătiêuăhóaătiếtăđúngăgi )

- R aăs chătayătr căkhiăĕn

- Chúă ýă đếnă tỷă l ă vƠă thƠnhă ph nă dinhă d ngă choă thíchă h pă vƠă đ ă nhuă c uă nĕngă

3 Khẩuăph năĕnălƠăgì?ăTínhăcơnăđ iăc aăkhẩuăph n?

4 Nhuăc uănĕngăl ngălƠăgì?

5 Nêuăm tăs ăđi măl uăýăv ăv ăsinhăĕnău ng

C h ngă3:ă V ăSINHăMỌIăTR NG

M CăTIểU:

- Hi uăđ căs ă nhăh ngăc aăcácăyếuăt ămôiătr ngăt iăs căkh eăconăng i

- NguyênănhơnăvƠăcácăyếuăt ăgơyăôănhi mămôiătr ng

N IăDUNG:

Bài 1 V ăSINHăMỌIăTR NGăKHỌNGăKHệ

KhôngăkhíălƠătênăg iăchungănh ngăch tăkhíăt oănênăv ăngoƠiăc aătráiăđ t(B uăkhíăquy n:ă500-600Km) Không khí cóăvaiătròăt iăquanătr ngătrongăđ iăs ngăconă

ng iăvƠăsinhăv t.ăNgoƠiăvaiătròăcungăc păd ngăkhí(ăOxy),ănh ngăhi năt ngăkhíă

đ ngăh c:ănhi tăđ ,ăđ ăẩm,ăápăsu tă,ăgióă,ăb i,ăviăsinhăv tă,ăh iăn c ătrongăkhôngăkhíăluônătácăđ ngăđếnăc ăth ăng i

1 Tínhăch tălỦăhóaăc aăkhôngăkhí:

1.1 Nhi tăđ :

M tătr iălƠăngu nănhi tăchínhăc aăđ aăc u.ăÁnhăn ngăm tătr iălƠmănóngăm tă

đ t,ăkhôngăkhíă ăsátăm tăđ tănóngălênădoănhi tăđ ăm tăđ t,ăkhôngăkhíăb ăgi mătr ngă

l ngăgơyănênănh ngălu ngăkhíăđ iăl u,ăt oănênăs ăthayăđổiănhi tăđ ăvƠăápăsu t

- ăvùngăxíchăđ oănóngăh nă2ăc c

- Nhi tăđ ă ăcácăvùngăđ aălýăkhácănhauăthìăcũngăkhácănhauă(ănhi tăđ ă ăvùngănúi,ăcaoănguyênăth păh n)

1.2 Đ ă m:

Đ ăẩmălƠăl ngăh iăn căhòaăl nătrongăkhôngăkhí(ăđoăđ căbằngăẩmăkế)

- Đ ăẩmăph ăthu căvƠoăl ngăm aă(ngoƠiătr i)ă

-TrongănhƠăđ ăẩmăph ăthu căvƠoăs ăl ngăng i,ătínhăch tălaoăđ ng,ăs ăthoángăkhíăvƠăđ ăẩmăngoƠiătr i

1.3 Gió:

S ăkhácănhauăv ăápăl căkhôngăkhíăt oănênăs ăchuy năđ ngăkhôngăkhíăgơyăraăgió.ă ă

n cătaăcóăcácălo iăgióăthổiătheoămùaălƠăgióăb c,ăgióăn măvƠăgióăLƠo

1.4 Ápăsu tăkhôngăkhí:

Ápăsu tăbìnhăth ngăc aăkhôngăkhíă ăđ caoă0ămét,ăngangăv iăm căn căbi nălƠă

760 mmHg hay 1atm (át- m tăậphe)

- Ápăsu tăkhôngăkhíătrênăb ăm tătráiăđ t thayăđổiăph ăthu căvƠoăđi uăki năđ aălýăvƠkhíăh uă,ăth iăgianătrongăngƠyăvƠătheoămùa.- Ápăsu tăkhôngăkhíăthayăđổiănhi uăkhiă

lênăcao.ăCƠngălênăcaoăkhôngăkhíăloưngăd n,ăs ăthiếuăOxyătĕng,ăcóăth ălƠmăr iălo nă

ho tăđ ngăth năkinh, tu năhoƠnă,ăhôăh p ăho tăđ ngăth ăl căgi mărõăr t

- Khiăápăsu tătĕng,ătr ngătháiăc ăth ăcóănh ngăthayăđổiănh tăđ nh:ăT năs ăm ch,ăhôă

h păgi măđi,ăs căngheăyếuăđiăxu tăhi năc măgiácăđauătaiă,ătácăđ ngăx uăđếnăc ăth

2 Tácăd ngăc aăkhôngăkhíălênăc ăth ng i:

2.1 Nhi tăđ ăkhôngăkhíăv iăc ăth :

- Bayăh iăm iăhôi

2.1.2 Nóngăđ iăv iăc ăth ă:

Nhi tăđ ăkhôngăkhíănóngălƠmăr iălo năcácăch căph năsinhălýăc aăc ăth ă,ăm tăn căkèmătheoăm tăđi năgi iăvƠăcácăvitaminăCă,ăB,ăcácăAxitamin.ăMáuătr ănênăđ căquánh,ă

nh pătimăvƠăth ătĕngălên,ăđiăgi iăít,ădẽăb ăviêmăc uăth n,ăHClăc aăd chăv ăgi m,ăcácătuyếnătiêuăhóaăgi măbƠiătiếtăgơyăr iălo nătiêuăhóa.ăĐ uăócăkémăminhăm n,ăđ ngătácăkémăchínhăxác.ăLƠmăvi căho căluy năt păn iănóngăd ăb ăsayănóng(ătrúngănóng)

2.1.3 L nhăđ iăv iăc ăth :

- L nhăgơyătácăh iăc căb :ăLoétăm chămáu,ăđauăc ăkh p,ăđauădơyăth năkinh,ăchơnătay cóng

L nhăquáăcóăth ălƠmătổnăth ngădơyăth năkinhă ăm t

- L nhăgơyătácăh iătoƠnăthơn:ăC măl nh(ăvìănguyênăsinhăch tătếăbƠoătừăd ngăkeoăchuy năsangăd ngăđ c)

- L nhătácăđ ngăvƠoădơyăth năkinhăgơyăcoăm ch,ăgi măs căđ ăkháng,ăgi măkh ănĕngă

mi năd ch,ăgơyăd ă ng B ăl nhăđ tăng tăd ăb ăviêmăphổi,ăth n,ăcácăb nhăv ătaiămũiă

h ng

2.2 Đ ă m:

-Trongăđi uăki nănhi tăđ ăcao,ăđ ăẩmăcaoăcũngăc nătr ăvi căth iănhi tăc aăc ăth

- Nhi tăđ ăkhôngăkhíăth p,ăđ ăẩmăcao gây rétăbu tălƠmăm tăs ăb nhănh ăth păkh p,ăviêmătaiămũiăh ngăphátătri n

2.3 Gióăđ iăv iăc ăth :

- Gióăcóătácăd ngăđi uănhi tăchoăc ăth ăquaăvi căđ iăl uăkhôngăkhí,ătĕngănhanhăs ă

th iănhi tădoăb căh iăm ăhôi

- Gió còn cóătácăd ngătrừăkh ăb iăb m,ăh iăđ că, lƠmăthayăđổiăkhôngăkhí

2.4 B căx ăm tătr iăv iăc ăth :

-Tiaăh ngăngo iălƠmăgiưnăm ch,ătiaăt ăngo iătĕngăs năsinhăVitaminăDăvƠăcácămen,ătĕngăs căđ ăkháng,ăt oămi năd ch,ăcóătácăd ngăphòngăb nhăcòiăx ng,ăb nhălao,ătĕngăch cănĕngăt oămáuă( ătrẻăem) Tia t ăngo iăcóătácăd ngăh yădi tăviătrùngăs ngătrên da

