Hiện nay, để phát triển hơn nữa việc hợp tác kinh tế quốc tế giữa các nước, ngoài những hiệp định lâu đời, sẵn có, các quốc gia khác vẫn tiếp tục tham gia vào những hiệp định mới với sự mở cửa hợp tác rộng hơn, trong đó phải kể đến là Hiệp định thương mại tự do xuyên Thái Bình Dương. Tầm quan trọng của Hiệp đinh này được đánh giá hơn cả việc tham gia vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp định Thương mại Tự do xuyên Thái Bình Dương (TransPacific Partnership TPP) được coi như Hiệp định thương mại tự do “thế hệ mới đầy tham vọng và tiêu chuẩn cao; là một thỏa thuận khu vực mở rộng, linh hoạt và toàn diện. Với cam kết mở cửa thị trường mạnh và tham gia sâu của các bên, loại bỏ hoàn toàn nhiều dòng thuế nhập khẩu, mở cửa dịch vụ và các yêu cầu cao về môi trường và lao động…. Vì thế, TPP được đánh giá là cơ hội không thể bỏ qua.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
PHÒNG SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN KINH TẾ QUỐC TẾ NÂNG CAO
Giảng viên hướng dẫn : PGS TS Đan Đức Hiệp Lớp : Cao Học - QLKT – K3D Nhóm sinh viên thực hiện:
1, Đỗ Thế Lực
2, Tống Xuân Thắng
3, Lương Hồng Sơn
4, Nguyễn Thị Ánh Dương
5, Đỗ Thị Hoàng Loan
6, Vũ Thúy Dịu
7, Hoàng Vương Long
Trang 2Mục lục
LỜI MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
I GIỚI THIỆU VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO XUYÊN
2 THÁI BÌNH DƯƠNG (TPP) .
2 1 Lịch sử 2
2 Các bên đàm phán 3
3.Tính chất cam kết 4
4 Đặc điểm chính 5
5 Phạm vi áp dụng 6
6 Nội dung Hiệp định 7
7 Một số điểm khác biệt so với các hiệp định trước đây 8
II CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI THAM GIA TPP
9 1 Cơ hội 9
2 Thách thức 10
KẾT LUẬN 12
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Hiện nay, để phát triển hơn nữa việc hợp tác kinh tế quốc tế giữa các nước, ngoài những hiệp định lâu đời, sẵn có, các quốc gia khác vẫn tiếp tục tham gia vào những hiệp định mới với sự mở cửa hợp tác rộng hơn, trong đó phải kể đến
là Hiệp định thương mại tự do xuyên Thái Bình Dương Tầm quan trọng của Hiệp đinh này được đánh giá hơn cả việc tham gia vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp định Thương mại Tự do xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Partnership TPP) được coi như Hiệp định thương mại tự do “thế hệ mới" đầy tham vọng và tiêu chuẩn cao; là một thỏa thuận khu vực mở rộng, linh hoạt
và toàn diện Với cam kết mở cửa thị trường mạnh và tham gia sâu của các bên, loại bỏ hoàn toàn nhiều dòng thuế nhập khẩu, mở cửa dịch vụ và các yêu cầu cao về môi trường và lao động… Vì thế, TPP được đánh giá là cơ hội không thể
bỏ qua
Tháng 11/2010, Việt Nam chính thức tham gia đàm phán TPP, Quy mô của TPP được cho là sẽ tạo những lợi ích to lớn cho nền kinh tế Việt Nam khi mang đến những cam kết về các lĩnh vực quan trọng như dịch vụ (ngân hàng, tài
chính, pháp lý và môi giới); đầu tư; viễn thông và thương mại điện tử; quyền sở hữu trí tuệ; hàng rào kỹ thuật trong thương mại
TPP cũng tạo nhiều cơ hội thuận lợi đối với các ngành xuất khẩu của Việt Nam như giảm, miễn thuế đối với các sản phẩm xuất khẩu chủ chốt ở các nước thành viên Tuy nhiên, bên cạnh những triển vọng cũng như cơ hội mà TPP có thể mang lại, Việt Nam cũng sẽ gặp phải những thách thức không nhỏ đòi hỏi phải có những bước đi thận trọng và đúng hướng Do đó, nhóm sinh viên lớp Quản lý Kinh tế K3D chúng em đã chọn đề tài "Cơ hội và thách thức trong quá trình tham gia TPP của Việt Nam" nhằm làm rõ những cơ hội có được cũng như thách thức mà Việt Nam có thể gặp phải khi tham gia TPP
Trang 5NỘI DUNG
I GIỚI THIỆU VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO XUYÊN
THÁI BÌNH DƯƠNG (TPP).
