Sáng kiến kinh nghiệm hóa 9 cấp huyện

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN HÓA HỌC 9; SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN HÓA HỌC 9 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN HÓA HỌC 9

ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN

Trường THCS

–———()——–—

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP GIÁO DỤC

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG

Năm học: 2020 - 2021

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

2 MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

II NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Môi trường là gì?

1.2 Sự cần thiết của việc giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy hóa

học ở trường THCS nói riêng và trong các trường THCS nói chung

2 THỰC TRẠNG

2.1 Thuận lợi – khó khăn

2.2 Thành công – hạn chế

2.3 Mặt mạnh – mặt yếu

2.4 Các nguyên nhân, các yếu tố tác động

2.5 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra

3 GIẢI PHÁP – BIỆN PHÁP

3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp trên

3.3 Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp, giải pháp

3.5 Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

1 KẾT LUẬN

2 KIẾN NGHỊ

I-PHẦN MỞ ĐẦU

- Những kiến thức cơ bản về môi trường dưới đây sẽ cho biết con người đã tác độngtrực tiếp hoặc gián tiếp tác động vào môi trường và làm môi trường suy thoái ảnhhưởng trực tiếp đến con người và các loài sinh vật trên trái đất Từ đó các em họcsinh có ý thức về môi trường, có ý thức bảo vệ môi trường, tích cực vận động bạn

bè người thân cùng tham gia giữ gìn môi trường trong sạch

2 MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

- Các vấn đề ảnh hưởng đến môi trường

- Phương pháp lồng ghép tích hợp nội dung cụ thể từng bài vào những nội dungtừng yếu tố tác động môi trường

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Hóa học lớp 9 vào một số bài cụ

thể

- Một số vấn đề về ô nhiễm môi trường hiện nay

4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Học sinh khối lớp 9 của trường THCS , huyện , thành phố Hà Nội

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong đề tài có sử dụng các phương pháp như sau:

- Phương pháp quan sát trực quan: Giáo viên cho học sinh quan sát những hình

ảnh minh họa trong nội dung tích hợp về môi trường

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Giáo viên sẽ giao cho học sinh nghiên cứu

trước một số nội dung quan trọng ở nhà

- Phương pháp phân tích, tổng hợp ý kiến của học sinh: Trong quá trình giảng

dạy, giáo viên sẽ phân tích, tổng hợp ý kiến của học sinh nêu bật những nội dung

mà học sinh thực hiện đúng, đồng thời góp ý những nội dung mà các em chưa thựcthực hiện tốt

- Phương pháp điều tra: phát phiếu điều tra cho học sinh để đánh giá: Giáo viên

sẽ phát phiếu đánh giá cho học sinh trước và sau khi thực hiện đề tài, so sánh đểthấy được hiệu quả của đề tài

- Phương pháp thống kê: So sánh số liệu trước và sau khi thực hiện đề tài

II- NỘI DUNG

1.CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1.1 Môi trường là gì?

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con

người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người vàsinh vật” Môi trường sống của con người theo nghĩa rộng là tất cả các yếu tố tựnhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của côn người như tài nguyênthiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội Theo nghĩahẹp thì môi trường sống của con người chỉ bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố xãhội trực tiếp liên quan đến chất lượng cuộc sống của con người như diện tích nhà ở,nước sạch, điều kiện vui chơi, giải trí, chất lượng bữa ăn…

Môi trường nhà trường bao gồm không gian trường, cơ sở vật chất trong trường

như: lớp học, phòng thí nghiệm, sân chơi, thầy cô giáo, học sinh, các tổ chức xã hộinhư Đoàn, Đội…

1.2 Sự cần thiết của việc giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy hóa học ở trường trung học cơ sở nói riêng và trong các trường THCS nói chung.