- Tuyăv yătiaăt ăngo iăcũngăcóăth ăgơyănênăviêm,ăb ngăda,ăungăth ădaănếuătiếpăxúcăkhôngăkhoaăh c.ăNgoƠiăraăb căx ăm tătr iăcũngăcóăth ăgơyăsayăn ng,ătrúng nóng khi lƠmăvi c,ăt p luy năd iătr iăn ngănóng

3 Ọănhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

3.1 Kháiăni măv ăôănhi mămôiătr ng

Ọănhi mămôiătr ngălƠălƠmătổnăth tăch tăl ngămôiătr ngăb iănh ngăch tăgơyătácăh iăg iălƠăắăch tăôănhi m”,ăch ăyếuădoăho tăđ ngăc aăconăng iăsinhăra

Ch tăôănhi mălƠănh ngăch tă th ăr n,ăth ăkhí,ăth ăl ngăgơyăbẩnămôiătr ngăt iăm că

đ căh i

3.2 Tìnhătr ng ô nhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

Không khí là môiătr ng b ăôănhi mărõăr tănh t,ăđ căbi tăv iăcácăkhuăcôngănghi p,ăcácăđôăth ă ăcácăn căphátătri n

Ọănhi măkhôngăkhíălƠăcácăch tăôănhi măb ăđẩyăvƠoăkhôngăkhíădoăkếtăqu ăho tă

đ ngăc aăconăng i,ăgơyătácăh iăx uăđếnăs căkh eăconăng i,ătổnăth tăchoăcácăsinhă

v tăvƠăcácăv tăli uăkhácănhau.Ọănhi măngƠyănayăđưătr ăthƠnhăv năđ ătoƠnăc u.T că

đ ăđôăth ăhóa,ăcôngănghi păhóaălƠmăôănhi măkhôngăkhíăđếnăm căbáoăđ ng,ăgayăg t

3.2.1 Cácăngu năôănhi măkhôngăkhí:

3.2.1.1 Ngu năôănhi mădoăhi năt ngăthiênănhiên:

- Núiăl aăphunănhi uăh iăkhíăđ căvƠăhƠngănghìnăt năb i

- Gióăbưoăcu năđ tăcátăb iăcùngăxácăđ ngăth căv tălênăkhôngătrung

- Các quá trình phơnăh y,ăth iăr aăxácăđ ngăth căv tăthổiăvƠoămôiătr ngăm tăs ă

h iăkhí

3.2.1.2 Ngu năôănhi mădoăcácăho tăđ ngăc aăconăng i:

Ch ăyếuădoăquáătrìnhăđ tăcháyănhiênăli uătrongăs năxu tăcôngănghi p,ătrongăgiaoă

3.2.2 Cácăch tăgơyăôănhi mămôiătr ngăkhôngăkhí:

- Ch tăSunfuadioxită(ăSO2):ă nhăh ngăx uăđếnăs căkh eăconăng iă,ălƠmăh iăcácăloƠiăth oăm c,ăđ iăs ngăcácăloƠiăđ ngăv t,ăh ăh iăcácăv tăli u

S ăcóăm tăc aăSO2 lƠăkếtăqu c a vi căđ tăcháyăcácănhiênăli uăcó ch aăl uăhuỳnh (Thană,ăd uăm )

- Cácăch tăoxită nit ă( nh ăNO2, NO )cũngăgơyăraătácăđ ngăt iăhôăh păc aăconă

ng iăvƠăcùngăv i SO2 gơyăraăm aăaxităpháăh iărừngăvƠămùaămƠng.ăOxitănit ăăsinhăraătừă ngăx ăkhóiăôăậtô,ăxeămáy,ăc aăquáătrìnhăs năxu tăcôngănghi păhóaăh căvƠănhu m

- Oxit Cacbon (CO)ă:ăGơyăđ căh iăchoăng iăvƠăsinhăv t,ăgơyăng ăđ căăvƠăcóăth ăt ăvong.ăKhíănƠyăsinhăraătừăquáătrìnhăđ tăcháyăkhôngăhoƠnătoƠn

- B iă :ă LƠă t pă h pă nhi uă ph nă t ă r nă cóă kíchă th că nh ă bé,ă t nă t iă trongă khôngăkhí.B iăcóăngu năg căh uăc (ăđ ngă,ăth căăv t,ăcácălo iăn măm c,ăcácălo iăhóaăch tă

h uăc ătổngăh p )ăho căcóăngu năg căvôăc ănh ăđ tăcát,ăthan,ăb iăkimălo iăs tă, nhôm B iălƠătácănhơnăgơyăraăcácăb nhăphổi,ăviêmădaăd ă ng,ăviêmăloétăgiácăm că,ăviêmăđ ngăhôăh p,ăviêmărĕngămi ng,ăviêmăd ădƠyădoănu tăph iăb iăkimălo i

3.2.3 Ki măsoátăôănhi măkhôngăkhíăvƠălƠmăs chămôiătr ng:

Vi că phátă tri nă cácă côngă ngh ă lƠmă s chă khôngă khí,ă vi că nghiênă c uă cácă

ph ngăphápăđ ăki măsoátăôănhi mămôiătr ng,ăđ ăraăcácătiêuăchuẩnăchoăch tăl ngăkhôngă khíă đưă vƠă đangă đ că nhi uă qu că giaă quan tơm.ă Ch ngă trìnhă môiă tr ngăLiênă hi pă qu c(UNEP)ă từă nhi uă nĕmă nayă đưă th că thiă nh ngă b că điă quană tr ngătrongăgiáoăd cămôiătr ngăvƠănh ngăv năđ ăliênăquan

M căđíchăc aăki măsoátăôănhi măkhôngăkhíătr căhếtălƠăápăd ngăbi năphápă

đ ălƠmăs chămôiătr ngăkhôngăkhí,ătìmăraăcácăs năphẩm,ănhiênăli uăítăgơyăđ c

CỂUăH IăỌNăT P

1 nhăh ngăc aănhi tăđ ăvƠăđ ăẩmăkhôngăkhíăđếnăc ăth ăconăng i?

2 nhăh ngăc aăgióăvƠăápăsu tăđếnăc ăth ăng i

3 Ọănhi mămôiătr ngăkhôngăkhíălƠăgì?ăNêuăcácăngu năgơyăraăôănhi mămôiătr ngă

không khí

4 Cácăch tăgơyăôănhi mămôiătr ngăkhôngăkhíăvƠătácăh iăc aăchúngăđếnăs căkh eă

conăng i?

