Sở hữu trí tuệ, hay có khi còn gọi là tài sản trí tuệ, là những sản phẩm sáng tạo của bộ óc con người. Ðó có thể là tác phẩm văn học, âm nhạc, phần mềm máy tính, phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, v.v...Quyền sở hữu trí tuệ là các quyền đối với những sản phẩm sáng tạo nói trên. Trong số các quyền này có 2 quyền thường được nhắc đến là quyền tài sản và quyền nhân thân. T rung Quốc là thành viên thứ 143 của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO ), thực hiện nghĩa vụ thành viên WTO đối với vấn đề sở hữu trí tuệ nói chung và bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước, Trung Quốc phải tuân thủ các quy định của Hiệp định về các khía cạnh thương mại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS). Theo đó, Trung Quốc với tư cách là một thành viên WTO phải dành chế độ đối xử đối với sở hữu trí tuệ của nước ngoài không kém thuận lợi hơn so với chế độ đối xử đối với sở hữu trí tuệ trong nước. Điều này có nghĩa trên thực tế là Trung Quốc phải bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan, quyền đối với các tài sản trí tuệ khác như sáng chế, nhãn hiệu thương mại, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý, các thiết kế bố trí mạch tích hợp, bí mật thương mại của nước ngoài như bảo vệ các tài sản trí tuệ và quyền đối với các tài sản trí tuệ của cá nhân, tổ chức không thấp hơn các chuẩn mực theo quy định của WTO và không được dành đối xử ưu đãi hơn đối với các tài sản trí tuệ và quyền đối với các tài sản trí tuệ cho cá nhân, tổ chức của Trung Quốc so với cá nhân, tổ chức của một nước thành viên khác hoặc dành đối xử ưu đãi hơn cho một nước thành viên này so với nước thành viên khác theo đúng nguyên tắc đối xử quốc gia (NT ) và đối xử tối huệ quốc (MFN ). Để phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, đáp ứng điều kiện của WTO, Trung Quốc thực hiện xây dựng khung pháp lý về vấn đề sở hữu trí tuệ từ những năm 80 – 90 đến nay đã cơ bản hoàn thiện.
Trang 1MỤC LỤC
3 Mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc so với thế giới 7
4 So sánh mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ giữa Trung Quốc, Việt Nam
5 Kết quả của việc áp dụng quyền sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc 10
Sức hấp dẫn của Trung Quốc dựa trên mức độ bảo vệ sở hữu trí tuệ 15
6 Lợi ích 15
Trả lời câu hỏi cuối bài 18
Tài liệu tham khảo 19
Trang 2GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ
rung Quốc là thành viên thứ 143 của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO1), thực
hiện nghĩa vụ thành viên WTO đối với vấn đề sở hữu trí tuệ nói chung và bảo vệ
nhãn hiệu hàng hóa của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước, Trung Quốc
phải tuân thủ các quy định của Hiệp định về các khía cạnh thương mại liên quan đến quyền
sở hữu trí tuệ (TRIPS)
Theo đó, Trung Quốc với tư cách là một thành viên WTO phải dành chế độ đối
xử đối với sở hữu trí tuệ của nước ngoài không kém thuận lợi hơn so với chế độ đối xử đối
với sở hữu trí tuệ trong nước Điều này có nghĩa trên thực tế là Trung Quốc phải bảo hộ
quyền tác giả và các quyền liên quan, quyền đối với các tài sản trí tuệ khác như sáng chế,
nhãn hiệu thương mại, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý, các thiết kế bố trí mạch tích
hợp, bí mật thương mại của nước ngoài như bảo vệ các tài sản trí tuệ và quyền đối với các tài
sản trí tuệ của cá nhân, tổ chức không thấp hơn các chuẩn mực theo quy định của WTO và
không được dành đối xử ưu đãi hơn đối với các tài sản trí tuệ và quyền đối với các tài sản trí
tuệ cho cá nhân, tổ chức của Trung Quốc so với cá nhân, tổ chức của một nước thành viên
khác hoặc dành đối xử ưu đãi hơn cho một nước thành viên này so với nước thành viên khác