Vì môi trường sống ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống của con người, động vật,

thực vật…Chính vì vậy bảo vệ môi trường chính là bảo vệ chính cuộc sống chúng

ta Khi hiểu được điều đó, các em học sinh sẽ biết phải làm gì để bảo vệ môi trường

- Hiện nay vấn đề về môi trường đang là một vấn đề cực kỳ nóng bỏng, nó là vấn đềchung của toàn nhân loại Biết được sự ô nhiễm môi trường hiện nay như thế nào,các em sẽ biết gìn giữ để môi trường ngày càng trong sạch hơn

- Giáo dục bảo vệ môi trường sống là vấn đề hết sức cần thiết Việc tích hợp giáodục bảo vệ môi trường trong môn học Hóa học sẽ giúp các em có niềm say mê vớimôn học hơn, yêu cuộc sống, yêu môi trường và từ đó giáo dục đạo đức của các em

2 THỰC TRẠNG

Trước khi thực hiện đề tài này vào trong việc giảng dạy ở Nhà trường tôi khảo sát

76 em học sinh lớp 9 của trường THCS về các vấn đề:

+ Em đã làm gì nhằm bảo vệ môi trường sống của chúng ta?

+ Em hiểu như thế nào về “Hiệu ứng nhà kính”, mưa axit? Và nhiên liệu ‘sạch’hiện nay dùng là gì?

+ Nguyên nhân nào dẫn đến biến đổi khí hậu trên Trái đất?

+ Em thấy việc học tập môn Hóa học có mục đích gì trong cuộc sống của chúng ta?-Tôi sử dụng phiếu trắc nghiệm với những câu hỏi thuộc 3 vấn đề nêu trên và đạtđược kết quả như sau:

PHIẾU TRẮC NGHIỆM

STT Câu hỏi Câu trả lời Số HS

30 20 5 21

39,47% 26,31% 6,57% 27,65%

30 20

20 6

39,47% 26,31%

26,31% 7,91%

3 Nhiên liệu nào sau đây

thuộc loại nhiên liệu

sạch đang được nghiên

32,9% 19,73% 13,16% 34,21%

4 Nguyên nhân gây mưa

NOx

25 25 20 6

32,9% 32,9% 26,31% 7,89%

5 Nguyên nhân của biến

đổi khí hậu hiện nay là

A.Do sự thay đổi cường độánh sáng của Mặt Trời

25 32,9%

gì? B.Do nước biển dâng.

C.Do hàm lượng khí CO2;

CH4; N2O trong không khíquá nhiều

D.Cả A và C

20 25

6

26,31% 32,9%

7,89%

6 Việc học tốt môn Hóa

học nhằm mục đích gì?

A.Học để thiB.Nhằm tìm ra giải pháp

để bảo vệ môi trường cũngnhư không có những tácđộng xấu đến môi truờng

50 26

65,79% 34,21%

2.1 Thuận lợi – khó khăn

* Thuận lợi: Một số học sinh có niềm đam mê, niềm say mê với môn học thì các

em tự tìm tòi những kiến thức tích hợp của môn học giúp cho việc học tập trở nênhứng thú và không cón khô khan Ngoài ra còn tăng them niềm say mê của các emđối với môn học và các em cũng có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh hơn

*Khó khăn:

- Vẫn còn một số em cảm thấy không có hứng thú trong việc tìm tòi, khám phá cáckiến thức lien quan đến môn học Vì vậy, các em không hiểu rõ bản chất của mônhọc, thiếu kiến thức thực tế Các em chỉ tập trung vào giải các bài toán mà quên điứng dụng của các chất hay những nội dung về Hóa học với môi trường

2.2 Thành công – Hạn chế

* Thành công: Sau khi áp dụng việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong

môn Hóa học, học sinh cảm thấy yêu thích môn học hơn, thích tìm tòi, khám phánhững vấn đề xung quanh về môi trường có liên quan đến môn Hóa học và trao đổilại với chính giáo viên Các em cũng có ý thức hơn trong việc gìn giữ và bảo vệ môitrường bằng những việc làm , những hành động cụ thể như: trồng và chăm sóc câyxanh, không xả rác, tuyên truyền với những người xung quanh

*Hạn chế: Mặc dù đã cố gắng tìm tòi tuy nhiên vẫn còn thiếu sót một số phần tích

hợp ở những bài học cụ thể

2.3 Mặt mạnh – Mặt yếu

Đề tài có thể dùng để tham khảo cho giáo viên đang giảng dạy môn Hóa học lớp

9 cũng như những giáo viên ở bộ môn khác như Lịch sử, công nghệ, địa lí…Họcsinh biết được tầm quan trọng của việc học môn Hóa và các em sẽ có ý thức học tậptốt hơn cũng như có ý thức trong việc bảo vệ môi trường

Vì sự hiểu biết có hạn nên có thể vẫn còn thiếu sót phần tích hợp ở mỗi bài cụthể và phương tiện dạy học đôi lúc chưa đáp ứng được đầy đủ để việc triển khai đềtài được thánh công nhất.