Bài 2 V ăSINHăMỌIăTR NGăN C

1 N căv iăđ iăs ngăconăng i:

N căđ iăv iăconăng iăvƠăsinhăv tălƠăs ăs ngăcònă,ălƠăđi uăki năsinhăt n

- N călƠăm tătrongănh ngăthƠnhăph năth căphẩmăc năthiếtăchoăđ iăs ngăvƠănhuăc uăsinhălýăc aăc ăth

+ăN căchiếmăthƠnhăph năquanătr ngătrongăc ăth ăng iă(ă63%ătr ngăl ngăc ăth ă

ng iătr ngăthƠnh,ă97%ătr ngăl ngăbƠoăthai

+ăN căthamăgiaăvƠoăquáătrìnhăchuy năhóaăcácăch t,ăđ măb oăs ăcơnăbằngăcácăch tă

đi năgi i,ăđi uăhòaănhi tăđ ăc ăth ăTrungăbìnhăm iăngƠyă,ăm iăng iăc nătừă1,5ăđếnă2,5ălítăn c.ăNhuăc uăn cătĕngălênăkhiăth iătiếtănóngăb c,ăkhiăluy năt păTDTTăhayălaoăđ ng.Khátăn călƠăd uăhi uăđ uătiênăkhiăc ăth ăthiếuăn c

- N căcungăc păchoăc ăth ănh ngăviăch tăc năthiếtănh ăIod,ăflo,ăMangan,ăKẽmă,ă

- N căcònălƠăthiênătaiăgơyălũăl t,ăgơyănênănh ngăthi tăh iătƠnăkh căchoăconăng i

- Vi căb oăv ămôiătr ngăn că,cungăc păn căs chălƠăm tătrongănh ngăđi uăki nă

c ăb năđ ăb oăv ăs căkh eăvƠăđ iăs ngăconăng i

2 Tiêu chu năv ăn c:

2 1ăTiêuăchu năv ăs ăl ng:

LƠă l ngă n că s chă c nă cungă c pă đ ă ph că v ă choă cácă ho tă đ ngă c aă conă

ng iăvƠăc aăxưăh iădùngăchoăĕnău ng,ăv ăsinhăcáănhơn,ăv ăsinh côngăc ngăvƠăs nă

xu t

Quiăđ nhătiêuăchuẩnăn căs chă ăVi tăNam

- ThƠnhăph :ă100ălít/ăng i/ăngƠy

- Th ătr nă,ăth ăxư:40-60ălít/ăng i/ngƠy

- Nôngăthôn:ă20ălítă/ng i/ngƠy

2.2 Tiêuăchu năv ăch tăl ng:

2.2.1 Tính chất vật lý:

Đ ătrongăc aăn c:ă35-30 cm Sneller.ăN căph iăb oăđ măkhôngămƠuă,khôngămùi,ăkhôngăv ăNếuăcóămùiăl ăph iătìmănguyênănhơnănh ămùiăth iăc aăH2S , mùi tanh và màu vàng do S t,ămƠuăxanhădoărêu,t o Nhi tăđ ổnăđ nhăc aăn căkho ngă15-180C

2.2.2 Tính chất hóa học :

2.2.2.1 Ch t h uăc :ăNgu năg căcácăch tăh uăc ălƠădoăs ăth iăr aăcácătổăch că

đ ngăth căv tăvƠăch tăth iăb ăKhiăcóăch tăh uăc ătrongăn căch ngăt ăn căđưăb ănhi măbẩn

Tiêu chuẩnăchoăphép:ă2-4mg O2/ălítăn c

2.2.2.2 D năxu tăc aăNiăt :ăNh ăAmoniacă(ăNH3), Nitric ( NO2), Nitrat ( NO3), sinhăraătrongăquáătrìnhăvôăc ăhóaăcácăch tăh uăc

Tiêuăchuẩn:ăăăăăNO2 khôngăcóăho că<ă0,05mg/lítăn c

2.2.2.4 Đ ăc ngăc aăn c:ăDoăn ngăđ ăăc aăcácăch tăCa+ +vƠăMgăcóătrongăn c

- N căc ngăcóănhi uăkhoáng

- N căm măcóăítăch tăkhoáng

- N căc ngălƠmăth tă,rauălơuăchín,ăm tănhi uăsinhăt ,ăgi tăqu năáoăkhôngăs ch

2.2.2.5 Viă sinhă v t:ă N că khôngă đ că cóă cácă lo iă viă sinhă v tă ă cóă h iă mƠă m tă

th ngăcóăth ăth yăđ c,ăkhôngăcóătr ng giunăsánăvƠăviăsinhăv tăgơyăb nh

Tiêuăchuẩnă ăVi tăNam:ă<ă20ăE.Coli/ălítăn c

2.2.2.7 Cácăch tăđ cătrongăn c:ăNgoƠiăraătrongăn căcònăcóănh ngăch tăcóăth ă

gơyăđ căchoăc ăth ănh ăChìă(ăTiêuăchuẩnă0,1mg/lít.),ăĐ ngă(<ă1mg/lít),ăTh ch tín (As : < 0,05mg/lít)

3 ăCácăngu năn cătrongăt ănhiên:

- N căm a:ălƠăn căs chă,ăítăviătrùng,ătỉătr ngănhẹănh ngăítăch tăkhoáng

- N că ng mă d iă m tă đ t:ă Đơyă lƠă ngu nă n că ch ă yếuă trongă sinhă ho t.ă N că

ng măt ngăđ iăs chănh ngănếuăđƠoăgiếngă ăvùngăđ tăkhôngăt tăho căkhôngăquáă5ămét chi uăsơuăthìăd ăb ăôănhi m

N căb ăm t:ăN căh ăsôngăbi n:ăR tănhi uă,ăd ăkhaiăthácănh ngăítăs ăd ngăđ căvìăhayăb ăôănhi m,ănhi uăviătrùng

4 ăCácăph ngăphápăx ălỦăn c:

4.1 Ph ngăphápăl ngăl c:

Dùngăb ăch ăđ ăl ngăcácăh tăl ăl ngăxu ngăđáyăb ă.ăCóăth ădùngăcácălo iăphènăđ ă

t oăkếtăt aănh ăphènănhômă:ăAl2(SO4)3 , phèn chua : Al2(SO4)3 , K2SO4.vƠăphènăs tă:ăFeCl3

4.2 Ph ngăphápăkh ăs tătrongăn c: Dùngăph ngăphápăOxyăhóaăs tă bằngăoxiă

c aăkhíătr i(ăph ngăphápălƠmăthoángăkhíăbằngăgiƠnăm a

4.3 Kh ăkhu nătrongăn c:

4 3.1ă Ph ngă phápă hóaă h c:ă lƠă ph ngă phápă phổă biến,ă hi uă qu ă nh tă ,ă rẻă ti nă

,th ngădùngăđ ăkh ăkhuẩnăv iăs ăl ngăl n

Hóaă ch tă th ngă đ că s ă d ngă lƠă n că Javen ( NaOCl), Clo rua vôi (Ca(OCl)2, Cloramin Bă ho că Cloramină T Khiă cácă ch tă nƠyă vƠoă n că sẽă sinhă raă Cloă vƠăAxithypoclorităHOCl.ăCloăvƠăHOClăsẽătácăd ngătr cătiếpălênătếăbƠoăviăkhuẩnălƠmăchoăviăkhuẩnăchết

- Kh ăkhuẩnăbằngăOzon:ăOzonăđ că tổngăh pătừăoxyătrongăkhôngăkhíăv iădòngă

đi năcóăc ngăđ ăcao,ăc ăchếătácăd ngăch ăyếuălƠăhi năt ngătáchăoxyănguyênăt ă

- Ph ngăphápădùngătiaăt ăngo i.,ătiaăphóngăx

4.3.3 Ph ngăphápăc ăh c: Dùngănếnăl căđ căchếăt oăbằngăs ăx păho căcaoălanhă

cóăkh ănĕngăngĕnăc năviăkhuẩnăkhôngăth măquaăl păl c,ăngoƠiăraăcònăngĕnăđ că

Ọănhi mămôiătr ngăn călƠăs ăbiếnăđổiăcácăthƠnhăph năc aăn că,ăkhácăbi tă

v iătr ngătháiăbanăđ u.ăĐóălƠăs ăbiếnăđổiăcácătínhăch tălýăh că,ăhóaăh căsinhăv tăh căvƠăs ăcóăm tăc aăchúngătrongăn călƠmăchoăn cătr ănênăđ căh i