theo đúng nguyên tắc đối xử quốc gia (NT2) và đối xử tối huệ quốc (MFN3)
Để phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, đáp ứng điều kiện của WTO,
Trung Quốc thực hiện xây dựng khung pháp lý về vấn đề sở hữu trí tuệ từ những năm 80 – 90
đến nay đã cơ bản hoàn thiện
1 Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization, viết tắt là WTO) có chức năng giám sát các hiệp định
thương mại giữa các nước thành viên với nhau theo các quy tắc thương mại nhằm mục đích loại bỏ hay giảm thiểu
các rào cản thương mại để tiến tới tự do thương mại
2 Nguyên tắc Đãi ngộ Quốc gia (National Treatment, viết tắt là NT)dựa trên cam kết thương mại, một nước sẽ dành
cho sản phẩm, dịch vụ, nhà cung cấp của nước khác những ưu đãi không kém hơn so với ưu đãi mà nước đó đang và
sẽ dành cho sản phẩm, dịch vụ, nhà cung cấp của nước mình
3 Đãi ngộ Tối huệ quốc(Most Favoured Nation, viết tắt là MFN) là một trong những quy chế pháp lý quan trọng trong
thương mại mại quốc tế hiện đại Quy chế này được coi là một trong những nguyên tắc nền tảng của hệ thống
thương mại đa phương của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
T
Trang 3Luật và cam kết quốc gia liên quan đến sỡ hữu trí tuệ
1 Luật sỡ hữu trí tuệ ở Trung Quốc
a Khung pháp lý cho việc bảo vệ sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc được xây dựng trên ba
đạo luật cơ bản bao gồm:
Luật về quyền tác giả (tác quyền) (Copyright law4): Hiểu một cách đơn giản là bảo vệ
các tác phẩm đã viết và xuất bản sách, bài hát, phim ảnh, tác phẩm nghệ thuật…Luật bản
quyền bao gồm các điều luật và quy tắc thông qua năm 1990, chính thức được thi hành năm
1991 và được sửa đổi vào năm 2002 Trong hầu hết các trường hợp, thời hạn bản quyền là
cuộc đời tác giả cộng thêm 50 năm, nhưng đối với tác phẩm điện ảnh và nhiếp ảnh và tác
phẩm được tạo ra bởi một công ty hoặc tổ chức thời hạn là 50 năm sau khi công bố đầu tiên
Luật bản quyền sáng chế (Patent law5): Bảo vệ các phát minh thương mại như sản
phẩm kinh doanh hoặc một quá trình sản xuất mới Chính phủ thông qua luật này để khuyến
khích phát minh, sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển của khoa học công nghệ
Luật thương hiệu (Trademark law): Luật thương hiệu của nước Cộng hòa dân chủ
Nhân dân Trung Hoa đưa ra các hướng dẫn chung về quản lý thương hiệu, bảo hộ độc quyền
sở hữu thương hiệu và duy trì chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ mang nhãn hiệu đăng
ký, với quan điểm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế
hàng hóa xã hội chủ nghĩa
Ngoài đạo luật quan trọng về thương hiệu, bản quyền và bằng sáng chế, một vài luật
và các quy định khác đã được thông qua để giải quyết các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ
Trong năm 1986, các nguyên tắc chung của luật dân sự được áp dụng trong đó từ điều 94-97
là các nguyên tắc chung của thỏa thuận với quyền sở hữu trí tuệ của công dân Trung Quốc và
pháp nhân Luật Dân sự
Trang 4Trong những năm 1990 nhiều luật và quy định đã được thông qua để hoàn thiện hơn
hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ Chúng bao gồm:
+Luật chống cạnh tranh không lành mạnh (1993), cấm đi khỏi đăng ký thương hiệu,
xâm phạm bí mật thương mại, ngăn chặn việc sử dụng trái phép hàng hoá nổi tiếng hoặc tên
của những người khác, cũng như hành vi gây hiểu nhầm và lừa đảo khác
+Luật Quảng cáo của Trung Quốc đã được thông qua vào năm 1994 cấm các hành vi
không lành mạnh, gây hiểu lầm và lừa đảo liên quan đến quảng cáo bằng sáng chế hoặc hoạt
động quảng cáo khác nói chung
+ Các quy định về bảo vệ hải quan liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (1995)