1 Lịch sử
Hiệp định TPP (tên tiếng Anh là Trans - Pacific Strategic Economic Partnership Agreement ) là Hiệp định Đối tác Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương Do lúc đầu chỉ có 4 nước tham gia nên còn được gọi là P4
Hiệp định này khởi nguồn là Hiệp định Đối tác kinh tế chặt chẽ hơn do nguyên thủ 3 nước Chi-lê, Niu Di-lân và Xinh-ga-po (P3) phát động đàm phán nhân dịp Hội nghị Cấp cao APEC 2002 tổ chức tại Mê-hi-cô Tháng 4 năm
2005, Bru-nei xin gia nhập với tư cách thành viên sáng lập trước khi vòng đàm phán cuối cùng kết thúc, biến P3 thành P4
Hiệp định được ký kết với mục tiêu thiết lập một mặt bằng thương mại tự
do chung cho các nước khu vực châu Á Thái Bình Dương Hiệp định này được
ký kết ngày 3/6/2005, có hiệu lực từ 28/5/2006 giữa 4 nước Singapore, Chile, New Zealand, Brunei
Tháng 9/2008, Hoa Kỳ tỏ ý định muốn đàm phán để tham gia TPP Sau đó (tháng 11/2008), các nước khác là Australia, Peru, Việt Nam cũng thể hiện ý định tương tự
Đầu năm 2009, Việt Nam quyết định tham gia Hiệp định TPP với tư cách thành viên liên kết
Năm 2010, Hai vòng đàm phán TPP cấp cao đã được tiến hành với sự tham gia của 4 nước thành viên cũ và 4 nước mới
Ngày 13/11/2010, Việt Nam tuyên bố tham gia vào TPP với tư cách thành viên đầy đủ
2
Trang 62 Các bên đàm phán.
Tháng 10/2010, Malaysia mới thông báo ý định tham gia đàm phán TPP nâng tổng số nước tham gia đàm phán lên thành 9 nước
Tháng 10/2012, Mexico và Canada thông báo tham gia đàm phán TPP
Tháng 3/2013, Nhật Bản thông báo ý định tham gia đàm phán TPP
Cho đến nay đã có 12 nước đã tham gia vào các vòng đàm phán chính thức của TPP, bao gồm: Brunei, Chile, New Zealand, Singapore, Hoa Kỳ, Australia, Peru, Việt Nam, Malaysia , Mexico, Canada và Nhật Bản
Sau rất nhiều vòng đàm phán không chính thức, đàm phán chính thức và các phiên họp cấp Bộ trưởng, ngày 04/02/2016, tại Wellington, New Zealand, 12 quốc gia đã tham gia ký kết hiệp định Hiệp định được ký bằng 3 ngôn ngữ Tiếng Anh, Tiếng Pháp và Tiếng Tây Ban Nha Hiệp định được lưu giữ tại Chính phủ New Zealand
Hiện nay, đang có các quốc gia ngỏ ý tham gia bao gồm: Colombia, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc
Trong tương lai, số lượng các Nước thành viên và các Bên tham gia đàm phán có thể thay đổi tùy theo tình hình và quan điểm ở mỗi nước, ví dụ:
Hoa Kỳ đã có quyết định chính thức của Obama trong việc tham gia TPP, tuy nhiên Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ vẫn đang rất vất vả trong việc thuyết phục các nhóm lợi ích trong nước rằng TPP này có lợi cho Hoa Kỳ để giành được sự ủng hộ của họ Ngoài ra, để TPP được thông qua và có hiệu lực,
cả Hạ viện và Thượng viện Hoa Kỳ phải thông qua văn bản thực thi (chứ không được theo thủ tục “Rút gọn” (fasttrack) với khả năng can thiệp hạn chế của Thượng viện như trước đây)
Trang 7Cho đến cuối nhiệm kỳ của mình Tổng thống Obama không thể thuyết phục được cả 2 cơ quan Hạ viện và Thượng viện Hòa Kỳ thông qua Hiệp định này Nhất là trong tương lai, Tổng thống đắc cử Donald Trump có khả năng sẽ phủ quyết hoặc thay đổi một phần các quan điểm, đường lối chính sách của Tổng thống Obama – rất có thể trong đó có TPP Với các quan điểm về chính sách thuế cũng như chính sách việc làm trong quá trình vận động tranh cử của Tổng thống đắc cử Donald Trump thì khả năng thông qua và có hiệu lực của TPP với nước Mỹ là rất thấp Vì thế chưa ai biết trước về khả năng Hoa Kỳ có thông qua TPP hay không