5.2.Các nguyên nhân gây ôănhi măn c:

- Doăs ăgiaătĕngădơnăs ,ăquáătrìnhăđôăth ăhóa,ăcôngănghi păhóaăphátătri n,ăkèmătheoăđóă lƠă ch tă th iă gơyă ôă nhi mă ngu nă n că b ă m t,ă n că ng mă ngƠyă cƠngă nghiêmă

tr ng

- S ăôănhi mădoăviăsinhăv tăvƠăcácăch tăh uăc ăd ăphơnăh yătừăcácăs năphẩmăd u,ăcácăch tătẩyăr a,thu cătrừăsơu,ăcácăch tăphóngăx

5 3.Cácăy uăt ăgơyăôănhi măn c:

Chuăkỳăn cătrong thiênănhiênălƠătu năhoƠn.ăDoăv yănênăôănhi măm tăngu năn căsẽălƠmăôănhi măngu năn căkhác.Ọănhi măn căcóăliênăquanăch tăchẽăv iăôănhi mă

đ tăvƠăôănhi măkhí.Ch ăyếuădoăcácăyếuăt ăsau:

- Cácăquáătrìnhăđ tăcháy:

- Cácăch tăhóaăh că

- Cácăch tăth i

CỂUăH IăỌNăT P

1 TrìnhăbƠyăvaiătròăc aăn căv iăđ iăs ngăconăng i

2 Tiêuăchuẩnăc aăn căh păv ăsinhălƠăgì?

3 Cácăph ngăphápăx ălýăn căhi nănay?

4 Ọănhi măngu năn călƠăgì?ăCácăyếuăt ăgơyăôănhi mămôiătr ngăn c?

M CăTIểU:

- Hi uăđ căcácătiêuăchuẩnăv ăsinhătrongătr ngăh c

- C ăs ăkhoaăh căc aăcácăph ngăphápăphòngăch ngăb nhăh căđ ng

N I DUNG:

Bài 1 V ăSINHăC ăS ăH CăT PăVẨăTRANGăB ă

NHẨăTR NGăPH ăTHỌNG

1 T măquanătr ngăc aăc ăs ăv tăch tăvƠătrangăb ănhƠătr ng:

C ăs ăv tăch tă(ăCSVC)ăvƠătrangăb ănhƠătr ngăkhôngănh ngă nhăh ngăđếnă

hi uăqu ăd yăh cămƠăcònă nhăh ngătr cătiếpăđếnăs căkh eăc aăgiáoăviênăvƠăh căsinh

TrongănhƠătr ngăphổăthông,ănếuăCSVCăvƠătrangăb ăc aănhƠătr ngăphùăh pă

v iăs ăphátătri năc aăc ăth ăh căsinh thìăsẽăcóătácăd ngăb oăđ măs căkh eăvƠănơngăcaoăch tăl ngăh căt p.ăNg căl iănếuă cácă đi uăki năđóăkhôngăphùăh pă thìăch tă

l ngăd yăh căkhôngăđ măb oăvƠăcònă nhăh ngăđếnăs căkh eăh căsinhă,ăcóăth ălƠmătĕngăm tăs ăb nhănh ăc năth ă,ăcongăvẹoăc tăs ng DoăđóămƠăyêuăc uăv ăsinhătrongăxơyăd ngătr ngăl pă,ăcácăchếăđ h căt pă,ărènăluy năc aăh căsinh,vƠăcôngătácăb oă

v ăs căkh eăph iăc năđ căquanătơmăđúngăm c

2 Yêuăc uăv ăsinhăh căđ ng:

2.1 Quiăho chătr ng:

+ăĐ aăđi m:ăTr ngăph iăđ căxơyăd ngă ăn iătrungătơmă,ăthu năl i choăvi căđiăl iă

c aăh căsinhă(HS) và không ph iăđiăquáăxa.ăC ăth ălƠ:

- Tr ngăm uăgiáoăHSăkhôngăđiăxaăquáă500ăm

- Tr ngăti uăh căHSăkhôngăđiăxaăquáă800ăậ 1000 m

- Tr ngăTrungăh căc ăs , HSăkhôngăđiăxaăquáă1000ăậ 1500 m

- Tr ngăTr ngăh căphổăthông, HSăkhôngăđiăxaăquáăă1500ăậ 3000 m

+ăTr ngăph iănằmătrongăquiăho chăc aăxưăph ng,ăthônăho căkh iăph ,

+ăTr ngăph iă ăn iăcaoăráoă,ăs chăsẽ,ăxaănh ngăn iă năƠoănh ănhƠămáy,ănhƠăth ă,ăchùa,ăch nhƠăga ,xaănh ngăn iăôănhi m,ăđ căh i,ăxa b nhăvi n,ăxaăđ ngăcaoăt c,ă

đ ngăs t

+ăTr ngăph iăcóăt ngărƠoăbaoăb c,ăcóăvƠnhăđaiăcơyăxanh

+ăDi nătíchăph iăb oăđ mătheoăquiăđ nhătr ngăchuẩnăqu căgiaădoăb ăGiáoăd căvƠă

b oăđ mă10m2/HS.,ăcóăsơnăch i,ăv n hoa,ătr ngăcơyăbóngămát,ăđ tăxơyăd ngăphòngă

h c,ăphòngăthíănghi m,ăth căhƠnh,ăsơnăt păăvƠănhƠăluy năt păTDTT,ăkhuăhƠnhăchính,ăkhu giáo viên

2.2 L păh c :

2.2.1 Đ ăr ng: C năb oăđ măquiăcáchăt iăthi uălƠăr ngă6m,ădƠiă8m,ăcaoă3,6ăậ 3,9

m.ăQuiăcáchănƠyăb oăđ măkêăđ ăbƠnăghế,ă,s ăthôngăthoáng,ăb oăđ măth ătíchăkhôngăkhíăđ ăn ngăđ ăCO2trongăl păluônă ăm căth pă

2.2.2 Đ ăsáng:

Đ ăb oăđ măánhăsángătrongăl păh căăc năchúăýăđếnăchiếuăsángăt ănhiênăvƠănhơnăt o

- Chiếuăsángăt ănhiên:ăC năxơyăd ngăl păh căcóăh ngălƠăh ngăĐôngăNam,ăcóăđ ă

c aăl năvƠăc aăsổătheoăquiăcách.ăKho ngăcáchăc aă2ăc aăsổătừă0,5ăđếnă0,7ămă,ăphíaătrênăcáchătr nă0,4m,ăphíaăd iăcáchăn năl pă0,8ăm.ăH ăth ngăc aăph iăcóă2ăl pă,ăc aă

ch păđ ăcheăánhăsángăvƠăc aăkínhăđ ăngĕnăb i,ătiếngă năvƠăgióăl nh

T ngăph iăquétăvôiătr ngăhayămƠuăxanhănh t,ăvƠngănh t,ăn nălátăg chăsángămƠu

- Chiếuăsángănhơnăt o:ăCóăđ ăh ăth ngăđènăđi năđ ăsángăăđ ăcóăth ăh cătrongănh ngăngƠyăm aăgió,ăthiếuăánhăsángăm tătr i