2.4 Các nguyên nhân, các yếu tố tác động

Từ thực tế của việc giảng dạy tôi nhận thấy nguyên nhân các em học sinh chưahiểu, chưa nắm rõ những yếu tố tác động của con người với môi trường hay ngượclại là do các em chưa chịu khó tìm tòi khám phá hay do gia đình các em không cónhững phương tiện để nhằm phục vụ cho sự tìm hiểu đó Mặt khác, vì kỹ năng làmbài tập của các em chưa được tốt nên khi giảng dạy giáo viên thường chú ý đến việcgiải các bài tập mà quên đi việc tích hợp những nội dung về môi trường trong cácbài học cụ thể

2.5 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra

Từ thực trạng đã nêu, cũng như kèm với việc khảo sát ban đầu về sự hểu biết củacác em về hiệu ứng nhà kính, mưa axit, nhiên liệu sạch hay vai trò cúa Hóa họctrong cuộc sống thì nhận thấy kết quả là: Đa số các em chưa hiểu biết về hiệu ứngnhà kính, mưa axit, nhiên liệu sạch các em cũng chưa nhận thấy rõ vai trò của mônHóa học với đời sống, với môi trường Và chủ yếu là do 2 nguyên nhân:

Nguyên nhân thứ nhất: do các em chưa chịu khó tìm tòi khám phá hay do giađình các em không có những phương tiện để nhằm phục vụ cho sự tìm hiểu đó Vớinguyên nhân này giải pháp khắc phục là khơi gợi sự tò mò ở các em về môi trường

xung quanh ta bằng một số câu hỏi như:Vì sao có một số trường hợp khi đào

giếng sâu lại chết? Làm thế nào để tránh được trường hợp như vậy? hay: Xung quanh các nhà máy sản xuất gang, thép, phân lân, gạch ngói…cây cối thường ít xanh tươi, nguồn nước ô nhiễm Điều đó được giải thích như thế nào?; hay: Tại sao để cải tạo đất ở một số ruộng chua người ta thường bón vôi bột… và còn rất nhiều những câu hỏi khác ta có thể đặt ra nhàm kích thích sự tò

mò, ham tìm hiểu của các em từ đó các em biết được khi học tập môn Hóa học thì

nó rất gần gũi với môi trương ta đang sinh sống

Nguyên nhân thứ hai là do: vì kỹ năng làm bài tập của các em chưa được tốt nênkhi giảng dạy giáo viên thường chú ý đến việc giải các bài tập mà quên đi việc tíchhợp những nội dung về môi trường trong các bài học cụ thể Ở nguyên nhân này tacần khắc phục bằng cách không nên quá “ôm đồm” và chú trọng quá sâu vào việcgiải bài tập của các em Ta nên định hướng để các em có khả năng tự học và thayvào đó là khi soạn giáo án ở nhũng bài học có thể tích hợp nộii dung về môi trườngthì ta nên tìm hiểu và tích hợp những nôi dung ấy vào vừa giúp các em có những

kiến thức nhất định về cuộc sống xung quanh vừa tăng them long yêu thích, say mêvới môn học.

3.GIẢI PHÁP- BIỆN PHÁP

3.1 Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

Viết lại những kinh nghiệm về tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở những bàihọc cụ thể trong quá trình giảng dạy nhằm giúp học sinh có ý thức bảo vệ môitrường và tăng thêm lòng yêu thích môn học cũng như bộc lộ them khả năng tự tìmtòi, khám phá về cuộc sống xung quanh ta

3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp trên

Từ thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng đề nâng cao ý thức bảo vệ môi trường vớicác em học sinh thì ta cần:

* Thứ nhất : Lồng ghép, đặt câu hỏi và hướng dẫn học sinh đưa ra các biện pháp về chống ô nhiễm môi trường nhằm kích thích sự tò mò của các em cụ thể như:

1.Khi dạy bài “Oxit” ta lồng ghép nội dung về: Hiệu ứng nhà kính Em hiểu gì

về Hiệu ứng nhà kính?

