đặt vấn đề Trong quỏ trỡnh dạy học húa học, ụn tập, luyện thi cho học sinh ở trường THCS,tụi nhận thấy cỏc dạng toỏn liờn quan đến kim loại được ứng dụng rộng rải, cú thể ứngdụng trực t
Trang 1A đặt vấn đề
Trong quỏ trỡnh dạy học húa học, ụn tập, luyện thi cho học sinh ở trường THCS,tụi nhận thấy cỏc dạng toỏn liờn quan đến kim loại được ứng dụng rộng rải, cú thể ứngdụng trực tiếp, hoặc cú kiến thức học lờn cấp ba, thi đại học… Nhưng việc giải bài tập củacỏc em cũn chưa được nhuần nhuyễn, hoặc cũn mang tớnh rập khuụn, theo mẫu làm trước,tớnh hứng thỳ học tập của cỏc em thực sự chưa được cao, lợng kiến thức của các emcòn ít, các kĩ năng, kĩ xảo giải bài tập cha thực sự đợc nhuần nhuyễn,thời lợng làm bài tập trên lớp còn rất ít, nờn việc giải bài tập của cỏc em chưathực sự được tốt Với một số vướng mắc trờn trong quỏ trỡnh dạy học mà tụi đó phỏt hiệnđược, từ đú tụi đó tỡm tũi, nghiờn cứu cỏc tài liệu, đề thi học sinh giỏi, đề thi vào trườngchuyờn, lớp chọn thỡ tụi cảm thấy cú rất nhiều bài tập, bài toỏn húa học về kim loại nờn đó
định tờn kim loại và một số bài tõp về kim loại “ Mục đớch nhằm khắc phục cácthiếu sót, sai lệch và củng cố kiến thức mới một cỏch phong phỳ, sinh động, hấp dẫnhơn ễn tập kiến thức đó học cho học sinh một cỏch cú hệ thống , giỳp học sinh tiếp thubài một cỏch tớch cực nhất, làm giảm tớnh nhàm chỏn cho học sinh khi phải đơn thuầnnhắc lại lớ thuyết Rốn luyện cỏc kĩ năng giải bài tập, cũng như viết phương trỡnh phảnứng hoỏ học, quan hệ phương trỡnh hoỏ học, rốn luyện cỏc kĩ năng tớnh toỏn nhằm gúpphần vào việc giỏo dục kỉ thuật tổng hợp kiến thức cho học sinh Giỳp cỏc em cú khảnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống sản xuất và bảo vệ mụi trường Rốn luyệncỏc kĩ năng sử dụng ngụn ngữ hoỏ học, cỏc thao tỏc nhanh nhẹn chớnh xỏc hơn …
Xỏc định được rừ vai trũ hết sức quan trọng trong việc giải bài tập hoỏ học nờn đóthỳc dục tụi nghiờn cứu đề tài này nhằm gúp một phần sức nhỏ của mỡnh để giỳp cỏc emhọc sinh hoàn thiện hơn, cỏc em cú một lượng kiến thức tốt để bước vào hành trang củacuộc sống
Trang 2B GIẢI QUYẾT VẤN Đề
I Nhiệm vụ của đề tài:
Nêu lên đợc cơ sở lý luận của việc phân dạng các bài toánHoá học trong quá trình dạy học và học mụn húa học
Tiến hành điều tra tình hình nắm vững kiến thức cơ bảncủa học sinh ở trờng THCS
Hệ thống bài toán Hoá học theo từng dạng Rốn luyện một số kĩ
năng giải bài tập hoỏ học về xỏc định tờn kim loại và một số bài tõp về kim loại
Bớc đầu sử dụng việc phân loại các dạng bài toán Hoá học,nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội các kiến thức một cách vữngchắc và rèn luyện tính độc lập hành động và trí thông minhcủa học sinh từ đú giỳp cỏc em phỏt triển trớ tuệ
II Đối tợng nghiên cứu:
Học sinh ở trờng THCS
III Mục đích của đề tài:
Phân dạng các bài toán Hoá học về Rốn luyện một số kĩ năng giải
bài tập hoỏ học về xỏc định tờn kim loại và một số bài tõp về kim loại nhằmnâng cao chất lợng học tập môn hoá học của học sinh THCS
IV Giả thuyết khoa học:
Việc phân loại các bài toán Hoá học về bài tập Rốn luyện một số kĩ
năng giải bài tập hoỏ học về xỏc định tờn kim loại và một số bài tõp về kim loại sẽ
đạt đợc hiệu quả cao và sẽ là tiền đề cho việc phát triển nănglực, trí tuệ cho học sinh ở cấp học cao hơn khi giáo viên sử sụnglinh hoạt, hợp lý hệ thống các dạng bài tập hoá học theo mức độcủa trình độ t duy của học sinh phù hợp với từng đối tợng học sinh
để từ đú phõn loại học sinh, ra bài tập phự hợp với từng đối tượng học sinh
V phơng pháp nghiên cứu