2.2.3 L păh căph iă măv ămùaăĐông,ămátăv ămùaăHè:

- L păh căph iăthoáng,ăcóăh ăth ngăthôngăgió,ăb oăđ măl uăthôngăgióăđ tă0,5m/s

- Cóăh ăth ngăc aăkínhăđ ăcheăkínăgióăv ămùaăĐông

2.2.4 L păh căph iăs chă,ăđ pă,ăanătoƠn

- Kiếnătrúcăph iăanătoƠn,ăv tăli uăxơyăd ngăch căch n,ăkhôngăs ăgióăbưoă,ăm aălƠmă

s păđổ

- Giáo d căHSăgi ăv ăsinhăl păh căs chăđẹp,ăkhôngăviếtăvẽăb yălênăt ng,ălênăbƠn

- Trangă tríăl păh căh pălý,ăkêăbƠnăghếă ngayăthẳngă ,quétă d năvƠălauăchùiă th ngăxuyên

2.3 Ph ngăti năph căv ăh căt p:

2.3.1 BƠnăgh ăh căsinh:ă

- Ph iăphùăh păv iăt măvócăc aăHSă(ăTheoătiêuăchuẩnăquiăđ nhă,ăbƠnăcaoăbằngă42%,ăghếăcaoăbằngă26%ăsoăv iăchi uăcaoăc ăth ăHS)

- BƠnăghếăph iăr iănhauăđ ăkhiăng iăcóăkho ngăcáchăơm

- BƠnăghếăph iăthu năti năchoăh căsinhăkhiăđ ngălênăng iăxu ngă,ăthu năti năkhiă

b căraăngoƠi

- BƠnăghếăph iăđẹpăvƠăch căch n

- Đ iăv iăh căsinhăbéă(ăHS ti uăh că),ăghếănênăcóăt aăđ ăcácăemăt aăvƠoăkhiăm i

2.3.2 B ng :

- N nădùngălo iăb ngădƠiă3m,ăr ngă1,2m -1,5m Treo cao 0,8 ậ 1măsoăv iăn năl pă

- B ngăđ căs nămƠuăđenăho căxanhăth mă,ăkhôngăbóng.ăB ngădùng cho HSăti uă

- HSăm uăgiáoăch ăinăcaoă3,5ăậ 4,5 mm

- HSăti uăh căch ăinăcaoă2,8ămm

- HS THCS ch ăinăcaoă2,1ămm

- HSăTHPTăvƠăng iăl năch ăinăcaoă1,5ăậ 1,75 mm

+ăV ăkẻăl ăr ngă3-4cm,ăcóădòngăkẻăngangărõărƠng,ăv ăcácăl pănh ăph iăcóăkẻăôăliăđ ăcácăemăviếtăngayăhƠng

+ăC păăđ ngăsáchăv ăph iăcóă2ăquaiăđ ăHSăđeoăđ căcơnăđ iătrênăhaiăvai.ăC păcóănhi uăngĕnăthu năti năchoăHSăkhiăs ăd ng

2 4.2ăĐ ădùngăh căt p:

- Bút : HS ti uăh cănênădùngăbútăch măm c HS THCS dùng bút máy , không nên dùng bút bi

- Bútăchìănênăch nălo iăcóălõiăc ngăvƠăđenă.ăKýăhi uă2Băho căHB

- Th căkẻ:ăNh n,ăthẳng,ăvuôngăgócăvƠăcóăchiaăv chăcm,ămm

2.5 Yêuăc uăv ăsinhăv ăc ăs ăv tăch tăph căv ăchoăgiáoăd căth ăch t:

- Trongă tr ngă c nă dƠnhă riêngă di nă tíchă thíchă h pă đ ă lƠmă sơnă ch iă vƠă sơnă t păTDTT.ăQuiăđ nhă4m2/HSăc păti uăh c,ă5m2 /HSăc păTHCS,ă10m2/HSăc păTHPT Sơnăt păc năxaăkhuăl păh căđ ăkhôngă nhăh ngăđếnăh căt păc aăHS

- Nếuăcóăđi uăki năthìăcóăth ăxơyănhƠăt păluy năTDTTăđ ăkhôngăph ăthu căvƠoăth iătiết

CỂUăH IăỌNăT P

1 Nêuăt măquanătr ngăc aăc ăs ăv tăch tăvƠătrangăthiếtăb ătr ngăh căđ iăv iăs că

2 Cácăyêuăc uăv ăsinhăxơyăd ngătr ngăh c,ăl păh c?

3 Cácăyêuăc uăv ăsinhăv ăph ngăti năph căv ăh căt p?

4 Cácăyêuăc uăv ăsinhăv ăc ăs ăv tăch tăăph căv ăchoăgiáoăd căth ăch t?

Bài 2 P HọNGăCH NGăB NHăCONGăV OăC TăS NGă

TRONGăNHẨăTR NG

1.Khái niêm chung:

1.1 Kháiăquátăv ăc tăs ng:

C tăs ngălƠăthƠnhăph năchínhăc aăb ăx ngădoănhi uăđ tăx ngăng năxếpăch ngălênănhau( 33-34ăđ tăs ng).ăC tăs ngăn iăli năx ngăs ă,ăx ngăs năvƠăx ngăch u,ălƠă

ch ăt aăv ngăch căcho cácăc ăquanăn iăt ng:ătimă, phổiă

- C tăs ngăcònăcóătácăd ngăgi măxócăchoăc ăth ăkhiăc ăth ădiăchuy nă,ăv năđ ng

- Bìnhăth ngăC tăs ngăcóă4ăđo năcongăt ănhiên:ăcổ,ăng c,ăl ngăvƠăcùngăc t.ăHìnhă

d ngănƠyăgi ăv ngătr ngătơmăchoăc ăth

1.2 S ăb ăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăvƠăhoƠnăthi năc tăs ng:

1.2.1 Quá trìnhăhìnhăthƠnhăcácăđo năcong:

- Trẻăs ăsinh:ăC tăs ngăh u nh ăkhôngăcong

- Trẻăbiếtăl tă(ăthángăth ăba):ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăcổ

- Trẻăbiếtăng iă(ăthángăth ăsáu)ă:ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăng c

- Trẻăbiếtăđ ngă,ăđiă:ăhìnhăthƠnhăđo năcongă ăth tăl ngăvƠăcùngăc t

1.2.2 Quáătrìnhăphátătri năc tăs ng:

- Trẻă7ătuổi:ăĐo năcongă ăcổă,ăng căc ăđ nh

- Trẻă12ătuổiă:Đo năcongă ăth tăl ngăc ăđ nh

- Đ iăv iănamătừă13-25ătuổiăvƠ n ătừă8-18ătuổiăc tăs ngăphátătri n r t nhanh

- Giaiăđo nătừă7ăậ 12ătuổiălƠăth iăkỳăc tăs ngăd ăb ăbiếnăd ngănhi uănh tăvìăcácăđ tă

s ngăcònăyếu,ăh ăth ngădơyăchằngăvƠăcácăc ăbaoăb căcònăch aăphátătri năđ yăđ ,ănếuăkhôngăbiếtăgi ăgìnăthìăr tăd ăx yăraăcongăvẹo,ăsaiăl ch

2 Tácăh iăvƠăcácăbi năd ngăth ngăg p:

2.1 Tácăh i:

- B ăcongăvẹoăn ngăd năđếnăth ăl căyếu,ăchóngăm tăm i,ăhayăđauăl ng,ăl căc ăgi m,ăphổiăth ăkémă,ăr tăng iăthamăgiaăcácăho tăđ ngăTDTTăvƠălaoăđ ng