Mặc dù việc bảo hộ bản quyền mới được hình thành khoảng vài chục năm, Trung Quốc đã
nhanh chóng xây dựng thể chế về bảo hộ bản quyền và sở hữu trí tuệ phù hợp với tình hình
trong nước, đảm bảo được quyền lợi của đất nước và thực hiện các cam kết WTO (theo hiệp
định TRIPS)
Tuy nhiên, các quyền liên quan đến sở hữu trí tuệ là các quyền pháp lý mang tính
“nhân tạo” nên để được công nhận và bảo vệ bằng các điều luật nêu trên, doanh nghiệp cần
thực hiện các thủ tục để quyền sở hữu trí tuệ được pháp luật của Trung Quốc công nhận
b Về hành pháp
Giải quyết xung đột về sở hữu trí tuệ
Xung đột quyền sở hữu trí tuệ hiện nay là một vấn đề xảy ra không chỉ tại một vài
quốc gia hạn hẹp mà là vấn đề chung của thế giới, trong đó không ngoại trừ ở quốc gia đông
dân nhất và cũng là thị trường lớn bậc nhất thế giới là Trung Quốc Xung đột quyền sở hữu
trí tuệ tại Trung Quốc thường xảy ra giữa nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp; nhãn
hiệu/kiểu dáng công nghiệp và quyền tác giả; nhãn hiệu và tên thương mại của doanh nghiệp;
nhãn hiệu và tên miền…
Trang 5Để xử lý tranh chấp liên quan đến bản quyền có thể dùng thủ tục tố tụng dân sự; sử
dụng thủ tục tố tụng hình sự hoặc có thể xử lý qua cơ quan hành chính, khi đó chủ thể quyền
có hai lựa chọn để giải quyết vấn đề
- Thứ nhất, các cơ quan thẩm quyền liên quan có thể được yêu cầu giải quyết
xung đột đó bằng cách áp dụng thủ tục hủy bỏ hiệu lực quyền
- Thứ hai, chủ thể quyền có thể khởi kiện tại tòa nhằm yêu cầu chuyển trả lại
hoặc hủy bỏ quyền
Trong thực tế, các tòa án thường không sẵn sàng tham gia vào việc xử các vụ kiện liên
quan đến các quyền sở hữu trí tuệ đã chính thức được các cơ quan hành chính có thẩm quyền
cấp đăng ký Tuy nhiên, do các vụ xung đột quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tăng, đã buộc Tòa
án tối cao phải xác định rõ ràng hơn thẩm quyền của tòa án cũng như hướng dẫn thủ tục tiến
hành xét xử các vụ án liên quan đến xung đột quyền sở hữu trí tuệ
Bên cạnh đó việc kiểm tra, giám sát, quản lý các mặt hàng cũng được tăng cường:
- Đối với hàng xuất khẩu nếu có nghi ngờ vi phạm bảo hộ bản quyền thì cơ quan
chức năng có thể kiểm tra Trung Quốc áp dụng giám sát hàng ngày và giám sát
theo chuyên đề đối với vi phạm bảo hộ bản quyền và sở hữu trí tuệ Thống nhất
chỉ đạo bảo hộ bản quyền, sở hữu trí tuệ trong cả nước Trung Quốc thành lập
Ban Chỉ đạo về vấn đề này do một Phó Thủ tướng làm Trưởng Ban
- Thành lập các trung tâm khiếu kiện về bản quyền trên toàn quốc Tiến hành 1
tháng tuyên truyền và hành động trên toàn quốc về sở hữu bản quyền Hàng
năm công bố các điển hình về vi phạm bản quyền
Trang 62 Cam kết về sỡ hữu trí tuệ với quốc tế
Trung Quốc tham gia các điều ước, công ước về vấn để sở hữu trí tuệ (khoảng hơn 10
công ước quốc tế 6) Tiêu biểu là:
- Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp
- Công ước Berne về bảo vệ các tác phẩm văn học và nghệ thuật
- Thảo ước và nghị định thư Madrid về đăng ký nhãn hiệu quốc tế
- Hiệp ước hợp tác về sáng chế
Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng tích cực tham gia các hoạt động đa phương của WTO,
WIPO7,… Hợp tác song phương với EU, Mỹ, Nga, Nhật, về vấn đề bản quyền Tuy Trung
Quốc đã có những bước tiến trong lĩnh vực quyền sở hữu trí tuệ và tính minh bạch của hệ
thống pháp luật, song nhiều nước trên thế giới đặc biệt là các nước phát triển song EU vẫn
cho rằng thành tựu đạt được là chưa đủ Họ cho rằng Trung Quốc vẫn chưa mở cửa trong lĩnh
vực tài chính Một số văn bản luật vẫn chưa đủ minh bạch
6 “Nhừng điều chưa biết về sở hữu trí tuệ - Tài liệu hướng dẫn cho doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ” - Geneva
ICT/WIPO - 2004