Một số quốc gia đã tham gia ký kết TPP hiện nay vẫn đang gặp phải những khó khăn trong quá trình chờ các cơ quan có thẩm quyền của quốc gia đó phê duyệt
3.Tính chất cam kết
Đàm phán TPP được thỏa thuận là đàm phán mật Do đó ngoài các đoàn đàm phán và các cơ quan có thẩm quyền trong nội bộ từng nước, không có chủ thể nào khác được thông tin chính thức và chính xác về các nội dung đàm phán
cụ thể Tuy nhiên TPP không chỉ bàn về các vấn đề thương mại, dịch vụ, đầu tư
mà còn “lấn” sang cả lĩnh vực phi thương mại khác
Trước kia khi đàm phán WTO, Việt Nam chỉ phải đàm phán 2 lĩnh vực là
mở cửa thị trường hàng hóa và dịch vụ, cùng với đàm phán đa phương, thì nay sang TPP, Việt Nam phải đàm phán tới 30 chương, trong đó có những lĩnh vực lần đầu tiên như công đoàn, lao động, doanh nghiệp Nhà nước
Về nguyên tắc, mức độ “tự do hóa” trong các nội dung cam kết là điểm để phân biệt các Hiệp định thương mại tự do (Free Trade Agreements FTA) với các hiệp định mở cửa thương mại thông thường
4
Trang 8Đối với Hoa Kỳ, việc mở cửa thị trường với các đối tác lại là vấn đề được đặc biệt nhấn mạnh (và nước này, như trong các trường hợp khác, lại đang có vai trò lớn trong định hướng đàm phán TPP) Vì vậy TPP với sự tham gia của Hoa Kỳ được suy đoán là một thỏa thuận thương mại trong đó các bên sẽ phải đưa ra những cam kết mạnh mẽ hơn, mở cửa rộng hơn nhiều so với các cam kết trong WTO
4 Đặc điểm chính
Có năm đặc điểm chính đã làm TPP trở thành một Hiệp định quan trọng của thế kỷ 21, đặt ra các tiêu chuẩn mới cho thương mại toàn cầu, đồng thời tiếp tục giải quyết các vấn đề của thời đại mới Những đặc điểm đó bao gồm:
+ Tiếp cận thị trường toàn diện TPP đã xóa bỏ hoặc giảm thuế quan và các rào cản phi thuế quan một cách đáng kể đối với mua bán hàng hóa và dịch
vụ, bao trùm một mảng lớn về thương mại, bao gồm hàng hóa, dịch vụ, và đầu
tư nhằm tạo ra các cơ hội mới và lợi ích cho doanh nghiệp, công nhân, và người tiêu dùng của các nước ký kết
+ Cách tiếp cận các cam kết khu vực TPP hỗ trợ sự phát triển sản xuất, chuỗi cung ứng, và thương mại liền mạch, tăng cường hiệu quả, tạo và hỗ trợ việc làm, nâng cao mức sống, tăng cường các nỗ lực bảo tồn, hỗ trợ hội nhập xuyên biên giới, cũng như mở cửa thị trường trong nước
+ Giải quyết các thách thức thương mại mới TPP thúc đẩy sự đổi mới, năng suất, và tính cạnh tranh nhờ vào việc xem xét giải quyết các vấn đề mới, trong đó có phát triển kinh tế kỹ thuật số và vai trò của các doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế toàn cầu
+ Thương mại toàn diện TPP bao gồm các yếu tố mới nhằm đảm bảo các nền kinh tế ở các mức độ phát triển khác nhau và các doanh nghiệp có quy mô khác nhau đều có thể đạt được lợi ích từ thương mại Hiệp định bao gồm cam kết giúp đỡ các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiểu được Hiệp định, nắm bắt các cơ