Tôi kết hợp rất nhiều phơng pháp để nghiên cứu đề tài nàynhằm giúp học sinh sử dụng, vận dụng linh hoạt các kiến thức kĩnăng của mình để giải bài tập Giúp các em giải quyết vấn đềnày không thể giải một bài tập mà phải giải nhiều bài tập cùngdạng, nếu các bài tập này hoàn toàn giống nhau thì sẽ gây tínhnhàm chán, nhất là đối với học sinh khá, giỏi vừa có tác dụng đàosâu, mở rộng thêm kiến thức cho mình
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này trớc hết tôi hớng dẫn
Trang 3giả thiết, viết phơng trình phản ứng, quan hệ số mol, nếu đủ
số ẩn, đủ phơng trình thì giải phơng trình, còn nếu không đủphơng trình, đủ ẩn số ta phải biện luận, chia ra các trờng hợp
để giải bài toán hóa học
Tôi nhấn mạnh cho học sinh phải nắm vững các cơ chế phảnứng tận dụng triệt để các điều kiện bài toán đả cho để giảiquyết vấn đề Thông qua các bài tập để từ đó khắc sâu, cũng
cố kiến thức lý thuyết
- Với học sinh hoạt động giải bài tập là một hoạt động tíchcực có những tác dụng sau:
+ Rèn khả năng vận dụng kiến thức đã học, kiến thức tiếp thu
đợc qua bài giảng thành kiến thức của mình, kiến thức đợc nhớ lâukhi đợc vận dụng thờng xuyên
+ Đào sâu, mở rộng kiến thức đã học một cách sinh động,phong phú, hấp dẫn
- Là phơng tiện để ôn tập củng cố, hệ thống hoá kiến thứcmột cách tốt nhất
- Rèn kỹ năng hoá học cho học sinh: viết và cân bằng phảnứng, tính toán theo CTHH và phơng trình hoá học
Tôi sử dụng các phơng pháp điều tra, kiểm tra, đánh giá,thống kê, phân tích, tổng hợp để từ đó phân loại học sinh trungbình, yếu, kém có hớng ôn tập, phụ đạo, điều chỉnh cách dạycho phù hợp với từng đối tợng học sinh, phát hiện những em khá,giỏi để từ đó mở rộng kiến thức cho học sinh nhằm góp phầnbồi dỡng, đào tạo nhân tài cho đất nớc, đồng thời uốn nắn cácsai lệch, lệch lạc phát hiện những em yếu, kém từ đó tìm hớng
t vấn, sửa chửa, bổ khuyết các kiến thức cho học sinh, điềuchỉnh phơng pháp dạy học phù hợp với từng đối tợng ngời học
VI CÁC VÍ DỤ
Vớ dụ 1 Hũa tan hoàn toàn một oxớt kim loại húa trị II trong một lượng vừa đủ
tờn kim loại
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Trang 4Gọi tờn o xớt AO a là số mol A là NTK của A
AO + H2SO4 → ASO4 + H2O
a a a a mol
khối lượng dung dich sau phản ứng là : (506 +A)g
ta cú ((A A++506)96)a a= 22,6% => A = 24 (Mg) oxớt là MgO
Vớ dụ 2 Hũa tan hoàn toàn một oxớt kim loại húa trị II trong một lượng vừa đủ
tờn kim loại
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Gọi tờn oxớt AO a là số mol A là NTK của A
AO + H2SO4 → ASO4 + H2O
a a a a mol
khối lượng dung dich sau phản ứng là : (2016 + A)a g
ta cú (A(A++2016)96)a a= 5,883
Vớ du 3: Trộn 2,4 gam CuO và MO Theo Tỉ lệ số mol 1:2 được hỗn hơp A Cho
TH 2 M là kim loại từ Al trở về trước
MO + 2 HNO3 → M(NO3)2 + H2O
Ta cú 8x/3 + 4x = 0,1 kết hợp ** ta cú x = 0,015 M = 24 Mg ; v = 0,224l
ở đõy tụi muốn nhắc nhở cho học sinh biết sử dụng tớnh
khử của cỏc o xit kim loại
Ví dụ 4: Cho 8,12g một oxít của kim loại M vào ống sứ tròn, dài,
Trang 5oxít đó thành kim loại Khí đợc hình thành trong ống phản ứng
thành 27,58g kết tủa trắng Cho toàn bộ kim loại thu đợc trên tác dụng hết với dung dịch HCl d, thu đợc 2,352 lít khí ở ( đktc) Xác định tên kim loại và oxít của nó
Đề thi vào lớp 10 ĐHQG Hà Nội
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Theo định luật bảo toàn khối lợng ta có
= 8,12 + 0,14X28 - 0,14X 44 = 5,88g
Trang 6Ví dụ 5: Cho một luồng khí CO đi qua ống sứ đựng m g bột
Dẫn toàn bộ lợng khí sinh ra đi thật chậm vào 1 lít dung dịch
kim loại tạo thành ở trên bằng V lít dung dịch HCl 2M d thì ta thu
đợc một dung dịch, sau khi cô cạn dung dịch thu đợc 12,7 g muốikhan
Trang 72CO2 + Ba(OH)2 → Ba(HCO3 )2 (3) 0,1 0,05 mol
3 TÝnh V
Trang 8đử thu được 1,008 lớt khớ (ở đktc) Xỏc định cụng thức oxớt trờn.