7 Tổ chức Sỡ hữu Trí tuệ Thế giới (World Intellectual Property Organization, viết tắt là WIPO) là một trong những cơ
quan chuyên môn của Liên Hiệp Quốc có mục tiêu chính là “đẩy mạnh hoạt động trí tuệ sáng tạo và tạo điều kiện
chuyển giao công nghệ liên quan đến sở hữu trí tuệ sang các nước đang phát triển nhằm mục tiêu đẩy nhanh tốc độ
phát triển kinh tế, xã hội và văn hoá”
Trang 7Mức độ thực thi đối với quyền sỡ hữu trí tuệ
Trung quốc được xem là một quốc gia có tỷ lệ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ cao trên thế
giới Kể từ khi Trung Quốc đặt chân vào ngưỡng cửa Tổ chức Thương mại thế giới
(WTO), Chính phủ nước này đã nỗ lực tiến hành nhiều biện pháp ngăn chặn tình trạng này
3 Mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc so với thế giới
Theo thống kê năm 2016 Trung Quốc có mức điểm là 5.3 đối với mức độ thực thi
quyền sở hữu trí tuệ với điểm số 4,9 trong việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ , 2.6 trong việc
bảo hộ quyền tác giả, và 8.4 trong bảo hộ quyền sáng chế.(so với thang điểm 10)
Dựa vào biểu đồ trên ta thấy từ năm 2007 có một sự tăng dần đều về điểm trong quyền
sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc, tăng từ 4,5 điểm đến 5.4 ở năm 2014 và sau đó giảm nhẹ đến
mức 5,3 vào năm 2016 Nhìn chung Trung Quốc đạt ở mức trung bình về sở hữu trí tuệ, đứng
thứ 56/128 quốc gia toàn cầu và đứng thứ 10/20 các quốc gia trong khu vực Châu Á và Châu
Đại Dương về mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ
Trang 84 So sánh mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ giữa Trung Quốc, Việt Nam và Hoa
kỳ
Intellectual Property Rights8
HOA KỲ
TRUNG QUỐC
VIỆT NAM
Bảo hộ quyền sở hữu
trí tuệ
- Nhìn vào biểu đồ tổng thể mức độ thực thi đối với quyền sở hữu trí tuệ ở 3
nước: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Việt Nam; ta có thể thấy được Hoa Kỳ rất coi trọng trong việc bảo vệ quyền sỡ hữu trí tuệ; trung bình thống kê 10 năm trở lại đây, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ ở đất nước này vẫn đang duy trì ổn
8 The International Property Rights Index 2016, http://www.internationalpropertyrightsindex.org
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Hoa Kỳ Trung Quốc Việt Nam
Trang 9định ở mức rất cao Các số liệu thống kê nhiều mặt tại Hoa Kỳ cho thấy các
chỉ số về mức độ thực thi đều trên 8 (so với thang điểm 10)
- Bên cạnh Hoa Kỳ, cường quốc kinh tế lớn thứ hai thế giới như Trung Quốc
lại cho thấy sự hụt hơi nhất định trong việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ ở đất nước mình Trong vòng 10 năm trở lại đây, chính phủ Trung Quốc vẫn chưa coi trọng đến vấn đề này, theo số liệu thống kê của IPIR mặc dù chỉ số
về mức độ thực thi đã tăng lên đáng kể từ 4,5 (năm 2007) lên 5,4 (năm
2012) song kể từ đó lại có dấu hiệu chững lại Trong đó, chỉ số về mức độ
thực thi đối với Bảo vệ bản quyền tại một cường quốc kinh tế như Trung
Quốc là rất đáng báo động, chỉ 2,6 (thấp hơn Hoa Kỳ đến 3 lần) Tuy Trung
Quốc là một thị trường tiềm năng với quy mô lớn và tốc độ tăng trưởng nhanh, nhưng mức độ thực thi quyền sở hữu trí tuệ chỉ trên mức trung bình của Trung Quốc sẽ là một rào cản lớn cho các doanh nghiệp nước ngoài đang có ý định đầu tư vào đất nước này
- Là một nước đang phát triển như Việt Nam, không quá ngạc nhiên khi các
chỉ số về mức độ thực thi quyền sỡ hữu trí tuệ chỉ ở mức trung bình là 4,4
Nhưng nếu nhìn vào người bạn láng giềng Trung Quốc, chúng ta có quyền được lạc quan khi các chỉ số chênh lệch của đất nước chúng ta so với Trung Quốc là không cao Trong khi đó, trong vòng 5 năm trở lại đây Trung Quốc đang có dấu hiệu chững lại thì Việt Nam lại đang phát triển rất ổn định; từ
3,2 (năm 2007) lên đến 4,4 (năm 2016)