- Nhìnăm tăsauăcóăcácăd ngăCăthu nă,ăCăng c,ăSăthu nă,ăSăng c

*ăĐ ăcongăvẹoă:ăNg iătaăchiaă3ăđ ănh ăsau:

- Đ ă1:ăKhámăkỹăm iăth y,ăđ ngă ăt ăthếănghiêmăthìăm tăđi.(ăVẹoăc ănĕng)

- Đ ă2ă:Đ ngăbìnhăth ngăthìăth yărõă,ăt ăthếănghiêmăcóăgi măb t

- Đ ă3:ăTh yărõă ăm iăt ăthế.ă(ăVẹoăth căth )

3 ăNguyênănhơnăgơyănênăcongăv oăc tăs ng:

- DoăbƠnăghếăkhôngăđúngăquiăcách(ăcaoăquáăho căth păquáă), cácăemăph iăcúiăth pă

ho căv năng iăt iălƠmăl chăng i

- Doăcácăemăkhôngăđ căh ngăd năng iăđúngăt ăthếăho căđiăđ ngăđúngăt ăthế

- Doăthiếuăánhăsángătrongăl păh c

- Doăgiaăđìnhăb tăcácăemăt păng iă,ăt păđiăquáăs m

- Doălaoăđ ngăchơnătayăquáăs căquáăăs m

4 ăCáchăphòngăvƠăch aăb nh:

4.1 ăCh aăb nh:

Congăvẹoănhẹăcóăth ăch aăbằngăcácăbƠiăt păTDTTăđ ăs aăl iăt ăthế(ăb iăl iălƠă1ăhìnhă

th căt tă),congăvẹoăn ngăph iăđi uătr ă ăb nhăvi năchuyênăkhoa,m tănhi uăth iăgianămƠăkếtăqu ăkhôngăcao

4.2 Phòngăch ng: ĐơyălƠăph ngăphápătíchăc căvƠăhi uăqu ănh tă

- Trangăb ăbƠnăghếăh căt păđúngăquiăcách

- Giáoăd căHSăng i h căđúngăt ăthế:ăcóă4ăđi măt a,ăng iăthẳng,ă2/3ăđùiăvƠămôngă

đ tăngayăng nătrênăghế,ăhaiătayătừăkhuỷuătr ăraăđ tăngayăng nătrênăbƠn,ăđi măt aăc aă

l ngăvƠoăthƠnhăghếăvƠăhaiăbƠnăchơnăápătrênăsƠn.ăĐùiăvƠăcẳngăchơnăvuôngăgócă,ăhaiăvai cân nhau

- Tĕngăc ngăđ ăchiếuăsángăn iăh căt p

- Tĕngăc ngărènăluy năthơnăth ăđ ănơngăcaoăs căch uăđ ngăc aăc ă,ăx ngăvƠădơyăchằng

- H ngăd năcácăemălaoăđ ngăvừaăs că,ăth iăgianăh pălý,ămangăvácăkh iăl ngăh pălý,ăs aăch aănh ngăt tăx u

- Đ ăphòngăcácăt tăb nhăkhácăchoăHS,ăcóăchếăđ ădinhăd ngăh pălý

CỂUăH IăỌNăT Pă

1.Vìăsaoăb nhăcongăvẹoăc tăs ngăl iăd ăm căph iă ăl aătuổiăh căsinhăti uăh căvƠătrungăh căc ăs ?

2.ă Nguyênă nhơnă vƠă bi nă phápă phòngă ch ngă b nhă congă vẹoă c tă s ngă trongă nhƠă

tr ng

Ch ngă5: V ăSINHăTRONGăLUY NăT PăTH ăD CăTH ăTHAO

Bài 1 M TăS ăNGUYểNăT CăC ăB NăTRONGăT PăLUY Nă

TH ăD CăTH ăTHAO

Đ ăđ tăđ căm cătiêuăc aăgiáoăd căth ăch t,ăcácănhƠăs ăph măgiáoăd căth ă

ch tăvƠănh ngăng iăthamăgiaăluy năt păTDTTăc năph iătuơnătheoănh ngănguyênă

t căv ăgiáoăd căh cănóiăchungăvƠăgiáoăd căth ăch tănóiăriêng

1 Nguyênăt căh ăth ng:

T păluy năth ngăxuyên,ăcóăh ăth ngăsẽăcóătácăd ngăc ngăc ăch căch năcácă

đ ngătácăcũ,ăd ădƠngăh nătrongătiếpăthu,ăhoƠnăthi năvƠăphátătri nănh ngăbƠiăt păm i.ăNếuăngừngăluy năt p,ăcácăm iăliênăh ăph năx ăcóăđi uăki năvừaăđ căthƠnhăl păsẽăb ă

d păt t,ăm căđ ăthíchănghi,ăphátătri năc aăcácăc ăquanăvƠăc ăb păb ăgi măxu ng.ăTrongăđi uăki nănƠyă,ănếuăthamăgiaăluy năt pătr ăl iă,ăng iăt păsẽăth yăkhóăkhĕnă

h n,ăd ăx yăraăch năth ngăho căm tăm iăquáăđ ădoăph iăg ngăs c

Khôngăluy năt păth ngăxuyênăthìăsẽăkhôngăhìnhăthƠnhăvƠăc ngăc ăcácăkỹăthu tă

đ ngă tácă cũngă nh ă phátă tri nă cácă t ă ch tă th ă l c.ă Đơyă lƠă nguyênă t că quană tr ngătrongă giáoă d că th ă ch t,ă nóă cũngă lƠă nguyênă t că v ă sinhă c ă b nă trongă luy nă t păTDTT

2 Nguyênăt cătĕngăti năvƠătu năt :

Quáătrìnhăt păluy năph iăđiătừăd ăđếnăkhóă,ătừăđ năgi năđếnăph căt p,ătừănhẹăđếnăn ngă,từăcáiăđưăbiếtăđếnăcáiăch aăbiết

Vi cănơngăd năl ngăv năđ ngălƠăđ căbi tăquanătr ngătrongăhu năluy năTDTT.ăCácă

c ăquanătrongăc ăth ăvƠăc ăb p ănóiăchungăđ uăc năcóăquáătrìnhăthíchănghiăd nănênă

ph iăluy năt pătu năt ătừngăb c

Tuơnăth ănguyênăt cănƠy nhằmăm căđíchăđ ăc ăth ăthíchă ngăđ căv i kh iăl ngă,ă

c ngăđ ăv năđ ngăvƠăcácăkỹăthu tăđ ngătác,ădoăv yăsẽăh năchếănh ngă nhăh ngă

x uăvƠăcácăch năth ngădoăluy năt păgơyănên

Viăph mănguyênăt căluy năt pătĕngătiếnălƠăviăph mănguyênăt căs ăph măgiáoăd că

th ăch tăvƠăcũngălƠăviăph mănguyênăt căv sinhătrongăluy năt pTDTT

3 Nguyênăt căđ iăđưiăcáăbi t:

Đ iăđưiăcáăbi tălƠănguyênăt căs ăph măvƠăcònălƠănguyênăt căv ăsinhăt păluy năquanătr ng.ăVi căl păch ngătrình,ăkếăho chăhu năluy năăvƠăn iădungăluy năt păph iă

d aăvƠoăđ căđi măcácănhơnăc ăth ăc aăng iăt pănh ăđ căđi măl aătuổiă,ăgi iătính,ătìnhătr ngăs căkh eăvƠăm căđ ăphátătri năth ăch t