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
MxOy + y H2 →t0 x M + y H2O
nH2 = 0,06 mol ; nH2(sau) = 0,045 mol
Ap dung dụng định luật bảo toàn khối lượng ta cú
Vớ dụ 7: Cho 9,6g hỗn hợp dạng bột gồm Fe và một kim loại M húa trị II hũa tan
hoàn toàn bằng dung dịch HCl loóng dư ta thu được 4,48 lớt khớ ở (đktc) Mặt khỏc
Trang 93,895 g kim loại M trờn khử khụng hết 8,1g CuO ở nhiệt độ cao Xỏc định tờn kim loại và tớnh % về khối lượng mỗi kim loại trong hỗn hợp trờn.
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Gọi số mol của Fe và M là x, y, NTK của M là A
−
− vỡ 0< x<0,2 => 0<
9,6 0, 2 56
A A
dư, sau khi phản ứng xảy hoàn toàn ta thu được 12,992 lít khí (đo ở ĐKTC ) Tính m
Trang 10Vớ dụ 9 : Hũa tan hoàn toàn 1,93 gam hỗn hợp 2 kim loại Fe và Al vào dd HCl dư,
sau phản ứng thu được m gam muối và 1,456 lớt khớ H 2 ở đktc Giỏ trị của m
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Vớ du1 0: Hũa tan 6,72gam Fe vào dung dịch chứa 0,3 mol H2SO4 đặc, núng thu
Vớ du 11 : Cho sắt phản ứng với axớt H2SO4 thu được khớ A và 8,28g muối Tớnh số
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Trang 112Fe + 6H2SO4 → Fe2(SO4 )3 + 3SO2 + 6H2O
Giải hệ phương trình ta được a = 0,045 mol và b = 0,12 mol
Vậy số gam sắt là: 0,045 56 = 2,52 gam
đổi, thu được chất rắn D Tính m và tính khối lượng D
Trang 12Fe →+ O 2 Fe(dư), Fe, Fe2O3, Fe3O4 →+ HNO du 3 ( ) Fe3+
56(mol).e 0,36(mol)e 0,36(mol)
N5+ + 3e → N+2 ( trong 0,18 mol NO)
3.0,18(mol)e 0,18(mol)
Chất rắn D là Fe2O3 : 2Fe → Fe2O3
a a/2
Trang 13khi phản ứng xảy ra hoàn toàn ta thu được chất rắn A nặng 1,84 g và dung dịch B Cho dung dịch B tỏc dụng với NaOH dư Lọc kết tủa nung ngoài khụng khớ đến khối lượng khụng đổi ta thu được hỗn hợp oxớt nặng 1,2 g Tớnh khối lượng mỗi
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Mg + Cu SO4 →t0 MgSO4 + Cu
Fe + Cu SO4 →t0 FeSO4 + Cu
FeSO4 + 2NaOH →t0 Fe(OH)2 + Na2SO4
Vớ du 14 : Cho sắt phản ứng với axớt H2SO4 thu được khớ A và 8,28g muối Tớnh số
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
2Fe + 6H2SO4 → Fe2(SO4 )3 + 3SO2 + 6H2O
Trang 14FeSO4 = (3a - b) mol
Giải hệ phương trỡnh ta được a = 0,045 mol và b = 0,12 mol
Vậy số gam sắt là: 0,045 56 = 2,52 gam
B gồm 4 chất rắn nặng 16g Cho chất rắn B tỏc dụng hoàn toàn vào dung dịch
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
FeO +10 HNO3 →t0 3 Fe(NO3)3 + NO + 5 H2O
3Fe3O4 + 28 HNO3 →t0 9Fe(NO3)3 + NO + 14H2O
Cộng (1) và (3) ta được 10x + 10y + 30z +20t = 2,6
x +y + 3z +2t = 0,26 Thay vào phương trỡnh (2) ta cú m = 14,56 g ;
Vớ dụ 17: Cho x mol Fe vào y mol dung dịch HNO3 ta thu được dung dịch A và v
lớt khớ NO Hóy thiết lập mối quan hệ giữa x và y để tồn tại cỏc chất trong dung dịch A
b Áp dụng x = 0,02; y = 0.09, hóy tớnh khối lượng muối thu được sau phản ứng
Tôi xin đề xuất cách giải nh sau:
Trang 15Khi x> y/4chia hai trường hợp
Nếu Fe hết tồn tại Fe(NO3)2 và Fe(NO3)3
Ví dụ 18: Hỗn hợp A gồm Fe và Cu nặng 2,144g cho tác dụng với 200ml dung
7,168 gam chất rắn C Cho dung dịch B vào dung dich NaOH dư, thu được kết tủa