Và giải thích:

Một cách chính xác có thể hiểu như sau: “hiệu ứng nhà kính” là hiện tượng Trái

đất bị nóng dần lên do khí Cacbonic (CO2) trong khí quyển

Nồng độ khí này tăng cao do sự xả thải của các nhà máy, xí nghiệp, xe cộ…

Các lò ghạch ở địa bàn xã EaBông- huyện Krông Ana

Người ta ước tính, nếu khí quyển Trái đất không có cacbonic thì nhiệt độ trung bình giảm khoảng 21 o C so với nhiệt độ hiện tại Còn ngược lại, nếu hàm lượng

Cacbonic trong khí quyển tăng gấp đôi thì nhiệt độ trái đất tăng khoảng 4 o C Nhiệt

độ trái đất tăng cao dẫn đến tình trạng băng ở hai địa cực tan ra, nước biển dângcao Trong 30 năm tới nếu không ngăn chặn “hiệu ứng nhà kính” kéo theo một số

làng mạc gần bờ biển sẽ chìm trong nước biển Để hạn chế hiệu ứng này, cần thiết làphải giảm hàm lượng cacbonic trong khí quyển Một số biện pháp có thể làm là: hạnchế sử dụng nhiên liệu truyền thống, trồng nhiều cây xanh, bảo vệ rừng và thảmthực vật tự nhiên.

Một số hình ảnh về hậu quả của “Hiệu ứng nhà kính”

* Biện pháp khắc phục: Cần hạn chế khí thải công nghiệp và các khí thải sinh hại

vào không khí Các nhà máy, xí nghiệp cần có biện pháp để xử lí các khí độc hại trước khi thải vào môi trường

2 Khi dạy bài “một số axit quan trọng” ta lồng ghép nội dung về: mưa axit

Em hiểu như thế nào là mưa axit, nguyên nhân dẫn đến mưa axit? Ta cần làm

gì để tránh mưa axit xảy ra?

Trong khói thải của các loại nhiên liệu, chất đốt có nguồn gốc hóa thạch (than đá,dầu mỏ), khí thải nhà máy, phương tiện giao thông có chứa SO2; NOx, khói chì Cácchất này khi gặp và kết hợp với hơi nước trong bầu khí quyển trở thành các axit: Axit sunfuric, axit nitric và muối rồi rơi xuống đất theo mưa Chúng ta có thể gặp trong thực tế các trận mưa to, mưa xám (nước mưa màu đen, xám) hoặc vị chua củ

nước mưa Nếu độ pH của nước mưa nhỏ hơn 5,5 thì đó là mưa axit.

Mưa axit gắn chặt với nơi có nền sản xuất công nghiệp cao, chất thải khí lớn vànơi có nhu cầu về năng lượng ô tô, dùng than rẻ tiền Tuy nhiên các chất ô nhiễm

có thể “di chuyển “ trong khí quyển qua biên giới các quốc gia, do vậy việc kiểmsoát mưa axit là vấn đề quốc tế

Mưa axit có tác động lớn đến nhà cửa, các công trình xây dựng, cây ối, đất đai,

hồ nước và tôm cá cùng thủy sinh vật

+ Thiệt hại mưa axit ở Vương quốc Anh do mỗi kg SO2 gây nên hằng năm: (Nguồn

Kerry Turner, David Pearce lan Bateman- Kinh tế môi trường,1993)

+Nhà cửa : 0,400 Bảng Anh

+Sức khỏe : 0,007 Bảng Anh

+Rừng < 0,600 Bảng Anh

+Mùa màng : 0,110 Bảng Anh

Tổng: < 1,117 Bảng Anh

*Mức độ ô nhiễm ở một số cơ sở sản xuất ở nước ta

(mg/m3)

Nhà máy chế tạo công cụ đo

điện

(Tài liệu: Hóa học và sự ô nhiễm môi trường – Nguyễn Đăng Độ)

Một số hình ảnh về hậu quả của mưa axit gây ra

*Biện pháp khắc phục: Trồng thêm nhiều cây xanh Tăng cường rừng phòng hộ.

Phủ xanh đất trống đội núi trọc Rừng chính là lá phổi của trái đất Vì vậy cần

có biện pháp hữu hiệu để bảo vệ

3.Khi dạy bài “phân bón hóa học” ta lồng ghép nội dung về: ô nhiễm đất hiện

nay do phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật Em hãy nêu thực trạng về

việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp ở địa phương ta hiện nay? Việc làm đó sẽ gây hậ quả gì? Biện pháp khắc phục ra sao?