*ăCĕnăc ăvƠoătìnhătr ngăs căkh eăng iăt p:

C năki mătraăyăh căth ngăxuyênăchoăng iăt păđ ăcóănh ngăđánhăgiáăđúngăm căv ătìnhătr ngăs căkh eătừăđóăđ ăraăkh iăl ngă,ăc ngăđ ăv năđ ngăh pălý.ăVi căki mătraăyăh căcònălƠăc ăs ăđ ăđi uăchỉnhăgiáoăánăhu năluy năchoăphùăh p,ăđ ngăth iăcóă

c ăs ăđ ăphơnătíchăcácăph ngăphápăhu năluy n,ăđánhăgiáăănh ngăbiếnăđổiăvƠătìnhă

tr ngăs căkh e,ătr ngătháiăch cănĕngăc aăVĐV

*ăCĕnăc ăvƠoăđ căđi măgi iăătính:

Đ căđi măc uăt oăgi iăph uăvƠăch cănĕngăsinhălýăc aănamăvƠăn ăkhácănhauănênăn iădungăvƠăkh iăl ngăv năđ ngăcũngăph iăphùăh păv iăđ căđi măgi iătính

*ăCĕnăc ăvƠoăl aătuổi:

M iăl aătuổiăcóăđ căđi măriêngăv ăs ăphátătri năc ăth nênăn iădungăluy năt păvƠămônăth ăthaoăápăd ngăchoătừngăl aătuổiăph iăphùăh păv iăl aătuổiăđó

Bài 2 M TăS ăNGUYểNăT CăV ăSINHăCHUNGăTRONG

LUY NăT PăVẨăTHIăĐ UăTH ăD CăTH ăTHAO

1 Nguyênăt căv ăsinhăc aăkh iăđ ng:

1.1 ụănghĩaăvƠătácăd ngăc aăkh iăđ ng:

Kh iăđ ngălƠăquáătrìnhăchuẩnăb ăchoăc ăth ăb căvƠoăt păluy năvƠăthiăđ uălƠmăchoăc ăth ăthíchănghiăv iăv năđ ng

Kh iăđ ngăbaoăg măkh iăđ ngăchungăvƠăkh iăđ ngăchuyênămôn

- Kh iăđ ngchungănhằmătĕngăc ngăcácăch cănĕng c ăth ănh ătĕngăh ngăph năth năkinhătrungă ng,ăh ăv năđ ngătĕngăc ngătraoăđổiăch tă,ăđi uăhòaăthơnănhi t(ălƠmămăc ăth )ăvƠăcácăch cănĕngăth căv tăkhácănh ăhôăh pă,ătu năhoƠnă,ăt oăđi uăki năđ ă

c ăth ăchuy nătừătr ngătháiătĩnhăsangătr ngătháiăđ ng

- Kh iăđ ngăchuy nămôn:ăT oănênătìnhătr ngăh ngăph năthíchăh pănh tă ăcácăph nă

c aă h ă v nă đ ngă thamă giaă vƠoă cácă ho tă đ ngă s pă di nă ra.ă Đ ngă tácă Kh iă đ ngăchuyênămônăph iăphùăh păv iăcácă đ ngătácăs păt păătrongăbuổiăt păv ăm tăph iăh pă

đ ngătác,ăkếtăc uăă, biênăđ ă,ănh păđ ă,ăs căm nh

1.2 Nguyênăt căv ăsinhăc aăkh iăđ ng:

- Khiă thamă giaă luy nă t pă TDTTă ph iă tiếnă hƠnhă kh iă đ ngă (ă KĐă chungă vƠă KĐăchuyên môn)

- Ph iăt pătrungăchúăýă,ătránhăkh iăđ ngăăquaăloa.ăKh iăđ ngăh pălýăsẽăgópăph năchoăthiăđ uăt t, thànhătíchăcao,ăh năchếăch năth ng

- Khiăkh iăđ ngăph iătu năt ătừănhẹănhƠng,ăl ngăv năđ ng,ăbiênăđ ăs căm nhăd nătĕngălênă.ăTránhăth căhi năcácăđ ngătácăm nhăđ tăng t

- Th iăgianăkh iăđ ngătùyăthu căvƠătừngămônăTT,ăđi uăki nămôiătr ng,ătrìnhăđ ăth ă

l căvƠătr ngătháiătr căv năđ ngăc aăng iăt pănh ngăc năph iăh pălý

- Ph iătiếnăhƠnhăliênăt căgi aăkh iăđ ngăchungăvƠăchuyênămôn.ăKh iăđ ngăkhôngăgơyăh ngăph năquáăm căvƠăcũngătránhăgơyăraăm tăm i

2 ăNguyênăt căv ăsinhăph nătr ngăđ ng:

- C năki mătraăyăh cătr căchoăng iăt pă(ătr căthiăđ u)

- Tuơnăth ăcácănguyênăt căt păluy n

- Coiătr ngăcácănguyênăt căv ăv ăsinhăĕnău ng.ăKhôngău ngănhi uăn căquáătrongălúcăt pănh tălƠăcácălo iăn căng t

- Khôngănênănghỉăgi aăquưngăquáălơu

- C năhếtăs căt pătrungăchúăýătrongăbuổiăt p

- Coiătr ngăvi căb oăhi mă,ătránhăt ăt ngăcayăcúă,ăĕnăthua

- Luônăchúăýăđ ăphòngăch năth ng

3 ăNguyênăt căv ăsinhăh iăph c:

H iăph călƠăph năkhôngăth ăthiếuătrongăt păluy năvƠăthiăđ uăđ ămauăchóngăđ aă

tr ngătháiăc ăth ăăv ăbìnhăth ng.ăKhôngătuơnăth ănguyênăt căh iăph căsẽăgơyătácă

h iăchoăc ăth ,ălƠmăsuyănh căc ăth ăvƠăphátăsinhăcácăb nhăt tănguyăhi m.ănóăđ căxemălƠănguyênăt căv ăsinhăc ăb nă,ăcóătínhăch tăb tăbu c

- S păxếpăchếăđ ăt păluy năvƠăsinhăho tăc aăVĐVăm tăcáchăkhoaăh căh pălý

- Sauăkhiăkếtăthúcăbuổiăt pă(ăthiăđ uă)ăđ uăph iăth căhi năt tăph năh iăph c

- N iădungăph năh iăăph căr tăđaăd ngă,ătuyănhiênăc năchúăýăđếnăcácăyêuăc uăsau: +ăĐ ngătácăph năh iăph căph iănhẹănhƠng,ăcóăs ăph iăh pătoƠnăthơn,ăđ căbi tăchúăýăđếnăth ăl ngăc ăb păvƠăth ăsơu

+ăCácăbi năphápă,ăph ngăphápăh iăph căđ căs ăd ngăsaoăchoăphùăh p,ă uătiênăh iă

ph căc ăb p,ătr ăn ăoxyăvƠăt oăc măgiácătho iămáiăsauăt păluy năđ ăb căvƠoăgiaiă

đo nănghỉăng i

CỂUăH IăỌNăT PăVẨăTH OăLU Nă

1 Hưyănêuăcácănguyênăt c c ăb nătrongăt păluy năTDTT

2 Hưyănêuăýănghĩaătácăd ngăc aăkh iăđ ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph năkh iă

3 Nêuăýănghĩaătácăd ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph nătr ngăđ ng

4 Nêuăýănghĩaătácăd ngăvƠăcácănguyênăt căv ăsinhăph năh iăph c

PH Nă2 : YăH CăTH ăD CăTH ăTHAO

1 ăCácăkháiăni măc ăb n:

1 1.ăKháiăni măv ăyăh că:

Theoăđ nhănghĩaăc aătổăch căyătếăthếăgi iăăyăh călƠămônăkhoaăh cănghiênăc uă

b nhălý,ăcáchăphòngăvƠăch aăb nh.ăM tăb ăph năc aăyăh căđưăđ cătáchăra,ăhìnhăthƠnhăm tămônăkhoaăh căđ căl păđóălƠăYăh căTh ăd căTh ăthao

1 2.ăKháiăni măv ăYăh căTh ăd căTh ăthaoă:

Yăh căTh ăd căTh ăthaoă- tr căhếtăđóălƠăm tămônăkhoaăh căyăh căth căhƠnhă

v iăđ yăđ ănhi măv ,ăph ngăphápăă,ăc ăs ălýălu năvƠăcácăv năđ ănghiênăc uăkhoaă

h căđ cătr ngăc aăriêngămình.ăĐóălƠăkhoaăh că ngăd ngănh ngăkiếnăth căyăsinhăh că

đ ănghiênăc uăvƠăhoƠnăthi năquáătrìnhăgiáoăd căth ăch tănhằmănơngăcaoăs c khoẻ,ăthƠnhătíchăc aăng iăt p.ăYăh căTh ăd căTh ăthaoălƠăm tăb ăph năc uăthƠnhăc aăh ă

th ngăphòngăvƠăđi uătr ăb nhălý,ăch năth ngăvƠălƠăm tăm tăxíchăkhôngăăth ătáchăr iă

c aăh ăth ngăgiáoăd căth ăch tăchoăconăng i.ăM cătiêuăc aăYăh căTh ăd căTh ăthao là s ătácăđ ngăđ ngăth iăcùngăv iăcácăph ngăti năc aăvĕnăhoáăth ăch tăăvƠăth ăthaoănhằmătĕngăc ngăs căkhoẻăchoăng iăthamăgiaăt păluy n,ăthúcăđẩyăquáătrìnhăphátătri năcơnăđ i,ătoƠnădi năvƠăchuẩnăb ăth ăl căchoăt păluy n,ălaoăđ ngăs năxu tăvƠă

b oăv ăTổăqu c

Y học Thể thao là một môn khoa học độc lập dựa trên cơ sở lý luận của các môn lý thuyết cơ bản bao gồm sinh cơ học, sinh lý học, sinh hoá học, giải phẫu học, nhân trắc học ,lý luận và phương pháp giáo dục thể chất

1 3.ăCácăđ căđi măc ăb năc aăYăh căth ăthaoă:

- Yăh căth ăthaoălƠăm tăb ăph năc aăyăh căchung,ănóănghiênăc uăconăng iăvƠăph căv ăchoăconăng i

- LƠăm tăămônăkhoaăh căth căhƠnhăă- s ăd ngăph ngăphápăki mătraăyăh că

th căhƠnhăđ ăđánhăgiáătr ngătháiăs căkhoẻăăvƠăkh ănĕngăthíchă ngăăv iăătrìnhăđ ăt păluy năăc aăVĐV

- LƠăm tămônăkhoaăh că ngăd ngătrongăho tăđ ngăth ăthaoă,ăv năd ngăcácăkiếnăth căăyăsinhăh căvƠoăth căti năhu năluy năvƠăt păluy năTDTT,ănóăhoƠnătoƠnăkhácăv iăyăh căthôngăth ng.ăNếuătrongăyăh căthôngăth ngăđ iăt ngănghiênăc uă

thìăv iăyăh căth ăthaoăđ iăt ngănghiênăc uăl iălƠănh ngăng iăkhoẻăm nh,ăcóăkh ănĕngăho tăđ ngătrênăm căbìnhăth ng

2 ăNhi măv ăc aăYăh căTh ăd căTh ăthao :

Nh ngănhi măv ăc ăth ăđ căđ tăraăchoăYăh căTh ăd căTh ăthaoălƠă:

2.1 Tổăch căvƠătiếnăhƠnhătheoădõiăs căkhoẻăchoăt tăc ănh ngăng iăthamăgiaă

t păluy năm tăcáchăth ngăxuyên,ănghiênăc uăkh ănĕngăho tăđ ngăth ăl căc aăconă

ng iăvƠăphơnălo iătheoătừngăm căđ

2.2 Nghiên c uănh ngăbiếnăđổiăc aăc ăth ătrongăquáătrìnhăho tăđ ngăth ăl c.ăTrênăc ăs ăđóăđi uăchỉnhăvƠăxơyăd ngăn iădungăluy năt p,ăxácăđ nhăcácăchếăđ ăđ mă

b oăchoăquáătrìnhăluy năt păv iătừngăđ iăt ngăkhácănhau.ăĐóălƠăcácăchếăđ ăt păluy n,ăchếăđ ăĕn,ăchếăđ ău ngăn c,ăchếăđ ănghỉăng i,ăchếăđ ăh iăph c

2.3.ăNghiênăc uăvƠăxơyăd ngăcácăbi năphápătĕngăc ngăh iăph căs căkhoẻăvƠă

kh ănĕngăv năđ ngăchoăng iăt p.ăĐơyălƠăcôngătácăđ măb oăyătếăchoăv năđ ngăviênăvƠăng iăt păv iănh ngănhi măv ăc ăth ălƠăchẩnăđoán,ăphòngăngừaăvƠăđi uătr ăch nă

th ng,ăb nhălýădoăquáătrìnhăt păluy năgơyănên

2.4 Xơyă d ngă cácă tiêuă chuẩn,ă chếă đ ă v ă sinhă t pă luy nă m tă cáchă h pă lýănhằmălo iătrừănh ngătácănhơnăgơyă nhăh ngăx uăchoăng iăt pădoăquáătrìnhăt păluy năgơyănên

Bài 1 N I DUNGăVẨăHỊNHăTH CăKI MăTRAăYăH Că

TH ăD CăTH ăTHAO

1 ăKháiăni m,ănhi măv ,ăn iădung,ăhìnhăth căvƠăcácăph ngăphápăăki mătraăyă

h căTh ăd căTh ăthaoă:

1.1 Kháiăni m :Ki mătraăyăh căth ăthaoălƠăm tăb ăph năc uăthƠnhăc aăyăh căTh ă

d căTh ăthaoăs ăd ngăcácăcáchăth căcóăđ ăđ ătinăc yătrênăc ăs ăc aăkiếnăth căyăsinhă

h căđ ăđánhăgiáătìnhătr ngăăs căkhoẻ,ănĕngăl căv năđ ngăvƠăkh ănĕngăthíchă ngăc aă

c ăth ăv năđ ngăviênăcũngănh ăt tăc ănh ngăng iăthamăgiaăluy năt păTh ăd căTh ăthao

1.2.ăNhi măv ăc ăb năc aăki mătraăyăh căth ăthao :

Nh ngănhi măv ăc ăb năđ căđ tăraăchoăki mătraăyăh căTh ăd căTh ăthaoă

c năph iăgi iăquyếtălƠă:

1.2.1 T ă ch că vƠă ti nă hƠnhă theoă dõiă yă h că th ngă xuyênă choă t tă c ă nh ng

ng iăăthamăgiaăluy năt p: ĐơyălƠănhi măv ăđ căđ tăraăchoăcácăbácăsĩăth ăthaoă