Trang 9hội, và buộc chính quyền các nước tham gia TPP phải chú ý đến những thách thức đặc thù của mình Hiệp định cũng bao gồm những cam kết cụ thể về phát triển và xây dựng năng lực thương mại để đảm bảo rằng tất cả các Bên có thể tuân thủ cam kết trong Hiệp định và tận dụng được những lợi ích
+ Nến tảng hội nhập khu vực TPP được định hình như một nền tảng cho hội nhập kinh tế khu vực và nhắm đến cả những nền kinh tế khác trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương
5 Phạm vi áp dụng
TPP bao gồm 30 chương về thương mại và các vấn đề liên quan đến thương mại, từ thương mại hàng hóa đến hải quan và trợ giúp thương mại; biện pháp vệ sinh dịch tễ; rào cản kỹ thuật đối với thương mại; biện pháp phòng vệ thương mại; đầu tư; dịch vụ; thương mại điện tử; mua sắm công; sở hữu trí tuệ; lao động; môi trường; các chương “ngang” nhằm mục đích đảm bảo TPP tận dụng được các tiềm năng về phát triển, năng lực cạnh tranh, và sự toàn diện; giải quyết tranh chấp, các điều khoản ngoại lệ, và điều khoản thi hành
Ngoài cập nhật các phương pháp truyền thống đối với vấn đề của các hiệp định thương mại tự do trước đây, TPP còn đưa vào các vấn đề thương mại mới
và các vấn đề xuyên suốt, bao gồm các vấn đề liên quan đến Internet và nền kinh
tế kỹ thuật số, sự tham gia của các doanh nghiệp nhà nước trong đầu tư và thương mại quốc tế , khả năng của các doanh nghiệp nhỏ để tận dụng lợi thế của các hiệp định thương mại, và các chủ đề khác
TPP kết nối một nhóm gồm nhiều nước đa dạng về mặt địa lý, ngôn ngữ
và lịch sử, kích thước và mức độ phát triển Tất cả các nước ký kết TPP nhận thấy rằng sự đa dạng là một tài sản đặc thù, nhưng cũng đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ, xây dựng năng lực cho các nước TPP kém phát triển hơn, và phát triển năng lực để thực hiện những nghĩa vụ mới trong một số trường hợp trong thời gian chuyển tiếp đặc biệt và có cơ chế cho phép một số Bên thêm thời gian
6
Trang 106 Nội dung Hiệp định
Dưới đây là danh mục của 30 chương trong TPP
01 Các điều khoản và định nghĩa chung 16 Chính sách cạnh tranh
02 Đối xử quốc gia và mở cửa thị
trường đối với hàng hóa
17 Các doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị độc quyền
03 Quy tắc xuất xứ và các thủ tục
chứng nhận xuất xứ
18 Sở hữu trí tuệ
05 Hải quan và thuận lợi hóa thương
mại
20 Môi trường
6 Phòng vệ Thương mại 21 Nâng cao năng lực và hợp tác
07 Các biện pháp an toàn thực phẩm
và kiểm dịch động thực vật
22 Tạo thuận lợi trong kinh doanh và năng lực cạnh tranh
08 Hàng rào kỹ thuật đối với thương
mại
23 Phát triển
10 Thương mại dịch vụ xuyên biên giới 25 Sự đồng nhất về quy định
11 Dịch vụ tài chính 26 Minh bạch hóa và chống tham
nhũng
12 Nhập cảnh tạm thời cho doanh nhân 27 Các điều khoản về hành chính và
thể chế
13 Viễn thông 28 Giải quyết tranh chấp
14 Thương mại điện tử 29 Các ngoại lệ và các điều khoản
chung
15 Mua sắm công 30 Các điều khoản cuối cùng
Trang 117 Một số điểm khác biệt so với các hiệp định trước đây
Trong thương mại, hiệp định yêu cầu phải mở cửa hoàn toàn thị trường trong lộ trình rất ngắn, tức là mức thuế gần như về 0%, chỉ trừ một số rất ít mặt hàng cực kì nhạy cảm sẽ qua cơ chế song phương Đây được đánh giá là một phạm vi toàn diện hơn bất kỳ FTA nào, ví dụ với Hiệp định thương mại song phương Việt - Mỹ ký năm 2005, Việt Nam phải cắt giảm thuế quan cho khoảng