D Nung D đến khối lượng không đổi thu được 2,56g chất rắn E Tính % khối
2,144 = 56x + 64y + mCu dư
7,168 = 108( 2x + 2y) + mCu dư
Trang 16kĩ xảo cỏch giải một số bài tập cho học sinh, hình thành t duysáng tạo, tạo tiền đề cho các em có thể nhận dạng bài tập mộtcách linh hoạt, chính xác, giỳp các em có kinh nghiệm trong quátrình ôn tập, luyện thi Hưn thế nữa cũn rèn luyện tính độc lập sáng
Trang 17của thời đại, của ngành đề ra nhằm góp một phần nhỏ sức mỡnh trong
việc dạy học, đào tạo nhõn tài cho đất nước
Với những kinh nghiệm trên, trong quá trình dạy học, ôn tập
cho học sinh tôi nhận thấy học sinh làm bài tốt hơn, chất lượng được nõng lờn
rừ rệt
Trớc khi cha áp dụng phương phỏp trờn, khảo sỏt hai lớp 9A và 9B tụi thu
được kết quả như sau:
Sau khi tôi áp dụng phơng pháp này đối với lớp 9A, cũn lớp 9B
khụng ỏp dụng phương phỏp trờn thì tụi nhận thấy kết quả của lớp 9A tơng
đối khả quan, chất lợng học sinh không ngừng đợc nâng lên, tỉ lệ
học sinh yếu kém đợc khắc phục, tỉ lệ học sinh khỏ giỏi được nõng lờn
Sau quỏ trỡnh dạy tụi khảo sỏt lại hai lớp thỡ thu được kết quả như sau:
Trang 18Cũng từ đó tôi phân luồng đợc học sinh để có điều kiện bồidỡng cho học sinh khá, giỏi đi đúng hớng, phát huy hết năng lựcsáng tạo, phát triển t duy, bồi dỡng nhân tài, giúp các em phát huyhết thế mạnh của mình, bắt nhịp tốt tri thức của nhân loại, theokịp với tốc độ của nền khoa học công nghệ góp phần nhỏ sứcmình đào tạo những con ngời có ích cho xã hội Bên cạnh đó cóphơng pháp ôn tập cho học sinh trung bình, phụ đạo học sinhyếu kém giúp các em tiến bộ nhanh hơn, tạo điều kiện cho các
và yếu Vậy tôi kính đề nghị các cấp các nghành đặc biệt làphòng và Sở giáo dục đào tạo quan tâm hơn nữa bộ môn hoáhọc, hỗ trợ, cung cấp dụng cụ hoá chất cho các trờng (vì hoá chất
đợc cấp lâu ngày đã hỏng hoặc đã hết thời gian sử dụng Với lại hoáchất rất khó mua trên thị trờng), tham mu với chính quyền địaphơng xây dựng phòng học bộ môn đỳng chuẩn để chúng tôi có
điều kiện dạy học và làm các thí nghiệm kiểm chứng, gây tínhhứng thú cho học sinh, giỳp cỏc em làm các thí nghiệm thành thạo,tạo cho các em có niềm tin vào khoa học
Tôi kính đề nghị Phòng giáo dục, Sở giáo dục & đào tạo tổchức thêm các buổi học chuyên đề, tập huấn kiến thức củng nhcác tiết dạy thực hành để giáo viên có điều kiện học tập nângcao trình độ, chuyên môn nghiệp vụ
Tôi xin mạnh dạn kính đề nghị các trờng tăng cờng dạy phụ
đạo, ôn tập cho học sinh vì thời lợng học trên lớp chỉ đủ thời gian
Trang 19tập, rèn luyện kĩ năng giải bài tập cho học sinh, nên khi các emvào học trung học phổ thông cha thực sự đạt kết quả cao.
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ mà tôi đó đúc rút đượctrong quá trình dạy học Rất mong đợc sự góp ý của các thầygiáo, cô giáo, các đồng nghiệp, bạn bè để đề tài của tôi có tínhthiết thực, hiệu quả hơn, áp dụng đợc nhiều hơn trong quá trìnhdạy học, ôn tập, luyện tập, kiểm tra đánh giá học sinh
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Trang 20C¸c tµi liÖu nghiªn cøu
t¹o