Sử dụng phân bón quá liều lượng, làm cho đất bị chua, cứng đất gây ảnh hưởng đến năng suất cây trồng

Đất có thể bị chua tự nhiên do mưa nhiều sinh, một số hợp chất hữu cơ bị chuyểnhóa thành lưu huỳnh, tạo thành axit sunfuric, cuối cùng tạo thành gốc sunfat gâychua đất Đất cũng có thể bị chua do sử dụng phân đạm sunfat không hợp lí Việc ô

nhiễm đất có thể kéo theo việc ô nhiễm trực tiếp nguồn nước và có thể cả khôngkhí.

Phân bón Hóa học Bón phân cho cây cà phê

- Việc sử dụng quá liều thuốc bảo vệ thực vật còn có thể làm cho con người và cácloài động vật bị nhiễm độc nếu tiêu thụ các thực phẩm đó

Việc sử dụng thuốc trừ sâu tràn lan trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện

*Biện pháp khắc phục: Hạn chế sử dụng các hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón

hóa học Nếu sử dụng thì cần phải có sự cân đối, hợp lí

4.Khi dạy bài “kim loại” ta lồng ghép nội dung về: tác hại của một số kim loại với cơ thể người Giáo viên sẽ giới thiệu cho HS: Khi sử dụng một số kim loại sau thì ta cần phải chú ý như:

nên những triệu chứng như đau bụng, đau khớp, viêm thận, cao huyết áp

vĩnh viễn, tai biến mạch máu não, nếu nhiễm độc nặng có thể bị tử vong Đặc

tính nổi bật của chì là sau khi xâm nhập vào cơ thể nó không bị đào thải mà ngược lại nó tích tụ theo thời gian

- Chì đi vào cơ thể người qua nước uống, không khí, thức ăn bị nhiễm chì Khi vào cơ thể nó bị tích tụ đến một lúc nào đó mới bắt đầu gây độc hại

b Thủy ngân

- Độc tính của thủy ngân phụ thuộc dạng hóa học của nó Thủy ngân nguyên tố tương đối trơ không độc Nếu nuốt phải thủy ngân kim loại thì sau đó có thể được thải ra mà không gây hậu quả nghiêm trọng Nhưng thủy ngân dễ bay hơi ở nhiệt

độ thường, nếu hít phải hơi thủy ngân sẽ rất độc Trong nước metyl thủy ngân là dạng độc nhất Chất này hòa tan mỡ và phần chất béo của màng não tủy, phá hủy

hệ thần kinh trung ương, phân liệt nhiễm sắc thể và quá trình phân chia tế

bào Trẻ em bị nhiễm độc thủy ngân sẽ bị phân liệt, gây co giật không chủ

- Xét về mặt dinh dưỡng Mn là nguyên tố vi lượng, nhu cầu dinh dưỡng mỗi ngày

từ 30 - 50 micro g/kg trọng lượng cơ thể Nhưng nếu hàm lượng lớn lại gây độc hạicho cơ thể con người Mn gây độc mạnh với nguyên sinh chất của tế bào, đặc biệt là

tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương thận và bộ máy tuần hoàn, phổi, ngộ độc nặng gây tử vong Mn đi vào môi trường do quá trình rửa

trôi, xói mòn và do các chất thải công nghiệp luyện kim, acqui, phân bón hóa học

5 Khi dạy bài “nhiên liệu” ta lồng ghép nội dung về: vấn đề sử dụng nhiên liệu hiện nay

- Nhiên liệu chủ yếu dùng trong các động cơ hiện nay là các sản phẩm từ dầu mỏ:khí, xăng nhẹ, dầu lửa, gasoil nhẹ…

+ Xăng nhẹ được dùng làm nguyên liệu cho các động cơ đốt trong Chất lượngxăng được đánh giá qua chỉ số octan Để tăng khả năng chống kích nổ của xăng,trước kia người ta thêm vào các hợp chất như tetra chì Pb(C2H5)4 và do đó trong

khí thải của các động cơ ngoài các khí CO, NO, CO2 … còn có cả các hợp chất của Pb Tác hại của chì trong khí thải với sức khỏe con người