250 sản phẩm, đưa thuế suất về trung bình về 15-20% với lộ trình thực hiện trong 3 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực Hay với Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), lộ trình giảm thuế của Việt Nam kéo dài suốt từ năm
1999 đến 2018, trong đó vẫn còn giữ lại một số mặt hàng nông nghiệp nhạy cảm như gia cầm sống, trứng gà, xăng dầu
Ở lĩnh vực tài chính, sau WTO, gần như Việt Nam chưa đàm phán một hiệp định nào yêu cầu mở cửa tự do quy mô lớn ở lĩnh vực này Song so với Hiệp định thương mại dịch vụ (GATS) của WTO, đàm phán dịch vụ tài chính trong TPP đã có nhiều khác biệt lớn
Đàm phán TPP được thực hiện theo phương thức tiếp cận "chọn - bỏ", khác với phương thức "chọn - cho" của WTO Điều này có nghĩa TPP chỉ cho phép các nước bảo lưu một số lượng hạn chế các ngành, phân ngành và phải giải trình với lý do hợp lý để được bảo lưu Nếu không giải trình được lý do nhạy cảm đó, thì phải tuân thủ đúng những nguyên tắc TPP, tức là phải mở cửa Còn với khi đàm phán WTO, Việt Nam được chọn mở ngành nào sẽ mở ngành đó
Chương lao động cũng hoàn toàn mới không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với nhiều đối tác trong TPP, hầu như chưa từng xuất hiện trong các đàm phán thương mại trước đây (bao gồm cả WTO và các FTA thế hệ trước)
Đàm phán về lao động chủ yếu tập trung xung quanh các cam kết liên quan tới các quyền lao động cơ bản Đây không phải là những nội dung mới bởi hầu hết đã có trong các Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), nhưng
8
Trang 12lại đặt ra thách thức lớn cho hầu hết các nước vì nhiều nước trong số này chưa gia nhập hoặc chưa phải thành viên của tất cả các Công ước liên quan của ILO
Doanh nghiệp Nhà nước là một chương quan trọng trong đàm phán TPP, với mục tiêu đưa ra những quy định ràng buộc hoạt động của khu vực này ở các nước TPP, trong đó có Việt Nam Đây là chế định thương mại mới, vì vậy không
có gì ngạc nhiên khi các vòng đàm phán có quan điểm rất khác nhau về vấn đề này
II CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI THAM GIA TPP
1 Cơ hội
Rất khó để mô tả cụ thể sự thay đổi của môi trường kinh tế sau khi TPP được ký kết bởi còn quá sớm để có được dự báo về phản ứng của dòng vốn Tuy nhiên, với Việt Nam, việc tham gia vào TPP có thể đem lại một số tác động tích cực như sau:
TPP sẽ giúp Việt Nam cân bằng được quan hệ thương mại với các khu vực thị trường trọng điểm, tránh phụ thuộc quá mức vào một khu vực thị trường,
cụ thể ở đây là khu vực Đông Á bao gồm ASEAN ( chiếm 60% kim ngạch xuất khẩu và 75% kim ngạch nhập khẩu) Đàm phán và ký kết FTA với một số thị trường trọng điểm như Mỹ, EU có thể giúp chúng ta khắc phục tình trạng mất cân đối này
Quan hệ thương mại tự do với các thị trường lớn như Mỹ, Canada và việc Nhật Bản xóa bỏ thuế nhập khẩu cho hàng nông sản trong TPP, sẽ là cú hích thực sự cho xuất khẩu của Việt Nam Cơ hội cho các sản phẩm xuất khẩu chủ lực như dệt may, giày dép, thủy sản, đồ gỗ và nông sản mở rộng thị phần rất lớn, đặc biệt là thị trường Mỹ Thông qua TPP, Việt Nam sẽ có cơ hội đàm phán để Hoa Kỳ mở cửa thị trường cho hàng hóa của Việt Nam, thúc đẩy xuất khẩu,