Trang 105 Kết quả của việc áp dụng quyền sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc
a Những thành tựu đạt được
Trung Quốc có mục tiêu rõ ràng và một chiến lược lâu dài trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tham
vọng trở thành một nền kinh tế đổi mới vào năm 2020 Chiến lược Quốc gia IP (NIPS), được
thông qua vào tháng Sáu năm 2008, vẫn là điểm tham chiếu chính, đã được bổ sung bởi các
kế hoạch Năm Năm thứ 12 (phát hành tháng 3 năm 2011) với mục tiêu phát triển Trung Quốc
thành một quốc gia tiên tiến
Kể từ khi bắt đầu của Kế hoạch năm năm, ngày càng nhiều công ty Trung Quốc đã nỗ lực để
bắt kịp với quyền hạn IP "Hiện tại, ZTE Corporation đã thu được hơn 60.000 bằng sáng chế
từ nhà và trên tàu, 90% trong số đó là bằng sáng chế chất lượng cao Nhờ phát triển sáng chế
và hồ sơ của mình, Lenovo, Inspur Group, Haier và các công ty khác của Trung Quốc đã tiến
nhảy vọt trong Kế hoạch năm năm lần thứ 12
Báo cáo9 cho biết nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới nhằm mục đích chuyển đổi từ một
"made in China" thành một thị trường "thiết kế ở Trung Quốc" Chính phủ thúc đẩy sự đổi
mới trong các lĩnh vực như ô tô, dược phẩm và công nghệ Khi ngày càng nhiều công ty
Trung Quốc trở thành người nắm giữ bằng sáng chế, sau đó họ sẽ có quyền lợi trong việc bảo
vệ công nghệ của họ, giống như các đối tác quốc tế của họ Hơn bất kỳ yếu tố nào khác, xu
hướng này sẽ thúc đẩy tương lai của bảo vệ quyền SHTT ở Trung Quốc
Trong năm 2014, Trung Quốc đã nhận được 928.000 ứng dụng bằng sáng chế phát minh,
đứng hàng đầu trên thế giới, chiếm 34% tổng số các ứng dụng trên thế giới Đồng thời, tỷ lệ
tăng trưởng trung bình hàng năm của Đơn sáng chế của Trung Quốc đứng ở mức 12,5%,
đứng vị trí thứ hai là hồ sơ bằng sáng chế toàn cầu tăng vào năm 2014 cho năm năm liền
9 Copyright: 2015/12/09, http://www.english.news.cn
Trang 11Trung Quốc cũng đứng vị trí thứ ba trên thế giới trong hồ sơ PCT của nó, theo báo cáo 2015
của chỉ số Sở hữu trí tuệ Thế giới công bố bởi WIPO
Khả năng thực thi bằng sáng chế tăng cường rất nhiều Đến cuối tháng 11/2014, 2.699 trường
hợp liên quan đến vi phạm bản quyền và hàng giả trong môi trường thương mại điện tử đã
được xử lý trên toàn quốc 17.420 trường hợp đã được xử lý bằng cách cưỡng chế hành chính
bằng sáng chế từ tháng Giêng đến tháng Mười Một, tăng 28,3%
Ở Trung Quốc, hầu hết mọi người vẫn chưa phát triển thói quen trả tiền cho những gì họ nghe
và chính phủ đã chiến đấu với vi phạm bản quyền của cả âm nhạc trong nước và ở nước
ngoài Tháng trước, Xiami.com, một web chia sẻ âm nhạc lớn, lấy xuống một số lượng lớn
các bài hát sau khi một bản quyền clean-up theo lệnh của Cục Bản quyền quốc gia Mười sáu
nhà cung cấp âm nhạc trực tuyến loại bỏ hơn 2,2 triệu bản nhạc không có giấy phép vào 31
tháng 7, một thời hạn Cục Bản quyền quốc gia đặt ra cho các nhà cung cấp để loại bỏ âm
nhạc trái phép Một quan chức tại cơ quan chức năng cho biết họ đã tổ chức giám sát toàn
diện của lưu thông âm nhạc trực tuyến và sẽ hỗ trợ các nhà cung cấp âm nhạc trực tuyến để
khám phá và thực hiện chế độ thực hiện được tính phí cho việc phân phối âm nhạc Một
tuyên bố sau một cuộc họp bao gồm một loạt các mục tiêu để cải thiện hoạt động tiêu chuẩn
trong đăng ký theo dõi, xác thực bản quyền và trả tiền sử dụng các sản phẩm âm nhạc trước
năm 2020 Mục tiêu là cải thiện các luật bản quyền, hỗ trợ hợp tác giữa các chủ bản quyền và
quảng bá các sản phẩm kỹ thuật số
Việc thực hiện một chiến lược IP quốc gia, và sự cần thiết khách quan để bảo vệ tư pháp về
sở hữu trí tuệ, tòa án Trung Quốc đóng một vai trò tích cực trong cải cách lập pháp IP thúc
đẩy và khuyến khích đổi mới trong hệ thống thử nghiệm riêng của họ và sự quản lý của pháp